Parlament stanowy Siedmiogrodu: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 52 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1x]]
+
[[Kategoria:0]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Transylvanian_Diet
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Transylvanian_Diet
Linia 14: Linia 14:
 
  |
 
  |
  
−
[[Image:Kolozsvár Redut.jpg|thumb|250px|Reduta Palace in [[Cluj-Napoca]], the building where the Diet of Transylvania functioned after 1790]]
+
[[Image:Kolozsvár Redut.jpg|thumb|250px|Pałac Reduta w Klużu-Napoce, budynek, w którym po 1790 r. funkcjonował Sejm Siedmiogrodu]]
  
−
'''Parlament stanowy Siedmiogrodu''' (węg. ''Erdélyi országgyűlés'' lub ''Erdélyi [[Dieta]]'', rum. ''Dieta Transilvaniei'', niem. ''Siebenbürgischer Landtag'') był ważnym organem ustawodawczym, administracyjnym i sądowym Księstwa (od Wielkiego Księstwa z 1765 r.) W Transylwanii w latach 1570-1867. Ogólne zgromadzenia Transylwanii szlachta i wspólne zgromadzenia przedstawicieli „Trzech Narodów Transylwanii” - szlachty, Seklerów i Saksonów - dały początek jej rozwojowi. Po rozpadzie średniowiecznego Królestwa Węgier w 1541 r. delegaci z powiatów wschodnich i północno-wschodnich terytoriów Węgier właściwych (lub [[Partium]]) również osiągnęli '''dietę transylwanii''', przekształcając ją w legalnego następcę średniowiecznych diet węgierskich.
+
'''Parlament stanowy Siedmiogrodu''' (węg. ''Erdélyi országgyűlés'' lub ''Erdélyi [[Dieta]]'', rum. ''Dieta Transilvaniei'', niem. ''Siebenbürgischer Landtag'') był ważnym organem ustawodawczym, administracyjnym i sądowym Księstwa (od Wielkiego Księstwa z 1765 r.) W Transylwanii w latach 1570-1867. Ogólne zgromadzenia Transylwanii szlachta i wspólne zgromadzenia przedstawicieli „Trzech Narodów Transylwanii” - szlachty, Seklerów i Saksonów - dały początek jej rozwojowi. Po rozpadzie średniowiecznego Królestwa Węgier w 1541 r. delegaci z powiatów wschodnich i północno-wschodnich terytoriów Węgier właściwych (lub [[Partium]]) również uzyskali ''[[Dieta|dietę]]'' [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]], przekształcając ją w legalnego następcę średniowiecznych ''diet'' węgierskich.
  
−
<small><small>The '''Transylvanian Diet''' ({{lang-de|Siebenbürgischer Landtag}}; {{lang-hu|Erdélyi Dieta}}; {{lang-ro|Dieta Transilvaniei}}) was an important legislative, administrative and judicial body of the [[Principality of Transylvania (1571–1711)|Principality]] (from 1765 [[Principality of Transylvania (1711–1867)|Grand Principality) of Transylvania]] between 1570 and 1867. The general assemblies of the Transylvanian [[Hungarian nobility|noblemen]] and the joint assemblies of the representatives of the "[[Three Nations of Transylvania]]"{{mdash}}the noblemen, [[Székelys]] and [[Transylvanian Saxons|Saxons]]{{mdash}}gave rise to its development. After the disintegration of the medieval [[Kingdom of Hungary]] in 1541, delegates from the [[Counties of the Kingdom of Hungary|counties]] of the eastern and northeastern territories of Hungary proper (or [[Partium]]) also attained the Transylvanian Diet, transforming it into a legal successor of the medieval [[Diet of Hungary|Diets of Hungary]]. </small></small>
+
Sesje ''diety'' w Vásárhely (obecnie Târgu Mureş) (20 stycznia 1542 r.) i w [[Torda]] (obecnie [[Turda]]) (2 marca 1542 r.) stanowiły podstawę politycznej i administracyjnej organizacji Siedmiogrodu. ''Dieta'' decydowała o kwestiach prawnych, wojskowych i gospodarczych. Przestała istnieć po kompromisie austro-węgierskim z 1867 r.
  
−
Sesje dietetyczne w Vásárhely (obecnie Târgu Mureş) (20 stycznia 1542 r.) I w Torda (obecnie Turda) (2 marca 1542 r.) Stanowiły podstawę politycznej i administracyjnej organizacji Transylwanii. Dieta decydowała o kwestiach prawnych, wojskowych i gospodarczych. Przestał istnieć po kompromisie austro-węgierskim z 1867 r.
+
== Skład Parlamentu ==
  
−
<small><small>The diet sessions at Vásárhely (now [[Târgu Mureş]]) (20 January 1542) and at Torda (now [[Turda]]) (2 March 1542) laid the basis for the political and administrative organization of [[Transylvania]]. The diet decided on juridical, military and economic matters. It ceased to exist following the [[Austro-Hungarian Compromise of 1867]]. </small></small>
+
[[Unio Trium Nationum]] (po łacinie „Związek Trzech Narodów”) był paktem wzajemnej pomocy skodyfikowanym w 1438 r. przez trzy grupy obywateli Siedmiogrodu: (głównie węgierską) szlachtę, saksońską (niemiecką) klasę patrycjuszy <ref>Mircea Dogaru; Mihail Zahariade (1996). ''[https://books.google.com/books?id=sYIsAQAAIAAJ&q=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&dq=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPhdyRs93bAhUSKVAKHYeZCE0Q6AEINDAD History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians]''. Amco Press. s. 148. ISBN 9789739675598.</ref> oraz wolnych wojskowych [[Seklerzy|Seklerów]].<ref name=Foszto2007>László Fosztó: ''Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village'', Halle-Wittenberg, 2007 [https://books.google.com/books?id=V8KO1F62FnsC&pg=PA44&dq=%22Union+of+the+Three+Nations%22+Transylvania&hl=en&sa=X&ei=fkiPUMzcEKLFmQXa_YG4DA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Union%20of%20the%20Three%20Nations%22%20Transylvania&f=false]</ref> Związek był skierowany przeciwko całemu chłopstwu, bez względu na pochodzenie etniczne, w odpowiedzi na bunt chłopski w Siedmiogordzie.<ref name=Foszto2007/>W tym parlamencie feudalnym chłopi (pochodzenia węgierskiego, saskiego, sekelskiego lub rumuńskiego) nie byli reprezentowani i nie korzystali z jego aktów<ref>Ştefan Pascu (1990). ''[https://books.google.com/books?id=LYXZAAAAMAAJ&q=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&dq=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj_uMq-st3bAhWJmLQKHYkhDk0Q6AEILjAB A History of Transylvania]''. Dorset Press. str. 101. ISBN 9780880295260.</ref>, ponieważ nie uznawano ludu za członków tych „feudalnych” narodów „.<ref>Lucian Leuștean (2014). ''[https://books.google.com/books?id=Lu_nCwAAQBAJ&pg=PA132&dq=peasantry+%22Unio+Trium+Nationum%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjL4fyNmpfaAhUzyaYKHQuhAocQ6AEIJzAA#v=onepage&q=peasantry%20%22Unio%20Trium%20Nationum%22&f=false Orthodox Christianity and Nationalism in Nineteenth-century Southeastern Europe]''. Oxford University Press. str. 132. ISBN 9780823256068.</ref>
  
−
== The Composition of the Parliament ==
+
== Tło ==
  
−
Unio Trium Nationum (po łacinie „Związek Trzech Narodów”) był paktem wzajemnej pomocy skodyfikowanym w 1438 r. Przez trzy osiedla Transylwanii: (głównie węgierską) szlachtę, saksońską (niemiecką) klasę patrycjuszy <ref>Mircea Dogaru; Mihail Zahariade (1996). ''[https://books.google.com/books?id=sYIsAQAAIAAJ&q=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&dq=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPhdyRs93bAhUSKVAKHYeZCE0Q6AEINDAD History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians]''. Amco Press. s. 148. ISBN 9789739675598.</ref> oraz wolne wojskowe Székelys. [2] Związek był skierowany przeciwko całemu chłopstwu, bez względu na pochodzenie etniczne, w odpowiedzi na bunt chłopski w Transylwanii [2]
+
Siedmiogród („Kraina poza lasami”) była pograniczem średniowiecznego [[Królestwo|Królestwa Węgier]]<ref>Rady 1992, str. 91.</ref><ref>Curta 2006, str. 350.</ref> Rozwój administracji królewskiej udokumentowano w drugiej połowie XI wieku.<ref>Kristó 2003, str. 91.</ref><ref>Curta 2006, pstr. 355–356.</ref> Zamek królewski w Torda (obecnie Turda w Rumunii) został po raz pierwszy wspomniany w 1075 r., a forteca w Küküllő (obecnie Cetatea de Baltă w Rumunii) w 1177 r.<ref>Curta 2006, str. 356.</ref> Większość zamków królewskich rozwinęła się w siedziby hrabstw, które były ważnymi jednostkami administracyjnymi, z których każda nosiła nazwę centrum<ref>Kristó 2003, pstr. 88–91.</ref>. Wysoki rangą urzędnik królewski, wojewoda był przełożonym ''[[ispán]]ów'' (lub głów) komitatów Siedmiogrodu<ref><small><sup>'''Uwaga 1:'''</sup></small> [[Doboka]], [[Fehér]], [[Hunyad]], [[Kolozs]], [[Kraszna]], [[Küküllő]] i [[Torda]].</ref> z końca XII wieku.<ref>Kristó 2003, pstr. 97–98.</ref><ref>Pop 2005, str. 270.</ref>
  
−
<small><small>The '''[[Unio Trium Nationum]]''' ([[Latin]] for "Union of the Three Nations") was a pact of mutual aid codified in 1438 by three [[Estates of the realm|Estates]] of [[Voivodeship of Transylvania|Transylvania]]: the (largely [[Hungarians|Hungarian]]) [[nobility]], the [[Transylvanian Saxons|Saxon]] ([[German people|German]]) patrician class<ref>{{cite book|author1=Mircea Dogaru|author2=Mihail Zahariade|title=History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians|publisher=[[Amco Press]]|year=1996|page=148|ISBN=9789739675598|url=https://books.google.com/books?id=sYIsAQAAIAAJ&q=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&dq=%22unio+trium+nationum%22+%22saxon+patricians%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjPhdyRs93bAhUSKVAKHYeZCE0Q6AEINDAD}}</ref>, and the free military [[Székelys]].<ref name=Foszto2007>
+
[[File:Székely Land.PNG|thumb|left|upright=1.5|alt=Map of the eastern region of the Carpathian Basin, with Székely Land in its easternmost corner and the Saxon seats in the northern and southern territory|Podział administracyjny Siedmiogrodu w średniowieczu]]
−
László Fosztó: ''Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village'', Halle-Wittenberg, 2007 [https://books.google.com/books?id=V8KO1F62FnsC&pg=PA44&dq=%22Union+of+the+Three+Nations%22+Transylvania&hl=en&sa=X&ei=fkiPUMzcEKLFmQXa_YG4DA&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Union%20of%20the%20Three%20Nations%22%20Transylvania&f=false]
 
−
</ref> The union was directed against the whole of the peasantry, regardless of ethnicity, in response to the [[Transylvanian peasant revolt]].<ref name=Foszto2007></ref> </small></small>
 
  
−
W tym parlamencie feudalnym chłopi (pochodzenia węgierskiego, saskiego, szekelskiego lub rumuńskiego) nie byli reprezentowani i nie korzystali z jego aktów [3], ponieważ nie uznawano ludu za członków tych „feudalnych” narodów „. [4]
+
Odrębny urzędnik królewski, [[Przywódca Seklerów|hrabia Seklerów]], przewodził węgierskojęzycznym Sekleróm od lat dwudziestych XIII wieku.<ref>Kristó 2003, str. 133.</ref><ref name="Pop 2005, str. 255">Pop 2005, str. 255.</ref> Seklerzy przeprowadzili się z innych regionów królestwa do Siedmiogrodu i utworzyli społeczność wolnych wojowników<ref>Kristó 2003, pstr. 128, 136.</ref>. Ich jednostki administracyjne były znane jako „siedziby” od XIV wieku.<ref>Pop 2005, pstr. 254–255.</ref> Siedzibami <ref><small><sup>'''Uwaga 2:'''</sup></small> Udvarhelyszék, Csíkszék, Sepsiszék, Orbaiszék, Kézdiszék, Marosszék i Aranyosszék.</ref> kierowali wybrani urzędnicy.<ref>Kristó 2003, str. 130.</ref> <ref name="Pop 2005, str. 255"/> Seklerzy początkowo łączyli swoje ziemie<ref name="Makkai 1994, str. 208">Makkai 1994, str. 208.</ref>. Wzrosła jednak różnica między bogatymi i biednymi Seklerami, wprowadzając w życie królewskie ustawodawstwo uznające istnienie grup Seklerów o zróżnicowanym statusie w 1473 r.<ref>Makkai 1994, str. 236.</ref> Następnie tylko najbogatsi Seklerzy walczyli w królewskiej armii na koniach; ci, którzy mogli walczyć tylko jako żołnierze piechoty, zaczęli tracić swoje prawa polityczne<ref>Makkai 1994, pstr. 236–237.</ref>.
  
−
<small><small>In this feudal estate parliament, the peasants (whether Hungarian, Saxon, Székely or Romanian in origin) were not represented, and they did not benefit from its acts,<ref>{{cite book|author=Ştefan Pascu|title=A History of Transylvania|publisher=[[Dorset Press]]|year=1990|page=101|ISBN=9780880295260|url=https://books.google.com/books?id=LYXZAAAAMAAJ&q=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&dq=%22not+represented+and+did+not+benefit+from+their+acts%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj_uMq-st3bAhWJmLQKHYkhDk0Q6AEILjAB}}</ref> as the commoners were not considered to be members of these feudal "nations".<ref>{{cite book|author=Lucian Leuștean|title=Orthodox Christianity and Nationalism in Nineteenth-century Southeastern Europe|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2014|page=132|ISBN=9780823256068|url=https://books.google.com/books?id=Lu_nCwAAQBAJ&pg=PA132&dq=peasantry+%22Unio+Trium+Nationum%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjL4fyNmpfaAhUzyaYKHQuhAocQ6AEIJzAA#v=onepage&q=peasantry%20%22Unio%20Trium%20Nationum%22&f=false}}</ref> </small></small>
+
Przodkowie [[Sasi|Sasów Siedmiogrodzkich]] osiedlili się w regionach południowych i północno-wschodnich w XI i XII wieku.<ref>Kristó 2003, str. 115.</ref> W 1224 r. król Węgier [[II. András|Andrzej II]] nadał przywileje Sasom zamieszkującym południowy Siedmiogród, oddając go pod władzę królewskiego urzędnika [[Hrabia Hermannstadt|hrabiego Hermannstadt]] i upoważniając ich do swobodnego wyboru lokalnych przywódców<ref name="Makkai 1994, str. 180">Makkai 1994, str. 180.</ref>. Po buncie saskim węgierski [[I. Károly|Karol I]] zlikwidował urząd hrabiego Hermannstadt i wyznaczył sędziów królewskich na czele okręgów saksońskich w 1324 r.<ref>Pop 2005, str. 256.</ref> Jednak bogactwo saksońskich kupców, którzy kontrolowali szlaki handlowe w kierunku [[Wołoszczyzna|Wołoszczyzny]] i [[Mołdawia|Mołdawii]], umożliwiło im stopniowe przywrócenie ich autonomii<ref name="Makkai 1994, str. 235">Makkai 1994, str. 235.</ref>. W 1486 r. [[Maciej|Maciej Korwin]] zjednoczył wspólnoty saksońskie pod przewodnictwem wybranego burmistrza Hermannstadt, później znanego jako [[hrabia Saksonów]]<ref name="Makkai 1994, str. 235"/>.
  
−
== Background ==
+
''[[Gesta Hungarorum]]'' − księga o kwestionowanej wiarygodności − stwierdza, że [[Wołosi]] (lub Rumuni) byli już obecni w Siedmiogrodzie pod koniec IX wieku.<ref>Curta 2006, pstr. 350–351, 355.</ref><ref>Kristó 2003, pstr. 32–33.</ref> Najwcześniejsze współczesne zapisy dowodzą, że społeczności rumuńskie istniały w południowym Siedmiogrodzie w pierwszej dekadzie XIII wieku.<ref>Kristó 2003, str. 140.</ref> W przeciwieństwie do rzymskokatolickich Węgrów, Seklerów i Sasów, Rumuni wyznawali prawosławie. Ich jednostki administracyjne były znane jako ziemie lub okręgi<ref>Pop 2005, str. 258.</ref>. Okręgi rumuńskie początkowo znajdowały się w majątkach królewskich, ale większość z nich została przekazana szlachcie lub prałatom do końca średniowiecza lub miejscowym wodzom (lub ''kneziom''), którzy osiągnęli potwierdzenie swojej własności od królów.<ref>Makkai 1994, pstr. 198, 218.</ref><ref>Pop 2005, str. 259.</ref>
  
−
{{Main|Transylvania in the Middle Ages}}
+
== Rozwój ==
−
{{Further|History of the Székely people|Origin of the Romanians}}
+
=== Walne zgromadzenia ===
  
−
Transylwania („Kraina poza lasami”) była pograniczem średniowiecznego Królestwa Węgier [5] [6] Rozwój administracji królewskiej udokumentowano w drugiej połowie XI wieku. [7] [8] Zamek królewski w Torda (obecnie Turda w Rumunii) został po raz pierwszy wspomniany w 1075 r., A forteca w Küküllő (obecnie Cetatea de Baltă w Rumunii) w 1177 r. [9] Większość zamków królewskich rozwinęła się w siedziby hrabstw, które były ważnymi jednostkami administracyjnymi, z których każda nosiła nazwę centrum [10]. Wysoki rangą urzędnik królewski, wojewoda był przełożonym ispáns (lub głów) powiatów Transylwanii [uwaga 1] z końca XII wieku. [11] [12]
+
[[File:Ondra3 pecet.jpg|thumb|right|alt=A crowned young man sitting on a throne|Pieczęć królewska [[III. András|Andrzeja III]], który zorganizował pierwsze walne zgromadzenie siedmiogrodzkiej szlachty, Sasów, Seklerów i Rumunów na początku 1291 roku]]
  
−
<small><small>[[Transylvania]] ("Land beyond the Forests") was a borderland in the medieval [[Kingdom of Hungary]].{{sfn|Rady|1992|p=91}}{{sfn|Curta|2006|p=350}} The development of royal administration is documented from the second half of the 11th century.{{sfn|Kristó|2003|p=91}}{{sfn|Curta|2006|pp=355–356}} The royal castle at Torda (now [[Turda]] in Romania) was first mentioned in 1075, the fortress at Küküllő (now [[Cetatea de Baltă]] in Romania) in 1177.{{sfn|Curta|2006|p=356}} Most royal castles developed into the seats of [[Counties of the Kingdom of Hungary|counties]], which were important administrative units, each named for its center.{{sfn|Kristó|2003|pp=88–91}} A high-ranking royal official, the [[Voivode of Transylvania|voivode]] was the superior of the ''[[ispán]]s'' (or heads) of the Transylvanian counties<ref group="note">[[Doboka County|Doboka]], [[Fehér County (former)|Fehér]], [[Hunyad County|Hunyad]], [[Kolozs County|Kolozs]], [[Kraszna County|Kraszna]], [[Küküllő County|Küküllő]] and [[Torda County|Torda]].</ref> from the late 12th century.{{sfn|Kristó|2003|pp=97–98}}{{sfn|Pop|2005|p=270}} </small></small>
+
Walne zgromadzenia szlachty z jednego lub więcej komitatów rozwinęły się w ważne fora wymiaru sprawiedliwości w całym Królestwie Węgier w drugiej połowie XIII wieku.<ref>Kristó 2003, pstr. 220, 241.</ref> Szlachta stanowiła najwyższy poziom społeczeństwa w okręgach Siedmiogrodu<ref>Pop 2005, pstr. 263–264.</ref>. Najbogatsza szlachta posiadała dziesiątki wiosek, ale większość szlacheckich rodzin posiadała tylko jedną lub dwie wioski, lub tylko część wsi<ref name="Pop 2005, str. 264">Pop 2005, str. 264.</ref>. Mieli szczególne przywileje<ref name="Pop 2005, str. 264"/>, takie jak zwolnienie podatkowe (od 1324 r.) i prawo do wymierzania sprawiedliwości w swoich majątkach (od 1342 r.)<ref name="Makkai 1994, str. 207">Makkai 1994, str. 207.</ref>.
  
−
[[File:Székely Land.PNG|thumb|left|upright=1.5|alt=Map of the eastern region of the Carpathian Basin, with Székely Land in its easternmost corner and the Saxon seats in the northern and southern territory|Administrative units in [[Transylvania in the Middle Ages]]]]
+
Przywódca Seklerów mógł przejąć jedynie prywatną własność ziemską w komitatach poza ziemią Seklerów<ref name="Makkai 1994, str. 208"/>. Najbogatsi Sasi próbowali także nabyć nieruchomości ziemskie w okręgach poza jurysdykcją wspólnot saksońskich<ref name="Makkai 1994, str. 180"/>. Będąc zobowiązanym do świadczenia usług (głównie o charakterze wojskowym) dla posiadanych przez nich ziem, pozycja przywódców rumuńskich była podobna do statusu „szlachty Kościoła” i innych grup szlacheckich warunkowych<ref>Makkai 1994, pstr. 215, 230.</ref>. W konsekwencji nie byli uważani za prawdziwych szlachciców, ale monarcha mógł przyznać im szlachetność<ref>Makkai 1994, pstr. 218, 230.</ref>. Uszlachetnieni Rumuni przyjęli styl życia swoich węgierskich sąsiadów, ale dziesiątki rumuńskich rodzin szlacheckich pozostały prawosławnymi przez wieki<ref>Makkai 1994, pstr. 230–231.</ref>.
  
−
Odrębny urzędnik królewski, hrabia Székelys, przewodzi węgierskojęzycznym Székelys od lat dwudziestych XX wieku. [13] [14] Székelys przeprowadzili się z innych regionów królestwa do Transylwanii i utworzyli społeczność wolnych wojowników [15]. Ich jednostki administracyjne były znane jako „siedziby” z XIV wieku. [16] Siedzibami [przypis 2] kierowali wybrani urzędnicy. [17] [14] Székelys początkowo łączyli swoje ziemie [18]. Wzrosła jednak różnica między bogatymi i biednymi Székelys, wprowadzając w życie królewskie ustawodawstwo uznające istnienie grup Székely o zróżnicowanym statusie w 1473 r. [19] Następnie tylko najbogatsi Székelys walczyli w królewskiej armii na koniach; ci, którzy mogli walczyć tylko jako żołnierze piechoty, zaczęli tracić swoje prawa polityczne [20].
+
W porównaniu z właściwymi Węgrami autonomia powiatów transylwanii była ograniczona, ponieważ wojewodowie ograniczali rozwój swoich organów samorządowych<ref name="Makkai 1994, str. 207"/>. Ogólne zgromadzenia hrabstw Transylwanii zniknęły w połowie XIV wieku.<ref name="Makkai 1994, str. 207"/> Zamiast tego wojewodowie lub ich zastępcy organizowali walne zgromadzenia wszystkich szlachciców ze wszystkich powiatów prowincji<ref>Makkai 1994, str. 223.</ref><ref name="Pop 2005, str. 273">Pop 2005, str. 273.</ref> Pierwsze zarejestrowane walne zgromadzenie „szlachty królestwa Transylwanii” odbyło się w Keresztes w Torda (obecnie Cristiş w Rumunii) 8 czerwca 1288 r.<ref name="Sălăgean 2016, str. 147">Sălăgean 2016, str. 147.</ref><ref name="Kristó 2003, str. 220">Kristó 2003, str. 220.</ref> Zgromadzenie upoważniło wicewojewodę, Władysława Borsę, do pomocy przedstawicielowi Piotra Monoszlo, biskupa Siedmiogrodu, w przejęciu trzech wiosek szlacheckiej rodziny w celu zabezpieczenia zapłaty grzywny.<ref name="Sălăgean 2016, str. 147"/><ref name="Kristó 2003, str. 220"/> Wymiar sprawiedliwości pozostawał głównym zadaniem takich spotkań, ale szlachta, która uczestniczyła w zgromadzeniach, regularnie omawiała także inne tematy, w tym zbieranie dziesięciny lub ceł<ref name="Pop 2005, str. 273"/>. Początkowo wszyscy szlachcice mieli prawo być obecni, ale od XV wieku powiaty wysyłały delegatów na zgromadzenia.<ref>Dörner 2005, str. 302.</ref>
  
−
<small><small>A separate royal official, the [[Count of the Székelys]], lead the Hungarian-speaking [[Székelys]] from the 1220s.{{sfn|Kristó|2003|p=133}}{{sfn|Pop|2005|p=255}} The Székelys had moved from other regions of the kingdom to Transylvania and formed a community of free warriors.{{sfn|Kristó|2003|pp=128, 136}} Their administrative units were known as "[[Seat (territorial administrative unit)|seats]]" from the 14th century.{{sfn|Pop|2005|pp=254–255}} The seats<ref group="note">[[Udvarhelyszék]], [[Csíkszék]], [[Sepsiszék]], [[Orbaiszék]], [[Kézdiszék]], [[Marosszék]] and [[Aranyosszék]].</ref> were headed by elected officials.{{sfn|Kristó|2003|p=130}}{{sfn|Pop|2005|p=255}} The Székelys initially held their lands in common.{{sfn|Makkai|1994|p=208}} However, disparity between wealthy and poor Székelys grew, enforcing royal legislation to acknowledge the existence of Székely groups of diverse status in 1473.{{sfn|Makkai|1994|p=236}} Thereafter, only the wealthiest Székelys fought in the royal army on horse; those who could only fight as foot-soldiers started to lose their political rights.{{sfn|Makkai|1994|pp=236–237}} </small></small>
+
Walne zgromadzenie Seklerów mógł zwołać [[hrabia Seklerów]] lub kapitan Udvarhelyszék.<ref name="Dörner 2005, str. 307">Dörner 2005, str. 307.</ref> Problemy wewnętrzne społeczności saskich były początkowo regulowane przez zgromadzenia saskich siedzib i okręgów<ref>örner 2005, str. 308.</ref>. Od 1486 r. [[hrabia Sasów]] przewodniczył dorocznym zgromadzeniom ogólnym całej społeczności, w skład której wchodzili najwyżsi rangą urzędnicy siedzib i okręgów oraz wybrani delegaci<ref>Dörner 2005, str. 310.</ref>.
  
−
Przodkowie Saksonii Transylwanii osiedlili się w regionach południowych i północno-wschodnich w XI i XII wieku. [21] W 1224 r. Andrzej II z Węgier nadał przywileje Sasom zamieszkującym południową Siedmiogród, oddając je pod władzę królewskiego urzędnika hrabiego Hermannstadt i upoważniając ich do swobodnego wyboru lokalnych przywódców [22]. Po buncie saskim węgierski Karol I zlikwidował urząd hrabiego Hermannstadt i wyznaczył sędziów królewskich na czele okręgów saksońskich w 1324 r. [23] Jednak bogactwo saksońskich kupców, którzy kontrolowali szlaki handlowe w kierunku Wołoszczyzny i Mołdawii, umożliwiło im stopniowe przywrócenie ich autonomii [24]. W 1486 r. Matthias Corvinus zjednoczył wspólnoty saksońskie pod przewodnictwem wybranego burmistrza Hermannstadt, później znanego jako hrabia Saksonii [24].
+
Monarchowie lub w ich imieniu wojewodowie mogli również zwołać przedstawicieli wszystkich uprzywilejowanych grup Siedmiogrodu na spotkanie na wspólnym zgromadzeniu<ref name="Pop 2005, str. 273"/>. Król Węgier [[III. András|Andrzej III]] był pierwszym, który zorganizował takie zgromadzenie dla przedstawicieli szlachty z Siedmiogrodu, Sasów, Seklerów i Rumunów na początku 1291 r.<ref name="Sălăgean 2016, str. 155">Sălăgean 2016, str. 155.</ref><ref name="Kristó 2003, str. 221">Kristó 2003, str. 221.</ref> Zgodnie ze statutem Andrzeja wspominającym o spotkaniu król nakazał zwrócenie dwóch domen [[Csák Ugrin|Ugrinowi Csakowi]] po tym, jak ci, którzy uczestniczyli w walnym zgromadzeniu, zeznali, że był ich prawowitym właścicielem<ref name="Sălăgean 2016, str. 155"/><ref name="Kristó 2003, str. 221"/>
  
−
<small><small>The ancestors of the [[Transylvanian Saxons]] settled in the southern and north-eastern regions in the 11th and 12th centuries.{{sfn|Kristó|2003|p=115}} In 1224, [[Andrew II of Hungary]] granted privileges to the Saxons who inhabited southern Transylvania, putting them under the authority of a royal official, the [[Count of Hermannstadt]], and authorizing them to freely elect their local leaders.{{sfn|Makkai|1994|p=180}} After a Saxon rebellion, [[Charles I of Hungary]] abolished the office of the Count of Hermannstadt and appointed royal judges to head the Saxon districts in 1324.{{sfn|Pop|2005|p=256}} However, the wealth of the Saxon merchants, who controlled the trade routes towards [[Wallachia]] and [[Moldavia]], enabled them to gradually achieve the restoration of their autonomy.{{sfn|Makkai|1994|p=235}} In 1486, [[Matthias Corvinus]] united the Saxon communities under the leadership of the elected mayor of Hermannstadt, who was thereafter known as the Count of the Saxons.{{sfn|Makkai|1994|p=235}} </small></small>
+
=== [[Unia Trzech Narodów]] ===
  
−
Gesta Hungarorum - książka o debatowanej wiarygodności - stwierdziła, że ​​Vlachs (lub Rumuni) byli już obecni w Transylwanii pod koniec IX wieku. [25] [26] Najwcześniejsze współczesne zapisy dowodzą, że społeczności rumuńskie istniały w południowej Transylwanii w pierwszej dekadzie XIII wieku. [27] W przeciwieństwie do rzymskokatolickich Węgrów, Székelys i Saksonów, Rumuni wyznawali Kościół prawosławny. Ich jednostki administracyjne były znane jako ziemie lub okręgi [28]. Okręgi rumuńskie początkowo znajdowały się w majątkach królewskich, ale większość z nich została przekazana szlacheckim lub prałatom do końca średniowiecza, lub miejscowi wodzowie (lub klęczy) osiągnęli potwierdzenie swojej własności od królów [29]. [30]
+
Siedmiogród była regularnie atakowany przez armie osmańskie od 1420 roku, zmuszając monarchów i władze lokalne do wzmocnienia obrony prowincji.<ref name="Pop 2005, str. 294">Pop 2005, str. 294.</ref><ref name="Makkai 1994, str. 224">Makkai 1994, str. 224.</ref> Z inicjatywy króla Węgier [[Zygmunt|Zygmunta Luksemburskiego]], zgromadzenie ogólne szlachty z Siedmiogrodu nakazało w 1419 r., że jedna trzecia szlachty i jedna dziesiąta chłopów mają wziąć broń na wypadek inwazji osmańskiej na terytoria Seklerów i Sasów.<ref name="Makkai 1994, str. 224"/>
  
−
<small><small>The ''[[Gesta Hungarorum]]''{{mdash}}a book of debated reliability{{mdash}}stated that [[Vlachs]] (or [[Romanians]]) had already been present in Transylvania in the late 9th century.{{sfn|Curta|2006|pp=350–351, 355}}{{sfn|Kristó|2003|pp=32–33}} The earliest contemporaneous records evidence that Romanian communities existed in southern Transylvania in the first decade of the 13th century.{{sfn|Kristó|2003|p=140}} In contrast with the Roman Catholic Hungarians, Székelys and Saxons, the Romanians adhered to the Orthodox Church. Their administrative units were known as lands or districts.{{sfn|Pop|2005|p=258}} The [[Romanian district]]s were initially located in royal estates, but most of them were given away to noblemen or prelates by the end of the Middle Ages, or the local chiefs (or ''knezes'') achieved the acknowledgement of their ownership from the kings.{{sfn|Makkai|1994|pp=198, 218}}{{sfn|Pop|2005|p=259}} </small></small>
+
Wprowadzono nowe podatki i podwyższono stare podatki, aby pokryć koszty obrony, które oburzyły chłopstwo<ref name="Pop 2005, str. 294"/><ref name="Makkai 1994, str. 224"/> Po tym, jak [[Lépes György|György Lépes]], [[biskup Siedmiogrodu]], zażądał zapłaty dziesięciny, której nie odebrał w poprzednich latach, tysiące węgierskich i rumuńskich posłów i mniejszych szlachciców podniosła przeciwko niemu [[Erdélyi parasztfelkelés|bunt]] na początku 1437 r.<ref name="Pop 2005, str. 267">Pop 2005, str. 267.</ref><ref name="Makkai 1994, str. 225">Makkai 1994, str. 225.</ref> W lipcu rozgromili armię wojewody [[Csáki László|László Csákiego]]<ref name="Pop 2005, str. 267"/><ref name="Makkai 1994, str. 225"/> Nie starając się o królewskie upoważnienie, wicewojewoda zwołał szlachciców i przywódców Seklerów i Sasów, aby zwołali wspólne zgromadzenie w Kápolna (obecnie Căpâlna w Rumunii).<ref name="Pop 2005, str. 267"/><ref name="Makkai 1994, str. 226">Makkai 1994, str. 226.</ref> Podczas spotkania przedstawiciele szlachty, Seklerów i Sasów zawarli 16 września „[[Három nemzet egyesülése|braterski związek]]”, zobowiązując się do wzajemnej pomocy przeciwko wewnętrznym i zewnętrznym wrogom.<ref name="Pop 2005, str. 267"/><ref name="Makkai 1994, str. 226"/>
  
−
== Development ==
+
Porozumienie trzech uprzywilejowanych grup zrodziło ideę „Unii Trzech Narodów Siedmiogrodu”<ref>Pop 2005, pstr. 279–280.</ref><ref name="Fodor 2013, str. 17">Fodor 2013, str. 17.</ref>, która zastąpiła poprzednią koncepcję trzech regionów Siedmiogrodu (to znaczy komitatów i Seklerów) i siedzib saskich).<ref name="Dörner 2009, str. 300">Dörner 2009, str. 300.</ref><ref name="Rady 1992, str. 98">Rady 1992, str. 98.</ref> Szlachta (w tym węgierska, saska, rumuńska, która posiadała majątek ziemski w komitatach), tworzyła naród węgierski, ale węgierscy chłopi zostali wykluczeni z tej grupy. Seklerzy utworzyli odrębny naród, chociaż mówili po węgiersku.<ref name="Makkai 1994, pstr. 221–222">Makkai 1994, pstr. 221–222.</ref> Sasi mieszkający w uprzywilejowanych siedzibach byli członkami narodu saskiego, ale ludność saskich hrabstw nie została uwzględniona<ref name="Makkai 1994, pstr. 221–222"/>.
  
−
=== General assemblies ===
+
„''Braterski związek''” został po raz pierwszy potwierdzony 2 lutego 1438 r., po upadku buntu chłopskiego<ref name="Makkai 1994, str. 226"/>. Przedstawiciele Trzech Narodów ponownie potwierdzili sojusz w 1459 r., rozszerzając go na wszystkich, którzy zagrozili ich wolnościom<ref>Makkai 1994, str. 228.</ref><ref name="Dörner 2009, str. 300"/> Regularne spotkania delegatów Trzech Narodów rozwinęły się w zgromadzenia „najbardziej reprezentatywnych” Siedmiogrodu<ref>Rady 1992, str. 99.</ref>, stanowiąc podstawę ''diety'' Siedmiogrodu<ref name="Fodor 2013, str. 17"/>.
  
−
[[File:Ondra3 pecet.jpg|thumb|right|alt=A crowned young man sitting on a throne|Royal seal of [[Andrew III of Hungary]] who held the first general assembly for the Transylvanian noblemen, Saxons, Székelys and Romanians in early 1291]]
+
Funkcja ustawodawcza zgromadzeń została wzmocniona w drugiej połowie XV wieku.<ref name="Fodor 2013, str. 18"/> W 1463 r. przedstawiciele „Trzech Narodów” nakazali najbiedniejszym szlachcicom i węgierskim chłopom pozostanie w tyle, aby bronić prowincji, chociaż król [[Maciej|Maciej Korwin]] nakazał ogólną mobilizację przeciwko Turkom.<ref name="Fodor 2013, str. 18">Fodor 2013, str. 18.</ref> W 1494 r. zgromadzenie ogólne zabroniło poboru podatku nadzwyczajnego, który wprowadził król Węgier [[II. Ulászló|Władysław II]], zmuszając monarchę do osobistego przybycia do Siedmiogrodu i przewodniczenia następnemu zgromadzeniu generalnemu<ref name="Fodor 2013, str. 18"/>. Wzrosła także rola oddzielnych zgromadzeń ogólnych Seklerów<ref name="Makkai 1994, str. 237">Makkai 1994, str. 237.</ref>. Zgromadzenie ogólne, które odbyło się bez zgody hrabiego Seklerów w 1505 r.<ref name="Makkai 1994, str. 237"/>, ustanowiło sąd najwyższy dla kraju Seklerów<ref name="Dörner 2005, str. 307"/>.
  
−
Walne zgromadzenia szlachty z jednego lub więcej powiatów rozwinęły się w ważne fora wymiaru sprawiedliwości w całym Królestwie Węgier w drugiej połowie XIII wieku. [31] Szlachta stanowiła najwyższy poziom społeczeństwa w okręgach transylwanii [32]. Najbogatsza szlachta posiadała dziesiątki wiosek, ale większość szlacheckich rodzin posiadała tylko jedną lub dwie wioski, lub tylko część wsi [33]. Mieli szczególne przywileje [33], takie jak zwolnienie podatkowe (od 1324 r.) I prawo do wymierzania sprawiedliwości w swoich majątkach (od 1342 r.) [34].
+
=== Rozpad Węgier ===
  
−
<small><small>General assemblies of the noblemen from one or more counties developed into important forums of the administration of justice in the entire Kingdom of Hungary in the second half of the 13th century.{{sfn|Kristó|2003|pp=220, 241}} [[Hungarian nobility|Noblemen]] formed the highest level of the society in the Transylvanian counties.{{sfn|Pop|2005|pp=263–264}} The wealthiest nobles owned dozens of villages, but most noble families had only one or two villages, or only a part of a village.{{sfn|Pop|2005|p=264}} They had specific privileges,{{sfn|Pop|2005|p=264}} such as tax exemption (from 1324), and the right to administer justice in their estates (from 1342).{{sfn|Makkai|1994|p=207}} </small></small>
+
[[File:Fráter György olajfestmény után Pollak metszete.jpg|thumb|right|alt=A half-bald middle-aged man wearing a coat|[[Martinuzzi|Martinuzzi György]] zorganizował pierwsze wspólne zgromadzenie przedstawicieli Trzech Narodów Transylwanii i komitatów [[Partium]]]]
  
−
Wódz Székely mógł przejąć jedynie prywatną własność ziemską w hrabstwach poza ziemią Székely [18]. Najbogatsi Saksończycy próbowali także nabyć nieruchomości ziemskie w okręgach poza jurysdykcją wspólnot saksońskich [22]. Będąc zobowiązanym do świadczenia usług (głównie o charakterze wojskowym) dla posiadanych przez nich ziem, pozycja przywódców rumuńskich była podobna do statusu „szlachty Kościoła” i innych grup szlacheckich warunkowych [35]. W konsekwencji nie byli uważani za prawdziwych szlachciców, ale monarcha mógł przyznać im szlachetność [36]. Uszlachetnieni Rumuni przyjęli styl życia swoich węgierskich rówieśników, ale dziesiątki rumuńskich rodzin szlacheckich pozostały prawosławnymi przez wieki [37].
+
Siedmiogród został wymieniona jako ''regnum'' (lub królestwo) w królewskich dokumentach już w drugiej połowie XIII wieku.<ref name="Sălăgean 2016, str. 158">Sălăgean 2016, str. 158.</ref> Pisząc o ''regnum Transylvanum'', dokumenty królewskie początkowo odnosiły się do szlachty z Siedmiogrodu<ref name="Sălăgean 2016, str. 158"/>, którzy utworzyli zamkniętą wspólnotę „związaną pewnymi wzajemnymi prawami i obowiązkami”<ref name="Rady 1992, str. 98"/>. Wspólnoty Seklerów i Sasów zostały włączone do tej koncepcji dopiero po potwierdzeniu [[Unia Trzech Narodów|Unii Trzech Narodów]] w 1459 r.<ref name="Rady 1992, str. 98"/> ''[[Tripartitum]]'' − kompendium zwyczajowego prawa Węgier, ukończone w 1514 r. − wyraźnie przyznało, że Siedmiogród był odrębnym królestwem, z jej własnymi szczególnymi zwyczajami, ale podkreślało także, że Siedmiogród był integralną częścią [[Królestwo|Królestwa Węgier]]<ref name="Rady 1992, str. 87">Rady 1992, str. 87.</ref>.<ref>Fodor 2013, pstr. 15, 18.</ref> Przepisy Królestwa Węgier miały być stosowane w Siedmiogrodzie, a orzeczenia królewskich sądów miały być przestrzegane również w prowincji<ref name="Rady 1992, str. 87"/>.
  
−
<small><small>Székely chiefs could only seize private landed property in the counties, outside [[Székely Land]].{{sfn|Makkai|1994|p=208}} The wealthiest Saxons also attempted to acquire landed property in the counties, outside the jurisdiction of the Saxon communities.{{sfn|Makkai|1994|p=180}} Being obliged to render services (primarily of military nature) for the lands that they possessed, the Romanian leaders' position was similar to the status of the "[[Nobles of the Church (Kingdom of Hungary)|nobles of the Church]]" and other groups of [[conditional noble]]s.{{sfn|Makkai|1994|pp=215, 230}} Consequently, they were not regarded real nobles, but the monarch could award them with nobility.{{sfn|Makkai|1994|pp=218, 230}} The ennobled Romanians adopted their Hungarian peers' way of life, but dozens of Romanian noble families remained Orthodox for centuries.{{sfn|Makkai|1994|pp=230–231}} </small></small>
+
<blockquote><cite><small>... [A] chociaż ... Transylwańczycy mają różne zwyczaje, zupełnie inne niż nasze, dotyczące płatności ceny osobistej i grzywien, a także w niektórych innych procedurach prawnych i przestrzegania warunków [sądowych] ... i mają prawo do korzystania z tych zwyczajów i czerpania z nich przyjemności, i nawet teraz, za zgodą [monarchy], wolno im tworzyć między sobą posągi i obrzędy w podobnych sprawach; nie mogą jednak ustanowić żadnego prawa i nie mają prawa wydawać ustaw z naruszeniem ogólnych ustaw i dekretów tego królestwa Węgier lub przeciwko wyrokom i decyzjom sądowym w sprawach dotyczących towarów i praw własności, które są zwykle wydawane, wydawane i wydawane w dwór królewski przez sędziów zwyczajnych.</small></cite></blockquote>
 +
    − ''Tripartitum''<ref name="Werbőczy_381">''Stephen Werbőczy: The Customary Law of the Renowned Kingdom of Hungary in Three Parts (1517)'' (3.2.2.), str. 377.</ref>
  
−
W porównaniu z właściwymi Węgrami autonomia powiatów transylwanii była ograniczona, ponieważ wojewodowie ograniczali rozwój swoich organów samorządowych [34]. Ogólne zgromadzenia hrabstw Transylwanii zniknęły w połowie XIV wieku. [34] Zamiast tego wojewodowie lub ich zastępcy organizowali walne zgromadzenia wszystkich szlachciców ze wszystkich powiatów prowincji [38] [39] Pierwsze zarejestrowane walne zgromadzenie „szlachty królestwa Transylwanii” odbyło się w Keresztes w Torda (obecnie Cristiş w Rumunii) 8 czerwca 1288 r. [40] [41] Zgromadzenie upoważniło wicewojewodę, Władysława Borsę, do pomocy przedstawicielowi Piotra Monoszlo, biskupa Siedmiogrodu, w przejęciu trzech wiosek szlacheckiej rodziny w celu zabezpieczenia zapłaty grzywny. [40] [41] Wymiar sprawiedliwości pozostawał głównym zadaniem takich spotkań, ale szlachta, która uczestniczyła w zgromadzeniach, regularnie omawiała także inne tematy, w tym zbieranie dziesięciny lub ceł [39]. Początkowo wszyscy szlachcice mieli prawo być obecni, ale od XV wieku powiaty wysyłały delegatów na zgromadzenia. [42]
+
Osmański sułtan [[Sulejman Wspaniały]] zniszczył armię królewską w [[Mohacz|bitwie pod Mohaczam]] 29 sierpnia 1529 r.<ref name="Barta 1994, str. 247">Barta 1994, str. 247.</ref><ref name="Dörner 2005, str. 342">Dörner 2005, str. 342.</ref> Król Węgier [[II. Lajos|Ludwik II]] zginął, a dwóch kandydatów złożyło wniosek o powołanie na tron<ref name="Barta 1994, str. 247"/><ref name="Dörner 2005, str. 342"/> Większość szlachty wybrała wojewodę siedmiogrodzkiego, króla [[Zápolya János|Jana Szapolyai]], ale najbogatsi magnaci ofiarowali tron ​​szwagrowi Ludwika II, [[Ferdynand I|Ferdynandowi Habsburgowi]], arcyksięciu Austrii<ref name="Barta 1994, str. 247"/><ref name="Dörner 2005, str. 342"/>. Podczas wojny domowej średniowieczne Królestwo Węgier zostało faktycznie podzielone na dwie części, a Jan Szapolyai kontrolował regiony wschodnie, w tym Siedmiogród.<ref>Barta 1994, str. 249.</ref><ref>Dörner 2005, pstr. 342–343.</ref> Korzystając z zamieszania, które nastąpiło po śmierci Zápolyi w 1540 r., Sulejman podbił środkowe regiony Królestwa późnym latem 1541 r.<ref>Barta 1994, str. 252.</ref> Pozwolił jednak, aby wdowa po Janie, [[Izabela Jagiellonka]], nadal rządziła ziemiami na wschód od Cisy w imieniu jej małego syna, [[Szapolyai János Zsigmond |Jana Zygmunta Szapolyaia]], który został już wybrany królem z inicjatywy zagorzałego zwolennika swojego ojca, [[Martinuzzi|György Martinuzziego]]<ref>Barta 1994, pstr. 252–253.</ref>
  
−
<small><small>In comparison with Hungary proper, the autonomy of the Transylvanian counties was limited, because the voivodes restricted the development of their self-governing bodies.{{sfn|Makkai|1994|p=207}} The general assemblies of the Transylvanian counties disappeared in the middle of the 14th century.{{sfn|Makkai|1994|p=207}} Instead, the voivodes or their deputies held general assemblies for all noblemen from all the counties of the province.{{sfn|Makkai|1994|p=223}}{{sfn|Pop|2005|p=273}} The first recorded general meeting of the "nobles of the realm of Transylvania" was held in Keresztes at Torda (now Cristiş in Romania) on 8 June 1288.{{sfn|Sălăgean|2016|p=147}}{{sfn|Kristó|2003|p=220}} The assembly authorized the [[Vice-voivode of Transylvania|vice-voivode]], Ladislaus Borsa, to assist the representative of [[Peter Monoszló]], [[Bishop of Transylvania]], in taking possession of three villages of a noble family to secure the payment of a [[Fine (penalty)|fine]].{{sfn|Sălăgean|2016|p=147}}{{sfn|Kristó|2003|p=220}} The administration of justice remained the principal task of such meetings, but the noblemen who attended the assemblies also regularly discussed other subjects, including the collection of the tithe or custom duties.{{sfn|Pop|2005|p=273}} Initially, all noblemen were entitled to be present, but from the 15th century, the counties sent delegates to the assemblies.{{sfn|Dörner|2005|p=302}} </small></small>
+
Martinuzzi zorganizował spotkanie przedstawicieli uprzywilejowanych grup królestwa Jana Zygmunta w Debreczynie 18 października 1541 r.<ref>Barta 1994, str. 254.</ref><ref name="Dörner 2005, str. 344">Dörner 2005, str. 344.</ref> Była to pierwsza ''dieta'', w której reprezentowane były zarówno ''Trzy Narody'' Siedmiogrodu, jak i komitaty [[Partium]] (region między Cszą a Siedmiogrodem).<ref name="Dörner 2005, str. 344"/><ref name="Barta 1994, str. 265">Barta 1994, str. 265.</ref> Delegaci przysięgali wierność [[Szapolyai]]om i uznali zwierzchnictwo sułtana.<ref name="Dörner 2005, str. 344"/> Następująca podobna dieta odbyła się dopiero w 1544 r., Ale potem delegaci z Partium byli zawsze zapraszani na nią<ref name="Barta 1994, str. 265"/>. W związku z tym dieta króla Jana Zygmunta stała się prawnym następcą średniowiecznej diety Węgier.<ref name="Barta 1994, str. 265"/> Przepisy mogły być uchwalone, a podatki mogły być pobierane tylko za zgodą sejmu, ale większość diet była zdominowana przez partyzantów monarchy, którzy zapewnili narzucenie królewskiej woli<ref name="Barta 1994, str. 265"/>.
−
 
 
−
Walne zgromadzenie Székelys może zwołać hrabia Székelys lub kapitan Udvarhelyszék. [43] Problemy wewnętrzne społeczności saskich były początkowo regulowane przez zgromadzenia saksońskich siedzib i okręgów [44]. Od 1486 r. Hrabia Saksonii przewodniczył dorocznym zgromadzeniom ogólnym całej społeczności, w skład której wchodzili najwyżsi rangą urzędnicy miejsc i okręgów oraz wybrani delegaci [45].
 
−
 
 
−
<small><small>The general assembly of the Székelys could be convoked by the Count of the Székelys, or by the captain of Udvarhelyszék.{{sfn|Dörner|2005|p=307}} The internal issues of the Saxons communities were initially regulated by the assemblies of the Saxon seats and districts.{{sfn|Dörner|2005|p=308}} From 1486, the Count of the Saxons presided over the annual general assemblies of the entire community, which consisted of the highest-ranking officials of the seats and districts and elected delegates.{{sfn|Dörner|2005|p=310}} </small></small>
 
−
 
 
−
Monarchowie lub w ich imieniu wojewodowie mogli również zwołać przedstawicieli wszystkich uprzywilejowanych grup Transylwanii na spotkanie na wspólnym zgromadzeniu [39]. Andrzej III z Węgier był pierwszym królem, który zorganizował takie zgromadzenie dla przedstawicieli szlachty z Transylwanii, Saksonów, Székelys i Rumunów na początku 1291 r. [46] [47] Zgodnie ze statutem Andrzeja wspominającym o spotkaniu król nakazał zwrócenie dwóch domen Ugrinowi Csakowi po tym, jak ci, którzy uczestniczyli w walnym zgromadzeniu, zeznali, że był ich prawowitym właścicielem [46] [47]
 
−
 
 
−
<small><small>The monarchs or on their behalf the voivodes could also convoke the representatives of all privileged groups of Transylvania to meet at a joint assembly.{{sfn|Pop|2005|p=273}} [[Andrew III of Hungary]] was the first king to hold such an assembly for the representatives of the Transylvanian noblemen, Saxons, Székelys and Romanians in early 1291.{{sfn|Sălăgean|2016|p=155}}{{sfn|Kristó|2003|p=221}} According to Andrew's charter mentioning the meeting, the king ordered the return of two domains to [[Ugrin Csák]] after those who attended the general assembly testified that he had been their lawful owner.{{sfn|Sălăgean|2016|p=155}}{{sfn|Kristó|2003|p=221}} </small></small>
 
−
 
 
−
=== Union of the Three Nations ===
 
−
 
 
−
{{Main|Unio Trium Nationum}}
 
−
{{Further|Transylvanian peasant revolt}}
 
−
 
 
−
Transylwania była regularnie atakowana przez armie osmańskie z 1420 roku, zmuszając monarchów i władze lokalne do wzmocnienia obrony prowincji [48] [49] Z inicjatywy Zygmunta Luksemburskiego, króla Węgier, zgromadzenie ogólne szlachty z Transylwanii nakazało w 1419 r., Że jedna trzecia szlachty i jedna dziesiąta chłopów mają wziąć broń na wypadek inwazji osmańskiej na Székely i Sasów terytoria. [49]
 
−
 
 
−
<small><small>Transylvania was regularly raided by Ottoman armies from the 1420s, forcing the monarchs and the local authorities to strengthen the defense of the province.{{sfn|Pop|2005|p=294}}{{sfn|Makkai|1994|p=224}} At the initiative of [[Sigismund of Luxembourg]], [[King of Hungary]], the general assembly of the Transylvanian noblemen ordered in 1419 that one third of the noblemen and one tenth of the peasants were to take up arms in case of an Ottoman invasion against the Székely and Saxon territories.{{sfn|Makkai|1994|p=224}} </small></small>
 
−
 
 
−
Wprowadzono nowe podatki i podwyższono stare podatki, aby pokryć koszty obrony, które oburzyły chłopstwo [48] [49] Po tym, jak George Lépes, biskup Transylwanii, zażądał zapłaty dziesięciny, której nie odebrał w poprzednich latach, tysiące węgierskich i rumuńskich posłów i mniejszych szlachciców podjęło przeciwko niemu broń na początku 1437 r. [50] [51] W lipcu rozgromili armię wojewody Ladislausa Csákiego [50] [51] Nie ubiegając się o królewskie upoważnienie, wicewojewoda zwołał szlachciców i przywódców Székelysów i Sasów, aby zwołali wspólne zgromadzenie w Kápolna (obecnie Căpâlna w Rumunii). [50] [52] Podczas spotkania przedstawiciele szlachty, Székelysa i Saksonii zawarli 16 września braterski związek, zobowiązując się do wzajemnej pomocy przeciwko wewnętrznym i zewnętrznym wrogom. [50] [52]
 
−
 
 
−
<small><small>New taxes were introduced and the old taxes were increased to cover the costs of defense, which outraged the peasantry.{{sfn|Pop|2005|p=294}}{{sfn|Makkai|1994|p=224}} After [[George Lépes]], [[Bishop of Transylvania]], demanded the payment of the tithe that he had failed to collect in the previous years, thousands of Hungarian and Romanian commoners and lesser noblemen took up arms against him in early 1437.{{sfn|Pop|2005|p=267}}{{sfn|Makkai|1994|p=225}} They routed the army of the voivode, [[Ladislaus Csáki]], in July.{{sfn|Pop|2005|p=267}}{{sfn|Makkai|1994|p=225}} Without seeking royal authorization, the vice-voivode convoked the noblemen and the leaders of the Székelys and Saxons to hold a joint assembly at Kápolna (now [[Gâlgău|Căpâlna]] in Romania).{{sfn|Pop|2005|p=267}}{{sfn|Makkai|1994|p=226}} At the meeting, the representatives of the noblemen, Székelys and Saxons concluded a "brotherly union" on 16 September, pledging to provide assistance to each other against their internal and external enemies.{{sfn|Pop|2005|p=267}}{{sfn|Makkai|1994|p=226}} </small></small>
 
−
 
 
−
Porozumienie trzech uprzywilejowanych grup zrodziło ideę „Unii Trzech Narodów Transylwanii” [53] [54], która zastąpiła poprzednią koncepcję trzech regionów Transylwanii (to znaczy powiatów i Székely) i siedzenia saskie). [55] [56] Szlachta (w tym szlachecka, saksońska, rumuńska szlachta, która posiadała majątek ziemski w okręgach), tworzyła naród węgierski, ale węgierscy chłopi zostali wykluczeni z tej grupy. Székelys utworzyli odrębny naród, chociaż mówili po węgiersku. [57] Saksoni mieszkający w uprzywilejowanych dzielnicach byli członkami narodu saksońskiego, ale ludność saksońska hrabstw nie została uwzględniona [57].
 
−
 
 
−
<small><small>The agreement of the three privileged groups gave rise to the idea of the "[[Unio Trium Nationum|Union of the Three Nations of Transylvania]]",{{sfn|Pop|2005|pp=279–280}}{{sfn|Fodor|2013|p=17}} which replaced the previous concept about the three Transylvanian regions (that is, the counties, and the Székely and Saxon seats).{{sfn|Dörner|2009|p=300}}{{sfn|Rady|1992|p=98}} The noblemen (including the Székely, Saxon, Romanian nobles who held landed property in the counties) made up the Hungarian nation, but the Hungarian peasants were excluded from this group.{{sfn|Makkai|1994|pp=221–222}} The Székelys formed a separate nation, although they spoke Hungarian.{{sfn|Makkai|1994|pp=221–222}} The Saxons who lived in the privileged districts were the members of the Saxon nation, but the Saxon population of the counties was not included.{{sfn|Makkai|1994|pp=221–222}} </small></small>
 
−
 
 
−
„Braterski związek” został po raz pierwszy potwierdzony 2 lutego 1438 r., Po upadku buntu chłopskiego [52]. Przedstawiciele Trzech Narodów ponownie potwierdzili sojusz w 1459 r., Rozszerzając go na wszystkich, którzy zagrozili ich wolnościom [58] [55] Regularne spotkania delegatów Trzech Narodów rozwinęły się w zgromadzenia „najbardziej reprezentatywnych” Transylwanii [59], stanowiąc podstawę diety Transylwanii [54].
 
−
 
 
−
<small><small>The "brotherly union" was first confirmed on 2 February 1438, after the fall of the peasant revolt.{{sfn|Makkai|1994|p=226}} The representatives of the Three Nations again confirmed their alliance in 1459, expanding it against all who threatened their liberties.{{sfn|Makkai|1994|p=228}}{{sfn|Dörner|2009|p=300}} The regular meetings of the delegates of the Three Nations developed into "Transylvania's foremost representative" assemblies,{{sfn|Rady|1992|p=99}} providing basis for the Transylvanian Diet.{{sfn|Fodor|2013|p=17}} </small></small>
 
−
 
 
−
Funkcja ustawodawcza zgromadzeń została wzmocniona w drugiej połowie XV wieku. [60] W 1463 r. Przedstawiciele „Trzech Narodów” nakazali najbiedniejszym szlachcicom i węgierskim chłopom pozostanie w tyle, aby bronić prowincji, chociaż król Macieja Korwin nakazał ogólną mobilizację przeciwko Turkom. [60] W 1494 r. Zgromadzenie ogólne zabroniło poboru podatku nadzwyczajnego, który wprowadził węgierski Władysław II, zmuszając monarchę do osobistego przybycia do Transylwanii i przewodniczenia następnemu zgromadzeniu generalnemu [60]. Wzrosła także rola oddzielnych zgromadzeń ogólnych Székelys [61]. Zgromadzenie ogólne, które odbyło się bez zgody hrabiego Székelys w 1505 r. [61], ustanowiło sąd najwyższy dla kraju Székely [43].
 
−
 
 
−
<small><small>The legislative function of the assemblies strengthened in the second half of the 15th century.{{sfn|Fodor|2013|p=18}} In 1463, the representatives of the "Three Nations" ordered that the poorest noblemen and the Hungarian peasants should stay behind to defend the province although King [[Matthias Corvinus]] had ordered a general mobilisation against the Ottomans.{{sfn|Fodor|2013|p=18}} In 1494, the general assembly forbade the collection of the extraordinary tax that [[Vladislaus II of Hungary]] had introduced, forcing the monarch to personally come to Transylvania and preside over the next general assembly.{{sfn|Fodor|2013|p=18}} The role of the separate general assemblies of the Székelys also strengthened.{{sfn|Makkai|1994|p=237}} A general assembly which was held without the consent of the Count of the Székelys in 1505{{sfn|Makkai|1994|p=237}} established a supreme court for [[Székely Land]].{{sfn|Dörner|2005|p=307}} </small></small>
 
−
 
 
−
=== Disintegration of Hungary ===
 
−
 
 
−
{{Main|Eastern Hungarian Kingdom}}
 
−
 
 
−
[[File:Fráter György olajfestmény után Pollak metszete.jpg|thumb|right|alt=A half-bald middle-aged man wearing a coat|[[George Martinuzzi]]: he held the first joint assembly of the representatives of the [[Three Nations of Transylvania]] and the counties of the [[Partium]]]]
 
−
 
 
−
Transylwania została wymieniona jako regnum (lub królestwo) w królewskich kartach już w drugiej połowie XIII wieku. [62] Pisząc o regnum Transylvanum, czartery królewskie początkowo odnosiły się do szlachty z Transylwanii [62], którzy utworzyli zamkniętą wspólnotę „związaną pewnymi wzajemnymi prawami i obowiązkami” [56]. Wspólnoty Székely i Saksońskie zostały włączone do tej koncepcji dopiero po potwierdzeniu Unii Trzech Narodów w 1459 r. [56] Tripartitum - kompendium zwyczajowego prawa Węgier, ukończone w 1514 r. - wyraźnie przyznało, że Siedmiogród był odrębnym królestwem, z jej własnymi szczególnymi zwyczajami, ale podkreślało także, że Siedmiogród był integralną częścią Królestwa Węgier [63]. [64] Przepisy Królestwa Węgier miały być stosowane w Transylwanii, a orzeczenia królewskich sądów miały być przestrzegane również w prowincji [63].
 
−
 
 
−
<small><small>Transylvania was mentioned as a ''regnum'' (or realm) in royal charters already in the second half of the 13th century.{{sfn|Sălăgean|2016|p=158}} When writing of the ''regnum Transylvanum'', the royal charters initially referred to the Transylvanian noblemen{{sfn|Sălăgean|2016|p=158}} who formed a closed community "bound together by certain reciprocal rights and duties".{{sfn|Rady|1992|p=98}} The Székely and Saxon communities were included in the concept only after the confirmation of the Union of the Three Nations in 1459.{{sfn|Rady|1992|p=98}} The ''[[Tripartitum]]''{{mdash}}the compendium of the customary law of Hungary, completed in 1514{{mdash}}explicitly acknowledged that Transylvania was a separate realm, with her own peculiar customs, but it also emphasized that Transylvania was an integral part of the Kingdom of Hungary.{{sfn|Rady|1992|p=87}}{{sfn|Fodor|2013|pp=15, 18}} The laws of the Kingdom of Hungary were to be applied in Transylvania and the decisions of the royal courts of justice were also to be obeyed in the province.{{sfn|Rady|1992|p=87}} </small></small>
 
−
 
 
−
    {{idézet2|... [A] chociaż ... Transylwańczycy mają różne zwyczaje, zupełnie inne niż nasze, dotyczące płatności ceny osobistej i grzywien, a także w niektórych innych procedurach prawnych i przestrzegania warunków [sądowych] ... i mają prawo do korzystania z tych zwyczajów i czerpania z nich przyjemności, i nawet teraz, za zgodą [monarchy], wolno im tworzyć między sobą posągi i obrzędy w podobnych sprawach; nie mogą jednak ustanowić żadnego prawa i nie mają prawa wydawać ustaw z naruszeniem ogólnych ustaw i dekretów tego królestwa Węgier lub przeciwko wyrokom i decyzjom sądowym w sprawach dotyczących towarów i praw własności, które są zwykle wydawane, wydawane i wydawane w dwór królewski przez sędziów zwyczajnych.}}
 
−
    - Trójdzielny [65]
 
−
 
 
−
<small><small>{{Quote|...[A]lthough the ... Transylvanians have various customs quite different from ours regarding the payment of [[Weregild|man-price]] and fines and in certain other legal procedures and in the observing of [judicial] terms..., and have the right to use and enjoy these customs, and are allowed, even now, with the [monarch's] consent, to make statues and ordinances among themselves on similar matters; nevertheless, they cannot establish any law and they have no right to make statutes in contravention of general statutes and decrees of this kingdom of Hungary or against sentences and judicial decisions in cases of goods and property rights which are usually made, passed and pronounced in the royal court by justices ordinary.|''Tripartitum''<ref name="Werbőczy_381">''Stephen Werbőczy: The Customary Law of the Renowned Kingdom of Hungary in Three Parts (1517)'' (3.2.2.), p. 377.</ref>}} </small></small>
 
−
 
 
−
Osmański sułtan Sulejman Wspaniały zniszczył armię królewską w bitwie pod Mohaczami 29 sierpnia 1529 r. [66] [67] Ludwik II Węgier zmarł, a dwóch kandydatów złożyło wniosek o zwolnienie z tronu [66] [67] Większość szlachty wybrała wojewodę siedmiogrodzkiego, króla Jana Zápolyę, ale najbogatsi magnaci ofiarowali tron ​​szwagrowi Ludwika II Ferdynandowi Habsburgowemu, arcyksięciu Austrii [66] [67]. Podczas wojny domowej średniowieczne Królestwo Węgier zostało faktycznie podzielone na dwie części, a John Zápolya kontrolował regiony wschodnie, w tym Transylwanię [68] [69] Korzystając z zamieszania, które nastąpiło po śmierci Zápolyi w 1540 r., Suleiman podbił środkowe regiony królestwa późnym latem 1541 r. [70] Pozwolił jednak, aby wdowa Zápoly, Isabella Jagiellon, nadal rządziła ziemiami na wschód od Cisy w imieniu jej małego syna, Johna Zygmunta Zápolyi, który został już wybrany królem z inicjatywy zagorzałego zwolennika swojego ojca, George'a Martinuzzi [71]
 
−
 
 
−
<small><small>The [[Ottoman Sultan]], [[Suleiman the Magnificent]], annihilated the royal army in the [[Battle of Mohács]] on 29 August 1529.{{sfn|Barta|1994|p=247}}{{sfn|Dörner|2005|p=342}} [[Louis II of Hungary]] died and two candidates laid claim to the vacant throne.{{sfn|Barta|1994|p=247}}{{sfn|Dörner|2005|p=342}} The majority of the noblemen elected the voivode of Transylvania, [[John Zápolya]], king, but the wealthiest magnates offered the throne to Louis II's brother-in-law, [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|Ferdinand of Habsburg]], [[Archduke of Austria]].{{sfn|Barta|1994|p=247}}{{sfn|Dörner|2005|p=342}} During the ensuing civil war, the medieval Kingdom of Hungary was actually divided into two parts, with John Zápolya controlling the eastern regions, including Transylvania.{{sfn|Barta|1994|p=249}}{{sfn|Dörner|2005|pp=342–343}} Taking advantage of the turmoil which followed Zápolya's death in 1540, Suleiman conquered the [[Ottoman Hungary|central regions of the kingdom]] in late summer 1541.{{sfn|Barta|1994|p=252}} However, he allowed Zápolya's widow, [[Isabella Jagiellon]], to continue to rule the lands to the east of the Tisza on behalf of her infant son, [[John Sigismund Zápolya]], who had already been elected king at the initiative of his father's staunch supporter, [[George Martinuzzi]].{{sfn|Barta|1994|pp=252–253}} </small></small>
 
−
 
 
−
Martinuzzi zorganizował spotkanie przedstawicieli uprzywilejowanych grup królestwa Jana Zygmunta w Debreczynie 18 października 1541 r. [72] [73] Była to pierwsza dieta, w której reprezentowane były zarówno Trzy Narody Transylwanii, jak i powiaty Partium (region między Cszą a Transylwanią). [73] [74] Delegaci przysięgali wierność Zápolyas i uznali zwierzchnictwo sułtana. [73] Następująca podobna dieta odbyła się dopiero w 1544 r., Ale potem delegaci z Partium byli zawsze zapraszani na nią [74]. W związku z tym dieta króla Jana Zygmunta stała się prawnym następcą średniowiecznej diety Węgier. [74] Przepisy mogły być uchwalone, a podatki mogły być pobierane tylko za zgodą sejmu, ale większość diet była zdominowana przez partyzantów monarchy, którzy zapewnili narzucenie królewskiej woli [74].
 
−
 
 
−
<small><small>Martinuzzi held an assembly for the representatives of the privileged groups of John Sigismund's realm in [[Debrecen]] on 18 October 1541.{{sfn|Barta|1994|p=254}}{{sfn|Dörner|2005|p=344}} This was the first Diet where both the Three Nations of Transylvania and the counties of [[Partium]] (the region between the Tisza and Transylvania) were represented.{{sfn|Dörner|2005|p=344}}{{sfn|Barta|1994|p=265}} The delegates swore fealty to the Zápolyas and acknowledged the sultan's [[suzerainty]].{{sfn|Dörner|2005|p=344}} The following similar Diet was held only in 1544, but thereafter the delegates from the Partium were always invited to attend the Diet.{{sfn|Barta|1994|p=265}} Consequently, the Diet of John Sigismund's realm became a legal successor of the medieval [[Diet of Hungary]].{{sfn|Barta|1994|p=265}} Laws could only be enacted and taxes could only be collected with the consent of the Diet, but most Diets were dominated by the monarch's partisans, which secured the imposition of royal will.{{sfn|Barta|1994|p=265}} </small></small>
 
  
 
== Age of elected princes ==
 
== Age of elected princes ==
  
−
=== History ===
+
=== Historia ===
  
−
{{Expand section|date=July 2017}}
+
Jan Zygmunt zrzekł się tytułu króla Węgier dopiero w [[Traktat ze Spiry|traktacie ze Spiry]] w 1570 r.<ref>Barta 1994, str. 260.</ref> Następnie został mianowany [[Książę Siedmiogrodu|księciem Transylwanii]], ale prawo jego następców do używania nowego tytułu zostało potwierdzone przez władców Habsburgów królewskich Węgier dopiero w 1595 r., za panowania [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Batory Zygmunta Báthoryego]<ref>Barta 1994, pstr. 260, 294.</ref>. W tym roku Báthory wstąpił do [https://en.wikipedia.org/wiki/Holy_League_(1594) Świętej Ligi] przeciw Osmanom papieża [https://pl.wikipedia.org/wiki/Klemens_VIII Klemensa VIII].<ref>Barta 1994, pstr. 294.</ref>
  
−
{{Main|Principality of Transylvania (1570–1711)}}
+
=== Diety ===
 +
==== Skład ====
  
−
Jan Zygmunt zrzekł się tytułu króla Węgier dopiero w traktacie z Spira w 1570 r. [75] Następnie został mianowany księciem Transylwanii, ale prawo jego następców do używania nowego tytułu zostało potwierdzone przez władców Habsburgów królewskich Węgier dopiero w 1595 r., Za panowania Zygmunta Batorego [76]. W tym roku Báthory wstąpił do Świętej Ligi przeciw Ottomanowi papieża Klemensa VIII. [77]
+
Dieta była jednoizbowa, z mianowanymi i wybranymi członkami.<ref> Trócsányi 1976, str. 24.</ref><ref name="Dörner 2009, str. 154">Dörner 2009, str. 154.</ref> W większości diet uczestniczyło 130–150 osób.<ref name="Dörner 2009, str. 154"/> Szlachta („naród węgierski”) zdominowała diety, ale potęga wojskowa Seklerów i bogactwo Sasów zapewniły skuteczną ochronę ich interesów.<ref name="Dörner 2009, str. 154"/> Większość członków ''diety''  w XVII wieku było wyznawcami Kościoła Reformowanego<ref name="Dörner 2009, str. 155">Dörner 2009, str. 155.</ref>. Sasi reprezentowali Kościół Ewangelicki − wyznania: katolickie i unitariańskie zostały w praktyce sprowadzone do tła<ref name="Dörner 2009, str. 155"/>.
  
−
<small><small>John Sigismund only renounced the title of king of Hungary in the [[Treaty of Speyer (1570)|Treaty of Speyer]] in 1570.{{sfn|Barta|1994|p=260}} Thereafter he was styled [[prince of Transylvania]], but his successors' right to use the new title was acknowledged by the Habsburg rulers of [[Royal Hungary]] only in 1595, during the reign of [[Sigismund Báthory]].{{sfn|Barta|1994|pp=260, 294}} In that year, Báthory joined the anti-Ottoman [[Holy League of Pope Clement VIII]].{{sfn|Barta|1994|pp=294}} </small></small>
+
Królewscy doradcy, sędziowie królewskiego trybunału sprawiedliwości i inni wysokiej rangi urzędnicy królewscy byli z urzędu członkami ''diety''<ref name="Dörner 2009, str. 154"/><ref name="Trócsányi 1976, str. 25">Trócsányi 1976, str. 25.</ref>. Dostępne dane wskazują, że biskupi kościołów reformowanych i ewangelicznych mieli również miejsca w ''diecie'', jak pisze historyk [[Trócsányi Zsolt|Zsolt Trócsányi]]<ref>Trócsányi 1976, pstr. 26–27.</ref>. Biskupi prawosławnych Rumunów zostali z pewnością powiadomieni, gdy ogłaszano ''dietę'', ale ich regularna obecność nie jest udokumentowana<ref name="Trócsányi 1976, str. 27">Trócsányi 1976, str. 27.</ref>. Obecność prałatów katolickich jest niepewna<ref name="Trócsányi 1976, str. 27"/>. [[Bethlen János|János Bethlen]] odnotował, że namiestnik diecezji katolickiej Siedmiogrodu został celowo zignorowany w 1666 r., ponieważ księża katoliccy odmówili płacenia podatków<ref name="Trócsányi 1976, str. 27"/>.
  
−
=== The Diets ===
+
Książęta mieli prawo zapraszać poszczególne osoby na ''dietę''<ref name="Dörner 2009, str. 155"/><ref name="Trócsányi 1976, str. 25"/> Liczba tych „regalistów” nie była regulowana, ale ponad dwudziestu szlachciców otrzymało osobiste zaproszenie od monarchy przed każdą ''dietą''<ref name="Trócsányi 1976, str. 25"/>. Liczba regalistów wzrosła: w 1686 r. Osobiście zaproszono ponad 80 szlachciców.<ref name="Dörner 2009, str. 142">Dörner 2009, str. 142.</ref> Większość regalistów była członkami najbogatszych rodzin szlacheckich<ref>Trócsányi 1976, pstr. 25-27.</ref>. [[Przywódca Seklerów|Przywódcy Seklerów]] byli również osobiście zapraszani, chociaż społeczność Seklerów była przeciwna tej praktyce<ref name="Trócsányi 1976, str. 27"/>. Według notatek Jánosa Bethlena wdowy po dawnych regalistach były zwyczajowo proszone także o wysłanie przedstawicieli do ''diet''<ref name="Trócsányi 1976, str. 27"/>.
  
−
==== Composition ====
+
[[Komitaty]], siedziby Sasów i Seklerów oraz około dwudziestu miast miały prawo wysyłać delegatów na ''diety''<ref>Trócsányi 1976, pstr. 28–29.</ref>. Liczba delegatów zależała od wagi omawianych zagadnień<ref name="Trócsányi 1976, str. 28">Trócsányi 1976, str. 28.</ref>. Zgodnie z dekretem ''diety'', który został zebrany w kwietniu 1571 r., każdy okręg i siedziba Seklerów musiały wysłać dziesięciu przedstawicieli na następną ''dietę'', na której miał zostać wybrany następca [[Jan Zygmunt|Jana Zygmunta]]<ref name="Trócsányi 1976, str. 28"/>. Była to jednak wyjątkowo wysoka liczba; sporadyczne dane pokazują, że każda autonomiczna społeczność wysłała od dwóch do ośmiu delegatów do większości ''diet''<ref>Trócsányi 1976, pstr. 28–30.</ref>.
  
−
Dieta była jednoizbowa, z mianowanymi i wybranymi członkami. [78] [79] W większości diet uczestniczyło 130–150 osób [79] Szlachta („naród węgierski”) zdominowała diety, ale potęga wojskowa Székelys i bogactwo Saksonów zapewniły skuteczną ochronę ich interesów. [79] Większość członków Diety przestrzegała Kościoła Reformowanego w XVII wieku [80]. Saksoni reprezentowali Kościół ewangelicki, ale wyznania katolickie i unitariańskie zostały w praktyce sprowadzone do tła [80].
+
Mówca ''diety'' (lub ''praeses'') zajmował trzecie najważniejsze miejsce w księstwie.<ref name="Trócsányi 1976, str. 71">Trócsányi 1976, str. 71.</ref><ref name="Dörner 2009, str. 156">Dörner 2009, str. 156.</ref> Mówców i ich zastępców prawie zawsze mianowali monarchowie<ref name="Dörner 2009, str. 156"/><ref name="Trócsányi 1976, str. 70">Trócsányi 1976, str. 70.</ref> Gábor Haller był jedynym mówcą wybranym przez delegatów w ''diecie'' z 1660 i 1661 roku.<ref name="Trócsányi 1976, str. 70"/> W większości udokumentowanych przypadków szefowie królewskiego trybunału sprawiedliwości przewodniczyli ''dietom''<ref>Trócsányi 1976, pstr. 68–70.</ref>. Większość mówców to także doradcy królewscy i naczelnicy komitatów lub siedziby Seklerów<ref name="Trócsányi 1976, str. 71"/>.
  
−
<small><small>The Diet was [[Unicameralism|unicameral]], with both appointed and elected members.{{sfn|Trócsányi|1976|p=24}}{{sfn|Dörner|2009|p=154}} Most Diets were attended by 130-150 persons.{{sfn|Dörner|2009|p=154}} The noblemen (the "Hungarian nation") dominated the Diets, but the Székelys' military power and the Saxons' wealth secured the effective protection of their interests.{{sfn|Dörner|2009|p=154}} The majority of the members of the Diets adhered to the [[Reformed Church in Romania|Reformed Church]] in the 17th century.{{sfn|Dörner|2009|p=155}} The Saxons represented the [[Evangelical Church of Augustan Confession in Romania|Evangelical Church]], but the Catholic and Unitarian denominations were in practice reduced to background.{{sfn|Dörner|2009|p=155}} </small></small>
+
==== Zwołanie ====
  
−
Królewscy doradcy, sędziowie królewskiego trybunału sprawiedliwości i inni wysokiej rangi urzędnicy królewscy byli z urzędu członkami Sejmu [79] [81]. Dostępne dane wskazują, że biskupi kościołów reformowanych i ewangelicznych mieli również miejsca w diecie, jak pisze historyk Zsolt Trócsányi [82]. Biskupi prawosławnych Rumunów zostali z pewnością powiadomieni, kiedy ogłoszono dietę, ale ich regularna obecność nie jest udokumentowana [83]. Obecność prałatów katolickich jest niepewna [83]. János Bethlen odnotował, że namiestnik diecezji katolickiej Siedmiogrodu został celowo zignorowany w 1666 r., Ponieważ księża katoliccy odmówili płacenia podatków [83].
+
Monarchowie mieli prawo zarządzać posiedzenia ''diet''<ref name="Dörner 2009, str. 142"/>. Jeśli książę był nieobecny i podczas przerwy międzywojennej, przedstawiciel księcia (wojewoda lub gubernator) zwoływał zgromadzenie.<ref name="Dörner 2009, str. 142"/><ref name="Trócsányi 1976, str. 23">Trócsányi 1976, str. 23.</ref> ''Dieta'' mogła również wydać dekret nakazujący zwołanie następnej ''diety'', ale zdarzało się to tylko wyjątkowo.<ref name="Trócsányi 1976, str. 23"/> Książę lub jego zastępca zwoływał ''dietę'' liste, który w większości przypadków był również podpisywany przez kanclerza.<ref name="Dörner 2009, str. 142"/> Listy były wysłane 2–4 tygodnie przed otwarciem ''diety''<ref name="Trócsányi 1976, str. 23"/>. SWtawienie się na ''diecie'' było obowiązkowe: ci, którzy nie stawili się, karani byli grzywną w wysokości 100-200 florenów<ref>Trócsányi 1976, str. 40.</ref>.
  
−
<small><small>Royal counselors, judges of the royal court of justice and other high-ranking royal officials were [[ex officio member]]s of the Diet.{{sfn|Dörner|2009|p=154}}{{sfn|Trócsányi|1976|p=25}} Available data show that the bishops of the Reformed and Evangelical Churches also had seats at the Diets, according to historian Zsolt Trócsányi.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=26–27}} The [[Romanian Orthodox Archbishop of Alba Iulia|bishops of the Orthodox Romanians]] were certainly notified when the Diet was announced, but their regular presence is not documented.{{sfn|Trócsányi|1976|p=27}} The presence of Catholic prelates is uncertain.{{sfn|Trócsányi|1976|p=27}} [[János Bethlen]] recorded that the [[Apostolic vicariate|vicar]] of the Catholic Diocese of Transylvania was deliberately ignored in 1666, because the Catholic priests had denied to pay taxes.{{sfn|Trócsányi|1976|p=27}} </small></small>
+
Ponad 320 ''diet'' odbyło się w latach 1571–1690, ale ich roczna liczba zmieniała się z roku na rok<ref>Trócsányi 1976, pstr. 16–17.</ref>. Delegaci gromadzili się częściej w okresach zamieszek<ref name="Trócsányi 1976, str. 17">Trócsányi 1976, str. 17.</ref>. Na przykład ''dietę'' zwoływano ponad pięćdziesiąt razy między 1594 a 1606 rokiem i ponad pięćdziesiąt pięć razy między 1657 a 1667 rokiem<ref>Trócsányi 1976, pstr. 16–18.</ref>. Zgodnie z prawem zwyczajowym książęta byli zobowiązani do zasiadnia w dwóch ''dietach'' każdego roku<ref name="Trócsányi 1976, str. 17"/>. Pierwsza ''dieta'' roku była zwoływana około dnia Świętego Jerzego (24 kwietnia).<ref name="Dörner 2009, str. 143">Dörner 2009, str. 143.</ref> Druga lub „krótka ''dieta''” była zwyczajowo w święto św. Michała (29 września), ale [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1bor_Bethlen Bethlen Gábor] namówił stany do jej anulowania w 1622 r.<ref name="Dörner 2009, str. 143"/><ref>Trócsányi 1976, pstr. 17–18.</ref>
  
−
Książęta mieli prawo zapraszać poszczególne osoby na dietę [80] [81] Liczba tych „regalistów” nie była regulowana, ale ponad dwudziestu szlachciców otrzymało osobiste zaproszenie od monarchy przed każdą dietą [81]. Liczba regalistów wzrosła: w 1686 r. Osobiście zaproszono ponad 80 szlachciców. [84] Większość regalistów była członkami najbogatszych rodzin szlacheckich [85]. Przywódcy Székely zostali również osobiście zaproszeni, chociaż społeczność Székely była przeciwna tej praktyce [83]. Według notatek Jánosa Bethlena wdowy po dawnych regalistach były zwyczajowo proszone także o wysłanie przedstawicieli do diet [83].
+
Większość ''diet'' odbywała się w Gyulafehérvár, zwłaszcza w latach 90. XVI wieku i między 1613 a 1658 r.<ref name="Trócsányi 1976, pstr. 21–22">Trócsányi 1976, pstr. 21–22.</ref> Chociaż miasto było zwyczajowo siedzibą władców Siedmiogrodu, delegaci woleli Tordę, Kolozsvár i Nagyenyed (obecnie Kluż-Napoka i Aiud w Rumunii), które znajdowały się w centralnym regionie księstwa.<ref name="Trócsányi 1976, pstr. 21–22"/> Częste inwazje zmusiły [https://pl.wikipedia.org/wiki/Micha%C5%82_Apafy Michała Apafiego] do zwołania ''diety'' w fortecach Fogaras i Radnót (obecnie Făgăraș i Iernut w Rumunii) pod koniec lat 80. XX wieku.<ref>Trócsányi 1976, str. 22.</ref>
  
−
<small><small>The princes were entitled to invite individuals to attend the Diet.{{sfn|Dörner|2009|p=155}}{{sfn|Trócsányi|1976|p=25}} The number of these "regalists" was not regulated, but more than twenty noblemen received a personal invitation from the monarch before each Diet.{{sfn|Trócsányi|1976|p=25}} The number of regalists increased: more than 80 noblemen were personally invited to the Diet in 1686.{{sfn|Dörner|2009|p=142}} Most regalists were members of the wealthiest noble families.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=25-27}} Székely leaders were also personally invited, although the Székely community opposed this practice.{{sfn|Trócsányi|1976|p=27}} According to János Bethlen's notes, the widows of former regalists were customarily also requested to send representatives to the Diets.{{sfn|Trócsányi|1976|p=27}} </small></small>
+
Delegaci otrzymali szczegółowe instrukcje podczas ich mianowania [102]. Większość instrukcji dotyczyła kwestii lokalnych (takich jak przywileje handlowe i konflikty między mieszczanami i szlachtą), umożliwiając delegatom swobodne omawianie ogólnych tematów.<ref>Trócsányi 1976, pstr. 33, 39.</ref> Mogli jednak od czasu do czasu odnosić się do braku instrukcji, jeśli nie chcą omawiać niektórych tematów<ref name="Trócsányi 1976, str. 39">Trócsányi 1976, str. 39.</ref>. Na przykład, kiedy Michał Apafy próbował przekonać ''dietę'' do wydania dekretów dotyczących kwestii, które nie zostały wymienione w zaproszeniu, delegaci oparli się, mówiąc, że ich instrukcje nie obejmują tych tematów<ref name="Trócsányi 1976, str. 39"/>.
  
−
Powiaty, siedziby Saksonii i Székely oraz około dwudziestu miast miały prawo wysyłać delegatów na diety [86]. Liczba delegatów zależała od wagi omawianych zagadnień [87]. Zgodnie z dekretem sejmu, który został zebrany w kwietniu 1571 r., Każde okręg i siedziba Székely musiały wysłać dziesięciu przedstawicieli na następną dietę, na której miał zostać wybrany następca Jana Zygmunta [87]. Była to jednak wyjątkowo wysoka liczba; sporadyczne dane pokazują, że każda autonomiczna społeczność wysłała od dwóch do ośmiu delegatów do większości diet [88].
+
==== Procedura ====
  
−
<small><small>The counties, Saxon and Székely seats and about twenty towns had the right to send delegates to the Diets.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=28–29}} The number of delegates depended of the importance of the issues to be discussed.{{sfn|Trócsányi|1976|p=28}} According to a decree of the Diet which assembled in April 1571, each county and Székely seat had to send ten representatives to the following Diet where the successor of John Sigismund was to be elected.{{sfn|Trócsányi|1976|p=28}} However, this was an extremely high number; sporadic data show that each autonomous community dispatched two to eight delegates to most Diets.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=28–30}} </small></small>
+
Jeśli ''dieta'' odbyła się w mieście innym niż siedziba księcia, książę przybył do miasta na kilka dni przed rozpoczęciem ''diety''<ref name="Dörner 2009, str. 144">Dörner 2009, str. 144.</ref>. Delegaci z każdego Narodu lub wyznania mogli odbyć osobne spotkania przed otwarciem, aby opracować własne propozycje dotyczące konkretnych kwestii dotyczących ich społeczności.<ref name="Dörner 2009, str. 156"/> W pierwszym dniu ''diety'' delegaci uczestniczyli w porannym nabożeństwie w kościele, który w większości przypadków był również miejscem sesji ''diety''.<ref name="Dörner 2009, str. 144"/> Sesje mogłą odbywać się również w obozach wojskowych<ref>Trócsányi 1976, str. 46.</ref>, a nawet w stodole w nagłych przypadkach<ref name="Dörner 2009, str. 144"/>. Po porannym nabożeństwie delegaci wysyłali posłów do monarchy, aby poinformowali go, że zgromadzili się na ''diecie''<ref name="Trócsányi 1976, str. 72">Trócsányi 1976, str. 72.</ref>. Książęta rzadko uczestniczyli w sesjach, ale byli reprezentowani przez wyznaczonych spadkobierców lub poruczników<ref>Trócsányi 1976, str. 47.</ref><ref name="Dörner 2009, str. 155"/>
  
−
Mówca sejmu (lub praeses) zajmował trzecie najważniejsze miejsce w księstwie. [89] [90] Mówców i ich zastępców prawie zawsze mianowali monarchowie [90] [91] Gábor Haller był jedynym mówcą wybranym przez delegatów w diecie z 1660 i 1661 roku. [91] W większości udokumentowanych przypadków szefowie królewskiego trybunału sprawiedliwości przewodniczyli Diets [92]. Większość mówców to także doradcy królewscy i naczelnicy powiatu lub siedziby Székely [89].
+
Mówca ''diety'' upewniał się, że wszyscy zaproszeni byli obecni<ref name="Dörner 2009, str. 155"/>. W tym celu dwóch delegatów musiało odczytać nazwiska wszystkich delegatów podczas otwarcia ''diety''<ref name="Dörner 2009, str. 144"/>. Mówca był również odpowiedzialny za utrzymanie porządku podczas debat<ref name="Dörner 2009, str. 155"/>. Sesje ''diety'' były jawne, ale ''dieta'' mogła zdecydować o odbyciu zamkniętego spotkania.<ref name="Dörner 2009, str. 156"/>
  
−
<small><small>The speaker of the Diet (or ''praeses'') held the third most important office in the principality.{{sfn|Trócsányi|1976|p=71}}{{sfn|Dörner|2009|p=156}} The speakers and their deputies were almost always appointed by the monarchs.{{sfn|Dörner|2009|p=156}}{{sfn|Trócsányi|1976|p=70}} Gábor Haller was the only speaker who was elected by the delegates in the Diets of 1660 and 1661.{{sfn|Trócsányi|1976|p=70}} In most documented cases, the heads of the royal court of justice presided over the Diets.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=68–70}} Most speakers were also royal counselors and heads of a county or a Székely seat.{{sfn|Trócsányi|1976|p=71}} </small></small>
+
W większości udokumentowanych przypadków „propozycje” monarchy dotyczące omawianych tematów zostały odczytane wkrótce po otwarciu ''diety''<ref name="Trócsányi 1976, str. 72"/>. Następnie delegaci sporządzali memorandum, aby wyemitować skargi każdego Narodu<ref><small><sup>'''Uwaga 1:'''</sup></small> Narody mogą na przykład składać skargi na arbitralne działania monarchów lub ich urzędników. Na przykład po zamordowaniu [https://pl.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Batory Gabriela Batorego], który okupował Hermannstadt, Sasi domagali się przywrócenia miasta do ich społeczności od nowego księcia Gabriela Bethlena w październiku 1613 roku. Narody mogły również domagać się ulgi podatkowej lub podobnych ulg. Na przykład Seklerzy poprosili księcia o zwolnienie ich z pracy publicznej wiosną 1628 r. (Péter (1994), str. 313, 316; Trócsányi (1976), str. 83–87, 90)</ref>, prosząc księcia o rozwiązanie ich problemów.<ref>Trócsányi 1976, pstr. 72, 83.</ref> Książę musiał odpowiedzieć na każdy punkt memorandum<ref>Trócsányi 1976, str. 98.</ref>. Jeśli odpowiedź monarchy nie zadowalała delegatów, książę i ''dieta'' zaczęli wymieniać listy na temat omawianych kwestii<ref name="Trócsányi 1976, str. 99">Trócsányi 1976, str. 99.</ref>. Korespondencja trwała do momentu osiągnięcia konsensusu lub kiedy ''dieta'' uznała, że ​​książę nie chciał zaakceptować ich propozycji<ref name="Trócsányi 1976, str. 99"/>. Delegaci zaczynali omawiać królewskie propozycje dopiero po zakończeniu debaty na temat memorandum<ref name="Trócsányi 1976, str. 72"/>.
  
−
==== Convocation ====
+
Językiem dyskusji był węgierski.<ref name="Dörner 2009, str. 156"/> Każdy delegat mógł zabrać głos, ale był zobowiązany do zachowania zwięzłości.<ref name="Dörner 2009, str. 156"/> Po zamknięciu debaty mówca streszczał główne punkty i nakazał delegatom zabranie głosu w omawianej sprawie.<ref name="Dörner 2009, str. 156"/> Decyzje wydane w ''diecie'' były sankcjonowane przez monarchę<ref name="Dörner 2009, str. 144"/>. Egzekwowanie przepisów było także królewskim przywilejem<ref name="Dörner 2009, str. 144"/>.
  
−
Monarchowie mieli prawo wzywać diet [84]. Jeśli książę był nieobecny i podczas przerwy międzywojennej, przedstawiciel księcia (wojewoda lub gubernator) zwołał zgromadzenie. [84] [93] Dieta może również wydać dekret nakazujący wezwanie następującej diety, ale stało się to tylko wyjątkowo. [93] Książę lub jego zastępca zwołali dietę w liście, który w większości przypadków był również podpisany przez kanclerza. [84] List został wysłany 2–4 tygodnie przed otwarciem diety [93]. Pojawienie się na diecie było obowiązkowe: ci, którzy ponieśli porażkę, zostali ukarani grzywną w wysokości 100-200 florenów [94].
+
==== Funkcje ====
  
−
<small><small>The monarchs had the right to summon the Diets.{{sfn|Dörner|2009|p=142}} If the prince was absent and during interregnums, the prince's representative (the voivode or governor) convened the assembly.{{sfn|Dörner|2009|p=142}}{{sfn|Trócsányi|1976|p=23}} The Diet could also pass a decree ordering the summon of the following Diet, but this happened only exceptionally.{{sfn|Trócsányi|1976|p=23}} The prince or his deputy convened the Diet in a letter, which was in most cases also signed by the chancellor.{{sfn|Dörner|2009|p=142}} The letter was posted 2–4 weeks before the opening of the Diet.{{sfn|Trócsányi|1976|p=23}} The appearance at the Diet was obligatory: those who failed were fined 100-200 florins.{{sfn|Trócsányi|1976|p=40}} </small></small>
+
Książęta zostali wybrani na ''diecie'' zgodnie z podstawowymi prawami księstwa<ref name="Dörner 2009, str. 138">Dörner 2009, str. 138.</ref>. Negocjacje poprzedzające wybory księcia pozwoliły Trzem Narodom zabezpieczyć kwestię szczególnego dokumentu, w którym przyszły monarcha zobowiązał się do poszanowania ich wolności.<ref name="Dörner 2009, str. 138"/> Jednak niewielu monarchów było faktycznie dowolnie wybranych. Na przykład Gabriel Báthory przejął tron przy wsparciu nieregularnych wojsk ''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Hajduk_(rozb%C3%B3jnik) hajduków]'' w 1608 r .; delegaci wybrali Gabriela Bethlena „w obawie” przed interwencją osmańską w 1613 r., zgodnie z sarkastyczną uwagą Ferenca Nagya Szabó<ref>Péter 2009, pstr. 305–306, 313.</ref>.
  
−
Ponad 320 diet odbyło się w latach 1571–1690, ale ich roczna liczba zmieniała się z roku na rok [95]. Delegaci gromadzili się częściej w okresach zamieszek [96]. Na przykład dietę zwoływano ponad pięćdziesiąt razy między 1594 a 1606 rokiem i ponad pięćdziesiąt pięć razy między 1657 a 1667 rokiem [97]. Zgodnie z prawem zwyczajowym książęta byli zobowiązani do posiadania dwóch diet każdego roku [96]. Pierwsza dieta roku została zwołana około dnia Świętego Jerzego (24 kwietnia). [98] Druga lub „krótka dieta” była zwyczajowo odbywająca się w święto św. Michała (29 września), ale Gabriel Bethlen namówił stan do jej anulowania w 1622 r. [98] [99]
+
''Diety'' pełniły funkcje legislacyjne, administracyjne i sądowe<ref>Dörner 2009, str. 153.</ref>. ''Dieta'' mogła upoważnić monarchę lub radę królewską do pełnienia swoich funkcji<ref name="Trócsányi 1976, str. 175">Trócsányi 1976, str. 175.</ref>. Na przykład [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzysztof_Batory Krzysztof Báthory] został upoważniony do działania przeciwko radykalnym protestantom w 1578 r.<ref name="Trócsányi 1976, str. 175"/>
  
−
<small><small>More than 320 Diets were held from 1571 to 1690, but their annual number fluctuated from year to year.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=16–17}} The delegates assembled more frequently during the periods of turmoil.{{sfn|Trócsányi|1976|p=17}} For instance, the Diet was convoked more than fifty times [[Long Turkish War|between 1594 and 1606]], and more than fifty-five times between 1657 and 1667.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=16–18}} According to customary law, the princes were required to hold two Diets in each year.{{sfn|Trócsányi|1976|p=17}} The first Diet of the year was convoked around [[Saint George's Day]] (24 April).{{sfn|Dörner|2009|p=143}} The second or "short Diet" was customarily held around the feast of [[Michael (archangel)|Saint Michael]] (29 September), but [[Gabriel Bethlen]] persuaded the Estates to cancel it in 1622.{{sfn|Dörner|2009|p=143}}{{sfn|Trócsányi|1976|pp=17–18}} </small></small>
+
Prawie 5000 dekretów wydano w XVI i XVII wieku.<ref>Trócsányi 1976, str. 142.</ref> Ich analiza dowodzi, że monarchowie dominowali w życiu politycznym księstwa<ref>Trócsányi 1976, str. 146.</ref>. Delegaci prawie zawsze akceptowali królewskie propozycje dotyczące podatków i podejęli tylko jedną próbę uregulowania wydatkowania dochodów podatkowych w 1593 r.<ref>Trócsányi 1976, pstr. 151–152.</ref> Regularnie upoważniali też monarchę do mobilizacji opłaty ogólnej.<ref>Trócsányi 1976, pstr. 146, 152.</ref> Wprowadzili monopole państwowe bez znacznego oporu, chociaż za panowania [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_I_Rakoczy Jerzego I Rakoczego] dopiero po długich negocjacjach z księciem.<ref>Trócsányi 1976, str. 149.</ref> Z drugiej strony, ''diety'' wydały setki dekretów na tematy lokalne, w tym regulacje dotyczące poszukiwania uciekinierów lub granic szlacheckich.<ref>Trócsányi 1976, str. 145.</ref>
  
−
Większość diet zgromadzono w Gyulafehérvár, zwłaszcza w latach 90. XVI wieku i między 1613 a 1658 r. [100] Chociaż miasto było zwyczajowo siedzibą władców Transylwanii, delegaci woleli Tordę, Kolozsvár i Nagyenyed (obecnie Kluż-Napoka i Aiud w Rumunii), które znajdowały się w centralnym regionie księstwa. [100] Częste inwazje zmusiły Michaela I Apafiego do zwołania Diety do fortec Fogaras i Radnót (obecnie Făgăraș i Iernut w Rumunii) pod koniec lat 80. XX wieku. [101]
+
''Diety'' działał również jako sąd wyższej instancji, szczególnie w sprawach motywowanych politycznie<ref>Trócsányi 1976, str. 162.</ref><ref name="Dörner 2009, str. 157">Dörner 2009, str. 157.</ref> Gabriel Bethlen został uznany winnym zdrady stanu na ''diecie'' w listopadzie 1612 r., ale decyzję tę anulowano na pierwszej ''diecie'' jego rządów w październiku 1613 r.<ref>Trócsányi 1976, str. 163.</ref> ''Dieta'' skazała Kata Iffjú, wdowę po [https://en.wikipedia.org/wiki/J%C3%A1nos_Imreffy Jana Imreffyego] (który był kanclerzem Gabriela Batorego) na śmierć za kazirodztwo, wszeteczeństwo i czary za panowania następcy Batorego, Gabriela Bethlena na początku 1614 r.<ref>Trócsányi 1976, str. 170.</ref> Sprawy prawne były rozpatrywane na konkretnych sesjach sądowych.<ref name="Dörner 2009, str. 157"/>
  
−
<small><small>Most Diets assembled in Gyulafehérvár, especially in the 1590s and between 1613 and 1658.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=21–22}} Although the town had customarily been the Transylvanian rulers' seat, the delegates preferred Torda, Kolozsvár and Nagyenyed (now [[Cluj-Napoca]] and [[Aiud]] in Romania), which were located in the central region of the principality.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=21–22}} Frequent invasions forced [[Michael I Apafi]] to convoke the Diets to the fortresses of Fogaras and Radnót (now [[Făgăraș]] and [[Iernut]] in Romania) in the late 1680s.{{sfn|Trócsányi|1976|p=22}} </small></small>
+
''Diety'' czasami nawiązywały bezpośrednią korespondencję z obcymi mocarstwami, ale listy potwierdzają, że poparcie określonych aktów dyplomatycznych monarchów było głównym celem delegatów<ref>Trócsányi 1976, str. 154.</ref>. Udokumentowano również korespondencję między ''dietą'' a pretendentami lub innymi wewnętrznymi przeciwnikami monarchy, szczególnie w drugiej połowie XVII wieku.<ref>Trócsányi 1976, str. 174.</ref>
  
−
Delegaci otrzymali szczegółowe instrukcje podczas ich mianowania [102]. Większość instrukcji dotyczyła kwestii lokalnych (takich jak przywileje handlowe i konflikty między mieszczanami i szlachtą), umożliwiając delegatom swobodne omawianie ogólnych tematów. [103] Mogą jednak od czasu do czasu odnosić się do braku instrukcji, jeśli nie chcą omawiać niektórych tematów [104]. Na przykład, kiedy Michael I Apafi próbował przekonać dietę do wydania dekretów dotyczących kwestii, które nie zostały wymienione w zaproszeniu, delegaci oparli się, mówiąc, że ich instrukcje nie obejmują tych tematów [104].
+
== Przypisy ==
−
 
+
{{izvori}}
−
<small><small>The delegates received detailed instructions at their appointment.{{sfn|Trócsányi|1976|p=33}} Most instructions concerned local issues (such as trade privileges and conflicts between burghers and noblemen), enabling the delegates to freely discuss general topics.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=33, 39}} However, they could occasionally refer to the lack of instructions if they did not want to discuss certain subjects.{{sfn|Trócsányi|1976|p=39}} For instance, when Michael I Apafi tried to persuade the Diet to pass decrees concerning issues which had not been mentioned in his letter of invitation, the delegates resisted, saying that their instructions did not cover these topics.{{sfn|Trócsányi|1976|p=39}} </small></small>
 
−
 
 
−
==== Procedure ====
 
−
 
 
−
Jeśli dieta odbyła się w mieście innym niż siedziba księcia, książę przybył do miasta na kilka dni przed rozpoczęciem diety [105]. Delegaci z każdego Narodu lub wyznania mogą odbyć osobne spotkania przed otwarciem, aby opracować własne propozycje dotyczące konkretnych kwestii dotyczących ich społeczności. [90] W pierwszym dniu diety delegaci uczestniczyli w porannym nabożeństwie w kościele, który w większości przypadków był również miejscem sesji Diety. [105] Sesje mogą odbywać się również w obozach wojskowych [106], a nawet w stodole w nagłych przypadkach [105]. Po porannym nabożeństwie delegaci wysłali posłów do monarchy, aby poinformowali go, że zgromadzili się na diecie [107]. Książęta rzadko uczestniczyli w sesjach, ale byli reprezentowani przez wyznaczonych spadkobierców lub poruczników [108] [80]
 
−
 
 
−
<small><small>If the Diet was held in a town other than the prince's seat, the prince came to the town days before the opening of the Diet.{{sfn|Dörner|2009|p=144}} The delegates of each Nation or denomination could hold separate meetings before the opening to draft their own proposals on specific issues relating to their community.{{sfn|Dörner|2009|p=156}} On the first day of the Diet, the delegates attended a morning worship in a church which was in most cases also the venue of the sessions of the Diets.{{sfn|Dörner|2009|p=144}} The sessions could also be held in military camps,{{sfn|Trócsányi|1976|p=46}} or even in a barn in case of emergency.{{sfn|Dörner|2009|p=144}} After the morning worship, the delegates sent envoys to the monarch to inform him that they had assembled for the Diet.{{sfn|Trócsányi|1976|p=72}} The princes rarely attended the sessions, but they were represented either by their appointed heirs or lieutenants.{{sfn|Trócsányi|1976|p=47}}{{sfn|Dörner|2009|p=155}} </small></small>
 
−
 
 
−
Mówca diety upewnił się, że wszyscy zaproszeni byli obecni [80]. W tym celu dwóch delegatów musiało odczytać nazwiska wszystkich delegatów podczas otwarcia diety [105]. Mówca był również odpowiedzialny za utrzymanie porządku podczas debat [80]. Sesje Diety były jawne, ale Dieta mogła zdecydować o odbyciu bliskiego spotkania. [90]
 
−
 
 
−
<small><small>The speaker of the Diet made sure that all who had been invited were present.{{sfn|Dörner|2009|p=155}} For this purposes, two delegates were required to read out the names of all delegates at the opening of the Diet.{{sfn|Dörner|2009|p=144}} The speaker was also responsible for keeping order during the debates.{{sfn|Dörner|2009|p=155}} The sessions of the Diets were public, but the Diet could decide to hold a close meeting.{{sfn|Dörner|2009|p=156}} </small></small>
 
−
 
 
−
W większości udokumentowanych przypadków „propozycje” monarchy dotyczące omawianych tematów zostały odczytane wkrótce po otwarciu diety [107]. Następnie delegaci sporządzili memorandum, aby wyemitować skargi każdego Narodu, [nota 3], prosząc księcia o naprawienie ich problemów. [109] Książę musiał odpowiedzieć na każdy punkt memorandum [110]. Jeśli odpowiedź monarchy nie zadowoliła delegatów, książę i dieta zaczęli wymieniać listy na temat omawianych kwestii [111]. Korespondencja trwała do momentu osiągnięcia konsensusu lub dieta uznała, że ​​książę nie chciał zaakceptować ich propozycji [111]. Delegaci zaczęli omawiać królewskie propozycje dopiero po zakończeniu debaty na temat memorandum [107].
 
−
 
 
−
<small><small>In most documented cases, the "propositions" of the monarch about the topics to be discussed were read out soon after the opening of the Diet.{{sfn|Trócsányi|1976|p=72}} Next, the delegates compiled a memorandum to air the grievances of each Nation,<ref group="note">The Nations could, for instance, make complaints about arbitrary actions of the monarchs or their officials. For example, after [[Gabriel Báthory]] who had occupied Hermannstadt was murdered, the Saxons demanded the restoration of the town to their community from the new prince, [[Gabriel Bethlen]], in October 1613. The Nations could also demand tax relief or similar concessions. For example, the Székelys requested the prince to exempt them from public labor in spring 1628. ''(Péter (1994), pp. 313, 316; Trócsányi (1976), pp. 83–87, 90)''</ref> asking the prince to remedy their problems.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=72, 83}} The prince was required to respond each point of the memorandum.{{sfn|Trócsányi|1976|p=98}} If the monarch's answer did not satisfy the delegates, the prince and the Diet started to exchange letters about the debated issues.{{sfn|Trócsányi|1976|p=99}} The correspondence lasted until they reached a consensus, or the Diet acknowledged that the prince was unwilling to accept their proposal.{{sfn|Trócsányi|1976|p=99}} The delegates started to discuss the royal propositions only after the debate about their memorandum was finished.{{sfn|Trócsányi|1976|p=72}} </small></small>
 
−
 
 
−
Węgierski był językiem dyskusji. [90] Każdy delegat mógł zabrać głos, ale byli zobowiązani do zachowania zwięzłości. [90] Po zamknięciu debaty mówca streścił główne punkty i nakazał delegatom zabranie głosu w omawianej sprawie. [90] Decyzje wydane w diecie były sankcjonowane przez monarchę [105]. Egzekwowanie przepisów było także królewskim przywilejem [105].
 
−
 
 
−
<small><small>Hungarian was the language of the discussions.{{sfn|Dörner|2009|p=156}} Each delegate could take the floor, but they were required to stay concise.{{sfn|Dörner|2009|p=156}} After closing the debate, the speaker summarized its main points and ordered the delegates to take their votes on the issue under discussion.{{sfn|Dörner|2009|p=156}} The decisions passed at the Diets were sanctioned by the monarch.{{sfn|Dörner|2009|p=144}} The execution of the laws was also a royal prerogative.{{sfn|Dörner|2009|p=144}} </small></small>
 
−
 
 
−
==== Functions ====
 
−
 
 
−
Książęta zostali wybrani na diecie zgodnie z podstawowymi prawami księstwa [112]. Negocjacje poprzedzające wybory księcia pozwoliły Trzech Narodów zabezpieczyć kwestię szczególnej karty, w której przyszły monarcha zobowiązał się do poszanowania ich wolności. [112] Jednak niewielu monarchów było faktycznie dowolnie wybranych. Na przykład Gabriel Báthory przejął tron przy wsparciu nieregularnych wojsk Hajdú w 1608 r .; delegaci wybrali Gabriela Bethlena „w obawie” przed interwencją osmańską w 1613 r., zgodnie z sarkastyczną uwagą Ferenca Nagya Szabó [113].
 
−
 
 
−
<small><small>The princes were elected at the Diets, according to the fundamental laws of the principality.{{sfn|Dörner|2009|p=138}} The negotiations preceding a prince's election enabled the Three Nations to secure the issue of a specific charter in which the future monarch pledged to respect their liberties.{{sfn|Dörner|2009|p=138}} However, few monarchs were actually freely elected. For instance, Gabriel Báthory seized the throne with the support of the irregular ''[[Hajduk|Hajdú]]'' troops in 1608; the delegates elected Gabriel Bethlen "freely in their fear" of Ottoman intervention in 1613, according to the contemporaneous Ferenc Nagy Szabó's sarcastic remark.{{sfn|Péter|2009|pp=305–306, 313}} </small></small>
 
−
 
 
−
Diets pełnił funkcje legislacyjne, administracyjne i sądowe [114]. Dieta może upoważnić monarchę lub radę królewską do pełnienia swoich funkcji [115]. Na przykład Christopher Báthory został upoważniony do działania przeciwko radykalnym protestantom w 1578 r. [115]
 
−
 
 
−
<small><small>The Diets performed legislative, administrative and judicial functions.{{sfn|Dörner|2009|p=153}} The Diet could authorize the monarch or the royal council to perform its functions.{{sfn|Trócsányi|1976|p=175}} For instance, [[Christopher Báthory]] was authorized to take actions against radical Protestants in 1578.{{sfn|Trócsányi|1976|p=175}} </small></small>
 
−
 
 
−
Prawie 5000 dekretów wydano w XVI i XVII wieku. [116] Ich analiza dowodzi, że monarchowie dominowali w życiu politycznym księstwa [117]. Delegaci prawie zawsze akceptowali królewskie propozycje dotyczące podatków i podejmowali tylko jedną próbę uregulowania wydatkowania dochodów podatkowych w 1593 r. [118] Regularnie upoważniali też monarchę do mobilizacji opłaty ogólnej [119] Wprowadzili monopole państwowe bez znacznego oporu, chociaż za panowania Jerzego I Rakoczego dopiero po długich negocjacjach z księciem [120] Z drugiej strony, Diety wydały setki dekretów na tematy lokalne, w tym regulacje dotyczące poszukiwania uciekinierów lub granic szlacheckich. [121]
 
−
 
 
−
<small><small>Almost 5,000 decrees were passed in the 16th and 17th centuries.{{sfn|Trócsányi|1976|p=142}} Their analysis evidence that the monarchs dominated the political life of the principality.{{sfn|Trócsányi|1976|p=146}} The delegates almost always accepted the royal propositions concerning taxation and made only one attempt to regulate the spending of tax revenues in 1593.{{sfn|Trócsányi|1976|pp=151–152}} They also regularly authorized the monarch to mobilize the [[feudal levies|general levy]].{{sfn|Trócsányi|1976|pp=146, 152}} They enacted the state monopolies without significant resistance, although, during the reign of [[George I Rákóczi]], only after lengthy negotiations with the prince.{{sfn|Trócsányi|1976|p=149}} On the other hand, the Diets passed hundreds of decrees about issues of local interest, including the regulation of the quest for runaway serfs or of the boundaries of noble estates.{{sfn|Trócsányi|1976|p=145}} </small></small>
 
−
 
 
−
Diets działał również jako sąd wyższej instancji, szczególnie w sprawach motywowanych politycznie [122] [123] Gabriel Bethlen został uznany winnym zdrady stanu na diecie w listopadzie 1612 r., Ale decyzję tę anulowano na pierwszej diecie jego rządów w październiku 1613 r. [124] Dieta skazała Kata Iffjú, wdowę po János Imreffy (który był kanclerzem Gabriela Batorego) na śmierć za kazirodztwo, wszeteczeństwo i czary za panowania następcy Batorego, Gabriela Bethlena na początku 1614 r. [125] Sprawy prawne były rozpatrywane na konkretnych sesjach sądowych [123]
 
−
 
 
−
<small><small>The Diets also functioned as a high court of justice, especially in politically motivated cases.{{sfn|Trócsányi|1976|p=162}}{{sfn|Dörner|2009|p=157}} Gabriel Bethlen was found guilty of [[high treason]] at the Diet in November 1612, but this decision was cancelled at the first Diet of his rule in October 1613.{{sfn|Trócsányi|1976|p=163}} The Diet sentenced Kata Iffjú, the widow of [[János Imreffy]] (who had been Gabriel Báthory's chancellor) to death for incest, fornication and witchcraft during the reign of Báthory's successor, Gabriel Bethlen in early 1614.{{sfn|Trócsányi|1976|p=170}} The legal cases were heard at specific judicial sessions.{{sfn|Dörner|2009|p=157}} </small></small>
 
−
 
 
−
Diety czasami nawiązywały bezpośrednią korespondencję z obcymi mocarstwami, ale listy potwierdzają, że poparcie określonych aktów dyplomatycznych monarchów było głównym celem delegatów [126]. Udokumentowano również korespondencję między dietą a pretendentami lub innymi wewnętrznymi przeciwnikami monarchy, szczególnie w drugiej połowie XVII wieku. [127]
 
−
 
 
−
<small><small>The Diets sometimes entered into direct correspondence with foreign powers, but the letters evidence that the support of the monarchs' specific diplomatic acts was the delegates' principal purpose.{{sfn|Trócsányi|1976|p=154}} Correspondence between the Diet and pretenders or other internal opponents of the monarch is also documented, especially in the second half of the 17th century.{{sfn|Trócsányi|1976|p=174}} </small></small>
 
−
 
 
−
== Notes ==
 
−
* Doboka, Fehér, Hunyad, Kolozs, Kraszna, Küküllő and Torda.
 
−
* Udvarhelyszék, Csíkszék, Sepsiszék, Orbaiszék, Kézdiszék, Marosszék and Aranyosszék.
 
−
* Narody mogą na przykład składać skargi na arbitralne działania monarchów lub ich urzędników. Na przykład po zamordowaniu Gabriela Batorego, który okupował Hermannstadt, Saksoni domagali się przywrócenia miasta do ich społeczności od nowego księcia Gabriela Bethlena w październiku 1613 roku. Narody mogły również domagać się ulgi podatkowej lub podobnych ulg. Na przykład Seklerzy poprosili księcia o zwolnienie ich z pracy publicznej wiosną 1628 r. (Péter (1994), str. 313, 316; Trócsányi (1976), str. 83–87, 90)
 
−
 
 
−
== Odnośniki ==
 
−
# Mircea Dogaru; Mihail Zahariade (1996). History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians. Amco Press. s. 148. ISBN 9789739675598.
 
−
# László Fosztó: Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village, Halle-Wittenberg, 2007 [1]
 
−
# Ştefan Pascu (1990). A History of Transylvania. Dorset Press. s. 101. ISBN 9780880295260.
 
−
# Lucian Leuștean (2014). Orthodox Christianity and Nationalism in Nineteenth-century Southeastern Europe. Oxford University Press. s. 132. ISBN 9780823256068.
 
−
# Rady 1992, s. 91.
 
−
# Curta 2006, s. 350.
 
−
# Kristó 2003, s. 91.
 
−
# Curta 2006, str. 355–356.
 
−
# Curta 2006, s. 356.
 
−
# Kristó 2003, str. 88–91.
 
−
# Kristó 2003, str. 97–98.
 
−
# Pop 2005, s. 270.
 
−
# Kristó 2003, s. 133.
 
−
# Pop 2005, s. 255.
 
−
# Kristó 2003, str. 128, 136.
 
−
# Pop 2005, str. 254–255.
 
−
# Kristó 2003, s. 130.
 
−
# Makkai 1994, s. 208.
 
−
# Makkai 1994, s. 236.
 
−
# Makkai 1994, str. 236–237.
 
−
# Kristó 2003, s. 115.
 
−
# Makkai 1994, s. 180.
 
−
# Pop 2005, s. 256.
 
−
# Makkai 1994, s. 235.
 
−
# Curta 2006, str. 350–351, 355.
 
−
# Kristó 2003, str. 32–33.
 
−
# Kristó 2003, s. 140.
 
−
# Pop 2005, s. 258.
 
−
# Makkai 1994, str. 198, 218.
 
−
# Pop 2005, s. 259.
 
−
# Kristó 2003, str. 220, 241.
 
−
# Pop 2005, str. 263–264.
 
−
# Pop 2005, s. 264.
 
−
# Makkai 1994, s. 207.
 
−
# Makkai 1994, str. 215, 230.
 
−
# Makkai 1994, str. 218, 230.
 
−
# Makkai 1994, str. 230–231.
 
−
# Makkai 1994, s. 223.
 
−
# Pop 2005, s. 273.
 
−
# Sălăgean 2016, s. 147.
 
−
# Kristó 2003, s. 220.
 
−
# Dörner 2005, s. 302.
 
−
# Dörner 2005, s. 307.
 
−
# Dörner 2005, s. 308.
 
−
# Dörner 2005, s. 310.
 
−
# Sălăgean 2016, s. 155.
 
−
# Kristó 2003, s. 221.
 
−
# Pop 2005, s. 294.
 
−
# Makkai 1994, s. 224.
 
−
# Pop 2005, s. 267.
 
−
# Makkai 1994, s. 225.
 
−
# Makkai 1994, s. 226.
 
−
# Pop 2005, str. 279–280.
 
−
# Fodor 2013, s. 17.
 
−
# Dörner 2009, s. 300.
 
−
# Rady 1992, s. 98.
 
−
# Makkai 1994, str. 221–222.
 
−
# Makkai 1994, s. 228.
 
−
# Rady 1992, s. 99.
 
−
# Fodor 2013, s. 18.
 
−
# Makkai 1994, s. 237.
 
−
# Sălăgean 2016, s. 158.
 
−
# Rady 1992, s. 87.
 
−
# Fodor 2013, str. 15, 18.
 
−
# Stephen Werbőczy: The Customary Law of the Renowned Kingdom of Hungary in Three Parts (1517) (3.2.2.), s. 377.
 
−
# Barta 1994, s. 247.
 
−
# Dörner 2005, s. 342.
 
−
# Barta 1994, s. 249.
 
−
# Dörner 2005, str. 342–343.
 
−
# Barta 1994, s. 252.
 
−
# Barta 1994, str. 252–253.
 
−
# Barta 1994, s. 254.
 
−
# Dörner 2005, s. 344.
 
−
# Barta 1994, s. 265.
 
−
# Barta 1994, s. 260.
 
−
# Barta 1994, str. 260, 294.
 
−
# Barta 1994, str. 294.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 24.
 
−
# Dörner 2009, s. 154.
 
−
# Dörner 2009, s. 155.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 25.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 26–27.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 27.
 
−
# Dörner 2009, s. 142.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 25-27.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 28–29.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 28.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 28–30.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 71.
 
−
# Dörner 2009, s. 156.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 70.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 68–70.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 23.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 40.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 16–17.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 17.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 16–18.
 
−
# Dörner 2009, s. 143.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 17–18.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 21–22.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 22.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 33.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 33, 39.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 39.
 
−
# Dörner 2009, s. 144.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 46.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 72.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 47.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 72, 83.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 98.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 99.
 
−
# Dörner 2009, s. 138.
 
−
# Péter 2009, str. 305–306, 313.
 
−
# Dörner 2009, s. 153.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 175.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 142.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 146.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 151–152.
 
−
# Trócsányi 1976, str. 146, 152.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 149.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 145.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 162.
 
−
# Dörner 2009, s. 157.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 163.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 170.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 154.
 
−
# Trócsányi 1976, s. 174.
 
  
 
== Źródła ==
 
== Źródła ==
Linia 381: Linia 150:
 
* Sălăgean, Tudor (2016). ''Transylvania in the Second Half of the Thirteenth Century: The Rise of the Congregational System''. ISBN 978-90-04-24362-0.
 
* Sălăgean, Tudor (2016). ''Transylvania in the Second Half of the Thirteenth Century: The Rise of the Congregational System''. ISBN 978-90-04-24362-0.
 
* Trócsányi, Zsolt (1976). ''Az erdélyi fejedelemség korának országgyűlései (adalék az erdélyi rendiség történetéhez) [The Diets of the Age of the Principality of Transylvania (Wkład w historię stanów Transylwanii]'' (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-0843-5.
 
* Trócsányi, Zsolt (1976). ''Az erdélyi fejedelemség korának országgyűlései (adalék az erdélyi rendiség történetéhez) [The Diets of the Age of the Principality of Transylvania (Wkład w historię stanów Transylwanii]'' (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-0843-5.
−
 
−
== Przypisy ==
 
−
{{izvori}}
 
  
 
[[Kategoria:Dawne parlamenty]]
 
[[Kategoria:Dawne parlamenty]]
 
[[Kategoria:Księstwo Siedmiogrodu]]
 
[[Kategoria:Księstwo Siedmiogrodu]]

Aktualna wersja na dzień 16:40, 10 paź 2020

Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Kolozsvár Redut.jpg
Pałac Reduta w Klużu-Napoce, budynek, w którym po 1790 r. funkcjonował Sejm Siedmiogrodu

Parlament stanowy Siedmiogrodu (węg. Erdélyi országgyűlés lub Erdélyi Dieta, rum. Dieta Transilvaniei, niem. Siebenbürgischer Landtag) był ważnym organem ustawodawczym, administracyjnym i sądowym Księstwa (od Wielkiego Księstwa z 1765 r.) W Transylwanii w latach 1570-1867. Ogólne zgromadzenia Transylwanii szlachta i wspólne zgromadzenia przedstawicieli „Trzech Narodów Transylwanii” - szlachty, Seklerów i Saksonów - dały początek jej rozwojowi. Po rozpadzie średniowiecznego Królestwa Węgier w 1541 r. delegaci z powiatów wschodnich i północno-wschodnich terytoriów Węgier właściwych (lub Partium) również uzyskali dietę Siedmiogrodu, przekształcając ją w legalnego następcę średniowiecznych diet węgierskich.

Sesje diety w Vásárhely (obecnie Târgu Mureş) (20 stycznia 1542 r.) i w Torda (obecnie Turda) (2 marca 1542 r.) stanowiły podstawę politycznej i administracyjnej organizacji Siedmiogrodu. Dieta decydowała o kwestiach prawnych, wojskowych i gospodarczych. Przestała istnieć po kompromisie austro-węgierskim z 1867 r.

Skład Parlamentu

Unio Trium Nationum (po łacinie „Związek Trzech Narodów”) był paktem wzajemnej pomocy skodyfikowanym w 1438 r. przez trzy grupy obywateli Siedmiogrodu: (głównie węgierską) szlachtę, saksońską (niemiecką) klasę patrycjuszy [1] oraz wolnych wojskowych Seklerów.[2] Związek był skierowany przeciwko całemu chłopstwu, bez względu na pochodzenie etniczne, w odpowiedzi na bunt chłopski w Siedmiogordzie.[2]W tym parlamencie feudalnym chłopi (pochodzenia węgierskiego, saskiego, sekelskiego lub rumuńskiego) nie byli reprezentowani i nie korzystali z jego aktów[3], ponieważ nie uznawano ludu za członków tych „feudalnych” narodów „.[4]

Tło

Siedmiogród („Kraina poza lasami”) była pograniczem średniowiecznego Królestwa Węgier[5][6] Rozwój administracji królewskiej udokumentowano w drugiej połowie XI wieku.[7][8] Zamek królewski w Torda (obecnie Turda w Rumunii) został po raz pierwszy wspomniany w 1075 r., a forteca w Küküllő (obecnie Cetatea de Baltă w Rumunii) w 1177 r.[9] Większość zamków królewskich rozwinęła się w siedziby hrabstw, które były ważnymi jednostkami administracyjnymi, z których każda nosiła nazwę centrum[10]. Wysoki rangą urzędnik królewski, wojewoda był przełożonym ispánów (lub głów) komitatów Siedmiogrodu[11] z końca XII wieku.[12][13]

Plik:Székely Land.PNG
Podział administracyjny Siedmiogrodu w średniowieczu

Odrębny urzędnik królewski, hrabia Seklerów, przewodził węgierskojęzycznym Sekleróm od lat dwudziestych XIII wieku.[14][15] Seklerzy przeprowadzili się z innych regionów królestwa do Siedmiogrodu i utworzyli społeczność wolnych wojowników[16]. Ich jednostki administracyjne były znane jako „siedziby” od XIV wieku.[17] Siedzibami [18] kierowali wybrani urzędnicy.[19] [15] Seklerzy początkowo łączyli swoje ziemie[20]. Wzrosła jednak różnica między bogatymi i biednymi Seklerami, wprowadzając w życie królewskie ustawodawstwo uznające istnienie grup Seklerów o zróżnicowanym statusie w 1473 r.[21] Następnie tylko najbogatsi Seklerzy walczyli w królewskiej armii na koniach; ci, którzy mogli walczyć tylko jako żołnierze piechoty, zaczęli tracić swoje prawa polityczne[22].

Przodkowie Sasów Siedmiogrodzkich osiedlili się w regionach południowych i północno-wschodnich w XI i XII wieku.[23] W 1224 r. król Węgier Andrzej II nadał przywileje Sasom zamieszkującym południowy Siedmiogród, oddając go pod władzę królewskiego urzędnika hrabiego Hermannstadt i upoważniając ich do swobodnego wyboru lokalnych przywódców[24]. Po buncie saskim węgierski Karol I zlikwidował urząd hrabiego Hermannstadt i wyznaczył sędziów królewskich na czele okręgów saksońskich w 1324 r.[25] Jednak bogactwo saksońskich kupców, którzy kontrolowali szlaki handlowe w kierunku Wołoszczyzny i Mołdawii, umożliwiło im stopniowe przywrócenie ich autonomii[26]. W 1486 r. Maciej Korwin zjednoczył wspólnoty saksońskie pod przewodnictwem wybranego burmistrza Hermannstadt, później znanego jako hrabia Saksonów[26].

Gesta Hungarorum − księga o kwestionowanej wiarygodności − stwierdza, że Wołosi (lub Rumuni) byli już obecni w Siedmiogrodzie pod koniec IX wieku.[27][28] Najwcześniejsze współczesne zapisy dowodzą, że społeczności rumuńskie istniały w południowym Siedmiogrodzie w pierwszej dekadzie XIII wieku.[29] W przeciwieństwie do rzymskokatolickich Węgrów, Seklerów i Sasów, Rumuni wyznawali prawosławie. Ich jednostki administracyjne były znane jako ziemie lub okręgi[30]. Okręgi rumuńskie początkowo znajdowały się w majątkach królewskich, ale większość z nich została przekazana szlachcie lub prałatom do końca średniowiecza lub miejscowym wodzom (lub kneziom), którzy osiągnęli potwierdzenie swojej własności od królów.[31][32]

Rozwój

Walne zgromadzenia

Plik:Ondra3 pecet.jpg
Pieczęć królewska Andrzeja III, który zorganizował pierwsze walne zgromadzenie siedmiogrodzkiej szlachty, Sasów, Seklerów i Rumunów na początku 1291 roku

Walne zgromadzenia szlachty z jednego lub więcej komitatów rozwinęły się w ważne fora wymiaru sprawiedliwości w całym Królestwie Węgier w drugiej połowie XIII wieku.[33] Szlachta stanowiła najwyższy poziom społeczeństwa w okręgach Siedmiogrodu[34]. Najbogatsza szlachta posiadała dziesiątki wiosek, ale większość szlacheckich rodzin posiadała tylko jedną lub dwie wioski, lub tylko część wsi[35]. Mieli szczególne przywileje[35], takie jak zwolnienie podatkowe (od 1324 r.) i prawo do wymierzania sprawiedliwości w swoich majątkach (od 1342 r.)[36].

Przywódca Seklerów mógł przejąć jedynie prywatną własność ziemską w komitatach poza ziemią Seklerów[20]. Najbogatsi Sasi próbowali także nabyć nieruchomości ziemskie w okręgach poza jurysdykcją wspólnot saksońskich[24]. Będąc zobowiązanym do świadczenia usług (głównie o charakterze wojskowym) dla posiadanych przez nich ziem, pozycja przywódców rumuńskich była podobna do statusu „szlachty Kościoła” i innych grup szlacheckich warunkowych[37]. W konsekwencji nie byli uważani za prawdziwych szlachciców, ale monarcha mógł przyznać im szlachetność[38]. Uszlachetnieni Rumuni przyjęli styl życia swoich węgierskich sąsiadów, ale dziesiątki rumuńskich rodzin szlacheckich pozostały prawosławnymi przez wieki[39].

W porównaniu z właściwymi Węgrami autonomia powiatów transylwanii była ograniczona, ponieważ wojewodowie ograniczali rozwój swoich organów samorządowych[36]. Ogólne zgromadzenia hrabstw Transylwanii zniknęły w połowie XIV wieku.[36] Zamiast tego wojewodowie lub ich zastępcy organizowali walne zgromadzenia wszystkich szlachciców ze wszystkich powiatów prowincji[40][41] Pierwsze zarejestrowane walne zgromadzenie „szlachty królestwa Transylwanii” odbyło się w Keresztes w Torda (obecnie Cristiş w Rumunii) 8 czerwca 1288 r.[42][43] Zgromadzenie upoważniło wicewojewodę, Władysława Borsę, do pomocy przedstawicielowi Piotra Monoszlo, biskupa Siedmiogrodu, w przejęciu trzech wiosek szlacheckiej rodziny w celu zabezpieczenia zapłaty grzywny.[42][43] Wymiar sprawiedliwości pozostawał głównym zadaniem takich spotkań, ale szlachta, która uczestniczyła w zgromadzeniach, regularnie omawiała także inne tematy, w tym zbieranie dziesięciny lub ceł[41]. Początkowo wszyscy szlachcice mieli prawo być obecni, ale od XV wieku powiaty wysyłały delegatów na zgromadzenia.[44]

Walne zgromadzenie Seklerów mógł zwołać hrabia Seklerów lub kapitan Udvarhelyszék.[45] Problemy wewnętrzne społeczności saskich były początkowo regulowane przez zgromadzenia saskich siedzib i okręgów[46]. Od 1486 r. hrabia Sasów przewodniczył dorocznym zgromadzeniom ogólnym całej społeczności, w skład której wchodzili najwyżsi rangą urzędnicy siedzib i okręgów oraz wybrani delegaci[47].

Monarchowie lub w ich imieniu wojewodowie mogli również zwołać przedstawicieli wszystkich uprzywilejowanych grup Siedmiogrodu na spotkanie na wspólnym zgromadzeniu[41]. Król Węgier Andrzej III był pierwszym, który zorganizował takie zgromadzenie dla przedstawicieli szlachty z Siedmiogrodu, Sasów, Seklerów i Rumunów na początku 1291 r.[48][49] Zgodnie ze statutem Andrzeja wspominającym o spotkaniu król nakazał zwrócenie dwóch domen Ugrinowi Csakowi po tym, jak ci, którzy uczestniczyli w walnym zgromadzeniu, zeznali, że był ich prawowitym właścicielem[48][49]

Unia Trzech Narodów

Siedmiogród była regularnie atakowany przez armie osmańskie od 1420 roku, zmuszając monarchów i władze lokalne do wzmocnienia obrony prowincji.[50][51] Z inicjatywy króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego, zgromadzenie ogólne szlachty z Siedmiogrodu nakazało w 1419 r., że jedna trzecia szlachty i jedna dziesiąta chłopów mają wziąć broń na wypadek inwazji osmańskiej na terytoria Seklerów i Sasów.[51]

Wprowadzono nowe podatki i podwyższono stare podatki, aby pokryć koszty obrony, które oburzyły chłopstwo[50][51] Po tym, jak György Lépes, biskup Siedmiogrodu, zażądał zapłaty dziesięciny, której nie odebrał w poprzednich latach, tysiące węgierskich i rumuńskich posłów i mniejszych szlachciców podniosła przeciwko niemu bunt na początku 1437 r.[52][53] W lipcu rozgromili armię wojewody László Csákiego[52][53] Nie starając się o królewskie upoważnienie, wicewojewoda zwołał szlachciców i przywódców Seklerów i Sasów, aby zwołali wspólne zgromadzenie w Kápolna (obecnie Căpâlna w Rumunii).[52][54] Podczas spotkania przedstawiciele szlachty, Seklerów i Sasów zawarli 16 września „braterski związek”, zobowiązując się do wzajemnej pomocy przeciwko wewnętrznym i zewnętrznym wrogom.[52][54]

Porozumienie trzech uprzywilejowanych grup zrodziło ideę „Unii Trzech Narodów Siedmiogrodu”[55][56], która zastąpiła poprzednią koncepcję trzech regionów Siedmiogrodu (to znaczy komitatów i Seklerów) i siedzib saskich).[57][58] Szlachta (w tym węgierska, saska, rumuńska, która posiadała majątek ziemski w komitatach), tworzyła naród węgierski, ale węgierscy chłopi zostali wykluczeni z tej grupy. Seklerzy utworzyli odrębny naród, chociaż mówili po węgiersku.[59] Sasi mieszkający w uprzywilejowanych siedzibach byli członkami narodu saskiego, ale ludność saskich hrabstw nie została uwzględniona[59].

„Braterski związek” został po raz pierwszy potwierdzony 2 lutego 1438 r., po upadku buntu chłopskiego[54]. Przedstawiciele Trzech Narodów ponownie potwierdzili sojusz w 1459 r., rozszerzając go na wszystkich, którzy zagrozili ich wolnościom[60][57] Regularne spotkania delegatów Trzech Narodów rozwinęły się w zgromadzenia „najbardziej reprezentatywnych” Siedmiogrodu[61], stanowiąc podstawę diety Siedmiogrodu[56].

Funkcja ustawodawcza zgromadzeń została wzmocniona w drugiej połowie XV wieku.[62] W 1463 r. przedstawiciele „Trzech Narodów” nakazali najbiedniejszym szlachcicom i węgierskim chłopom pozostanie w tyle, aby bronić prowincji, chociaż król Maciej Korwin nakazał ogólną mobilizację przeciwko Turkom.[62] W 1494 r. zgromadzenie ogólne zabroniło poboru podatku nadzwyczajnego, który wprowadził król Węgier Władysław II, zmuszając monarchę do osobistego przybycia do Siedmiogrodu i przewodniczenia następnemu zgromadzeniu generalnemu[62]. Wzrosła także rola oddzielnych zgromadzeń ogólnych Seklerów[63]. Zgromadzenie ogólne, które odbyło się bez zgody hrabiego Seklerów w 1505 r.[63], ustanowiło sąd najwyższy dla kraju Seklerów[45].

Rozpad Węgier

Plik:Fráter György olajfestmény után Pollak metszete.jpg
Martinuzzi György zorganizował pierwsze wspólne zgromadzenie przedstawicieli Trzech Narodów Transylwanii i komitatów Partium

Siedmiogród został wymieniona jako regnum (lub królestwo) w królewskich dokumentach już w drugiej połowie XIII wieku.[64] Pisząc o regnum Transylvanum, dokumenty królewskie początkowo odnosiły się do szlachty z Siedmiogrodu[64], którzy utworzyli zamkniętą wspólnotę „związaną pewnymi wzajemnymi prawami i obowiązkami”[58]. Wspólnoty Seklerów i Sasów zostały włączone do tej koncepcji dopiero po potwierdzeniu Unii Trzech Narodów w 1459 r.[58] Tripartitum − kompendium zwyczajowego prawa Węgier, ukończone w 1514 r. − wyraźnie przyznało, że Siedmiogród był odrębnym królestwem, z jej własnymi szczególnymi zwyczajami, ale podkreślało także, że Siedmiogród był integralną częścią Królestwa Węgier[65].[66] Przepisy Królestwa Węgier miały być stosowane w Siedmiogrodzie, a orzeczenia królewskich sądów miały być przestrzegane również w prowincji[65].

... [A] chociaż ... Transylwańczycy mają różne zwyczaje, zupełnie inne niż nasze, dotyczące płatności ceny osobistej i grzywien, a także w niektórych innych procedurach prawnych i przestrzegania warunków [sądowych] ... i mają prawo do korzystania z tych zwyczajów i czerpania z nich przyjemności, i nawet teraz, za zgodą [monarchy], wolno im tworzyć między sobą posągi i obrzędy w podobnych sprawach; nie mogą jednak ustanowić żadnego prawa i nie mają prawa wydawać ustaw z naruszeniem ogólnych ustaw i dekretów tego królestwa Węgier lub przeciwko wyrokom i decyzjom sądowym w sprawach dotyczących towarów i praw własności, które są zwykle wydawane, wydawane i wydawane w dwór królewski przez sędziów zwyczajnych.

   − Tripartitum[67]

Osmański sułtan Sulejman Wspaniały zniszczył armię królewską w bitwie pod Mohaczam 29 sierpnia 1529 r.[68][69] Król Węgier Ludwik II zginął, a dwóch kandydatów złożyło wniosek o powołanie na tron[68][69] Większość szlachty wybrała wojewodę siedmiogrodzkiego, króla Jana Szapolyai, ale najbogatsi magnaci ofiarowali tron ​​szwagrowi Ludwika II, Ferdynandowi Habsburgowi, arcyksięciu Austrii[68][69]. Podczas wojny domowej średniowieczne Królestwo Węgier zostało faktycznie podzielone na dwie części, a Jan Szapolyai kontrolował regiony wschodnie, w tym Siedmiogród.[70][71] Korzystając z zamieszania, które nastąpiło po śmierci Zápolyi w 1540 r., Sulejman podbił środkowe regiony Królestwa późnym latem 1541 r.[72] Pozwolił jednak, aby wdowa po Janie, Izabela Jagiellonka, nadal rządziła ziemiami na wschód od Cisy w imieniu jej małego syna, Jana Zygmunta Szapolyaia, który został już wybrany królem z inicjatywy zagorzałego zwolennika swojego ojca, György Martinuzziego[73]

Martinuzzi zorganizował spotkanie przedstawicieli uprzywilejowanych grup królestwa Jana Zygmunta w Debreczynie 18 października 1541 r.[74][75] Była to pierwsza dieta, w której reprezentowane były zarówno Trzy Narody Siedmiogrodu, jak i komitaty Partium (region między Cszą a Siedmiogrodem).[75][76] Delegaci przysięgali wierność Szapolyaiom i uznali zwierzchnictwo sułtana.[75] Następująca podobna dieta odbyła się dopiero w 1544 r., Ale potem delegaci z Partium byli zawsze zapraszani na nią[76]. W związku z tym dieta króla Jana Zygmunta stała się prawnym następcą średniowiecznej diety Węgier.[76] Przepisy mogły być uchwalone, a podatki mogły być pobierane tylko za zgodą sejmu, ale większość diet była zdominowana przez partyzantów monarchy, którzy zapewnili narzucenie królewskiej woli[76].

Age of elected princes

Historia

Jan Zygmunt zrzekł się tytułu króla Węgier dopiero w traktacie ze Spiry w 1570 r.[77] Następnie został mianowany księciem Transylwanii, ale prawo jego następców do używania nowego tytułu zostało potwierdzone przez władców Habsburgów królewskich Węgier dopiero w 1595 r., za panowania Zygmunta Báthoryego[78]. W tym roku Báthory wstąpił do Świętej Ligi przeciw Osmanom papieża Klemensa VIII.[79]

Diety

Skład

Dieta była jednoizbowa, z mianowanymi i wybranymi członkami.[80][81] W większości diet uczestniczyło 130–150 osób.[81] Szlachta („naród węgierski”) zdominowała diety, ale potęga wojskowa Seklerów i bogactwo Sasów zapewniły skuteczną ochronę ich interesów.[81] Większość członków diety w XVII wieku było wyznawcami Kościoła Reformowanego[82]. Sasi reprezentowali Kościół Ewangelicki − wyznania: katolickie i unitariańskie zostały w praktyce sprowadzone do tła[82].

Królewscy doradcy, sędziowie królewskiego trybunału sprawiedliwości i inni wysokiej rangi urzędnicy królewscy byli z urzędu członkami diety[81][83]. Dostępne dane wskazują, że biskupi kościołów reformowanych i ewangelicznych mieli również miejsca w diecie, jak pisze historyk Zsolt Trócsányi[84]. Biskupi prawosławnych Rumunów zostali z pewnością powiadomieni, gdy ogłaszano dietę, ale ich regularna obecność nie jest udokumentowana[85]. Obecność prałatów katolickich jest niepewna[85]. János Bethlen odnotował, że namiestnik diecezji katolickiej Siedmiogrodu został celowo zignorowany w 1666 r., ponieważ księża katoliccy odmówili płacenia podatków[85].

Książęta mieli prawo zapraszać poszczególne osoby na dietę[82][83] Liczba tych „regalistów” nie była regulowana, ale ponad dwudziestu szlachciców otrzymało osobiste zaproszenie od monarchy przed każdą dietą[83]. Liczba regalistów wzrosła: w 1686 r. Osobiście zaproszono ponad 80 szlachciców.[86] Większość regalistów była członkami najbogatszych rodzin szlacheckich[87]. Przywódcy Seklerów byli również osobiście zapraszani, chociaż społeczność Seklerów była przeciwna tej praktyce[85]. Według notatek Jánosa Bethlena wdowy po dawnych regalistach były zwyczajowo proszone także o wysłanie przedstawicieli do diet[85].

Komitaty, siedziby Sasów i Seklerów oraz około dwudziestu miast miały prawo wysyłać delegatów na diety[88]. Liczba delegatów zależała od wagi omawianych zagadnień[89]. Zgodnie z dekretem diety, który został zebrany w kwietniu 1571 r., każdy okręg i siedziba Seklerów musiały wysłać dziesięciu przedstawicieli na następną dietę, na której miał zostać wybrany następca Jana Zygmunta[89]. Była to jednak wyjątkowo wysoka liczba; sporadyczne dane pokazują, że każda autonomiczna społeczność wysłała od dwóch do ośmiu delegatów do większości diet[90].

Mówca diety (lub praeses) zajmował trzecie najważniejsze miejsce w księstwie.[91][92] Mówców i ich zastępców prawie zawsze mianowali monarchowie[92][93] Gábor Haller był jedynym mówcą wybranym przez delegatów w diecie z 1660 i 1661 roku.[93] W większości udokumentowanych przypadków szefowie królewskiego trybunału sprawiedliwości przewodniczyli dietom[94]. Większość mówców to także doradcy królewscy i naczelnicy komitatów lub siedziby Seklerów[91].

Zwołanie

Monarchowie mieli prawo zarządzać posiedzenia diet[86]. Jeśli książę był nieobecny i podczas przerwy międzywojennej, przedstawiciel księcia (wojewoda lub gubernator) zwoływał zgromadzenie.[86][95] Dieta mogła również wydać dekret nakazujący zwołanie następnej diety, ale zdarzało się to tylko wyjątkowo.[95] Książę lub jego zastępca zwoływał dietę liste, który w większości przypadków był również podpisywany przez kanclerza.[86] Listy były wysłane 2–4 tygodnie przed otwarciem diety[95]. SWtawienie się na diecie było obowiązkowe: ci, którzy nie stawili się, karani byli grzywną w wysokości 100-200 florenów[96].

Ponad 320 diet odbyło się w latach 1571–1690, ale ich roczna liczba zmieniała się z roku na rok[97]. Delegaci gromadzili się częściej w okresach zamieszek[98]. Na przykład dietę zwoływano ponad pięćdziesiąt razy między 1594 a 1606 rokiem i ponad pięćdziesiąt pięć razy między 1657 a 1667 rokiem[99]. Zgodnie z prawem zwyczajowym książęta byli zobowiązani do zasiadnia w dwóch dietach każdego roku[98]. Pierwsza dieta roku była zwoływana około dnia Świętego Jerzego (24 kwietnia).[100] Druga lub „krótka dieta” była zwyczajowo w święto św. Michała (29 września), ale Bethlen Gábor namówił stany do jej anulowania w 1622 r.[100][101]

Większość diet odbywała się w Gyulafehérvár, zwłaszcza w latach 90. XVI wieku i między 1613 a 1658 r.[102] Chociaż miasto było zwyczajowo siedzibą władców Siedmiogrodu, delegaci woleli Tordę, Kolozsvár i Nagyenyed (obecnie Kluż-Napoka i Aiud w Rumunii), które znajdowały się w centralnym regionie księstwa.[102] Częste inwazje zmusiły Michała Apafiego do zwołania diety w fortecach Fogaras i Radnót (obecnie Făgăraș i Iernut w Rumunii) pod koniec lat 80. XX wieku.[103]

Delegaci otrzymali szczegółowe instrukcje podczas ich mianowania [102]. Większość instrukcji dotyczyła kwestii lokalnych (takich jak przywileje handlowe i konflikty między mieszczanami i szlachtą), umożliwiając delegatom swobodne omawianie ogólnych tematów.[104] Mogli jednak od czasu do czasu odnosić się do braku instrukcji, jeśli nie chcą omawiać niektórych tematów[105]. Na przykład, kiedy Michał Apafy próbował przekonać dietę do wydania dekretów dotyczących kwestii, które nie zostały wymienione w zaproszeniu, delegaci oparli się, mówiąc, że ich instrukcje nie obejmują tych tematów[105].

Procedura

Jeśli dieta odbyła się w mieście innym niż siedziba księcia, książę przybył do miasta na kilka dni przed rozpoczęciem diety[106]. Delegaci z każdego Narodu lub wyznania mogli odbyć osobne spotkania przed otwarciem, aby opracować własne propozycje dotyczące konkretnych kwestii dotyczących ich społeczności.[92] W pierwszym dniu diety delegaci uczestniczyli w porannym nabożeństwie w kościele, który w większości przypadków był również miejscem sesji diety.[106] Sesje mogłą odbywać się również w obozach wojskowych[107], a nawet w stodole w nagłych przypadkach[106]. Po porannym nabożeństwie delegaci wysyłali posłów do monarchy, aby poinformowali go, że zgromadzili się na diecie[108]. Książęta rzadko uczestniczyli w sesjach, ale byli reprezentowani przez wyznaczonych spadkobierców lub poruczników[109][82]

Mówca diety upewniał się, że wszyscy zaproszeni byli obecni[82]. W tym celu dwóch delegatów musiało odczytać nazwiska wszystkich delegatów podczas otwarcia diety[106]. Mówca był również odpowiedzialny za utrzymanie porządku podczas debat[82]. Sesje diety były jawne, ale dieta mogła zdecydować o odbyciu zamkniętego spotkania.[92]

W większości udokumentowanych przypadków „propozycje” monarchy dotyczące omawianych tematów zostały odczytane wkrótce po otwarciu diety[108]. Następnie delegaci sporządzali memorandum, aby wyemitować skargi każdego Narodu[110], prosząc księcia o rozwiązanie ich problemów.[111] Książę musiał odpowiedzieć na każdy punkt memorandum[112]. Jeśli odpowiedź monarchy nie zadowalała delegatów, książę i dieta zaczęli wymieniać listy na temat omawianych kwestii[113]. Korespondencja trwała do momentu osiągnięcia konsensusu lub kiedy dieta uznała, że ​​książę nie chciał zaakceptować ich propozycji[113]. Delegaci zaczynali omawiać królewskie propozycje dopiero po zakończeniu debaty na temat memorandum[108].

Językiem dyskusji był węgierski.[92] Każdy delegat mógł zabrać głos, ale był zobowiązany do zachowania zwięzłości.[92] Po zamknięciu debaty mówca streszczał główne punkty i nakazał delegatom zabranie głosu w omawianej sprawie.[92] Decyzje wydane w diecie były sankcjonowane przez monarchę[106]. Egzekwowanie przepisów było także królewskim przywilejem[106].

Funkcje

Książęta zostali wybrani na diecie zgodnie z podstawowymi prawami księstwa[114]. Negocjacje poprzedzające wybory księcia pozwoliły Trzem Narodom zabezpieczyć kwestię szczególnego dokumentu, w którym przyszły monarcha zobowiązał się do poszanowania ich wolności.[114] Jednak niewielu monarchów było faktycznie dowolnie wybranych. Na przykład Gabriel Báthory przejął tron przy wsparciu nieregularnych wojsk hajduków w 1608 r .; delegaci wybrali Gabriela Bethlena „w obawie” przed interwencją osmańską w 1613 r., zgodnie z sarkastyczną uwagą Ferenca Nagya Szabó[115].

Diety pełniły funkcje legislacyjne, administracyjne i sądowe[116]. Dieta mogła upoważnić monarchę lub radę królewską do pełnienia swoich funkcji[117]. Na przykład Krzysztof Báthory został upoważniony do działania przeciwko radykalnym protestantom w 1578 r.[117]

Prawie 5000 dekretów wydano w XVI i XVII wieku.[118] Ich analiza dowodzi, że monarchowie dominowali w życiu politycznym księstwa[119]. Delegaci prawie zawsze akceptowali królewskie propozycje dotyczące podatków i podejęli tylko jedną próbę uregulowania wydatkowania dochodów podatkowych w 1593 r.[120] Regularnie upoważniali też monarchę do mobilizacji opłaty ogólnej.[121] Wprowadzili monopole państwowe bez znacznego oporu, chociaż za panowania Jerzego I Rakoczego dopiero po długich negocjacjach z księciem.[122] Z drugiej strony, diety wydały setki dekretów na tematy lokalne, w tym regulacje dotyczące poszukiwania uciekinierów lub granic szlacheckich.[123]

Diety działał również jako sąd wyższej instancji, szczególnie w sprawach motywowanych politycznie[124][125] Gabriel Bethlen został uznany winnym zdrady stanu na diecie w listopadzie 1612 r., ale decyzję tę anulowano na pierwszej diecie jego rządów w październiku 1613 r.[126] Dieta skazała Kata Iffjú, wdowę po Jana Imreffyego (który był kanclerzem Gabriela Batorego) na śmierć za kazirodztwo, wszeteczeństwo i czary za panowania następcy Batorego, Gabriela Bethlena na początku 1614 r.[127] Sprawy prawne były rozpatrywane na konkretnych sesjach sądowych.[125]

Diety czasami nawiązywały bezpośrednią korespondencję z obcymi mocarstwami, ale listy potwierdzają, że poparcie określonych aktów dyplomatycznych monarchów było głównym celem delegatów[128]. Udokumentowano również korespondencję między dietą a pretendentami lub innymi wewnętrznymi przeciwnikami monarchy, szczególnie w drugiej połowie XVII wieku.[129]

Przypisy

  1. ↑ Mircea Dogaru; Mihail Zahariade (1996). History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians. Amco Press. s. 148. ISBN 9789739675598.
  2. ↑ 2,0 2,1 László Fosztó: Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village, Halle-Wittenberg, 2007 [1]
  3. ↑ Ştefan Pascu (1990). A History of Transylvania. Dorset Press. str. 101. ISBN 9780880295260.
  4. ↑ Lucian Leuștean (2014). Orthodox Christianity and Nationalism in Nineteenth-century Southeastern Europe. Oxford University Press. str. 132. ISBN 9780823256068.
  5. ↑ Rady 1992, str. 91.
  6. ↑ Curta 2006, str. 350.
  7. ↑ Kristó 2003, str. 91.
  8. ↑ Curta 2006, pstr. 355–356.
  9. ↑ Curta 2006, str. 356.
  10. ↑ Kristó 2003, pstr. 88–91.
  11. ↑ Uwaga 1: Doboka, Fehér, Hunyad, Kolozs, Kraszna, Küküllő i Torda.
  12. ↑ Kristó 2003, pstr. 97–98.
  13. ↑ Pop 2005, str. 270.
  14. ↑ Kristó 2003, str. 133.
  15. ↑ 15,0 15,1 Pop 2005, str. 255.
  16. ↑ Kristó 2003, pstr. 128, 136.
  17. ↑ Pop 2005, pstr. 254–255.
  18. ↑ Uwaga 2: Udvarhelyszék, Csíkszék, Sepsiszék, Orbaiszék, Kézdiszék, Marosszék i Aranyosszék.
  19. ↑ Kristó 2003, str. 130.
  20. ↑ 20,0 20,1 Makkai 1994, str. 208.
  21. ↑ Makkai 1994, str. 236.
  22. ↑ Makkai 1994, pstr. 236–237.
  23. ↑ Kristó 2003, str. 115.
  24. ↑ 24,0 24,1 Makkai 1994, str. 180.
  25. ↑ Pop 2005, str. 256.
  26. ↑ 26,0 26,1 Makkai 1994, str. 235.
  27. ↑ Curta 2006, pstr. 350–351, 355.
  28. ↑ Kristó 2003, pstr. 32–33.
  29. ↑ Kristó 2003, str. 140.
  30. ↑ Pop 2005, str. 258.
  31. ↑ Makkai 1994, pstr. 198, 218.
  32. ↑ Pop 2005, str. 259.
  33. ↑ Kristó 2003, pstr. 220, 241.
  34. ↑ Pop 2005, pstr. 263–264.
  35. ↑ 35,0 35,1 Pop 2005, str. 264.
  36. ↑ 36,0 36,1 36,2 Makkai 1994, str. 207.
  37. ↑ Makkai 1994, pstr. 215, 230.
  38. ↑ Makkai 1994, pstr. 218, 230.
  39. ↑ Makkai 1994, pstr. 230–231.
  40. ↑ Makkai 1994, str. 223.
  41. ↑ 41,0 41,1 41,2 Pop 2005, str. 273.
  42. ↑ 42,0 42,1 Sălăgean 2016, str. 147.
  43. ↑ 43,0 43,1 Kristó 2003, str. 220.
  44. ↑ Dörner 2005, str. 302.
  45. ↑ 45,0 45,1 Dörner 2005, str. 307.
  46. ↑ örner 2005, str. 308.
  47. ↑ Dörner 2005, str. 310.
  48. ↑ 48,0 48,1 Sălăgean 2016, str. 155.
  49. ↑ 49,0 49,1 Kristó 2003, str. 221.
  50. ↑ 50,0 50,1 Pop 2005, str. 294.
  51. ↑ 51,0 51,1 51,2 Makkai 1994, str. 224.
  52. ↑ 52,0 52,1 52,2 52,3 Pop 2005, str. 267.
  53. ↑ 53,0 53,1 Makkai 1994, str. 225.
  54. ↑ 54,0 54,1 54,2 Makkai 1994, str. 226.
  55. ↑ Pop 2005, pstr. 279–280.
  56. ↑ 56,0 56,1 Fodor 2013, str. 17.
  57. ↑ 57,0 57,1 Dörner 2009, str. 300.
  58. ↑ 58,0 58,1 58,2 Rady 1992, str. 98.
  59. ↑ 59,0 59,1 Makkai 1994, pstr. 221–222.
  60. ↑ Makkai 1994, str. 228.
  61. ↑ Rady 1992, str. 99.
  62. ↑ 62,0 62,1 62,2 Fodor 2013, str. 18.
  63. ↑ 63,0 63,1 Makkai 1994, str. 237.
  64. ↑ 64,0 64,1 Sălăgean 2016, str. 158.
  65. ↑ 65,0 65,1 Rady 1992, str. 87.
  66. ↑ Fodor 2013, pstr. 15, 18.
  67. ↑ Stephen Werbőczy: The Customary Law of the Renowned Kingdom of Hungary in Three Parts (1517) (3.2.2.), str. 377.
  68. ↑ 68,0 68,1 68,2 Barta 1994, str. 247.
  69. ↑ 69,0 69,1 69,2 Dörner 2005, str. 342.
  70. ↑ Barta 1994, str. 249.
  71. ↑ Dörner 2005, pstr. 342–343.
  72. ↑ Barta 1994, str. 252.
  73. ↑ Barta 1994, pstr. 252–253.
  74. ↑ Barta 1994, str. 254.
  75. ↑ 75,0 75,1 75,2 Dörner 2005, str. 344.
  76. ↑ 76,0 76,1 76,2 76,3 Barta 1994, str. 265.
  77. ↑ Barta 1994, str. 260.
  78. ↑ Barta 1994, pstr. 260, 294.
  79. ↑ Barta 1994, pstr. 294.
  80. ↑ Trócsányi 1976, str. 24.
  81. ↑ 81,0 81,1 81,2 81,3 Dörner 2009, str. 154.
  82. ↑ 82,0 82,1 82,2 82,3 82,4 82,5 Dörner 2009, str. 155.
  83. ↑ 83,0 83,1 83,2 Trócsányi 1976, str. 25.
  84. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 26–27.
  85. ↑ 85,0 85,1 85,2 85,3 85,4 Trócsányi 1976, str. 27.
  86. ↑ 86,0 86,1 86,2 86,3 Dörner 2009, str. 142.
  87. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 25-27.
  88. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 28–29.
  89. ↑ 89,0 89,1 Trócsányi 1976, str. 28.
  90. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 28–30.
  91. ↑ 91,0 91,1 Trócsányi 1976, str. 71.
  92. ↑ 92,0 92,1 92,2 92,3 92,4 92,5 92,6 Dörner 2009, str. 156.
  93. ↑ 93,0 93,1 Trócsányi 1976, str. 70.
  94. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 68–70.
  95. ↑ 95,0 95,1 95,2 Trócsányi 1976, str. 23.
  96. ↑ Trócsányi 1976, str. 40.
  97. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 16–17.
  98. ↑ 98,0 98,1 Trócsányi 1976, str. 17.
  99. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 16–18.
  100. ↑ 100,0 100,1 Dörner 2009, str. 143.
  101. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 17–18.
  102. ↑ 102,0 102,1 Trócsányi 1976, pstr. 21–22.
  103. ↑ Trócsányi 1976, str. 22.
  104. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 33, 39.
  105. ↑ 105,0 105,1 Trócsányi 1976, str. 39.
  106. ↑ 106,0 106,1 106,2 106,3 106,4 106,5 Dörner 2009, str. 144.
  107. ↑ Trócsányi 1976, str. 46.
  108. ↑ 108,0 108,1 108,2 Trócsányi 1976, str. 72.
  109. ↑ Trócsányi 1976, str. 47.
  110. ↑ Uwaga 1: Narody mogą na przykład składać skargi na arbitralne działania monarchów lub ich urzędników. Na przykład po zamordowaniu Gabriela Batorego, który okupował Hermannstadt, Sasi domagali się przywrócenia miasta do ich społeczności od nowego księcia Gabriela Bethlena w październiku 1613 roku. Narody mogły również domagać się ulgi podatkowej lub podobnych ulg. Na przykład Seklerzy poprosili księcia o zwolnienie ich z pracy publicznej wiosną 1628 r. (Péter (1994), str. 313, 316; Trócsányi (1976), str. 83–87, 90)
  111. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 72, 83.
  112. ↑ Trócsányi 1976, str. 98.
  113. ↑ 113,0 113,1 Trócsányi 1976, str. 99.
  114. ↑ 114,0 114,1 Dörner 2009, str. 138.
  115. ↑ Péter 2009, pstr. 305–306, 313.
  116. ↑ Dörner 2009, str. 153.
  117. ↑ 117,0 117,1 Trócsányi 1976, str. 175.
  118. ↑ Trócsányi 1976, str. 142.
  119. ↑ Trócsányi 1976, str. 146.
  120. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 151–152.
  121. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 146, 152.
  122. ↑ Trócsányi 1976, str. 149.
  123. ↑ Trócsányi 1976, str. 145.
  124. ↑ Trócsányi 1976, str. 162.
  125. ↑ 125,0 125,1 Dörner 2009, str. 157.
  126. ↑ Trócsányi 1976, str. 163.
  127. ↑ Trócsányi 1976, str. 170.
  128. ↑ Trócsányi 1976, str. 154.
  129. ↑ Trócsányi 1976, str. 174.

Źródła

Źródła pierwszorzędne

  • Stephen Werbőczy: The Customary Law of the Renowned Kingdom of Hungary in Three Parts (1517) (Edited and translated by János M. Bak, Péter Banyó and Martyn Rady with an introductory study by László Péter) (2005). Charles Schlacks, Jr. Publishers. .


Źródła drugorzędne

  • Barta, Gábor (1994). "The Emergence of the Principality and its First Crises (1526–1606)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 247–300. ISBN 963-05-6703-2.
  • Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
  • Dörner, Anton E. (2005). "Transylvania between stability and crisis (1457–1541)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (eds.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 299–348. ISBN 973-7784-00-6.
  • Dörner, Anton E. (2009). "Power Structure". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; Magyari, András (eds.). The History of Transylvania, Vol. II. (from 1541 to 1711). Romanian Academy, Center for Transylvanian Studies. str. 133–178. ISBN 978-973-7784-43-8.
  • Fodor, Romulus Gelu (2013). "Constitutional Thought and Institutions in Medieval Transylvania". In Rady, Martyn; Simon, Alexandru (eds.). Government and Law in Medieval Moldavia, Transylvania and Wallachia. School of Slavonic and East European Studies, University College London. str. 15–19. ISBN 978-0-903425-87-2.
  • Kristó, Gyula (2003). Early Transylvania (895-1324). Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.
  • Makkai, László (1994). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.
  • Péter, Katalin (1994). "The Golden Age of the Principality (1606–1660)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 301–358. ISBN 963-05-6703-2.
  • Pop, Ioan-Aurel (2005). "Transylvania in the 14th century and the first half of the 15th century (1300–1456)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (eds.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 246–298. ISBN 973-7784-04-9.
  • Rady, Martyn (1992). "Voivode and Regnum: Transylvania's Place in the Medieval Kingdom of Hungary". In Péter, László (ed.). Historians and the History of Transylvania. Boulder. str. 87–101. ISBN 0-88033-229-8.
  • Sălăgean, Tudor (2016). Transylvania in the Second Half of the Thirteenth Century: The Rise of the Congregational System. ISBN 978-90-04-24362-0.
  • Trócsányi, Zsolt (1976). Az erdélyi fejedelemség korának országgyűlései (adalék az erdélyi rendiség történetéhez) [The Diets of the Age of the Principality of Transylvania (Wkład w historię stanów Transylwanii] (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-0843-5.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Parlament_stanowy_Siedmiogrodu&oldid=44748”