|
Geregye Miklós (pol. Mikołaj Geregye) (* nieznana, † po 1279), węgierski szlachcic, właściciel ziemski, członek wpływowego rodu Geregye.
Rodzina
Syn sędziego królewskiego Pawała z nieznana z imienia matką z rodu Győr, która była wnuczką palatyna Pata I Győra. Miał trzech braci: Stefana, Grzegorza II Etha II i siostrę Agnieszkę, która poślubiła Turula Nagymihályiego , a po śmierci męża wstąpiła do klasztoru na Wyspie Małgorzaty. Dziadkiem Miklósa był wojewoda Siedmiogrodu Eth I[1] Gdy Geregye i Eth pojawili się we współczesnych zapisach dekady później na przełomie lat 70. 80. niż ich starsi bracia, historyk Attila Zsoldos uznał ich za dzieci z rzekomego drugiego małżeństwa Pála Geregye.[2] Nie ma żadnych informacji o żonach ani potomkach Miklósa.[1]
Stronnik księcia Stefana
Miklós i jego brat Stefan zostali po raz pierwszy wspomniani w królewskim przywileju w 1256 roku, gdy Bela IV nakazał ich ojcu Pawłowi zwrócić pewne nabyte ziemie wzdłuż rzeki Sebes-Körös: Telegd, Szabolcs, Sonkolyos i Bertény z ich królewskimi cłami (dziś odpowiednio Tileagd, Săbolciu, Șuncuiuș i Birtin w Rumunii) do pierwotnych właścicieli. Rok wcześniej jego ludzie zajeli ziemie sąsiedniego klanu Csanád; prawdopodobne jest, że zarówno Miklós, jak i Stefan brali udział w potyczce.[2] Według statutu z 1278 r. Paweł i jego synowie również nielegalnie posiadali ziemię w Székelyhíd (dziś Săcueni, Rumunia).[2] Po tych bezprawnych czynach Paweł został potępiony na dworze królewskim i nigdy nie otrzymywał już żadnych godności ani funkcji. W tym kontekście Miklós i Stefan zostali stronnikami księcia Stefan, którego relacje z ojcem Belą IV]pogorszyły się na początku lat 60. XIII wieku.[3]
Możliwe, że Miklós był identyczny z tym dworzaninem, który służył jako hrabia (comes) dworu książęcego w 1259 r.[4] Mniej więcej w tym samym czasie jego brat Stefan został ispánem komitatu Vas w 1260 r.[4] Następnie Miklós funkcjonował jako wojewoda Siedmiogrodu w latach 1267–1268, pod koniec panowania Beli IV (przypuszczalnie zachował godność nieprzerwanie od 1264 do 1270). Siedmiogród należał do księcia Stefana, który w drugiej połowie lat 60. przyjął nawet tytuł młodszego króla.[4] Bracia Geregye wsparli księcia w wojnie domowej między ojcem i synem, która rozwinęła się w latach 1264–65. Możliwe, że walczyli w bitwie pod Isaszegiem w marcu 1265 r., ponieważ jeden z wojowników zamku Miklósa z komitatu Vas otrzymał od króla status sług królewskich za zasługi wojskowe na polu bitwy.[2] Historyk Zsoldos Attila uważa geograficzną bliskość ich ziem i dworu książęcego w Siedmiogrodzie, a pogarszające się stosunki ich ojca z Belą IV przyczyniły się do ich udziału w buncie przeciwko władzy królewskiej.[2]
Aspiracje do oligarchii
Lojalność braci Geregye wobec księcia Stefana nagle rozpadła się w maju 1270 r., gdy ten wstąpił na tron i został królem Węgier, jako Stefan V. Miklós wraz z kilkoma magnatami uciekł z kraju i oddał się pod ochronę Ottokara II. Czeski król otrzymał również zamek Dobronya na Górnych Węgrzech (dziś Podzámčok, Słowacja) od Miklósa. Brał udział w kampanii Ottokara przeciwko Węgrom w 1271 r., obległ i zajął zamek Nyitra i przeprawił się przez rzekę Garam. Po zawarciu traktatu pokojowego między Stefanem V a Ottokarem II (1271) Miklós powrócił na Węgry, ale odzyskał dawne wpływy polityczne dopiero po śmierci króla Stefana V w 1272 roku.[1]
W latach 1272–1274, za panowania młodego Władysława IV, Miklós był wojewodą Siedmiogrodu, a zatem potem trzykrotnie ispánem komitatu Szolnok[4][5] Został wybrany sędzią królewskim i ispánem Bánya (Árkibánya) w 1275 r.[4]
Miklós brał czynny udział w walce o władzę między baronami i wspierał rodzinę Kőszegi oraz Joakima z klanu Gutkeled. Miklós i jego bracia próbowali ustanowić władzę niezależną od króla. Miklós zaczął rozszerzać swoje wpływy na terytoria otaczające jego posiadłości i zamki: Adorján, Almás, Sólyomkő i Valkó. Jednak król Władysław IV wyeliminował jego bunt siłą zbrojną w 1277 r. Po tym klan Geregye utracił swoje posiadłości i pozycje polityczne.[1]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 280-281.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Zsoldos, Attila (2016). A Berettyó urai [Panowie z Berettyó]. W: Zsoldos, Attila (ed.). Nagyvárad és Bihar az Árpád-kor végén (Tanulmányok Biharország történetéből 3.). Varadinum Kulturális Alapítvány. str. 109, 112-113.
- ↑ Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 11.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. 3, 38–39, 69, 224.
- ↑ Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. str. 382.
Źródła
- Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
- Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
- Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
- Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
- Zsoldos, Attila (2016). A Berettyó urai [Panowie z Berettyó]. W: Zsoldos, Attila (ed.). Nagyvárad és Bihar az Árpád-kor végén (Tanulmányok Biharország történetéből 3.). Varadinum Kulturális Alapítvány. str. 101–154. ISBN 978-973-0-21419-2.
|
|
