I. Géza

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

I. Géza (pol. Gejza I) (* ok.1040, † 25 kwietnia 1077), węgierski monarcha, król Węgier od 1074 r. Najstarszy syn króla Beli I. Na chrzcie otrzymał imię Magnus. Z pomocą Niemiec kuzyn Gézy, Salamon, przejął koronę, gdy jego ojciec zmarł w 1063 r., zmuszając tym Gézę do opuszczenia Węgier. Géza powrócił z polskimi posiłkami i podpisał traktat z Salamonem na początku 1064 r. w którym Géza i jego brat Władysław uznawali rządy Salamona, nadając mu dawne księstwo ich ojca, które obejmowało jedną trzecią Królestwa Węgier.

Géza ściśle współpracowała z Salamonem, ale ich relacje stały się napięte od 1071 roku. Król najechał księstwo w lutym 1074 roku i pokonał Gézę w bitwie. Jednak Géza zwyciężył w decydującej bitwie pod Mogyoród 14 marca 1074 r. Géza objął tron, choć Salamon przez lata utrzymywał swoje panowanie w rejonie Moson i Pressburg (dzisiejsza Bratysława, Słowacja). Géza rozpoczął negocjacje pokojowe ze swoim zdetronizowanym kuzynem w ostatnich miesiącach życia. Synowie Géza byli nieletni, gdy zmarł, a jego następcą został jego brat Władysław.

Wczesne lata (przed 1064)

Géza był najstarszym synem króla Węgier Beli I i jego żony Richezy lub Adelsjdy, córki króla Polski Mieszka II.[1] Képes Krónika opowiada, że Géza i jego brat Władysław urodzili się w Polsce, gdzie ich ojciec, który został wygnany z Węgier, osiedlił się w latach 30. XI wieku.[1] Géza urodził się około 1040 r.[1] Według historyków Kristó Gyuli i Makk Ferenca został nazwany na cześć stryja jego dziadka Gézy, Wielkiego Księcia Węgrów.[1] Na chrzście otrzymał imię Magnus.[2][3]

Błąd przy generowaniu miniatury:
Królestwo Węgier w XI wieku

Około 1048 r. ojciec Gézy wrócił na Węgry i otrzymał jedną trzecią królestwa z tytułem księcia od swojego brata króla Andrzeja I.[4][1] Wydaje się, że Géza przybył na Węgry z ojcem.[1] Król, który nie był prawowitym synem swego ojcem, ogłosił Belę swoim spadkobiercą.[5] Zgodnie z tradycyjną zasadą starszeństwa Bela podtrzymał swoje roszczenie do następstwa po brata nawet po tym, jak żona Andrzeja Anastazja z Kijowa urodziła Salomona w 1053 r.[4] Król jednak ukoronował syna w 1057 lub 1058 r.[1][4] Képes Krónika opowiada, że ​​dziecko Salomon „został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów Gézy i Władysława”[6], co jest pierwszym odniesieniem do publicznego aktu Gézy.[1] Jednak zgodnie z współczesnym tekstem Annales Altahenses Géza była nieobecna na spotkaniu, na którym Judith - siostra niemieckiego monarchy Henryka IV - została zaręczona z Salomonem w 1058 r.[1][7] 

In about 1048, Géza's father returned to Hungary and received one third of the kingdom with the title of duke from his brother, King Andrew I.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Géza seems to have arrived in Hungary with his father.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The king, who had not fathered a legitimate son, declared Béla as his heir.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to the traditional principle of seniority, Béla preserved his claim to succeed his brother even after Andrew's wife Anastasia of Kiev gave birth to Solomon in 1053.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, the king had his son crowned in 1057 or 1058.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The Illuminated Chronicle narrates that the child Solomon "was anointed king with the consent of Duke Bela and his sons Geysa and Ladislaus",[8] which is the first reference to a public act by Géza.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, according to the contemporaneous text Annales Altahenses, Géza was absent from the meeting where JudithSzablon:Mdashthe sister of the German monarch Henry IVSzablon:Mdashwas engaged to the child Solomon in 1058.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

1

Géza towarzyszył ojcu, który wyjechał do Polski, by szukać pomocy przeciwko królowi Andrzejowi[1]. Wrócili z polskimi posiłkami w 1060 r.[1][5] Géza był jednym z najbardziej wpływowych doradców swego ojca. Lampert z Hersfeld napisał, że Géza namówił swojego ojca do uwolnienia hrabiego Wilhelma z Weimaru, jednego z dowódców wojsk niemieckich walczących po stronie Andrzeja, którzy zostali schwytani w bitwie.[1][7]

Król zmarł podczas wojny domowej; jego partyzanci zabrali Salomona do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a ojciec Gézy, Bela I, został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r.[4][9] Chociaż Géza pozostał głównym doradcą ojca, król Béla nie przydzielił synowi dawnego księstwa[1][3] Według Annales Altahenses, Bela zaproponował nawet Gézę jako zakładnika Niemcom, gdy został poinformowany, że sąd niemiecki podjął w sierpniu 1063 r. inwazję na Węgry w celu przywrócenia Salomona.[7][10][1] Jednak Niemcy odrzucił ofertę Beli, który zmarł 11 września 1063 r., kilka dni po wkroczeniu wojsk cesarskich na Węgry.[4][10][1] 

The king died during the civil war; his partisans took Solomon to the Holy Roman Empire and Géza's father Béla was crowned king on 6 December 1060.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Although Géza remained his father's principal advisor, King Béla did not grant his former duchy to his son.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to the Annales Altahenses, Béla even offered Géza as hostage to the Germans when he was informed that the German court decided, in August 1063, to invade Hungary to restore Solomon.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, the Germans refused Béla's offer and he died on 11 September 1063, some days after the imperial troops entered Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

Po śmierci ojca Géza zaproponował, że zaakceptuje rządy Salomona, jeśli otrzyma dawne księstwo ojca[1]. Ta oferta została odrzucona, co zmusiło go i jego dwóch braci - Władysława i Lamperta - do opuszczenia Węgier i wyjazdu do Polski.[3][1] Król Polski Bolesław II zapewnił im posiłki i powrócili po wycofaniu wojsk niemieckich z Węgier.[1][11] Bracia chcieli uniknąć nowej wojny domowej i zawarli porozumienie z królem Salomonem.[1][9] Zgodnie z traktatem podpisanym w Győr w dniu 20 stycznia 1064 r. Géza i jego bracia przyjęli rządy Salomona, a król nadał im księstwo ojca[3][12]. Król i jego kuzyni wspólnie świętowali Wielkanoc w katedrze w Pécsu, gdzie książę Géza uroczyście położył koronę na głowę Salomona[1].


11

Będąc przybyszem i jeszcze nie ustanowionym w swoim królestwie, król [[[Salomon]]] obawiał się, że [Géza] mógł go zaatakować polską armią, a zatem wycofał się na pewien czas ze swoimi siłami i zajął bezpieczną stację w silnie ufortyfikowanym zamek {Moson}. Biskupi i inni zakonnicy usilnie starali się doprowadzić do pokojowego porozumienia między nimi. Zwłaszcza biskup Desideriusz złagodził ducha księcia {Gezę} swoimi łagodnymi upomnieniami i słodkimi błaganiami, by pokojowo przywrócił królestwo {Salomonowi}, mimo że był młodszy, i sam powinien założyć książę, którą jego ojciec przed nim trzymał, {Géza} wysłuchał jego słów mądrej perswazji i odłożył na bok swoje złe przeczucia. W {Győr}, w święto SS Fabiana i Sebastiana, męczenników, król {Salomon} i książę {Géza} zawarli ze sobą pokój przed narodem węgierskim.

- Képes Krónika[13]
<templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>

{{#invoke:Trim quotes|trim|s=Being a newcomer and not yet established in his kingdom, King [Solomon] was afraid that [Géza] would perhaps attack him with a Polish army, and he therefore retired for a time with his forces and took up a safe station in the strongly fortified castle of [Moson]. The bishops and other religious men strove most earnestly to bring about a peaceful settlement between them. Especially bishop Desiderius softened Duke [Géza]'s spirit with his gentle admonitions and sweet pleadings that he should peaceably restore the kingdom to [Solomon], even though he was the younger, and should himself assume the dukedom which his father had held before him. [Géza] listened to his words of wise persuasion and laid aside his ill feeling. At [Győr], on the feast day of SS Fabian and Sebastian the martyrs, King [Solomon] and Duke [Géza] made peace with each other before the Hungarian people.}}

— {{safesubst:#invoke:Separated entries|comma}}

Książę na Węgrzech (1064–1074)

Plik:Gejza1 knizecidenary.jpg
Pół denara księca Gézy


Według Jána Steinhübla i innych historyków słowackich Géza zachowała jedynie administrację regionu Nyitra (dzisiejsza Nitra, Słowacja) i przekazał wschodnie terytoria księstwa swojego ojca, które koncentrowały się wokół Bihar (dzisiejsza Biharia, Rumunia) , swojemu bratu Władysławowi.[3][9] Węgierski historyk Kristó Gyula również twierdzi, że ten podział jednorazowego księstwa Beli jest „prawdopodobny”[1]. Historycy Kristó Gyula i Makk Ferenc piszą, że Géza wydaje się poślubić niemiecką hrabinę Sophię w tym czasie.[2][1] Géza miał prawo do bicia monety w swoim księstwie[3] Wybite dla niego srebrne pół-denary nosiły napisy DUX MAGNUS („Duke Magnus”) i PANONAI („Królestwo Węgier”).[3] 

According to Ján Steinhübel and other Slovak historians, Géza only retained the administration of the region of Nyitra (present-day Nitra, Slovakia) and gave the eastern territories of their father's duchy, which were centered around Bihar (present-day Biharia, Romania), to his brother, Ladislaus.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The Hungarian historian, Gyula Kristó likewise says that this division of Béla's one-time duchy is "probable".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The historians Gyula Kristó and Ferenc Makk write that Géza seems to have married a German countess, named Sophia around this time.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Géza had the right to coinage in his duchy.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The silver half-denars minted for him bore the inscriptions DUX MAGNUS ("Duke Magnus") and PANONAI ("Kingdom of Hungary").{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

Géza ściśle współpracowała z królem między 1064 a 1071.[4] Na przykład wspólnie rozgromili armię inwazyjną, która splądrowała wschodnie terytoria królestwa w Kerlés (dzisiejsze Chiraleş, Rumunia) w 1068 r.[4][1] Identyfikacja najeźdźców jest niepewna: Annales Posonienses pisze o Pieczyngach, Képes Krónika i innych węgierskich kronikach z XIV i XV wieku, które odnoszą się do Kumans, a ruska kronika identyfikuje ich jako Kumanów i Wołochów[15]. Współcześni historycy doszli do wniosku, że byli Pieczyngami[15]. 

Géza closely cooperated with the king between 1064 and 1071.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} For instance, they jointly routed an invading army which had plundered the eastern territories of the kingdom at Kerlés (present-day Chiraleş, Romania) in 1068.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The identification of the invaders is uncertain: the Annales Posonienses writes of Pechenegs, the Illuminated Chronicle and other 14th- and 15th-century Hungarian chronicles refer to Cumans, and a Russian chronicle identifies them as Cumans and Vlachs.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Modern historians have concluded that they were Pechenegs.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

3

Relacje Gézy i Salomona zaczęły się pogarszać dopiero podczas oblężenia bizantyjskiej fortecy w Belgradzie w 1071 r.[4] Jego dowódca wolał poddać się Gézie zamiast królowi, a bizantyjscy wysłannicy, którzy przybyli do węgierskiego obozu po upadku Belgradu chcieli jedynie negocjacji z Gezą[5]. Podział łupów spowodował także nowy konflikt między Salomonem a Gezą[4]. Chociaż Géza towarzyszył królowi w nowej kampanii przeciwko Cesarstwu Bizantyjskiemu w 1072 r., lecz brat Władysław został w tyle z połową wojsk księstwa[5][10] 

Géza's and Solomon's relationship only began to worsen during the siege of the Byzantine fortress of Belgrade in 1071.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Its commander preferred to surrender to Géza instead of the king and the Byzantine envoys who arrived in the Hungarian camp after the fall of Belgrade only negotiated with Géza.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The division of the booty also gave rise to a new conflict between Solomon and Géza.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Although Géza accompanied the king on a new campaign against the Byzantine Empire in 1072, but his brother, Ladislaus stayed behind with half of the troops of their duchy.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

Konflikt między królem a jego kuzynami został zaostrzony przez głównego doradcę Salomona, hrabiego Vida, który chciał uzyskać dla siebie domeny książęce[1][5]. Jednak Salomon i Géza, którzy byli przekonani, że potrzebowali zagranicznych posiłków przed atakiem na drugą stronę, zawarli rozejm, który trwał od 11 listopada 1073 r. do 24 kwietnia 1075 r.[10][5] Géza wysłał swoich braci do Polski i Rusi, by szukać pomocy przeciwko Salomonowi[5]. Na spotkaniu w opactwie w Szekszárd hrabia Vid namówił króla do zerwania rozejmu, aby nieoczekiwanie zaatakować Géza, który „polowała w lesie Igfan”[16] na wschód od rzeki Cisy.[10][5] Chociaż opat klasztoru, założonego przez ojca Gézy, ostrzegł księcia o planach króla, armia królewska przekroczyła rzekę i rozgromiła żołnierzy Gézy w bitwie pod Kemej 26 lutego 1074 r.[10][5] [ 33] 

The conflict between the king and his cousins was sharpened by Solomon's main advisor, Count Vid who wanted to acquire the dukes' domains for himself.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, Solomon and Géza, who were convinced that they needed foreign reinforcements before attacking the other party, concluded a truce which was to last from 11 November 1073 to 24 April 1075.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Géza sent his brothers to Poland and Rus' to seek assistance against Solomon.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} At a meeting in the Szekszárd Abbey, Count Vid persuaded the king to break the truce in order to unexpectedly attack Géza who was "hunting in Igfan Forest"[17] to the east of the river Tisza.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Although the abbot of the monastery, which had been established by Géza's father, warned the duke of the king's plans, the royal army crossed the river and routed Géza's troops in the battle of Kemej on 26 February 1074.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Plik:Gejza1 Uhry.jpg
Opat Villermus z Szekszárd ostrzega księcia Gézęa (z Illuminated Chronicle)

Z pola bitwy Géza i jego orszak pospieszyli w kierunku Váca, gdzie natknął się na swojego brata, Władysława i ich szwagra, księcia Otto I z Ołomuńca.[3][5] Ten ostatni, w towarzystwie czeskich posiłków, przybył na Węgry, aby pomóc Gézie przeciwko Salomonowi[3][5] W następnej bitwie, która odbyła się 14 marca 1074 r. pod Mogyoród, Géza „wraz z żołnierzami z Nitrii stacjonował w centrum”[18], zgodnie z Képes Krónika[3]. Podczas bitwy Geza i Władysław zmienili swoje szyki, zaskakując oszołomionego Salomona, który planował zaatakować Gezę[5]. Géza i jego sojusznicy odnieśli decydujące zwycięstwo i zmusili króla do ucieczki z pola bitwy i wycofania się do Moson na zachodniej granicy Węgier[3][5]. Géza „stworzył” Kapuvár, Babót, Székesfehérvár i „inne zamki zabezpieczone garnizonami najodważniejszych żołnierzy”[19], w ten sposób obejmując prawie całe królestwo.[3] 

From the battlefield, Géza and his retinue hastened towards Vác where he came upon his brother, Ladislaus and their brother-in-law, Duke Otto I of Olomouc.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The latter, accompanied by Czech reinforcements, arrived in Hungary in order to assist Géza against Solomon.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the ensuing battle, fought at Mogyoród on 14 March 1074, Géza "with the troops from Nitria was stationed in the centre",[20] according to the Illuminated Chronicle.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} During the battle, Géza and Ladislaus changed their standards in order to bewilder Solomon who was planning to attack Géza.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Géza and his allies won a decisive victory and forced the king to flee from the battlefield and to withdraw to Moson at the western frontier of Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Géza "made" Kapuvár, Babót, Székesfehérvár and "other castles secure with garrisons of the bravest soldiers",[21] thus taking possession of almost the entire kingdom.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

Jego panowanie (1074-1077)

Według Képes Krónika Géza przyjął tron „pod naciskiem Węgrów”[22] po tym, jak Salomon schronił się w Moson.[5] Jednak nie został koronowany, ponieważ królewskie klejnoty były nadal w posiadaniu zdetronizowanego króla[4]. Niemiecki monarcha Henryk IV, szwagier Salomona, rozpoczął wyprawę przeciwko Węgrom w połowie 1074 r.[5][1] Niemcy maszerowali aż do Vác, ale Géza zastosowała taktykę spalonej ziemi i przekupił niemieckich dowódców, którzy namówili niemieckiego monarchę do wycofania się z Węgier.[1][3] 

According to the Illuminated Chronicle, Géza accepted the throne "at the insistence of the Hungarians"[21] after Solomon had taken refuge in Moson.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, he was not crowned because the royal jewels were still in the dethroned king's possession.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The German monarch Henry IV, who was Solomon's brother-in-law, launched an expedition against Hungary in mid-1074.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The Germans marched as far as Vác, but Géza applied scorched earth tactics and bribed German commanders, who persuaded the German monarch to retreat from Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Plik:Dukász Mihály VII.jpg
Cesarz Michał VII przedstawiony w dolnej części Korony Królewskiej

{Géza}, słysząc, że cesarz przybył do Vaca, z roztropną polityką udzielił wskazówek, jak podejść i pozyskać patriarchę Akwilei, którego radom cesarz najchętniej wysłuchał, a także wszystkich [niemieckich] książąt, promując im dużo pieniędzy gdyby sprawili, że Cesarz zawróci. Dlatego patriarcha i książęta, uwiedzeni darami i opętani miłością złota, wymyślili różne fałszywe historie, aby skłonić cesarza do odwrotu. Patriarcha udawał, że ma sen, którego interpretacja była najprościej mówiąc, że armia cesarza zostanie całkowicie zniszczona przez boską zemstę, jeśli nie wróci z najwyższą szybkością. Książęta udawali, że są zdumieni boskimi ostrzeżeniami ... 

    - Képes Krónika[23]
<templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>

{{#invoke:Trim quotes|trim|s=[Géza], hearing that the Emperor had come to Vacia, with prudent policy gave instructions to approach and win over the patriarch of Aquilegia, to whose counsels the Emperor most readily listened, and also all the [German] dukes, promising them much money if they would make the Emperor turn back. The patriarch, therefore, and the dukes, seduced by the gifts and possessed with love of gold, invented various false stories to induce the Emperor to turn back. The patriarch pretended that he had a dream whose interpretation most plainly was that the Emperor's army would be wholly destroyed by the divine vengeance unless he returned with the utmost speed. The dukes pretended likewise to be awestricken by divine warnings ...}}

— {{safesubst:#invoke:Separated entries|comma}}
Plik:Salamoun jizda.jpg
Géza's brother, Duke Ladislaus besieges their dethroned cousin Solomon in Pressburg (present-day Bratislava, Slovakia)

Na początku 1074 r. Gézę zatwierdził papież Grzegorz VII, aby uzyskać międzynarodowe uznanie jego rządów[5]. Papież chciał jednak skorzystać z konfliktu między Salomonem i Gézą i starał się przekonać ich obu do uznania zwierzchnictwa Stolicy Apostolskiej[1]. Géza nie posłuchał papieża i poprosił cesarza bizantyjskiego Michała VII Dukasa o koronę[4]. Cesarz wysłał Gézie złoty i emaliowany diadem, na którym widniał podpis „Geza, wierny król Węgier” na jednej z jej tablic.[25][3] To „wspaniałe dzieło sztuki”[12] stało się dolną częścią Świętej Korony Węgier do końca XII wieku. Géza został koronowany królem tym diademem na początku 1075 r.[1] W tym roku nazwał się „namaszczonym królem Węgier z łaski Bożej” w statucie fundacji opactwa benedyktynów w Garamszentbenedek (dzisiejszy Hronský Beňadik, Słowacja)[5]. 

In early 1074, Géza had approached Pope Gregory VII to obtain international recognition of his rule.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, the pope wanted to take advantage of the conflict between Solomon and Géza and attempted to persuade both of them to acknowledge the suzerainty of the Holy See.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Géza did not obey the pope and asked the Byzantine Emperor Michael VII Doukas for a crown.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The emperor sent Géza a gold and enamel diadem, which bore the legend "Géza, the faithful king of Hungary" on one of its plaques.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} This "splendid work of art"{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} became the lower part of the Holy Crown of Hungary by the end of the 12th century. Géza was crowned king with this diadem in early 1075.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In this year he styled himself as "anointed king of the Hungarians by the grace of God" in the charter of the foundation of the Benedictine Abbey of Garamszentbenedek (present-day Hronský Beňadik, Slovakia).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

Géza poślubił Synadene siostrzenicę Nicefora III Botaniatesa, bliskiego doradcy cesarza Michała VII.[1] Jednak Salomon nadal kontrolował Moson i Pressburg; wojska królewskie - pod dowództwem brata Gézy, Władysława - nie mogły wziąć Pressburga w 1076 r.[1] Według Képes Krónika Géza rozważał zrzeczenie się korony na rzecz Salomona od końca roku.[5] Géza zmarł 25 kwietnia 1077 r. i został pochowany w katedrze w Vacu, którą wzniósł na cześć Matki Boskiej.[5][1] Na tronie zastąpił go jego brat, Władysław[9]. Grób odkryty w centrum średniowiecznej katedry w sierpniu 2015 r. został zidentyfikowany jako miejsce pochówku Gézy przez Batizi Zoltána, kierownika wykopalisk[26]. 

Géza married a niece of Nikephoros Botaneiates, a close advisor of Emperor Michael VII.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, Solomon still controlled Moson and Pressburg; the royal troopsSzablon:Mdashwhich were under the command of Géza's brother, LadislausSzablon:Mdashcould not take Pressburg in 1076.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to the Illuminated Chronicle, Géza considered renouncing the crown in favor of Solomon from the end of the year.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Géza died on 25 April 1077 and was buried in the cathedral of Vác, which he had erected in the honor of the Holy Virgin.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His brother, Ladislaus succeeded him.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} A grave discovered in the center of the medieval cathedral in August 2015 was identified as Géza's burial site by Zoltán Batizi, the leader of the excavations.[27]

{Król Géza} świętował Boże Narodzenie w {Szekszárd}. ... Kiedy odprawiano Mszę św. i należycie odprawiano wszystkie obrzędy, król pouczył, że wszyscy powinni wyjść, z wyjątkiem biskupa i opatów. Następnie król padł na kolana przed arcybiskupem i innymi osobistościami kościelnymi i prałatami. Powiedział, że zgrzeszył, ponieważ posiadał królestwo prawnie koronowanego króla; i obiecał, że przywróci królestwo {Salomonowi} i że będą to warunki trwałego pokoju między nimi: zgodnie z prawem utrzyma koronę z trzecią częścią królestwa należącą do księstwa; koronowany {[[Salomon]}} utrzyma dwie części królestwa, które wcześniej posiadał. ... Następnie król {Géza} wysłał posłańców do króla {Salomona} z listami określającymi warunki pokoju. Posłańcy przechodzili tam i z powrotem, ale uczucia po tej stronie były rozbieżne, więc pojednanie nie zostało osiągnięte. Tymczasem król {Géza} ciężko zachorował i 25 kwietnia, ozdobiony cnotami, poszedł drogą wszelkiego ciała. Był najbardziej oddany Bogu w wierze katolickiej i był najbardziej chrześcijańskim księciem.

- Képes Krónika [51]
<templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>

{{#invoke:Trim quotes|trim|s=[King Géza] celebrated Christmas at [Szekszárd]. ... When the Mass had been celebrated and all observances had been duly performed, the King instructed that all should leave except the bishop and the abbots. Then the King prostrated himself with tears before the Archbishop and the other ecclesiastical personages and prelates. He said that he had sinned because he had possessed himself of the kingdom of a lawfully crowned king; and he promised that he would restore the kingdom to [Solomon], and that these would be the conditions of firm peace between them: He would by lawful right hold the crown with that third part of the kingdom belonging with the duchy; the crowned [Solomon] would hold the two parts of the kingdom which he had held before. ... Then King [Géza] sent messengers to King [Solomon] with letters setting forth the terms of peace. Messengers passed to and fro, but feelings on this side and that were at variance, and so the reconciliation found no consummation. Meanwhile King [Géza] fell gravely ill, and on April 25, adorned with virtues, he went the way of all flesh. He was most devoted to God in the Catholic faith, and he was a most Christian Prince.}}

— {{safesubst:#invoke:Separated entries|comma}}

Rodzina

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Taksony of Hungary
 
 
 
 
 
 
 
8. Michał
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
17. A "Cuman" lady
 
 
 
 
 
 
 
4. Vazul
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2. Bela I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5. A lady of
the Tátony clan
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1. Gejza I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. Mieszko I of Poland
 
 
 
 
 
 
 
12. Bolesław I Chrobry
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Dobrawa of Bohemia
 
 
 
 
 
 
 
6. Mieszko II Lambert
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Dobromir
 
 
 
 
 
 
 
13. Emnilda
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3. Richeza
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
14. Ezzo Lotaryński
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
7. Richeza of Lotharingia
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
15. Matilda of Germany
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Géza był dwukrotnie żonaty.[29] Rodzina jego pierwszej żony Zofii, którą poślubił pod koniec lat 60., nie jest znana.[1][30] Po koronacji w 1075 r. ożenił się z drugą żoną, która była siostrzenicą przyszłego cesarza bizantyjskiego Nikephorosa III.[1][30] 

Géza married twice.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The family of his first wife Sophia, whom he married in the late 1060s, is unknown.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} After his coronation in 1075, he married his second wife, who was the niece of the future Byzantine Emperor Nikephoros III.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

Nie wiadomo, która żona walczy z dziećmi Gézy, ale historycy Kristó Gyula i Font Márta twierdzą, że Zofia była ich matką.[1][30] Kristó dodaje, że Géza miał co najmniej sześcioro dzieci.[1] Chociaż tylko dwoje z nich - Koloman i Álmos - są znani z imienia, Képes Krónika stwierdza, że Koloman miał braci, którzy „umarli przed nim”[31][30] Zarówno Koloman, jak i Álmos urodzili się prawdopodobnie około 1070 roku.[30] 

It is uncertain which wife bore Géza's children, but the historians Gyula Kristó and Márta Font say that Sophia was their mother.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Kristó adds that Géza fathered at least six children.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Although only two of themSzablon:MdashColoman and ÁlmosSzablon:Mdashare known by name, the Illuminated Chronicle states that Coloman had brothers who "died before him".[32]{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Both Coloman and Álmos were apparently born around 1070.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}

Poniższe drzewo genealogiczne przedstawia przodków Gézy i niektórych jego krewnych wymienionych w artykule[33]. 

The following family tree presents Géza's ancestors and some of his relatives who are mentioned in the article.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
a lady of
the Tátony clan
 
Vazul
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Andrew I
 
 
 
 
 
Béla I
 
Richeza or Adelaide
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Solomon
 
 
 
Sophia*
 
Géza
 
unnamed Synadene*
 
Ladislaus I
 
Lampert
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Coloman
 
Álmos
 
2–4 children**
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kings of Hungary
(till 1131)
 
Kings of Hungary
(from 1131)
 

*Whether Géza's first or second wife was his children's mother is uncertain.
**Géza had at least two further children, but their names are unknown.

Przypisy

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 1,34 Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. str. 79, 98–107.
  2. ↑ 2,0 2,1 Makk, Ferenc (1994). Géza I. W: Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (red.). Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]. Akadémiai Kiadó. str. 235.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Steinhübel, Ján (2011). The Duchy of Nitra. W: Teich, Mikuláš; Kováč, Dušan; Brown, Martin D. (red.). Slovakia in History. Cambridge University Press. str. 26–28, 188–189.
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. str. 30–32.
  5. ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 Kosztolnyik, Z. J. (1981). Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome. str. 74, 76, 83–86, 88–90, 92.
  6. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 65.92), str. 115.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Makk, Ferenc; Thoroczkay, Gábor (2006). Írott források az 1050–1116 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1050–1116]. I.P.C. Könyvek. str. 77, 80, 103–104.
  8. ↑ The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 65.92), p. 115.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). Slovak History: Chronology & Lexicon. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. str. 26–27.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]". W: Solymosi, László (red.). Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig [Chronologia historyczna Węgier, Tom I: Od początku do 1526 r]. Akadémiai Kiadó. str. 88–90.
  11. ↑ Manteuffel, Tadeusz (1982). The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194 (Tłumaczenie i wstęp: Andrew Gorski). Wayne State University Press. str. 94.
  12. ↑ 12,0 12,1 Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. str. 61.
  13. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 69–70.97), str. 117.
  14. ↑ The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 69–70.97), p. 117.
  15. ↑ 15,0 15,1 Spinei, Victor (2009). The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth century. Koninklijke Brill NV. str. 118.
  16. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 80.114), str. 122.
  17. ↑ The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 80.114), p. 122.
  18. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 84.121), str. 124.
  19. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 87.124), str. 125.
  20. ↑ The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 84.121), p. 124.
  21. ↑ 21,0 21,1 The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 87.124), p. 125.
  22. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 87.124), str. 125.
  23. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 90.128), str. 126.
  24. ↑ The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 90.128), p. 126.
  25. ↑ Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press. str. 696.
  26. ↑ "Megtalálták I. Géza király sírhelyét". Múlt-Kor. 2005-08-19. [dotęp:2015-10-05].
  27. ↑ Megtalálták I. Géza király sírhelyét (hungarian nyelven). Múlt-Kor, 2005-08-19 (Hozzáférés: 2015-10-05)
  28. ↑ The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 92.130), p. 127.
  29. ↑ Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. Apendiks 2.
  30. ↑ 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 Font, Márta (2001). Koloman the Learned, King of Hungary. Szegedi Középkorász Műhely. str. 12–13.
  31. ↑ Chronica de Gestis Hungarorum (Wydawca: Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (cz. 108.152), str. 133.
  32. ↑ The Hungarian Illuminated Chronicle (ch. 108.152), str. 133.
  33. ↑ Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. Apendiksy 1–2.

Źródła

Źródła pierwotne

  • The Hungarian Illuminated Chronicle: Chronica de Gestis Hungarorum (Edytowany przez Dezső Dercsényiego) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. ISBN 0-8008-4015-1.

Źródła wtórne

  • Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). Slovak History: Chronology & Lexicon. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. ISBN 0-86516-444-4.
  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]". W: Solymosi, László (red.). Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig [Chronologia historyczna Węgier, Tom I: Od początku do 1526 r]. Akadémiai Kiadó. str. 79–187. ISBN 963-05-2661-1.
  • Font, Márta (2001). Koloman the Learned, King of Hungary. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 963-482-521-4.
  • Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9.
  • Kosztolnyik, Z. J. (1981). Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome. Boulder. ISBN 0-914710-73-7.
  • Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. ISBN 963-7930-97-3.
  • Makk, Ferenc (1994). Géza I. W: Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (red.). Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]. Akadémiai Kiadó. str. 235–236. ISBN 963-05-6722-9.
  • Makk, Ferenc; Thoroczkay, Gábor (2006). Írott források az 1050–1116 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1050–1116]. I.P.C. Könyvek. ISBN 978-963-482-794-8.
  • Manteuffel, Tadeusz (1982). The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194 (Tłumaczenie i wstęp: Andrew Gorski). Wayne State University Press. ISBN 0-8143-1682-4.
  • Spinei, Victor (2009). The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth century. Koninklijke Brill NV. ISBN 978-90-04-17536-5.
  • Steinhübel, Ján (2011). The Duchy of Nitra. W: Teich, Mikuláš; Kováč, Dušan; Brown, Martin D. (red.). Slovakia in History. Cambridge University Press. str. 15–29. ISBN 978-0-521-80253-6.
  • Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02756-4.
  • Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press. ISBN 0-8047-2630-2.
  • Wiszewski, Przemysław (2010). Domus Bolezlai: Values and Social Identity in Dynastic Traditions of Medieval Poland (c. 966–1138). Brill. ISBN 978-90-04-18142-7.

Gejza I

Plik:Géza I.jpg
Herb Arpadów
Herb Arpadów
Okres od 1074
do 25 kwietnia 1077
Poprzednik Salomon
Następca Władysław I Święty
Dane biograficzne
Dynastia Árpádowie
(Arpadowie)
Państwo {{{państwo}}}
Urodziny 1044 lub 1045
Śmierć 25 kwietnia 1077
Ojciec Bela I
Matka Nieznana z imienia córka Mieszka II Lamberta
Żona Synadene
Dzieci Koloman Uczony, Almos
Multimedia w Wikimedia Commons
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=I._Géza&oldid=36134”