Básztély II. Rénold: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 37: | Linia 37: | ||
== Status społeczny i rodzina == | == Status społeczny i rodzina == | ||
| − | Rénold prawdopodobnie urodził się w połowie lat trzydziestych XIII wieku, wywodził się z rodu [[Básztély]]. Ich posiadłości rodowe znajdowały się w Básztély lub Vasztély, w komitacie [[Esztergom]] (dziś gmina w Csabdi, komitat [[Fejér]])<ref name="Zsoldos1997">Zsoldos, Attila (1997). ''Az Árpádok és alattvalóik. Magyarország története 1301-ig'' [Arpadowie i ich tematy: historia Węgier do 1301]. Csokonai Kiadó. str. 131–132. ISBN 963-260-103-3.</ref>. Zgodnie z teorią uczonych byli pochodzenia francuskiego i wznieśli ''wieżę'' w osadzie, która stała się ''tytułowa'' dla wioski (po raz pierwszy pojawiła się we współczesnych zapisach w 1240 r. jako „''Boztyh''”, a następnie w pokrewnych ("bastille" → "Básztij" → "Básztély"). Według historyka [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldosa]] rodzina należała do statusu społecznego królewskich sług, wolnych, którzy byli właścicielami i podlegali tylko królowi. Pierwszym znanym członkiem rodziny był ojciec –imiennik Rénold I, którego król [[II. András|Andrzej II]] określił w 1222 r. jako „''serviens noster''”. Kilkakrotnie występował jako ''pristaldus'' (komisarz królewski lub „komornik”)<ref name="Zsoldos1998">Zsoldos, Attila (1998). "Közszabad nemzetségek [Klany średnio uprzywilejowane]". Mediavalia Transilvanica. 2 (1): str. 52, 54 | + | Rénold prawdopodobnie urodził się w połowie lat trzydziestych XIII wieku, wywodził się z rodu [[Básztély]]. Ich posiadłości rodowe znajdowały się w Básztély lub Vasztély, w komitacie [[Esztergom]] (dziś gmina w Csabdi, komitat [[Fejér]])<ref name="Zsoldos1997">Zsoldos, Attila (1997). ''Az Árpádok és alattvalóik. Magyarország története 1301-ig'' [Arpadowie i ich tematy: historia Węgier do 1301]. Csokonai Kiadó. str. 131–132. ISBN 963-260-103-3.</ref>. Zgodnie z teorią uczonych byli pochodzenia francuskiego i wznieśli ''wieżę'' w osadzie, która stała się ''tytułowa'' dla wioski (po raz pierwszy pojawiła się we współczesnych zapisach w 1240 r. jako „''Boztyh''”, a następnie w pokrewnych ("bastille" → "Básztij" → "Básztély"). Według historyka [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldosa]] rodzina należała do statusu społecznego królewskich sług, wolnych, którzy byli właścicielami i podlegali tylko królowi. Pierwszym znanym członkiem rodziny był ojciec –imiennik Rénold I, którego król [[II. András|Andrzej II]] określił w 1222 r. jako „''serviens noster''”. Kilkakrotnie występował jako ''pristaldus'' (komisarz królewski lub „komornik”)<ref name="Zsoldos1998">Zsoldos, Attila (1998). "Közszabad nemzetségek [Klany średnio uprzywilejowane]". Mediavalia Transilvanica. 2 (1): str. 52, 54.</ref>. Niektórzy historycy, w tym [[Engel Pál|Pál Engel]], niesłusznie twierdzili, że miał pieczęć [[ispán]]a komitatu [[Veszprém]] (1237-1238), którym w rzeczywistości był [[Rátót I. Rénold]].<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 23, 55, 71, 201, 208, 220, 235, 244, 348.</ref> |
| − | Rénold miał co najmniej czterech braci: Andrása, Dénesa, Salamona i I. László. Wśród nich tylko András miał potomków<ref name="Engel">Engel: Genealógia (Genus Básztély 1. Básztélyi)</ref> Miał także siostrę, która poślubiła członka lokalnego rodu w Bicske<ref name="Zsoldos1998" />. Po raz pierwszy wspomniano o Rénoldzie we współczesnych mu dokumentach w 1259 r.; był członkiem grupy tzw. „królewskiej młodzieży” (węg. ''királyi ifjak'', łac. ''iuvenis noster''), która był uważana za wiernych i ambitnych żołnierzy na dworze księcia [[V. István|Stefana]]<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 56, 72, 85-86, 95.</ref>. W tym samym roku zamierzał poślubić niezidentyfikowaną córkę [[Hahót Panyit|Panyita Hahót]], zamożnego członka znanego klanu [[Hahót]], | + | Rénold miał co najmniej czterech braci: Andrása, Dénesa, Salamona i I. László. Wśród nich tylko András miał potomków<ref name="Engel">Engel: Genealógia (Genus Básztély 1. Básztélyi)</ref> Miał także siostrę, która poślubiła członka lokalnego rodu w Bicske<ref name="Zsoldos1998" />. Po raz pierwszy wspomniano o Rénoldzie we współczesnych mu dokumentach w 1259 r.; był członkiem grupy tzw. „królewskiej młodzieży” (węg. ''királyi ifjak'', łac. ''iuvenis noster''), która był uważana za wiernych i ambitnych żołnierzy na dworze księcia [[V. István|Stefana]]<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 56, 72, 85-86, 95.</ref>. W tym samym roku zamierzał poślubić niezidentyfikowaną córkę [[Hahót Panyit|Panyita Hahót]], zamożnego członka znanego klanu [[Hahót]], notorycznego i niesławnego rycerza-rabusia tego okresu. Pan ten jednak odmówił wyrażenia zgody, powołując się na to, że młody szlachcic nie ma dość majątku, aby spłacić posag 100 [[marek]] (?). Historyk [[Zsoldos Attila]] argumentował również, że Panyit uważał propozycję małżeństwa za morganatyczną, ponieważ Rénold pochodził z niższej szlachty. Jednak książę Stephen, aby ułatwić swojemu lojalnemu żołnierzowi realizację zamiaru, celowo źle zrozumiał powód skargi i przekazał ziemie Rénoldowi, aby zneutralizować argument Panyita<ref name="Zsoldos1997" />. I tak pierwsze małżeństwo Rénolda miało dwóch synów: [[Básztély II. László|II. László]], pierwszego członka rodziny [[Rozgonyi]] i [[Básztély Péter|Pétera]]. Po śmierci żony Rénold ożenił się po raz drugi z niezidentyfikowaną siostrą szlachcica [[Vecse I. Miklós]] ('' de Putnok'') z rodu [[Rátót]]; mieli trzech synów: [[Básztély Gyula|Gyulę]], Salamona i Dénesa oraz córkę Annę, która została zakonnicą<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 216.</ref>. Ich potomstwo nosiło nazwisko [[Básztélyi]] („Básztély”), który pozostał średnią szlachtą na [[Transdanubia|Transdanubii]] i wymarł pod koniec XIV wieku<ref name="Engel" />. |
== Kariera wojskowa == | == Kariera wojskowa == | ||
Wersja z 07:16, 22 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Básztély II. Rénold (* nieznana, † 1291÷1296), węgierski arystokrata, żołnierz i dworzanin, zagorzały stronnik księcia Stefana. Pochodzący z rodziny sług królewskiej, został uszlachcony dzięki osobistym sukcesom militarnym i lojalności. W szczytowym okresie swojej kariery służył jako palatyn w 1289 roku. Przodek potężnej rodu Rozgonyi. Status społeczny i rodzinaRénold prawdopodobnie urodził się w połowie lat trzydziestych XIII wieku, wywodził się z rodu Básztély. Ich posiadłości rodowe znajdowały się w Básztély lub Vasztély, w komitacie Esztergom (dziś gmina w Csabdi, komitat Fejér)[1]. Zgodnie z teorią uczonych byli pochodzenia francuskiego i wznieśli wieżę w osadzie, która stała się tytułowa dla wioski (po raz pierwszy pojawiła się we współczesnych zapisach w 1240 r. jako „Boztyh”, a następnie w pokrewnych ("bastille" → "Básztij" → "Básztély"). Według historyka Attili Zsoldosa rodzina należała do statusu społecznego królewskich sług, wolnych, którzy byli właścicielami i podlegali tylko królowi. Pierwszym znanym członkiem rodziny był ojciec –imiennik Rénold I, którego król Andrzej II określił w 1222 r. jako „serviens noster”. Kilkakrotnie występował jako pristaldus (komisarz królewski lub „komornik”)[2]. Niektórzy historycy, w tym Pál Engel, niesłusznie twierdzili, że miał pieczęć ispána komitatu Veszprém (1237-1238), którym w rzeczywistości był Rátót I. Rénold.[3] Rénold miał co najmniej czterech braci: Andrása, Dénesa, Salamona i I. László. Wśród nich tylko András miał potomków[4] Miał także siostrę, która poślubiła członka lokalnego rodu w Bicske[2]. Po raz pierwszy wspomniano o Rénoldzie we współczesnych mu dokumentach w 1259 r.; był członkiem grupy tzw. „królewskiej młodzieży” (węg. királyi ifjak, łac. iuvenis noster), która był uważana za wiernych i ambitnych żołnierzy na dworze księcia Stefana[5]. W tym samym roku zamierzał poślubić niezidentyfikowaną córkę Panyita Hahót, zamożnego członka znanego klanu Hahót, notorycznego i niesławnego rycerza-rabusia tego okresu. Pan ten jednak odmówił wyrażenia zgody, powołując się na to, że młody szlachcic nie ma dość majątku, aby spłacić posag 100 marek (?). Historyk Zsoldos Attila argumentował również, że Panyit uważał propozycję małżeństwa za morganatyczną, ponieważ Rénold pochodził z niższej szlachty. Jednak książę Stephen, aby ułatwić swojemu lojalnemu żołnierzowi realizację zamiaru, celowo źle zrozumiał powód skargi i przekazał ziemie Rénoldowi, aby zneutralizować argument Panyita[1]. I tak pierwsze małżeństwo Rénolda miało dwóch synów: II. László, pierwszego członka rodziny Rozgonyi i Pétera. Po śmierci żony Rénold ożenił się po raz drugi z niezidentyfikowaną siostrą szlachcica Vecse I. Miklós ( de Putnok) z rodu Rátót; mieli trzech synów: Gyulę, Salamona i Dénesa oraz córkę Annę, która została zakonnicą[6]. Ich potomstwo nosiło nazwisko Básztélyi („Básztély”), który pozostał średnią szlachtą na Transdanubii i wymarł pod koniec XIV wieku[4]. Kariera wojskowaRénold połączył swój los, fortunę i pozycję społeczną z aspiracjami władzy księcia Stefana[1], który rządzi Siedmiogrodem w imieniu swojego ojca, króla Węgier IIV. Béla|Béli IV]], po utracie Księstwa Styrii na rzecz Ottokara II. Już w latach 1259–60 walczył z wojskami czeskimi w Karyntii i był zaangażowany w armię Stefana, która przepłynęła rzekę Morawę, by zaatakować królestwo Ottokara. Jednak w decydującej bitwie pod Kressenbrunn, w której dzielnie walczył Rénold, zjednoczona armia króla Béli i Stefana została pokonana 12 lipca 1260 r., przede wszytskim z powodu, że główne siły pod dowództwem króla Béli przybyły zbyt późno. Plik:Hrad Čičva 029.jpg The ruins of Csicsva (Čičava), today in Slovakia W tym czasie relacje Béli ze swoim najstarszym synem i spadkobiercą Stefanem stały się napięte, co spowodowało, że wojna domowa trwała do 1266 roku. Pomimo tej konfrontacji Rénold pozostał lojalny wobec księcia i prowadził liczne kampanie wojskowe i bitwy w kolejnych latach. Po krótkim konflikcie Béla IV i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju w 1262 r. Rénold uczestniczył w bułgarskiej kampanii księcia w drugiej połowie 1263 r., gdy Stefan wysłał posiłki do Bułgarii, aby pomóc despotowi Jacob Svetoslav (Яков Светослав) w swojej wojnie z Bizancjum.[1] Po powrocie do domu Rénold stał się kluczową postacią w toczącej się wojnie domowej między ojcem i synem. Kiedy Lőrinc sędzia królewski Béli, przybył na czele nowej armii i zmusił Stefana do wycofania się do Feketehalom (obecnie Codlea, Rumunia) latem 1264 roku, Rénold był jednym z niewielu obrońców twierdzy. Lőrinc oblegał fort, ale zwolennicy Stefana go wsparli[5]. Stefan rozpoczął kontrofensywę i zmusił armię ojca do odwrotu. Odniósł zdecydowane zwycięstwo nad armią ojca w bitwie pod Isaszegiem bitwie pod Isaszegiem w marcu 1265 roku. Rénold dzielnie walczył w potyczce, jego lewe oko zostało poważnie ranne[5]. Mimo to udało im się znokautować Kőszegi Henrika, przywódcę armii królewskiej, z siodła swoją lancą i schwytać potężnego barona.[7] Podczas wojny domowej na Węgrzech wasal Stefana, despot Jacob Svetoslav, poddał się carowi Константин Асен Тих z Bułgarii. Latem 1266 Stefan najechał Bułgarię, przejął Widin, Plewen i inne forty i rozgromił Bułgarów w pięciu bitwach. Rénold brał udział w wojnie, zgodnie z królewskim przywilejem z 1270 r.[5] Kiedy V. István bez trudu przejął tron węgierski po śmierci ojca w maju 1270 r., Rénold otrzymał ogromne darowizny ziemi za swoje osiągnięcia wojskowe i lojalność. Wszystkie jego darowizny były poprzednio własnością księcia Rościsława, szwagra Stefana. Rénold otrzymał Rozgony - późniejszą tytułową wioskę Rozhanovce, Słowacja -, Ras Land („Ras 'Land”) i Lapispatak (dziś Ploské, Słowacja) w komitacie Abaúj[5]. Dzięki tym darowiznom Rénold natychmiast stał się jednym z największych właścicieli ziemskich w komitacie[7]. Otrzymał także Tuzsér i Bodon w komitacie Szabolcs i Csicsva (dzisiejsza Čičava, Słowacja) i jej przyległości Hosszúmező i Visnyó (dzisiaj Višňov, Słowacja) w komitacie Zemplén. Przypuszcza się, że Rénold lub jego syn Gyula zbudowali zamek Csicsva na przełomie XIII i XIV wieku.[5] Historyk Zsoldos Attila uważa, że Rénold otrzymał już te ziemie w 1260 roku od księcia; gdy Stefan został koronowany na króla, potwierdził jedynie dawne darowizny ziemi dla swojego wiernego żołnierza[5]. Pomimo darowizn ziemi niski status Rénolda uniemożliwił mu awans do elity baronialnej królestwa.[1] Przez Stefana został mianowany ispánem dla stajennych (węg. lovászispán, łac. 'comes agasonum), co było jedynie niewielką godnością w królewskim domu. Nosił ten tytuł do około 12 maja 1273 r.[3] Poza tym służył również jako ispán komitatu Szabolcs (1270-1273).[3] Był stolnikiem na dworze książęcym syna i spadkobiercy Stefana, młodszego László (1270-1271).[3] Potężny baronPo nagłej śmierci Stefana V i koronacji małoletniego władcy Władysława IV w sierpniu 1272 roku Rénold awansował do arystokracji jako zagorzały zwolennik władzy królewskiej, która osłabła w feudalnej anarchii z lat 70., kiedy walczyły ze sobą dwiewalizujące ze sobą grupy barokowe. dla najwyższej mocy[1] zostając członkiem Rady Królewskiej, Rénold został mianowany stolnikiem królewskim około września 1272 r., zachowując godność do jesieni 1274 r.[3] Stał się stałym punktem administracji sądowej w tym okresie, kiedy dwanaście „zmian rządu” miało miejsce w pierwszych pięciu latach Władysława IV[1]. Po bitwie pod Föveny we wrześniu 1274 r., w której zginął Kőszegi Henrik, a grupa barokowa Kőszegi - Gutkeled - Geregye straciła władzę, Rénold został zastąpiony przez Osl Herborda. Odzyskał pozycję w czerwcu 1275 roku, ale wkrótce stracił ponownie we wrześniu.[3] Równolegle ze swoją funkcją stolnika królewskiego był również ispánem Szolgagyőr (Galgóc) (1273–74; 1275), znajdującym się na terytorium komitatu Nyitra[3]. Gdy w sierpniu 1276 r. Kőszegi powrócili do łask władzy, Rénold po raz trzeci służył jako stolnika królewskiego, ale była to także krótka kadencja[3]. Plik:IV László és Rudolf.jpg Skutek Battle on the Marchfeld; Reynold Bastion trzymający w tle królewski sztandar Árpádów Według Gesta Hunnorum et Hungarorum Kézai Simona, Rénold i jego bracia, Andràs, Salamon i Làszló dzielnie walczyli w bitwie pod Marchfeld 26 sierpnia 1278 r., gdzie zginął Ottokar II.[6] Podczas potyczki Rénold trzymał i pilnował królewski sztandar. Podczas gdy magister Simon opisywał wydarzenia bitwy, opisywał wyłącznie heroizm braci Básztély; dlatego wybitni historycy tacy jak Pauler Gyula i Domanovszky Sándor uważali, i dlatego, że że kronikarz pochodził z Dunakeszi, które należały do klanu[1]. Pomimo lojalności i umiejętności militarnych Rénold przez następną dekadę nie cieszył się godnością na dworze królewskim, choć przypuszczalnie jest identyczny z Rénoldem, który w 1279 r. tytułował się ispánem komitatu Valkó[3]. Osiągnął szczyt swojej kariery, kiedy został powołany na palatyn bez żadnych poprzedników, czasami około sierpnia 1289 r., W ostatnich latach panowania László, który do tego czasu został odizolowany politycznie[3]. Do następnego miesiąca Kőszegi Miklós już miał godność, zgodnie z statutem wydanym 8 września. Jak inny dokument odnosi się do następnego dnia, odnosząc się do Rénolda jako zasiedziałego palatyna, Pauler Gyula argumentował, że w królestwie są jednocześnie dwaj palatyni, jako prekursor ustanowionej administracji politycznej późniejszego panowania króla Andrzeja III.[8] W związku z tym Rénold był odpowiedzialny za sprawy na Cisdanubia[7]. Jednak Zsoldos Attila, który wcześniej również podzielał ten punkt widzenia,[1] zakwestionował teorię Paulera, udowadniając, że karta królewska wydana 9 września i jej transkrybowana wersja z 30 września były nieautentyczne. Jest zatem pewne, że Rénold nosił godność 21 sierpnia, ale wkrótce został zastąpiony przez Kőszegiego do 8 września (poprzednik Rénolda, Aba Amadé, został ostatnio stylizowany na palatyna w 1288 r.)[8]. Historyk Szőcs Tibor uznał, że Kőszegi Miklós bezprawnie użył tytułu palatyna we wrześniu 1289 r., bez uznania monarchy. Opowiadają się za niektórymi tekstami na temat nieautentycznych czarterów z tego okresu na podstawie autentycznych dokumentów[8]. Wraz z Péterem, synem Petenye i pewnym Jakabem, starszy Rénold był szlachetnym sędzią (węg. szolgabíró) komitatu Zemplén czasami po 1289 r. (Niektórzy historycy datowali to na około 1286 i 1291 r.)[3]. ] Rénold zmarł przed wrześniem 1296 r., gdy skierowano go do osoby zmarłej[6]. Jego synowie pozostali marginalnymi arystokratami, nie sprawując żadnego urzędu; ich niski status utrudniał odziedziczenie wpływów ojca, który wzrósł do elity dzięki swojemu talentowi i lojalności. Jeden z nich Gyula pojawił się jako znany 'familiaris potężnego oligarchy Aba Amadé. Rozgonyi powrócili na szczyty węgierskiej szlachty dopiero na początku XV wieku, za panowania króla Zygmunta[2]. Źródła
Przypisy
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
