Petar Berislavić
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [5] | [6] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Petar Berislavić (węg. Beriszló Péter) (* 1475, † 20 maja 1520), chorwacki szlachcic, członek rodziny Berislavići Trogirski, ban Dalmacji i Chorwacji (1513-1520), biskup Veszprém.[1] Petar urodził się w Trogirze. Zanim został banem, doszedł do tytułu biskupa Veszprém w Kościele rzymskokatolickim. Najbardziej znany jest z bycia jednym z przywódców Chorwatów podczas najazdów osmańskich na ich terytorium. Mówi się też, że był współpracownikiem pisarza Marko Marulića. Petar odniósł dwa decydujące zwycięstwa przeciwko siłom osmańskim: pierwsze – w 1513 roku w bitwie pod Dubicą i drugie – w 1518 roku w pobliżu Jajce. W 1520 r. po bitwie pod Plješevicą (między Bihać a Korenicą) został pokonany, pojmany i ścięty. Spis treściW poszukiwaniu pomocy materialnąWładysław II Jagiellończyk w kwietniu 1515 r. napisał do slawońskich rodów, że są zobowiązani do udzielenie pomocy Berislavićowi w obronie Królestwa Chorwacji, ponieważ jeśli tego nie zrobią, król ostrzega was, którzy jesteści naszymi sąsiadami, królestwa nie zginą w minutę. Trudno jest ocenić powodzenie zapewnień króla, ponieważ slawońskie stany w zgromadzeniu Križevci odmówiły poparcia banowi chorwackiemu w tym roku, wskazując, że zgodnie ze starym zwyczajem byli zobowiązani do obrony tylko Królestwa Slawonii, a nie Chorwacji rządzonej przez Berislavića. Pod koniec 1514 r. ban zwrócił się o pomoc do Dubrownika, domagając się, aby zapłacili mu trzyletni hołd w wysokości 1500 dukatów, które zostali zobowiązani oddać królowi węgiersko-chorwackiemu. Mieszkańcy Dubrownika początkowo tego nie chcieli, ponieważ, jak powiedzieli, jeśli Turcy zostaną poinformowani o opłaceniu hołdu, mogłoby to być ze szkodą dla kupców i ich handlu w Imperium Osmańskim, ale na początku 1513 r. wysyłali żądane pieniądze banowi chorwackiemu. Apele bana Petara do centrów politycznych spoza Królestwem miały inny los. Ze względu na zaangażowanie Berislavića w Ligę Cambrais, Wenecja od początku była nieufna wobec niego. Chociaż na bezpośrednim zapleczu weneckich posiadłości w Dalmacji, stawiał on opór presji tureckiej, która narastała w tym czasie, a i problemy weneckie, jak również bana, dotyczyły tego samego terytorium chorwacko-dalmatyńskiego, lecz Republika ciągle podejrzewała, że chorwacki ban nie próbował opierać się Turkom, lecz raczej przygotowywał wojnę przeciwko jej posiadłościom w Dalmacji. Dlatego konsekwentnie odrzucała wszystkie wezwania bana o pomoc. Berisławić w sierpniu 1517 r., pod presją braku pieniędzy oraz Turków, wysłał swego zastępcę do Wenecjan z listem króla i prośbą, aby Signoria dał mu 10 000 florenów na obronę Klisa, kosztem środków przekazanych przez Republikę, na mocy traktatu z królem Władysławem II. Od 31 stycznia 1503 r. Republika nadal spłacała węgiersko-chorwackiego króla Ludwika II w coraz mniejszych kwotach. Signoria oświadczyło następnie, że król oczywiście będzie musiał otrzymać 85 000 złotych monet na mocy traktatu, ale wcześniej Wenecjanie musieli zrekompensować stratę 150 000 dukatów za weneckie posiadłości w Istrii utracone z powodu działań Andrzeja Bota i Frankapanich. W końcu oświadczono kpiąc, że ban Petar Berislavic otrzyma 2 000 dukatów, ale w tkaninach wełnianych i jedwabnych. Plik:Petar Berislavic 200807.jpg Petar Berislavić, dzieło Ivana Meštrovića z 1933 roku Do końca drugiej dekady XVI wieku na kontynentalnych obszarach dalmatyńskich miast panował tymczasowy zastój, gdyż najazdy tureckie powróciły dopiero w 1520 r., pod koniec panowania Berislavica. Mimo to Petar faktycznie chronił weneckie posiadłości w Dalmacji, stawiając opór Turkom na granicy chorwacko-tureckiej, co tłumaczy jego próby uzyskania wsparcia w Wenecji. Antytureckie cele chorwackiego bana i Republiki Weneckiej były wspólne, skumulowane na tym samym obszarze, od banatu Jajce do wschodnich miast Adriatyku, które były coraz bardziej zagrożone przez Imperium Osmańskie. Dlatego w marcu 1518 r. Petar ponownie poprosił o pomoc Republiki, ale tym razem Signoria nie dała mu niczego, a doża szyderczo powiedział bananowi, żeby był cierpliwy, i to w chwili, gdy Petar ledwo powstrzymywał presję Turków. Papież Leon XPlik:Raphael - Pope Leo X with two cardinals.jpg Papa Leon X Jedynym wybitnym Europejczykiem, który naprawdę pomógł banowi Berislavićowi, był papież Leon X. Zainteresowanie Leona X antytureckim wysiłkiem Petara potwierdzają listy papieża do króla węgiersko-chorwackiego, władców europejskich i chorwackiego bana. W liście do króla Władysława II z 30 marca 1515 r. Leon X. zwraca uwagę, aby pomóc miastom w Illyricum i Chorwacji, dużą ilością pszenicy i jęczmienia, tysiącem funtów prochu do strzelania z bombard, dziesięcioma tysiącami funtów siarki i pięciom tysiącami funtów saletry i 2 000 złotych monet oraz ogłasza, że wkrótce wyśle kolejne 20 000 dukatów do Petara. W liście do króla Franciszka I z 15 maja 1516 r. podkreślił, że królestwu nie należy pozwolić na upadek, tj. Chorwacji, przede wszystkim miastom: Jajce, Knin, Klis i Skradin, ponieważ Panonia i Włochy byłyby później zagrożone. Dlatego błaga króla Francji, by wysłał mu 15 000 złotych monet, do których tak wiele doda i wyśle je wszystkie razem do Petara Berislavica w celu umocnienia miast. O opiece Leona X, według Petara świadczy również fakt, że w czerwcu 1515 r. zachęcał nawet Wenecjan do wysyłania pieniędzy dla bana, przynajmniej na obronę miasta Jajce, chociaż, jak zauważył, prośby papieża nie przyniosły żadnych owoców. Chociaż wysiłki Petara przebiegały w całkowicie nierównych stosunkach z Imperium Osmańskim, chorwacki ban nie zawiódł. Próbował uzyskać pomoc ze wszystkich stron, a pod koniec 1519 roku wysłał swojego zastępcę Tomasza Nigera na dwór papieski i cesarski. Niger po raz pierwszy mieszkał w Rzymie, gdzie został przyjęty przez papieża Leona X na konsystorzu papieskim 12 grudnia 1519 r. W maju 1520 r. przybył na dwór cesarski w Brukseli. Zarówno przed papieżem, jak i przed cesarzem Karolem V. tomasz opisał zagrożenie dla Chorwacji i wysiłki Petara Berislavića. W liście do Petara z 23 czerwca 1520 r. Karol V. wychwalał zalety chorwackiego bana w czarujący sposób, podkreślając, jak bardzo jest chętny do pomocy i zachęcając bana do dalszej obrony sprawy chrześcijańskiej i nie tracenia ducha. Jednak Peter nie potrzebował pochwalnych listów, lecz pomoc materialną, pieniądze i broń, których prawie nie otrzymał od nikogo, a poza tym, gdy Karol V pisał ten list do chorwackiego bana, Berislavić nie żył już dlatego, że poległ w maju 1520 r. w konfrontacji z Turkami w Pljesevicy. Bitwa pod Pljesevicą i śmierć BerislavićaPlik:Petar Berislavic ploca 200807.jpg Ploča u Trogiru Plik:Trogir rodna kuca Petra Berislavica.jpg Ploča na rodnoj kući u Trogiru Na górze Pljesevici, gdzieś między Korenicą i Bihac nad Uni, ban ze swoimi 300 rycerzami pokonał i zmusił do ucieczki 800 tureckich żołnierzy. Z powodu wypadku z koniem zrezygnował z pościgu i zatrzymał się wraz ze swoimi dwoma młodymi giermkami. Gdy już rozwiązali problem z koniem, nagle zaatakowało ich około 60 Turków. Ban Petar Berislavić rozkazał swoim giermkom uciec i zabijając kilku tureckich żołnierzy, sam został zabity z mieczem w ręku. Było to 20 maja 1520 r. W Chorwacji i całej Europie zapanowała żałoba po banie, którego Chorwaci kochali jako ojca. Kilka godzin po śmierci bana papież Leon X mianował odważnego Petera Berislavića kardynałem nieświadom tego, że nie żyje. Ciało bana zostało zabrane do Veszprém, gdzie również zostało pochowane. Pomimo bardzo trudnej sytuacji materialnej, aż do swojej śmierci Petar powstrzymał turecką presję na chorwackie królestwo, zwłaszcza broniąc Jajce i banatu Jajce, najbardziej wrażliwego punktu systemu obronnego. Trzy razy przybył na pomoc Jajce: w 1515, 1518, zaś w 1519 r. przełamał oblężenie miasta przez Turków. Po jego śmierci presja turecka na chorwackie Królestwo stała się silniejsza, a funkcji chorwackiego bana nie przypisano nikomu przez ponad rok. Pod rządami sułtana Sulejmana I w 1520r. Turcy zajmując ważną twierdzę na wschodzie Belgrad, zagrozili poważnie chorwackim regionom. W takich okolicznościach w listopadzie 1521 r. banem Dalmacji, Chorwacji i Slawonii został książę Krbavy, Iwan Karlović. PrzypisLinki zewnętrzne
Literatura
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
