Jajačka Banovina

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Hrvatska uoči Mohačke bitke.jpg
Chorwacja w przeddzień bitwy pod Mohács w 1526 r.

Jajačka banovina (pol. Banat Jajce, bosn. Jajačka Banovina, węg. Jajcei bánság, niem. Banschaft von Jajce) była obronną jednostką administracyjną na terenie dzisiejszego państwa Bośni i Hercegowiny. Był częścią Królestwa Chorwacji w państwie chorwacko-węgierskim.[1]

Obszar, organizacja, administracja

Na jej czele był ban. Banat się z trzech żupanii: Vrbas, Sana i Dubica. Miasta do niego należące (w kolejności alfabetycznej): Banja Luka, Belaj (w pobliżu Bos. Petrovac), Bocac, Celepirovac, Greben w pobliżu Vrbas, miasto Grmec, Jajce, jezioro, Kamengrad (północny zachód od Kljuc), Komotin, Koszoruvar (Vinac) , Kotorgrad, Kozarac, Krupa, Ostregrad-Istregrad, Peeg (Perga)?, Prusac, Sokolac (koło Jezera), Travnik, Vincac, Vrbenacgrad (blisko Travnik), Zvecaj (50 km do Banja Luka). Wiele z tych miast było ufortyfikowanych.[2]

W przeddzień bitwy pod Mohaczem w 1526 r. jego granice były: rzeka Sawa na północy (aż do miasta Samac), nie licząc samego miasta. Granica biegła następnie rzekami: Usorą i Bośnią, obejmując miasto Dobor. Granica ciągnęła się dalej na południowy zachód do górnego biegu rzeki Vrbanja, gdzie została przecięta na około 44 ° 30 'N. szerokość i 17 ° 30 'długości geograficznej wschodniej. Rozciągała się w tym samym kierunku, aż do górnego biegu rzeki Vrbas (ponad Bočac, który ją obejmował), wzdłuż której biegła aż do Jajce, obejmują ją/go. Jajce było samotne, niczym przyczółek po przeciwnej stronie rzeki, po południowo-wschodniej stronie zbiegu Plivy i Vrbasa. Granica obchodziła Jajce po południowej stronie (rzeką Ugar) (Vinča była w międzyczasie okupowana przez Turków) i skręcaa na zachód do Jezery (którą w tym czasie również okupowali Turcy). Granica szła następnie na północny zachód do Prijedoru do zbiegu Gomjenicy w Sanie; Zagłębie Gomjenica znajdowało się w obrębie banatu.[1]

Historia

Okoliczności wstępne

Banat został założony przez chorwacko-węgierskiego króla Macieja Korwina, na przełomie jesieni i zimy 1463 roku. Było to podczas 100-letniej wojny chorwacko-tureckiej, gdy podbój turecki poważnie zagroził nie tylko wschodnim granicom chorwackiego królestwa, ale także dalszym ziemiom chorwackim.

Latem tego samego roku Królestwo Bośni znalazło się pod panowaniem tureckim, gdy sułtan osmański Mehmed II zaatakował i zajął Bośnię i miasto Jajce.

Banat z Jajce i sąsiedni banat Srebrenica były częścią łańcucha obronnego, który nadal obejmował banat Šabački (utworzony w 1476 r.), Balgradzki i Severin; wraz z łańcuchem wojskowo zorganizowanych jednostek administracyjnych król Maciej zamierzał przeciwstawić się najazdom tureckim[3]. Pomimo wszystkich, a nawet tej samej administracji wojskowo-cywilnej, ponieważ często mieli ten sam zakaz, nie okazało się to przydatne[3]. Strategicznie sytuacja niewiele się zmieniła. Imperium Osmańskie zachowało strategiczne miasta Kljuc i Kamengrad, położone w dolinie rzeki Sana, i podbiło je po upadku Bośni. Zatem z tego kierunku i przez pola Livanj i Duvanj mogli w dowolnym momencie najechać jednostki dowolnej wielkości do Królestwa Chorwacji, bez konieczności dotykania fortów w Jajac Banovina.[3]

Wyjaśnia to liczba inwazji osmańskich na terytoria chorwackie i na terytorium banatu od 1468 r. do siedmioletniego rozejmu z 20 sierpnia 1503 r.[3] W tym okresie Imperium Osmańskie nie zadało sobie trudu podbicia chorwackich miast i miasteczek, ale zamiast tego skupiło się na ekonomicznym uszczuplaniu stanu przeciwników poprzez niszczenie pól, grabieże i chwytaniem ludzi dla okupu lub braniem w niewolę.[3]

Marsz wyzwolenia Korwina 1463

Jesienią 1463 r. król Maciej wyzwolił część Bośni i założył banaty: Jajce i Srebrenica. Siedzibą bana Jajce było miasto Jajce. Tto stamtąd wychodził szlak handlowy (trasa karawany), który prowadził przez Livno do Splitu. Bydło, futro, miód, wosk i ser były eksportowane z Bośni. Handel ten trwał do okupacji tureckiej[2].

Autorzy zauważają: „Król Macieja Korwin z Węgier i Chorwacji, który nie przybył na pomoc upadającemu królestwu, obudził Mahometa II, przechytrzony, bądź tym, czego chciał, by królestwo zginęło, aby mógł następnie wyrwać Bośnię z rąk Turcji i dołączyć do swojego kraju jako prowincję."[4]

Liczne władze Bośni pomagały mu w jego kampanii wojskowej. W szczególności wyróżniał się książę Władysław, syn księcia Stefana. Zimą 1463 r. Maciej wyzwolił od Turków wszystkie „dolne kraje” i oraz Usorę i Solę. Udaną kampania zdobył pod swoją władzą 30 ufortyfikowanych miast. W „dolnych krajach” ważne forty znajdowały się w Jajce, Zveçaj, Vrbaški grad i Banja Luka, a w Usorze - Tešanj i Srebrenik. Tylko „górna lub prawdziwa Bośnia” z Podrinje pozostała pod kontrolą Imperium Osmańskiego.[4]

6 grudnia 1463 r. król Maciej osobiście przybył do Jajce. Tam wydał dokument księciu Vladislavowi Vukčićowi, wychwalając go za doskonałość w kampanii wojskowej przeciwko Turkom i za wsparcie logistyczne sił chorwacko-węgierskich. Z wyzwolonych obszarów powstały dwa banaty. Maciej Korwin z „dolnych krain” stworzyła banat Jajce, którego celem było zapobieganie atakom osmańskim na Chorwację. Z wyzwolonych obszarów księstwa Usory utworzył banat Srebrenicy, który miała chronić Slawonię przed atakami osmańskimi[4].

Upadek skrzydła południowego

Błąd przy generowaniu miniatury:
Księstwo księcia Stefana

Posiadłość księcia Stjepana Vukčicia uległa zniszczeniu po jego śmierci w 1466 r. Dwóch jego synów, Vladislav i Vlatko, przez pewien czas zachowali jego posiadłości, ale ostatecznie wyemigrowali do Dubrownika, a jego trzeci syn, Stjepan, został zislamizowany. Do 1483 r. cała Hercegowina była pod panowaniem osmańskim.[4]

Klęska Krbawska

W 1493 r. siły chorwackie i tureckie powracające z marszu starły się na Krbavsko Polje. 9 września chorwackie wojska wpadły w zasadzkę i poniosły ciężką porażkę[5] : 10 000 Chorwatów zostało zabitych, 1500 schwytanych, większość rdzennej szlachty[5], która czuła się związana z ziemią, o którą walczyli, w przeciwieństwie do późniejszych obcych szlachciców, dla których ziemia chorwacka była tylko własnością, którą otrzymali jako dar w momencie ogłoszenia króla i którzy odrzucili w niekorzystnych momentach. Pojawił się nowy problem demograficzno-strategiczny, ponieważ mieszkańcy południowej Chorwacji zaczęli się wówczas przenosić do Slawonii[5], pozostawiając regiony południowej Chorwacji bez źródła demograficznego dla obrony i wsparcia gospodarczego. Banat Jajce został więc poważnie zagrożone przez osłabione skrzydło zachodnie. W bitwie schwytano, a później uwięziono bana Juraja Vlatkovica.[6]

Przechwytywanie prób i nowych zmian strategicznych

Gdy Franjo Berislavic zyskał przychylność króla, ponownie został banem Jajce w 1501 r.Błąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref>, lecz został pokonany przez wojska pod dowództwem Jana Korwina[7] z pomocą Zrinskiego, Frankopana, Karlovica i Cubora.[8] Turcy nie wsparli go, ale przystąpili do przygotowań do kolejnego ataku na miasto[7].

W 1501 roku banem został Baltazar Batthyány, ale unikał objęcia urzędu i wejścia do miastaBłąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref>

Po klesce pod Mohaczem

Klęska w bitwie pod Mohaczem i śmierć króla Ludwika II w 1526 roku zwiastowały złe dni. Zagrożone już podwójne królestwo byłoby jeszcze bardziej zagrożone przez podział Chorwacji na zwolenników Habsburgów i zwolenników Zapoljów[4].

Ban Jajce Petar Keglevic przekazał miasto Jajce i banat cesarzowi Ferdynandowi. Niemiecki personel wojskowy, obaj dowodzący zwykłymi żołnierzami, został do tego przydzielony. Jednocześnie między Chorwacją a Węgrami toczyła się bezsensowna wojna domowa w krytycznym momencie pomiędzy zwolennikami Habsburgów i Zapoljów.[4]

Turcy szybko wykorzystali ten strategiczny moment. Już w styczniu 1528 r. oblegli Jajce, podczas gdy Chorwaci pogrążyli się w niepotrzebnych kłótniach, dopóki prawdziwe niebezpieczeństwo nie znalazło się ponownie na południowych granicach Chorwacji. Jajce pozostały zapomniane, dowódca osmański, bośniacki Usref-pasha, gwałtownie zaatakował miasto, a przy całej tej nędzy obrońcy Jajce zostali zdradzeni przez zdradę Stjepana Grbonoga, który poddał miasto w samolubnym interesie.

Po upadku Jajce

Kiedy Osmanie podbili Jajce i Banja Lukę w 1528 r., Jajce banovia wkrótce znalazło się pod panowaniem tureckim. 

Kad su 1528. Osmanlije osvojile Jajce i Banju Luku, Jajačka je banovina uskoro pala pod tursku vlast.

Banowie Jajač

Banovi Jajačke banovine bili su:[4]
Data Osoba Monarcha Uwagi
Blaž Raškaj [9]
od XXX -1493 Juraj Vlatkovic schwytany w bitwie pod Krbavą
1494[10] Franjo Berislavić [4] wraz z Baltazarem Bacanem [11]
1494-1502 Balthazar Bacan [4] (Batthyány) wraz z Franjo Berislavić, [12]
1499–1501[10] Franjo Berislavić [4] wraz z Baltazarem Bacanem [11]
1503[10] Franjo Berislavić [4] wraz z Baltazarem Bacanem [11]
czerwiec 1495-1505 Ladislav Kaniški wraz z Ivanem Bebkiem) [11]
1505-1510 Juraj Strazemanski [13] (Zthresley, de Strasemlye, deZthreslye, Stresemley, Zthresley) [4] ban Srebrnička banovine 1494-1495
Juraj Kaniški [4]
czerwiec 1495-1505 Ivan Bebek [4] wraz z Ladislavem Kaniškim, [12]
1507 [14] Bartol Berislavić, [4] Prior Vranski
1508 Juraj Strazemanski [13] (Zthresley, de Strasemlye, deZthreslye, Stresemley, Zthresley) [4] ban Srebrnička banovine 1494-1495
Nikola Székely[15]
1511-1513 Baltazar Alapic [16] Ivan Berislavic, (Ivanis Berislavic), kuzyn Franjo Berislavica (Francis był wówczas jego zastępcą [10] i kolega z banku Juraj Strazemanski [16])
1518 do... Ivan Tahi [9]
1520-1526 Petar Keglevic [4]
1528 Tadija Mikulic[17] [18] zabity w obronie miasta

Źródła

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Crohis.com Stjepan Srkulj: Hrvatska uoči bitke na Mohaču 1526. godine
  2. ↑ 2,0 2,1 Povijest župe Podmilačje. Usporedi Ivan Pederin: Livno i karavanski put od Jajca do Splita u XV. stoljeću, u: Livanjski kraj u povijesti, Muzej hrvatskih arheoloških spomenika-Split i Općinsko HVO – Livno, 1994., str. 127
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 [http://www.archive.org/stream/povjesthrvataodn05klaiuoft/povjesthrvataodn05klaiuoft_djvu.txt Vjekoslav Klaić: Povijest Hrvata: od najstarijih vremena do svretka XIX. stoljeća
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 Posavski vremeplov Vjekoslav Klaić: Banovine - jajačka i srebrenička, pristupljeno 1. kolovoza 2012.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 R. Horvat Povijest, str. 188.
  6. ↑ Rudolf Horvat: 60. Povijest Hrvatske I. (R. Horvat)/Hrvatska god. 1491.—1495.
  7. ↑ 7,0 7,1 Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Karbić75
  8. ↑ Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie enciclopedia croatica
  9. ↑ 9,0 9,1 Ivan Kukuljevic Sakcinski: Priorat vranski
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Hrvatska znanstvena bibliografija Marija Karbić, Walki szlachty chorwackiej w walce z Turkami. Przykład rodziny Grabarskich Berislavićów ze Slawonii, streszczenie artykułu
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 19646 Wkład historyczny 31, 71-85 (2006) Marija Karbić: Chorwacka szlachta w walce z Turkami: przykład rodziny Slavonii Berislavića Grabarskiego, s. 73–74
  12. ↑ 12,0 12,1 Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Karbić73-74
  13. ↑ 13,0 13,1 Scrinia slavonica 9 (2009) Stanko Andric: Podgorica Papuk i Krndije w średniowieczu. Wkład w historię lokalną.
  14. ↑ % C4% 87 Nazwa Chorwacki Bartol Berislavić
  15. ↑ Povijesni prilozi 31., 71.-85. (2006.) Marija Karbić: Hrvatsko plemstvo u borbi protiv Osmanlija. Primjer obitelji Berislavića Grabarskih iz Slavonije, str. 78.
  16. ↑ 16,0 16,1 Povijesni prilozi 31., 71.-85. (2006.) Marija Karbić: Walki szlachty chorwackiej w walce z Turkami. Przykład rodziny Grabarskich Berislavićów ze Slawonii, str. 78.
  17. ↑ Pop Petar Skarica, Wiek osadnictwa bośniackiej szlachty w byłej parafii Poljica, Zadar 1901, p. 50-51.
  18. ↑ Alfons Pavich p. Pfauenthal, Beiträge zur Geschichte der Republik Poljica bei Spalato mit besonderer Rücksicht auf die Reihenfolge der Grand Knezen (Staatsoberhäupter), in the Wisenusschaun. Bosnien und der Herzegowina, Wiedeń, 1907 ..

Linki zewnętrzne
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Jajačka_Banovina&oldid=36719”