Donji Kraji
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Donji Kraji lub Donji Krajevi (pol. Dolne regiony lub Dolne krańce, łac. Partes inferiores, węg. Alföld) – małe średniowieczne hrabstwo w dzisiejszej północno-zachodniej Bośni i Hercegowinie, w dużej mierze rozszerzające się na terytorium dzisiejszej Bośniackiej Krajiny[2] Spis treściNazwa i geografiaPlik:Medieval Bosnian State Expansion-en.svg Średniowieczna ekspansja państwa bośniackiego Początkowo Donji Kraji odnosił się do regionu wokół Kljuc nad Saną.[3][4] Marko Vego wywodzi nazwę Dolnych Krańców od nazwy rzymskiej prowincji Dolnej Panonii, lub później Dolnej Slawonii,[5][3][6], podczas gdy Pavao Anđelić wywnioskował, że nazwa Donji Kraji (Dolnych Krańców) również ma pewne odniesienie do pozostałej części (górskiej) Bośni, gdzie terminy „niższy” i „koniec” odnoszą się do obszaru przygranicznego, który znajduje się poniżej geograficznego punktu widzenia oraz pod względem wysokości i konfiguracji terenu w stosunku do reszty zjednoczonych ziem.[2],[6] Jelena Mrgic całkowicie odrzucając istnienie „Dolnej Krainy Słowian” i odrzucając wcześniejsze dyskusje etymologiczne między historykami, takimi jak Klajic, Jiriček, a nawet Vego, wywodzi nazwę żupanii, podobnie jak Pavao Anđelić, od geografii (wysokość i topografia) oraz demarkacji politycznej jako produkt wyłącznie lokalnego pochodzenia[6] Od XIII wieku teksty określające ja jako „Donji kraji Bosne/Dolne regiony Bośni”[7] lub „Donji kraji Bosanski”,[6] lub „Donji kraji bosanske zemlje”.[7][3] Za panowania rodziny Hrvatinićiów od początku XIII wieku, terytorium Donji Kraji obejmowało obszary i żupanie nad rzeką Sana, Glaž, do góry Grmeč na zachodzie i środkowego biegu rzeki Vrbas na wschodzie, obejmując w ten sposób cały region Sanica, a później Uskoplje , Pliva, Luka, Vrbas, Zemanik (Resnik), Vrbanja, Tribava (Trijebovo), Mel, Lusci i Banjica, a czasami Dubica, a czasem nawet Usorę.[3] Vjekoslav Klaic, powołując się na pierwotne źródła i dokument z 1244 r. oraz Mrgićia umieścił terytorium Donji Kraji w północnej Bośni, na zachód od banatu Usora.[6] Potwierdza to Konstantin Josef Jireček, który powiedział: „Dolne krańce (das Unterland) leżą w północno-zachodniej (Bośnia) w kierunku Chorwacji, obejmujący Kotor na Vrbanja, Jajce i Ključ na Sanie (Kotor ander Vrbanja , Egg, Key an der Sana in. S. W.)". Z bośniackich skryptów cyrylicy pisanych zabytków wiemy, że wioska Lusci znajdowała się w Dolnych Krańcach, ale to miejsce nie jest dziś znane[7]. HistoriaWczesna historiaW drugiej połowie XII wieku banat Bośni, rządzony przez węgierskiego wasala bana Borića, był ograniczony do regionów środkowej Bośni[8]. Do 1167 r. banat Bośni i części Królestwa Chorwacji został zdobyty przez Cesarstwo Bizantyjskie[8], w tym chorwackie żupanie: Pliva, Luka i Vrbanja, gdzie później rozwijał się żupanat Donji Kraji[9][10]. Wraz ze śmiercią cesarza Manuela I Komnenos w 1180 r. Bizantyjczycy utracili nabyte ziemie.[8] Obszar Donji Kraji został przyznany bośniackiemu banowi Kulinowi przez króla Belę III za pomoc w wojnach z Bizantyjczykami[9]. Wpływ Kulina ograniczał się do centrum banatu, gdyż regiony, na których się rozciagał, zachowały de facto niezależność[8]. Pierwsza pośrednia wzmianka o Donji Kraji pochodzi z 1230 r., gdy Matej Ninoslav otrzymał właściwy zbiór tytułów dla biskupa Bośni. Wspomniał o tym w bulli (dekrecie) król Węgier Bela IV 20 lipca 1244 r., w którym podkreślił, że wcześniej przyznał go Matejowi Ninoslavowi[3]. Później inni władcy, tacy jak ban Prijezda I, posiadali majątki ziemskie na tych ziemiach, o czym świadczy przekazanie córce żupanii Zemunik w 1287 r.[2] Po śmierci króla Władysława IV w 1290 r. wybuchła wojna o sukcesję między dynastią Arpadów, wspieraną przez większość szlachty węgierskiej, a Domem Andegawenów, przy wsparciu większości chorwackiej szlachty[8]. Podczas kryzysu spadkowego chorwacki ban Paweł I Šubić znacznie powiększył swoje posiadłości, w tym w 1299 r. o banat Bośni, gdzie zastąpił Stefana I jako władcę Bośni. Rodzina Hrvatinićów z Donji Kraji również poddała się Pawłowi[11] i od 1301 r. i był wasalem Pawła I Subica z Bribir.[12][7] Założyciel rodziny Hrvatinić, Hrvatin Stjepanić ((łac. Hrovatinus) został wymieniony jako książę („hrabia”) w „niższych granicach Bośni” [3][6] (de inferioribus Bosni confinibus[7]) O tytule wspomniano w karcie z 14 lipca 1299 r., wydanej przez króla Neapolu Karola II z rodziny Andegawenów dla rodzin Hrvatinić i Šubić, w której nazwał Hrvatina Stjepanićia i jego braci właścicielami Donji Kraji. Aby zabezpieczyć lojalność Hrvatin, ban Paweł wydał w 1301 r. statut, w którym zobowiązał się chronić Hrvatin i jego majątki. Hrvatin był określany w karcie jako „Hrabia niższych krańców Bośni” (de inferioribus Bosne confinibus)[3]. Paweł mianował swojego brata, Mladena I Šubicia, banem Bośni w 1302 roku. Hrvatin Stjepanić i Mladen I Šubić mieli spory o posiadanie Hrvatyna w Donji Kraji i inne sprawy. W 1304 r. Paul I Šubić interweniował i opowiedział się po stronie Hrvatina, a rodzina Šubićów zapewniła go o swoim majątku w Donji Kraji[3][13] W tym czasie Hrvatin zorganizował parafie Lušci i Banjica w Donji Kraji.[6] Following the death of King Ladislaus IV in 1290, a war of succession broke out between the Árpád dynasty, supported by most of the Hungarian nobles, and the House of Anjou, with the support of most of the Croatian nobility.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} During the succession crisis, Croatian Ban Paul I Šubić greatly expanded his holdings, including the Banate of Bosnia in 1299, where he replaced Stephen I as Lord of Bosnia. The Hrvatinić family of Donji Kraji also submitted to Paul I Šubić.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The eponymous founder of the Hrvatinić family, Hrvatin Stjepanić, held the title of "Count of the Lower Ends of Bosnian country".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The title was mentioned in a charter from 1299, issued by King Charles II of Naples of the Anjou family to the Hrvatinić and Šubić families, in which he named Hrvatin Stjepanić and his brothers as owners of Donji Kraji. In order to secure Hrvatin's loyalty, Paul I Šubić issued a charter in 1301 in which he committed to protect Hrvatin and his holdings. Hrvatin was referred to in the charter as the "Count of the Lower Ends of Bosnia" (de inferioribus Bosne confinibus).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Paul I Šubić appointed his brother, Mladen I Šubić, as Ban of Bosnia in 1302. Hrvatin Stjepanić and Mladen I Šubić had disputes over Hrvatin's holdings in Donji Kraji and other affairs. In 1304, Paul I Šubić intervened and sided with Hrvatin, and the Šubić family gave assurances for his possessions in Donji Kraji.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} At the time, Hrvatin held the Lušci and Banjica parishes of Donji Kraji.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} XIV wiekPlik:Realm of Hrvoje Vukčić Hrvatinić.png Królestwo Hrvoje Vukčićia na początku XV wieku Gdy w 1315 roku hrabia Hrvatin zmarł, spadek po nim przejął Vukoslav Hrvatinić wraz z braćmi Pavao i Vukacem. Po węgierskich operacjach wojskowych wspieranych przez Ivana Babonića i Stefana II Kotromanić, bośniacki ban Mladen II. Šubić został obalony w 1322 roku. Stefan II był teraz u władzy i nazywał siebie banem całej Bośni.[3] Hrabia Vukoslav Hrvatinić porzucił swojego byłego zwierzchnika i stał stanowczo przy nowym bośniackim banie Stefanie II[8], za co ten potwierdził mu wszystkie majętności na ziemiach Donji Kraji, jak zapisano w dokumencie wydanym w Mile przez Stefana, który potwierdził Vukoslavowi jego rodowe parafie Banica i Vrbanja, z miejscowościami Ključ i Kotor.[3] Po 1322 r. Stefan zaczął się nazywać Panem wszystkich ziem bośniackich, w tym Soli, Usory, Donji Kraji i Hum. Od drugiej połowy 1322 r. ban Stefan II nazywał siebie „panem wszystkich ziem bośniackich: Soli, Usory, Donji Kraji i Hum” [26]. Po 1322 r. i przed 1325 r. Hrvatinići uznał autorytet Stefana II.[8] W wyniku tego około 1326 r. Stefan II przekazał Vukoslavowi Hrvatinićowi żupanię Vrbanja z miastem Ključ, które do 1322 r. należało do Babonićiów oraz Banjica z miastem Kotor. Lokalna szlachta z żupanii Banjica i Vrbanja poprzednio opowiedziała się po stronie Mladena II i nie chciała zaakceptować Stefana II jako bana.[14] W ten sposób dokument potwierdził Vukoslava w jego rodzinnych żupaniach[3], a w następnych latach Hrvatinići przejęli kontrolę nad prawie całym terytorium Donji Kraji[14]. Pod ich rządami okręg, będący nominalnie częścią Banatu Bośni, był w dużej mierze autonomiczny[8]. W kolejnych latach ban Stefan przyznał braciom Hrvatnić kilka żupanii w Donji Kraji, ale nigdy nie byli panami całego Dolnego Kraju, zamiast tego, na przykład Vukoslav, nazwał siebie „hrabią Ključs”[6]. Trzeci syn Hrvatina, Vukac, rządził żupanią Vrbanje[6]. Ten trend przyznawania braciom żup i miast utrzymał się w ostatnim dokumencie bana Stefana w 1351 r., który potwierdza Pavaowi i Vukacowi (spadkobiercom hrabiego Vukoslava) odziedziczone majątki. Miasto Kljuc zostało przypisane jego trzeciemu synowi, Vlatko Vukoslavicowi. Oprócz Vukoslavica, Pavlovic (syn hrabiego Pawła) i Vlatko Vukoslavic również później dochodzili swoich praw do Banjicy[15]. Vukac Hrvatinić otrzymał żupanię Luka od nowego bośniackiego bana Tvrtki I w dokumencie wydanym 11 sierpnia 1366 r. za jego lojalność podczas bitew toczonych przeciwko królowi Węgier Ludwikowi I.[3] Donji Kraji under Hrvoje VukčićPlik:Hrvoje vukcic misal CoA.png Herb Hrvatinić[16] Po tym, jak Vukac poparł Tvrtko I przeciwko Węgrom, szybko awansowali w szeregach w Bośni, a ich najwybitniejszy członek, Hrvoje Vukčić, wraz z ważnymi nowymi posiadłościami w Donji Kraji i Tropolje otrzymał tytuł Wielkiego Księcia Bośni.[8] Hrvoje był najstarszym synem księcia Vukaca Hrvatinića. Był żonaty z Jeleną Nelipic,[17] wnuczką potężnego chorwackiego szlachcica Iwana I Nelipaca (książę Nelipic) i siostrą Iwana III Nelipac (Ivanis Nelipic). Po raz pierwszy wspomniano go w 1376 r. jako księcia i rycerza za panowania króla Ludwika I. Nazywał siebie hrabią Donji Kraji. After Vukac supported Tvrtko I against Hungary, they quickly came up through the ranks in Bosnia, while their most prominent member, Hrvoje Vukčić, along with major new possessions in Donji Kraji and Tropolje was awarded with the title Grand Duke of Bosnia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Hrvoje was the eldest son of Duke Vukac Hrvatinić. He was married to Jelena Nelipčić,[18] granddaughter of the powerful Croatian noble Ivan I Nelipac (Prince Nelipić) and sister of Ivan III Nelipac (Ivaniš Nelipić). He is first mentioned in 1376 as being prince and knight during the reign of Hungarian king Louis I. He called himself Count of Donji Kraji. Z pomocą Hrvoje król Stjepan Ostoja wszedł na tron ??w 1398 r. Zygmunt wtargnął do Donji Kraji, ale został stłumiony przez armię Hrvoje. Władysław Neapolitański przyznał mu tytuł księcia Splitu, nadając mu wyspy Brac, Hvar i Korcula. Został odznaczony administracją dużych terytoriów i tytułem wicekróla Ksiestwa Split Dalmacji i Chorwacji, Wielkiego Księcia Bośni i Księcia Donji Kraji. W ten sposób stał się największym przeciwnikiem Zygmunta w Bośni.[15] With the help of Hrvoje, King Ostoja came to the throne in 1398. Sigmund broke into the Donji Kraji, but was suppressed by Hrvoje army. Ladislaus of Naples awarded him the title of Duke of Split, giving him the islands of Brač, Hvar and Korčula. He was awarded administration of large territories and the title of Herceg Split Viceroy of Dalmatia and Croatia, grand Duke of Bosnia and Duke of Donji Kraji. In doing so, he became Sigmund's largest opponent in Bosnia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} W 1407 r. Zygmunt dowodził armią węgierską i zaatakował Donji Kraji, ale został zatrzymany. Punkt zwrotny nastąpił po zwycięstwie Zygmunta w bitwie o Dobor (1408). Hrvoje nie uczestniczył osobiście w bitwie, ale katastrofa sił bośniackich doprowadziła go do pogodzenia się z królem węgierskim. Czyniąc to, stracił wszystkie przywileje, które otrzymał od Władysława, a jego wpływy zakończyły się.[19] Hrvoje zwrócił się do Osmanów i sprowadził ich do Bośni, co doprowadziło do [dOBOJ|bitwy pod Doboj]] (1415), w której Węgrzy zostali pokonani. Zmarł na początku 1416 r., Po czym jego majątek rozpadł się gwałtownie. Jego wdowa Jelena wyszła później za bośniackiego króla Ostoję. In 1407, Sigmund led the Hungarian army and attacked Donji Kraji, but was stopped. The turning point came after the Sigmund victory in the Battle of Dobor (1408). Hrvoje did not personally participate in the battle, but the disaster of the Bosnian forces led him to reconcile with the Hungarian king. In doing so, he lost all the privileges he received from Ladislaus and his power declined.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Hrvoje turned to the Ottomans and brought them to Bosnia resulting in the Battle of Doboj (1415) where Hungarians were defeated. He died at the beginning of 1416 after which his possessions disintegrated rapidly. His widow Jelena later married the Bosnian king Ostoja. Jajce, główna forteca obronna, została zbudowana w XIV wieku i początkowo była siedzibą Hrvojea Vukčicia. Stałaby się jedną ze stolic Królestwa Bośni.[8] Po śmierci Hrvoje Jajce wróciła do królewskij domeny. Była to jedyna domena królewska znajdująca się w Donji Kraji, a Stefan Tomasz Kotromanić nazywał ją „siedzibą królewską”[2], a jej cytadela ma portal ozdobiony jego herbem królewskim Kotromanić[2]. Jajce, a major fortified caste, was built in the 14th century and initially was seat of Hrvoje Vukčić. It would become one of the capital cities of the Kingdom of Bosnia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} After Hrvoje death Jajce has passed back to the royal domain. It was only royal domain located in Donji Kraji, as Stephen Thomas refers to it as "royal seat",{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} and its citadel has a portal decorated by his Kotromanić royal coat of arms.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Plik:2010 08 Kljuc Stari Grad Tower1a (cropped).jpg Twierdza Ključ, ostatnia warownia ostatniego bośniackiego króla Stefana Tomaševicia.. Walki wewnętrzne i najazdy osmańskieHrvoje pozostawił po sobie syna Balsę, który walczył o tytuł księcia Donji Kraji, ale zmarł w 1416 r.[6], więc większość Donji Kraji trafiła do jego kuzyna Juraja Vojsalicia. Jeszcze przed 1386 r. po licznych najazdach można było zobaczyć skutki Turków w średniowiecznej Bośni. Wydarzenia w 1410 roku były początkiem ich aktywnego zaangażowania. Imperium Osmańskie wspierało lokalną szlachtę, kierowaną przez Tvrtko II. Po bitwie pod Lašvanem nad rzeką Lašvą (w 1415 r.) Osmanie i Węgry stały się najsilniejszym czynnikiem w sprawach lokalnych. Nawigacja między tymi dwiema potęgami, banami i królami w Bośni i Hercegowinie wywiera presję z obu stron. Juraj poparł 1434 bośniackiego król Tvrtko II przeciwko Sandaljowi Hranićowi w wojnie domowej.[6] Hrvoje left behind his son Balša who bore the title of Prince of the Lower Lands, but he died in 1416{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} so the bulk of the Donji Kraji went to his cousin Juraj Vojsalić. Even before 1386, it is possible to see the effects of the Ottomans in medieval Bosnia, after numerous raids. Events during the 1410s marked the beginning of their active engagement. The Ottoman Empire supported the local nobility, led by Tvrtko II. After the Lašvanian battle on Lašva river (in 1415), the Ottomans and Hungary became the most powerful factor in the local affairs. Navigating between these two forces, bans and kings in Bosnia resisted pressures from both sides. Juraj supported 1434 Bosnian King Tvrtko II against Sandalj Hranić in the civil war.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Następcą Juraja został jego syn Peter. Panowanie Piotra naznaczone było lepszymi kontaktami z papieżem, który wielokrotnie brał księcia Donji Kraji w obronę, wskazując, że jest on jedynym spośród schizmatyckich władców bośniackich, który zachował prawdziwą wiarę. Aktywnie wspierał Vladislava Hercegovića w walce ze [Stjepan Vukčić Kosača Stjepanem Vukčić Kosačą]. Piotr był ostatnio wymieniany jako żyjący w weneckim dokumencie z 1456 r.[15] Juraj was succeeded by his son Peter. The reign of Peter was marked by improved connections with The Pope who has repeatedly taken the Duke of Donji Kraji for protection, pointing out that he is the only one among the schismatic Bosnian rulers who has maintained true faith. He actively supported Vladislav Hercegović in the fight against Stjepan Vukčić Kosača. Peter was last mentioned as alive in a Venetian document from 1456.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Turcy rozpoczęli niespodziewany atak na Bośnię, gdy przekierowali swoje wojska z rzekomego ataku na Węgry. Twierdze zostały szybko opanowane, a Stephen Tomasevic zbiegł z Jajce w kierunku Donji Kraji, a królowa Katarzyna uciekła na wybrzeże. Osmanie dogonili siły króla w fortecy Ključ na Sanie, gdzie uwięzili go i przywieźli z powrotem do Jajce, gdzie został ścięty przed Mehmedem Zdobywcą.[8] Ottomans launched surprise attack on Bosnia, when they re-directed their troops from their supposed attack towards Hungary. Fortresses were quickly overrun, and Stephen Tomašević fled from Jajce towards the Donji Kraji, while the Queen Catherine fled to the coast. Ottomans caught up to the king's forces at the fortress of Ključ on the Sana, where they imprisoned him and brought him back to Jajce, where he was beheaded in front of Mehmed the Conqueror.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Plik:Jajce – Castle gate (cropped).jpg Jajce - Brama zamkowa przedstawiająca królewski herb Kotromanićiów Stefana Tomasza. NastępstwaPo upadku Królestwa Bośni pod panowaniem Turków, węgierski król Maciej Korwin zdobył północną Bośnię pod koniec 1464 r., w tym Dolny Kraś, gdzie utworzył hrabstwo Jajce, które trwało do 1528 r. W tym okresie hrabstwo Jajce obejmowało cały obszar Donji Kraji, z wyjątkiem parafii Uskoplje, która była wówczas pod panowaniem osmańskim[15]. Po upadku żupanatu jajckiego region stał się częścią [Sanjak Bośni]. After the fall of the Kingdom of Bosnia under the rule of the Ottomans, Hungarian King Matthias Corvinus captured northern Bosnia in late 1464, including Donji Kraji, where he formed the Jajce county which was held until 1528. In this period the Jajce county covered the entire area of Donji Kraji, except the parish (župa) of Uskoplje, which then was under Ottoman rule.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} After the fall of the Jajce county, the region became part of the Sanjak of Bosnia. „Bośniacka krajina” została po raz pierwszy wspomniana w 1594 r.[20] "Bosanska Krajina" is first mentioned in 1594.[21] List of parishes
Przypisy
Zobacz takżeŹródła
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||