Atyusz III. Atyusz: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 45: | Linia 45: | ||
Urodził jako najstarszy syn Atyusza II (zwanego także Atyuszem Wielkim), który odziedziczył większość majątku rodzinnego po swoim bracie (lub wuju), bezdzietnym [[István]]ie, zgodnie z wolą i testamentem tego ostatniego<ref name="Nemes">Nemes, Gábor (2006). ''Az Atyusz nemzetség''. W: J. Újváry, Zsuzsanna (red.). ''Tanulmányok évszázadok történelméből'' [''Eseje o wiekach historii'']. Pázmány Péter Catholic University. str. 13–14, 20–25, 31–32, 39.</ref>. Miał co najmniej jednego młodszego brata, [[Atyusz Lőrinc|Lőrinc]], który również krótko działał jako [[sędzia królewski]] w 1222 r. (Dawne dzieła genealogiczne błędnie określały [[Atyusz Lőrinc|Lőrinc]]a jako dziecko Atyusza III)<ref name="Nemes" /> Być może [[I. Dénes]] był także bratem Atyusza III i [[Atyusz Lőrinc|Lőrinc]]a.<ref name="Nemes" /> W wyniku koligacji rodzinnych Atyusz III miał kilku znamienitych kuzynów, w tym [[Atyusz Salamon|Salamon]]a (także [[sędzia królewski|sędziego królewskiego]] w 1222 r. i bliskiego sojusznika Atyusza) oraz [[ispán]] [[Atyusz III. Miska|Miska III Atyusz]] i [[Atyusz Sal|Sal]].<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Atyusz)</ref> XIX-wieczny historyk Mór Wertner błędnie nazwał Atyusza członkiem rodziny [[Vázsony]]<ref name="Nemes" />. | Urodził jako najstarszy syn Atyusza II (zwanego także Atyuszem Wielkim), który odziedziczył większość majątku rodzinnego po swoim bracie (lub wuju), bezdzietnym [[István]]ie, zgodnie z wolą i testamentem tego ostatniego<ref name="Nemes">Nemes, Gábor (2006). ''Az Atyusz nemzetség''. W: J. Újváry, Zsuzsanna (red.). ''Tanulmányok évszázadok történelméből'' [''Eseje o wiekach historii'']. Pázmány Péter Catholic University. str. 13–14, 20–25, 31–32, 39.</ref>. Miał co najmniej jednego młodszego brata, [[Atyusz Lőrinc|Lőrinc]], który również krótko działał jako [[sędzia królewski]] w 1222 r. (Dawne dzieła genealogiczne błędnie określały [[Atyusz Lőrinc|Lőrinc]]a jako dziecko Atyusza III)<ref name="Nemes" /> Być może [[I. Dénes]] był także bratem Atyusza III i [[Atyusz Lőrinc|Lőrinc]]a.<ref name="Nemes" /> W wyniku koligacji rodzinnych Atyusz III miał kilku znamienitych kuzynów, w tym [[Atyusz Salamon|Salamon]]a (także [[sędzia królewski|sędziego królewskiego]] w 1222 r. i bliskiego sojusznika Atyusza) oraz [[ispán]] [[Atyusz III. Miska|Miska III Atyusz]] i [[Atyusz Sal|Sal]].<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Atyusz)</ref> XIX-wieczny historyk Mór Wertner błędnie nazwał Atyusza członkiem rodziny [[Vázsony]]<ref name="Nemes" />. | ||
| − | Według nieautentycznego dokumentu z lat 30. XIV wieku, która fałszywie datowana jest na 22 marca 1262 r., Żoną Atyusa III była Berbur z rodu [[Hont-Pázmány]], córka [[Hontpázmány Sebes]] | + | Według nieautentycznego dokumentu z lat 30. XIV wieku, która fałszywie datowana jest na 22 marca 1262 r., Żoną Atyusa III była Berbur z rodu [[Hont-Pázmány]], córka [[Hontpázmány Sebes|Sebesa Hontpázmányego]],<ref name="Nemes" /> [[stolnik królewski]] (1209-1217)<ref name="Zsoldos2011" />, '''jak głosi karta''', Abraham, syn Sebesa, sprzedał [[Zánka]] swojej siostrze, którą wcześniej odziedziczył po ojcu III, swoim szwagrze. Mimo że dokument jest zdecydowanie fałszerstwem, historyk Gabor przyjmuje jednak informację o małżeństwie Atyusza, z tej strony nie ma to wpływu na cel fałszowania dyplomu. Nieautentyczna karta była częścią sądu procesowego między rodzinami [[Amade]] i [[Szentgyörgyi]] o własność [[Várkony]] (obecnie część Vrakúň, Słowacja).<ref name="Nemes" /> |
Atyusz III i Berbur mieli dwoje dzieci. O starszym [[IV. Atyusz]]u wspomniano jako osobę żywą tylko raz w 1236 r., przy okazji sprzedaży posiadłości. Według królewskiej karty wydanej przez IV. Béla|Belę IV]] w 1244 r. Atyus IV został zamordowany przez '''niektórych''' Puchunów ze Slawonii, którzy „popełnili wiele morderstw i innych przestępstw”. Jak pisze Béla IV, całe królestwo opłakiwało śmierć Atyusza IV<ref name="Nemes" />. | Atyusz III i Berbur mieli dwoje dzieci. O starszym [[IV. Atyusz]]u wspomniano jako osobę żywą tylko raz w 1236 r., przy okazji sprzedaży posiadłości. Według królewskiej karty wydanej przez IV. Béla|Belę IV]] w 1244 r. Atyus IV został zamordowany przez '''niektórych''' Puchunów ze Slawonii, którzy „popełnili wiele morderstw i innych przestępstw”. Jak pisze Béla IV, całe królestwo opłakiwało śmierć Atyusza IV<ref name="Nemes" />. | ||
Wersja z 13:09, 20 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Atyusz III. Atyusz (także Oguz) (* nieznana, † po 1233), wpływowy węgierski wieloża, najwybitniejszy członek rodziny, który służył jako sędzia królewski (1215-1217), za panowania króla Andrzeja II.[1] Spis treściRodzinaUrodził jako najstarszy syn Atyusza II (zwanego także Atyuszem Wielkim), który odziedziczył większość majątku rodzinnego po swoim bracie (lub wuju), bezdzietnym Istvánie, zgodnie z wolą i testamentem tego ostatniego[2]. Miał co najmniej jednego młodszego brata, Lőrinc, który również krótko działał jako sędzia królewski w 1222 r. (Dawne dzieła genealogiczne błędnie określały Lőrinca jako dziecko Atyusza III)[2] Być może I. Dénes był także bratem Atyusza III i Lőrinca.[2] W wyniku koligacji rodzinnych Atyusz III miał kilku znamienitych kuzynów, w tym Salamona (także sędziego królewskiego w 1222 r. i bliskiego sojusznika Atyusza) oraz ispán Miska III Atyusz i Sal.[3] XIX-wieczny historyk Mór Wertner błędnie nazwał Atyusza członkiem rodziny Vázsony[2]. Według nieautentycznego dokumentu z lat 30. XIV wieku, która fałszywie datowana jest na 22 marca 1262 r., Żoną Atyusa III była Berbur z rodu Hont-Pázmány, córka Sebesa Hontpázmányego,[2] stolnik królewski (1209-1217)[1], jak głosi karta, Abraham, syn Sebesa, sprzedał Zánka swojej siostrze, którą wcześniej odziedziczył po ojcu III, swoim szwagrze. Mimo że dokument jest zdecydowanie fałszerstwem, historyk Gabor przyjmuje jednak informację o małżeństwie Atyusza, z tej strony nie ma to wpływu na cel fałszowania dyplomu. Nieautentyczna karta była częścią sądu procesowego między rodzinami Amade i Szentgyörgyi o własność Várkony (obecnie część Vrakúň, Słowacja).[2] Atyusz III i Berbur mieli dwoje dzieci. O starszym IV. Atyuszu wspomniano jako osobę żywą tylko raz w 1236 r., przy okazji sprzedaży posiadłości. Według królewskiej karty wydanej przez IV. Béla|Belę IV]] w 1244 r. Atyus IV został zamordowany przez niektórych Puchunów ze Slawonii, którzy „popełnili wiele morderstw i innych przestępstw”. Jak pisze Béla IV, całe królestwo opłakiwało śmierć Atyusza IV[2]. Mieli także młodszego syna o imieniu Györk (lub Gyurkó). Po raz pierwszy wspomniano o nim w 1248 r., gdy był właścicielem Sevnica (dziś w Słowenii). W 1251 r. sprzedał Pécsely do Kapituły Veszprém, a także przysięgał ochronę diecezji. Ożenił się z niezidentyfikowaną córką Hahót Mihály (kuzyna bana i chrześcijańskiego męczennika Hahót II. Buzáda). Mieli syna, Atyusza V, który był właścicielem Dabrony w 1274 roku. Dwa lata później Atyusz V został oskarżony o nielojalność przez Władysława IV, który skonfiskował jego własność, zamek Szentmiklós i podarował arcybiskupowi Esztergomu III. Benedek i jego braciom, Dedalusowi, ispánowi komitatu Zala (1273-1274), Beke i Istvánowi. Atyusz V zmarł bez ziem i spadkobierców, więc gałąź Atyusza III wyginęła wraz z nim w 1276 r.[2] They also had a younger son named Györk (or Gyurkó). He was first mentioned in 1248, when owned Sevnica (today in Slovenia). In 1251 he sold Pécsely to the Chapter of Veszprém, and also swore protection to the diocese. He married to an unidentified daughter of Michael Hahót (cousin of Ban and Christian martyr Buzád Hahót). They had a son, Atyusz V, who owned Dabrony in 1274. Two years later, Atyusz V was charged disloyalty by Ladislaus IV of Hungary, who confiscated his ownership, the Szentmiklós Castle and donated to Benedict III, Archbishop of Esztergom and his brothers, Dedalus, ispán of Zala County (1273–1274), Beke and Stephen. Atyusz V died without lands and heirs, thus Atyusz III's branch became extinct with him in 1276.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} KarieraAtyusz po raz pierwszy pojawił się we współczesnych aktach w 1202 r.[4] jako ispán komitatu Fejér do 1203 r., W ostatnich latach panowania króla Emeryka[1]. Ponieważ był lojalny wobec księcia Andrása, stracił swoje wpływy polityczne po 1203 r., gdy brat Emeryka powstał w otwartym buncie przeciw królowi w siódmym czasie jesienią 1203 r.[4] Odzyskał wpływy na dworze królewskim dopiero po nieoczekiwanej śmierci dziecka Władysława III w 1205 r. Andrzej II, który wstąpił na tron, mianował go ispánem komitatu Zala i pełnił tę funkcję do 1206 r.[1] Zgodnie z kartą w 1207 r. zarządzał on komitatem Pozsony, jedną z najważniejszych jednostek terytorialnych[1]. W tym samym roku był ispánem Veszprém i Vas[2]. Pełnił funkcję ispána komitatu Sopron (1209-1212)[1]. Atyusz first appeared in contemporary records in 1202,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} as head of Fejér County until 1203, during the last years of King Emeric.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As he was loyal to Duke Andrew, he lost his political influence after 1203, when Emeric's brother rose up in open rebellion against the King at umpteenth time in the autumn of 1203.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He regained his influence at the royal court only after the unexpected death of the child Ladislaus III in 1205. Andrew II, who had ascended the throne appointed him ispán of Zala County and held the position until 1206.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to a charter, he governed Pozsony County, one of the most important territorial units, in 1207.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the same year, he also served as ispán of Veszprém and Vas Counties.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} From 1209 to 1212, he held the office of ispán of Sopron County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
W 1214 r. został banem Slawonii i ispánem komitatu Somogy[1]. Jak sugeruje László Markó, Atyusz organizuje już ispánat od 1209 roku, ale ta plotka nie jest poparta pracą Attili Zsoldos.[4] Tylko jedna karta zachowała swoją pierwszą kadencję jako Ban, gdy Atyusz wysłał Ajkai Lorinc z okazji legalnej transakcji[2]. W 1215 roku Andrzej II mianował go sędzią królewskim, drugim najwyższym świeckim stanowiskiem na Węgrzech. W tym samym roku był także ispánem komitatu Bács[1]. Służył jako sędzia królewski do 1217 roku, niemniej jednak, zgodnie z nieautentycznym zapisem, zachował godność nawet w 1218 roku.[1] W 1216 r. nabył majątek Tomaj od palatyna Győr I. Pata , który otrzymał tę ziemię jako rekompensatę od króla Andrzeja, który skonfiskował ją [[Tomaj Tiba|Tibie Tomajowi, który wcześniej zamordował palatyna Győr I. Csépán, brata Pata. Wkrótce Atyusz sprzedał posiadłość.[2] In 1214, he was made Ban of Slavonia and head of Somogy County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As László Markó suggests, Atyusz already held the ispánate since 1209, however this rumor is not supported by Attila Zsoldos' work.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Only one charter preserved his first term as Ban, when Atyusz sent his {{#invoke:Lang|lang}} Lawrence Ajkai on the occasion of a legal transaction.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In 1215, Andrew II nominated him as Judge royal, the second-highest secular position in Hungary. He was also head of Bács County in that year.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He served as Judge royal until 1217, nevertheless, according to a non-authentic record, he held the dignity even in 1218.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In 1216, he purchased the estate of Tomaj from Palatine Pat Győr, who had received the land as compensation from King Andrew, who confiscated it from , who had murdered Palatine Csépán Győr, Pat's brother, before. Shall soon, Atyusz sold the estate.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Atyusz wraz ze swoim bratem Atyusz Lőrincem uczestniczyli w piątej krucjacie Andrzeja w latach 1217–1218.[4] Po powrocie do domu Atyusz pożyczył 200 srebrnych marek Koronie w zamian za oddanie Kamešnica, która wcześniej została skonfiskowana przez króla Bélę III[2]. W ten sposób Andrzej II był w stanie spłacić ogromne długi dworu królewskiego spowodowane Piątą Krucjatą, na którą zmusił go papież Innocenty III[4]. W 1219 r. (Lub wcześniej) Atyusz został mianowany sędzią królewskim dla królowej Queen Yolanda. Utrzymywał tę godność do 1221 r.[1] Poza tym był także ispánem Bodrog (1219) i Varaždina (1220).[4] Po raz drugi pełnił funkcję bana Slawonii, zastępując swojego kuzyna Atyusz Salamona. Nazwa godności pojawiła się raz jako „Ban Dalmacji i Chorwacji” (łac. banus Dalmatie et Chroatie) w 1221 r.[1] Atyusz wydał najwcześniejszą znaną kartę wydaną przez bana (zachowany w Zadarze), gdy został osądzony przez Świętych Kosmy i Damiana w Monastyrze Biograd na Moru (węg. Tengerfehérvár) i Rycerzy Templariuszy podczas procesu sądowego[2]. Po Złotej Bulli z 1222 r. zniknęli ze źródeł na lata.[2] Od 1226 r. ponownie pełnił funkcję sędziego królewskiego] na dworze królowej[1]. Poza tym został mianowany ispánem komitatu Bodrog w 1228 r.[2] Funkcjonował jako sędzia królewski królowej do 1229 r., gdy zastąpił go Tétény Péter.[1] Atyus III został uwikłany w konflikt z Bertalanem, biskupem Veszprém w 1232 r., Co okazało się pierwszym kamieniem milowym na drodze do szlachetnego samostanowienia. Według oskarżenia Bartłomieja Atyusz III „niesprawiedliwie i brutalnie przejął i zatrzymał diecezjalną ziemię Wezmech i nie chciał jej oddać”. Natomiast Atyusz twierdził, że ziemia należała do starożytnej własności pokrewieństwa Atyusza. Miejscowa szlachta z komitatu Zala zwana sługami królewskimi, trzykrotnie cytowała pana i jego potencjalnych świadków przed ich trybunałem, ale Atyusz nie raczył im odpowiedzieć. W ten sposób szlachta osądziła Bartłomieja na korzyść[2]. Słudzy królewscy wydali tak zwany Kehida Diploma, aby wezwać króla Andrzeja II do uznania ich wyroku za obowiązkowy, ponieważ Atyusz odmówił oddania ziemi diecezji Veszprém i został zmuszony siłą Apáti Andornok do wykonania wyroku[5]. Później królewscy słudzy byli w stanie wykonać wyrok, gdy Bartłomiej sprzedał Wezmech Hahót Mihály w 1239 r.[5] Dyplom Kehidy był pierwszym znakiem powstania szlacheckich hrabstw. Od lat trzydziestych XX wieku terminologia używana w królewskich kartach, kiedy mówiono o „królewskich sługach”, zaczęła się zmieniać i częściej nazywano ich „szlachetnymi sługami” (łac. nobiles sevientes), a później „szlachcicami lub sługami” (Łac . nobiles seu seviente), podczas gdy ostatecznie dekret z 1267 r. wydany przez króla Bélę IV utożsamiał „królewskich sług” z arystokratami[5]. Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
