Węgierscy oligarchowie

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Słowo pan prowincjonalny (lub oligarcha) oznacza szlachcica, małego króla, który rządził autonomicznie nad większą częścią kraju. Zwykle korzystał także z przywilejów królewskich, niezależnie od aprobaty króla. Okres świetności oligarchów na Węgrzech przypadał na okres między najazdem Tatarów a śmiercią Máté Csáka. Ta epoka jest czasami określana jako „anarchia feudalna”, nawiązująca do osłabienia władzy centralnej (królewskiej). A tartományúr (vagy oligarcha) szó egy nagyobb országrészen önhatalmúlag uralkodó főnemest, kiskirályt jelent. Rendszerint királyi privilégiumokat is használt, függetlenül a király jóváhagyásától. Magyarországon az oligarchák fénykora a tatárjárás és Csák Máté halála közötti időszakban volt. Ezt a korszakot néha "feudális anarchiának" is nevezik, utalva a központi (királyi) hatalom meggyengülésére. Średniowieczni oligarchowie węgierscy Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg Suwerenne terytoria królewiąt na Węgrzech na początku XIV wieku Aba Amadé (Górne Węgry) Ákos I. István (Borsod) Babonić IV. István (Dolna Slawonia) Borsa Kopasz (Tiszántúl) Csák III. Máté (Górne Węgry) Csák III. Ugrin (Górna Syrmia) Stefan Dragutin (Dolna Syrmia) Frangepán Duim (Dalmacja) Gutkeled Joakim ([[]]) Kán III. László (Siedmiogród) Kőszegi Henrik (Southern Transdanubia) Kőszegi Iván (Western Transdanubia) Pók Miklós (Partium) Rátót II. Domokos (Nógrád) Šubić Pál (Chorwacja, Banat Bośni) Vejtehi Tivadar (Banat Severin) Lojalni oligarchowie według Attili Zsoldosi [...] Attila Zsoldos w Hűséges oligarchák po raz pierwszy w badaniu z 2012 r. rozróżnił „oligarchę” od „prowincjała” działającego w imieniu króla. Według niego Ugrin Csáka należały do kategorii prowincjałów, ponieważ w swojej prowincji od Temesváru do Pozsegę zezwolił na funkcjonowanie władzy króla (np. sprawiedliwość królewską; darowizny majątku, cła, zwolnienia podatkowe i przypadki, w których jeśli ktoś zmarł bez spadkobiercy to jego ziemie przypadały koronie). Zsoldos oparł swoje ustalenia na źródłach pierwotnych. W te myśli Zsoldosa „władca prowincji” nie jest już synonimem dotychczas używanego oligarchy, ale nową koncepcją. W tym nowym sensie władca prowincji: „w średniowiecznym królestwie węgierskim jest to zinstytucjonalizowana władza, która jest jedynym przedstawicielem woli królewskiej na terytoriach wielu komitatów”, podczas gdy skonfrontowany z nią oligarcha jest „władcą prowincji, który wyłącza władzę królewską ze swojej prowincji”. Według Zsoldosa rządy prowincji harmonijnie wpisują się w tradycyjny porządek państwowy w tym kraju. Stało się dysharmonią, a zatem elementem, który należy wyeliminować, gdy władca prowincji zostanie oligarchą. Według niego potwierdza to również fakt, że po śmierci Ugrina w 1311 r. jego syn Mikołaj, w przeciwieństwie do synów innych oligarchów, nie zbuntował się przeciwko Karolowi Robertowi. Po 1311 r. w prowincji Ugrina nie przeszkadzano nowym królewskim ispánom [19]. Zsoldos Attila Hűséges oligarchák c. 2012-es tanulmányában első ízben tett különbséget "oligarcha" és "tartományúr" között. Szerinte Csák Ugrin azért tartozik a tartományúr kategóriába, mert az általa uralt, Temesvártól Pozsegáig terjedő tartományában teret engedett a király hatalmi jogainak (pl. királyi igazságszolgáltatás; birtokok, vámok, adómentességek adományozása, és olyan esetek is ismertek, amikor az Ugrin tartományában örökös nélkül elhunyt birtokos földjei a koronára háramlottak). Megállapításait elsődleges forrásokkal (oklevelekkel) igazolta. De Zsoldos ezen állításában a „tartományúr” már nem az eddig használt oligarcha szinonimája, hanem új fogalom. Az új értelemben a tartományúr: „a középkori Magyar Királyságban olyan intézményesült hatalom, mely többmegyényi területen a királyi akarat egyetlen képviselője”, az ezzel szembeállított oligarcha viszont „az a tartományúr, aki a királyi hatalmat kizárja a tartományából és funkcióit önkényesen gyakorolja”. Zsoldos szerint a tartományuraság harmonikusan illeszkedett az ország kormányzásának hagyományos rendjébe. Diszharmonikus és ezért kiiktatandó elemmé akkor vált, amikor a tartományúrból oligarcha lett. Szerinte ezt támasztja alá az is, hogy Ugrin 1311. évi halála után fia, Miklós – más oligarchák fiaitól eltérően – nem lázadt fel Károly Róbert ellen. Csák Ugrin tartománya 1311 után akadálytalanul került új királyi ispánok irányítása alá. W swojej pracy w 2012 r. Enikő Csukovits wspomina także o prowincji Ugrina z siedzibą w Újlaku. [7] 2012. évi munkájában Csukovits Enikő is megemlíti Csák Ugrin tartományát, Újlak központtal. Przypisy Megjegyzések Jegyzetek