Lázár deák
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Tabula hungariae.jpg A Tabula Hungarie[1] Lazarus vagy Lázár titkár (pol. sekretarz Lazarus lub sekretarz o imieniu Lazarus, łac. Lazarus secretarius) (XVI w.) − twórca Tabula Hungariae, pierwszej zachowanej drukowanej mapy Królestwa Węgier. Wartość mapy wynika z przedstawienia jej jedynego obrazu sytuacji krajowi przedureckiemu. Lazarus vagy Lázár titkár (Lazarus secretarius, azaz Lázár keresztnevű titkár; 16. század) a Tabula Hungariae, a Magyar Királyságról készült első fennmaradt nyomtatott térkép készítője. A térkép értéke abból adódik, hogy az egyedüli helyzetképét adja a török megszállás előtti országnak. Spis treściJego życieNie wiemy, kiedy i gdzie się urodził, ani nie wiemy, kiedy i gdzie umarł. Można więc słusznie przypuszczać, że Łazarz w swoim czasie nie mógł być osobą o statusie społecznym, która mogłaby wzbudzić zainteresowanie jemu współczesnych. Źródła uznały za konieczne odnotowanie jego okupacji tylko dlatego, że był sekretarzem, czyli „sekretarzem” oraz żył i pracował w czasach i środowisku abp. Tamása Bakoczego (1442-1521) w Ostrzyhomiu. Na początku XVI w. Bakócz posiadał jednocześnie najwyższą na Węgrzech godność kościelną (prymas, arcybiskup ostrzyhomski, patriarcha Konstantynopola) i świecką (naczelny i tajny kanclerz). Z nazwiska znamy osobiste sekretarze Bakoczego. W czasach, gdy do każdego należało zwracać się ściśle według ich statusu „zakonnego”, proste oznaczenie sekretariusza mogło raczej obejmować osobę świecką. Nem tudjuk, hogy mikor és hol született, és arról sincs adatunk, hogy mikor és hol halt meg. Ezért joggal vélhető, hogy Lázár a maga korában nem lehetett olyan társadalmi helyzetű személy, aki kortársai érdeklődését magára vonhatta volna. Foglalkozásáról a források csak az tartották szükségesnek lejegyezni, hogy secretarius, azaz „titkár” volt és Bakócz Tamás (1442-1521) esztergomi érsek idején és környezetében élt és működött. Bakócz a 16. század elején Magyarországon egyszerre töltötte be a legmagasabb egyházi (prímás, esztergomi érsek, konstantinápolyi pátriárka) és világi (fő- és titkos kancellár) méltóságot is. Bakócz személyi titkárait név szerint ismerjük. Abban a korban, amikor mindenkit szigorúan „rendi” státusza szerint kellett megszólítani, az egyszerű secretarius megjelölés inkább világi személyt takarhatott. Jak podają źródła, Łazarz też nie mógł skończyć uniwersytetu, od tego czasu należało go uznać za tytuł magistra. Był tylko osobą „kompetentną”, mógł uczyć się w ramach szkół odpowiadających dzisiejszemu szkolnictwu ogólnokształcącemu, czyli był dziekanem. Jest to imię nadawane osobom z wykształceniem łacińskim w tamtym wieku, które były biegle w naukach praktycznych. A források szerint Lázár nem végezhetett egyetemet sem, mivel akkor őt magisterként kellett volna megszólítani. Csak „hozzáértő” ember volt, tanulmányait a mai középfokú oktatásnak megfelelő iskolák keretei között végezhette, azaz deák volt. Így nevezték abban a korban a latinos műveltségű, gyakorlati tudományokban jártas egyéneket. Lázár "deák" jest wymieniany w języku węgierskim przez źródła, co potwierdza nomenklatura jego mapy. Dźwięk „é” oznaczamy „ee”, na przykład Ezeek, Zeek, Zeeplak itp., A dźwięk „ö” - „ew”: Fewdwar, Gew, Eskew, Ewsi, Fewldeak, Tertzew, Besenew itp. Podczas przetwarzania nazw miejscowości Tabula Hungarie zaobserwowano również, że dźwięk „c” jest czasami oznaczany literami „tz”, np. Adatz, Agatz, Bakotza i tak dalej. Ta cecha pisowni jest charakterystyczna dla praktyki pisarskiej dialektu staroniemieckiego i przypuszcza się, że może pochodzić od każdego współpracownika, który brał udział w przygotowaniu rękopisu Łazarza do druku. W tym samym czasie Deák Lázár, pisząc nazwy niektórych miejscowości, zanotował również dialektalny zwyczaj, na przykład w zapisie dźwięku „i”: nazwa miejscowości Kézdi znajduje się na mapie w formie Kyzdy. Lázár "deákot" a források magyarként említik, és ezt térképének névanyaga is megerősíti. Az „é” hangot „ee”-vel jelölte, például Ezeek, Zeek, Zeeplak stb., az „ö” hangot pedig „ew„-vel: Fewdwar, Gew, Eskew, Ewsi, Fewldeak, Tertzew, Besenew stb. A Tabula Hungarie helyneveinek feldolgozása során azt is megfigyelték, hogy a „c” hangot esetenként a „tz” betűk jelölik, például Adatz, Agatz, Bakotza stb. Ez a helyesírási sajátosság az ófelnémet nyelvjárás írásbeli gyakorlatára jellemző, feltevések szerint ez származhat bármely közreműködőtől is, aki a lázári kézirat nyomtatásra való előkészítésében részt vett. Ugyanakkor egyes településnevek írásánál nyelvjárási szokást is megörökített Lázár deák, például az „i” hang jelölésében: a Kézdi helynevet Kyzdy alakban találjuk a térképen. Powiązane artykułyPrzypisy
Linki zewnętrzne |
