Ampud

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ampud, także Ampod, Apod lub Ompud (łac. Ompudinus) (* nieznana, † 1186), węgierski arystokrata, ban Slawonii (1163 lub 1164 a 1171 lub 1174), palatyn (ok.1164 do ok.1176).[1][2]

Kariera

Wymieniony jako „ispán” na mocy dokumentu królewskiego z 1162 r.[1] Ampud był lojalnym stronnikiem młodego Stefana III, którego prawo do korony zostało zakwestionowane przez jego dwóch stryjów, Władysława II i Stefana IV, którzy uciekli do Cesarstwa Bizantyjskiego podczas panowania swojego brata, Gejza II i uzyskali poparcie cesarza Manuela I Komnenosa. Po zwycięstwie nad uzurpatorem Stefanem IV w czerwcu 1163 r. Manuel zawarł pokój ze Stefanem III, który zgodził się wysłać swojego młodszego brata, Belę do Konstantynopola i pozwolił Bizantyjczykom przejąć księstwo Beli, w tym Chorwację, Dalmację i Sirmium. Jednak dokument z 1164 r. Piotra V, arcybiskupa Spalato (obecnie Split, Chorwacja) została datowana w odniesieniu do rządów bana Ampuda, co sugeruje, że przynajmniej część księstwa Beli – Środkowa Dalmacja – była pod rządami Stefana w tym roku, a więc Stefan wkrótce złamał traktat z Manuelem.[3]

Ampud był utalentowanym dowódcą wojskowym. Uczestniczyli w kampanii Stefana w Dalmacji. Jako ban całej Slawonii poprowadził karną wyprawę i zdobył Zadar w 1164 r.[1] Gdy Stefan III napadł na Sirmium i odzyskał całą prowincję wiosną 1166 r., armia węgierska dowodzona przez Ampuda najechała Dalmację i pojmała sebastosa Nicephorusa Chalouphesa, bizantyjskiego gubernatora prowincji.[3] Bezskutecznie oblegał Spalato, ale odzyskał Biograd na Moru i Šibenik, ponieważ królewskie przywileje wydane w imieniu węgierskiego monarchy i Stefana III potwierdzały również posiadłości w obu miastach.[4][3]

Według nieautentycznego dokumentu królewskiego Ampud był ispánem komitatu Csanád w 1171 r.[2] Zachował swoje pozycje po koronacji Beli III w 1172 r.,co dowodzi, że Ampud wspierał go w walce o tron przeciwko księciu Gejzie[1].

W 1176 r. był jednym z dwóch dowódców węgierskich wojsk pomocniczych, obok wojewody Eustachego I Rátóta, wysłanego przez Belę III, aby walczyli razem z Bizancjum przeciwko Seldżukom w bitwie pod Myriokefalon. Bitwa była ciężką porażką sił bizantyjsko-antiocheńsko-węgierskich.[1][3] Według Annales Posonienses Ampud zmarł w 1186 r.[5]

Rodzina

Imiennik, syn Ampuda, służył jako ispán z komitatu Szolnok w 1199 r., Ale nie ma więcej informacji o nim.[2] Jego wnuk Dénes zrobił znaczącą karierę polityczną, wprowadzając nowy system ekonomiczny jako skarbnik królewski (1216–1224) i utrzymując pozycję palatyna (1227–1228, 1231–1234) za panowania Andrzeja II.[1][2]

Ampud's namesake son served as Ispán of Szolnok County in 1199, but there is no more information about him.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His grandchild Denis made a more significant political career by introducing a new economic system as Master of the treasury (1216–1224) and by holding the position of Palatine of Hungary (1227–1228, 1231–1234) during the reign of Andrew II of Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} 

Źródła

  • Makk, Ferenc (1989). The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century (Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-5268-X.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02756-4.
  • Thoroczkay, Gábor, red. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 978-615-80398-3-3.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Ampud (węg.)
Ampod (węg.)
Apod (węg.)
Ompud
Ompudinus (łac.)

Ban całej Slawonii
Palatyn Królestwa Węgier
Ban całej Slawonii
Okres od 1164
do 1174
Poprzednik Belos
Następca Dénes
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od 1165
do 1174
Poprzednik Héder Tamás
Następca Bikács Farkas
Dane biograficzne
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1186
Dzieci II. Ampud
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydaie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216, 221.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 16, 41, 145, 209, 295.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Makk, Ferenc (1989). The Árpáds and the Comneni: Political Relations between Hungary and Byzantium in the 12th century (Tłum. György Novák). Akadémiai Kiadó. str. 100, 113, 161, 167.
  4. Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. str. 261.
  5. Thoroczkay, Gábor, red. (2018). Írott források az 1116–1205 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1116–1205]. Szegedi Középkorász Műhely. str. 411.