Petar Berislavić
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [5] | [6] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Petar Berislavić (węg. Beriszló Péter) (* 1475, † 20 maja 1520), chorwacki szlachcic, członek rodziny Berislavići Trogirski, ban Dalmacji i Chorwacji (1513-1520), biskup Veszprém.[1] Petar urodził się w Trogirze. Zanim został banem, doszedł do tytułu biskupa Veszprém w Kościele rzymskokatolickim. Najbardziej znany jest z bycia jednym z przywódców Chorwatów podczas najazdów osmańskich na ich terytorium. Mówi się też, że był współpracownikiem pisarza Marko Marulića. Petar odniósł dwa decydujące zwycięstwa przeciwko siłom osmańskim: pierwsze – w 1513 roku w bitwie pod Dubicą i drugie – w 1518 roku w pobliżu Jajce. W 1520 r. po bitwie pod Plješevicą (między Bihać a Korenicą) został pokonany, pojmany i ścięty. Spis treściW poszukiwaniu pomocy materialnąWładysław II Jagiellończyk w kwietniu 1515 r. napisał do slawońskich rodów, że są zobowiązani do udzielenie pomocy Berislavićowi w obronie Królestwa Chorwacji, ponieważ jeśli tego nie zrobią, król ostrzega was, którzy jesteści naszymi sąsiadami, królestwa nie zginą w minutę. Trudno jest ocenić powodzenie zapewnień króla, ponieważ slawońskie stany w zgromadzeniu Križevci odmówiły poparcia banowi chorwackiemu w tym roku, wskazując, że zgodnie ze starym zwyczajem byli zobowiązani do obrony tylko Królestwa Slawonii, a nie Chorwacji rządzonej przez Berislavića. Pod koniec 1514 r. ban zwrócił się o pomoc do Dubrownika, domagając się, aby zapłacili mu trzyletni hołd w wysokości 1500 dukatów, które zostali zobowiązani oddać królowi węgiersko-chorwackiemu. Mieszkańcy Dubrownika początkowo tego nie chcieli, ponieważ, jak powiedzieli, jeśli Turcy zostaną poinformowani o opłaceniu hołdu, mogłoby to być ze szkodą dla kupców i ich handlu w Imperium Osmańskim, ale na początku 1513 r. wysyłali żądane pieniądze banowi chorwackiemu. Apele bana Petara do centrów politycznych spoza Królestwem miały inny los. Ze względu na zaangażowanie Berislavića w Ligę Cambrais, Wenecja od początku była nieufna wobec niego. Chociaż na bezpośrednim zapleczu weneckich posiadłości w Dalmacji, stawiał on opór presji tureckiej, która narastała w tym czasie, a i problemy weneckie, jak również bana, dotyczyły tego samego terytorium chorwacko-dalmatyńskiego, lecz Republika ciągle podejrzewała, że chorwacki ban nie próbował opierać się Turkom, lecz raczej przygotowywał wojnę przeciwko jej posiadłościom w Dalmacji. Dlatego konsekwentnie odrzucała wszystkie wezwania bana o pomoc. Berisławić w sierpniu 1517 r., pod presją braku pieniędzy oraz Turków, wysłał swego zastępcę do Wenecjan z listem króla i prośbą, aby Signoria dał mu 10 000 florenów na obronę Klisa, kosztem środków przekazanych przez Republikę, na mocy traktatu z królem Władysławem II. Od 31 stycznia 1503 r. Republika nadal spłacała węgiersko-chorwackiego króla Ludwika II w coraz mniejszych kwotach. Signoria oświadczyło następnie, że król oczywiście będzie musiał otrzymać 85 000 złotych monet na mocy traktatu, ale wcześniej Wenecjanie musieli zrekompensować stratę 150 000 dukatów za weneckie posiadłości w Istrii utracone z powodu działań Andrzeja Bota i Frankapanich. W końcu oświadczono kpiąc, że ban Petar Berislavic otrzyma 2 000 dukatów, ale w tkaninach wełnianych i jedwabnych. Plik:Petar Berislavic 200807.jpg Petar Berislavić, dzieło Ivana Meštrovića z 1933 roku Do końca drugiej dekady XVI wieku na kontynentalnych obszarach dalmatyńskich miast panował tymczasowy zastój, gdyż najazdy tureckie powróciły dopiero w 1520 r., pod koniec panowania Berislavica. Mimo to Petar faktycznie chronił weneckie posiadłości w Dalmacji, stawiając opór Turkom na granicy chorwacko-tureckiej, co tłumaczy jego próby uzyskania wsparcia w Wenecji. Antytureckie cele chorwackiego bana i Republiki Weneckiej były wspólne, skumulowane na tym samym obszarze, od banatu Jajce do wschodnich miast Adriatyku, które były coraz bardziej zagrożone przez Imperium Osmańskie. Dlatego w marcu 1518 r. Petar ponownie poprosił o pomoc Republiki, ale tym razem Signoria nie dała mu niczego, a doża szyderczo powiedział bananowi, żeby był cierpliwy, i to w chwili, gdy Petar ledwo powstrzymywał presję Turków. Papież Leon XPlik:Raphael - Pope Leo X with two cardinals.jpg Papa Leon X Jedynym wybitnym Europejczykiem, który naprawdę pomógł banowi Berislavićowi, był papież Leon X. Zainteresowanie Leona X antytureckim wysiłkiem Petara potwierdzają listy papieża do króla węgiersko-chorwackiego, władców europejskich i chorwackiego bana. W liście do króla Władysława II z 30 marca 1515 r. Leon X. zwraca uwagę, aby pomóc miastom w Illyricum i Chorwacji, dużą ilością pszenicy i jęczmienia, tysiącem litrów przygotowanego prochu w proszku z lumbardu, dziesięcioma tysiącami libry siarki i pięcioma tysiącami libretki salitre i 2000 złotych monet oraz ogłasza, że wkrótce wyśle kolejne 20 000 dukatów do Petara. W liście do króla Franciszka I z 15 maja 1516 r. podkreślił, że królestwu nie należy pozwolić na upadek, tj. Chorwacji, przede wszystkim miast Jajce, Knin, Klis i Skradin, ponieważ Panonia i Włochy byłyby później zagrożone. Dlatego błaga króla Francji, by wysłał mu 15 000 złotych monet, do których tak wiele doda z wyśle je wszystkie razem do Petara Berislavica w celu umocnienia miast. O opiece Leona X, według Petara Berislavica świadczy również fakt, że w czerwcu 1515 r. zachęcał nawet Wenecjan do wysyłania pieniędzy dla bana, przynajmniej na obronę miasta Jajce, chociaż, jak zauważył, prośby papieża nie przyniosły żadnych owoców. Jedini europski uglednik koji je uistinu pružao pomoć banu Berislaviću bio je papa Leon X. O pozornosti koju je Leon X. posvećivao protuturskom naporu Petra Berislavića svjedoče papina pisma ugarsko-hrvatskom kralju, europskim vladarima i hrvatskom banu. U pismu kralju Vladislavu II. od 30. ožujka 1515. Leon X. ističe da šalje, kao pomoć gradovima u Iliriku i Hrvatskoj, pozamašnu količinu pšenice i ječma, tisuću libra zgotovljena baruta za pucanje iz lumbarda, deset tisuća libra sumpora i pet tisuća libra salitre te 2,000 zlatnika, a najavljuje da će ubrzo Petru Berislaviću poslati još 20,000 dukata. U pismu francuskom kralju Franji I. od 15. svibnja 1516. ističe da se ne smije dopustiti da propadne ovo kraljevstvo, tj. Hrvatska, prije svega gradovi Jajce, Knin, Klis i Skradin, jer bi nakon toga bile ugrožene Panonija i Italija. Zato moli Francuskoga kralja da mu pošalje 15,000 zlatnika kojima će on dodati još toliko i sve zajedno uputiti Petru Berislaviću za utvrđivanje gradova. O skrbi Leona X. prema Petru Berislaviću svjedoči i podatak da je u lipnju 1515. poticao čak i Mlečane da banu pošalju novca barem za obranu grada Jajca, iako ti papini pozivi ni nekoliko godina kasnije, kako je istaknuo, nisu donijeli nikakva ploda. Chociaż wysiłki Petara przebiegały w całkowicie nierównych stosunkach z Imperium Osmańskim, chorwacki ban nie zawiódł. Próbował uzyskać pomoc ze wszystkich stron, a pod koniec 1519 roku wysłał swojego zastępcę Toma Nigera na dwór papieski i cesarski. Niger po raz pierwszy mieszkał w Rzymie, gdzie został przyjęty na konsystorzu papieskim 12 grudnia 1519 r. przez papieża Leona X. W maju 1520 r. przybył na dwór cesarski w Brukseli. Zarówno przed papieżem, jak i przed cesarzem Karolem V. Thomas Niger opisał zagrożenie dla Chorwacji i wysiłki Petara Berislavića. W liście do Petara z 23 czerwca 1520 r. Karol V. wychwalał zalety chorwackiego bana w czarujący sposób, podkreślając, że jesteśmy gotowi pomóc i nalegać na zakaz kontynuowania obrony chrześcijańskiej rzeczy, a nie wędrówki w duchu. Jednak Peter nie potrzebował wystawnych listów, lecz pomoc materialną, pieniądze i broń, których prawie nie otrzymał od nikogo, a poza tym, kiedy Karol V. napisał ten list do chorwackiego bana, Berislavić nie żył już dlatego, że zmarł w maju 1520 r. w konfrontacji z Turkami w Pljesevicy. Premda su napori Petra Berislavića protjecali u posve neravnopravnom odnosu spram Osmanskog Carstva, hrvatski ban nije posustajao. Pokušavao je dobiti pomoć na svim stranama, pa je potkraj 1519. godine poslao svojega poslanika Tomu Nigera na papinski i carski dvor. Niger je najprije boravio u Rimu, gdje ga je 12. prosinca 1519. u papinskom konsistoriju primio papa Leon X., a u svibnju 1520. godine došao je na carski dvor u Bruxellesu. I pred papom i pred carem Karlom V. Toma Niger je opisivao ugroženost Hrvatske i napore Petra Berislavića. Karlo V. je u pismu Petru Berislaviću od 23. lipnja 1520. godine kićenim riječima veličao zasluge hrvatskoga bana, isticao kako smo mi voljni pomoći i poticao bana da i dalje brani stvar kršćansku, te da ne klone duhom. No, Petru Berislaviću nisu bila potrebna raskošna pisma nego materijalna pomoć, novac i oružje, koju nije dobivao gotovo ni od koga, a osim svega toga, u času kad je Karlo V. pisao to pismo hrvatskom banu, Berislavić više nije bio živ jer je u svibnju 1520. poginuo u sukobu s Turcima na Plješevici. Bitwa pod Pljesevicą i śmierć BerislavićaPlik:Petar Berislavic ploca 200807.jpg Ploča u Trogiru Plik:Trogir rodna kuca Petra Berislavica.jpg Ploča na rodnoj kući u Trogiru Na górze Pljesevici, gdzieś między Korenicą i Bihac na Uni, ban ze swoimi 300 rycerzami pokonał i zmusił do ucieczki 800 tureckich żołnierzy. Z powodu wypadku z koniem zrezygnował z pościgu i zatrzymał się wraz ze swoimi dwoma młodymi giermkami. Gdy już rozwiązali problem z koniem, nagle zaatakowało ich około 60 Turków. Ban Petar Berislavić rozkazał swoim giermkom uciec i zabijając kilku tureckich żołnierzy, sam został zabity z mieczem w ręku. Był 20 maja 1520 r. W Chorwacji i całej Europie zapanowała żałoba po banie, którego Chorwaci kochali jako ojca. Kilka godzin po śmierci bana papież Leon X mianował odważnego Petera Berislavića kardynałem nieświadom tego, że nie żyje. Ciało bana zostało zabrane do Veszprém, gdzie również zostało pochowane. U planini Plješevici, negdje između Korenice i Bihaća na Uni, ban je sa svojih 300 ratnika razbio i natjerao 800 turskih vojnika u bijeg. Prigodom potjere ban je zaostao zajedno sa svojom dvojicom mladih pomoćnika zbog nezgode s konjem. Baš kad su riješili problem s konjem, na njih je iznenada navalilo oko 60 Turaka. Ban Petar Berislavić naredio je svojim pomoćnicima da bježe, te je, ubivši nekoliko turskih vojnika, s mačem u ruci junački poginuo. Bilo je to 20. svibnja 1520. a opća žalost za banom kojeg su Hrvati voljeli kao oca zavladala je u Hrvatskoj, te širom Europe. Nekoliko sati nakon banove pogibije, papa Lav X. imenovao je hrabrog Petra Berislavića kardinalom, ne znajući da je on mrtav. Tijelo Petra Berislavića odnešeno je u Vesprim, gdje je i svečano sahranjeno. Pomimo bardzo trudnej sytuacji materialnej, aż do swojej śmierci Petar powstrzymał turecką presję na chorwackie królestwo, zwłaszcza broniąc Jajce i banatu Jajce, najbardziej wrażliwego punktu systemu obronnego. Trzy razy przybył na pomoc Jajce: w 1515, 1518, zaś w 1519 r. przełamał oblężenie miasta przez Turków. Po jego śmierci presja turecka na chorwackie rólestwo stała się silniejsza, a funkcji chorwackiego bana nie przypisano nikomu przez ponad rok. Pod rządami sułtana Sulejmana I w 1520r. Turcy zajmując ważną twierdzę na wschodzie Belgrad, zagrozili poważnie chorwackim regionom. W takich okolicznościach w listopadzie 1521 r. banem Chorwacji został książę Krbavy, Iwan Karlović. Unatoč beznadnim materijalnim okolnostima, Petar Berislavić je sve do pogiblje zaustavljao turski pritisak prema Hrvatskom Kraljevstvu, napose braneći Jajce i Jajačku banovinu, strateški najosjetljiviju točku obrambenog sustava. Tri puta je pritekao u pomoć Jajcu – 1515.,1518. i 1519. godine, i razbio tursku opsadu grada. Nakon njegove pogiblje turski pritisak na Hrvatsko Kraljevstvo postaje sve jačim, a čast hrvatskog bana više od godinu dana nikome nije pripala. Pod sultanom Sulejmanom I. (1520.), Turci zauzimaju Beograd, kao važno uporište na istoku te na taj način još više ugrožavaju hrvatske krajeve. U takvim je okolnostima u studenome 1521. za hrvatskog bana imenovan krbavski knez Ivan Karlović. PrzypisLinki zewnętrzne
Literatura
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
