Parlament stanowy Siedmiogrodu

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Kolozsvár Redut.jpg
Pałac Reduta w Klużu-Napoce, budynek, w którym po 1790 r. funkcjonował Sejm Siedmiogrodu

Parlament stanowy Siedmiogrodu (węg. Erdélyi országgyűlés lub Erdélyi Dieta, rum. Dieta Transilvaniei, niem. Siebenbürgischer Landtag) był ważnym organem ustawodawczym, administracyjnym i sądowym Księstwa (od Wielkiego Księstwa z 1765 r.) W Transylwanii w latach 1570-1867. Ogólne zgromadzenia Transylwanii szlachta i wspólne zgromadzenia przedstawicieli „Trzech Narodów Transylwanii” - szlachty, Seklerów i Saksonów - dały początek jej rozwojowi. Po rozpadzie średniowiecznego Królestwa Węgier w 1541 r. delegaci z powiatów wschodnich i północno-wschodnich terytoriów Węgier właściwych (lub Partium) również uzyskali dietę Siedmiogrodu, przekształcając ją w legalnego następcę średniowiecznych diet węgierskich.

Sesje diety w Vásárhely (obecnie Târgu Mureş) (20 stycznia 1542 r.) i w Torda (obecnie Turda) (2 marca 1542 r.) stanowiły podstawę politycznej i administracyjnej organizacji Siedmiogrodu. Dieta decydowała o kwestiach prawnych, wojskowych i gospodarczych. Przestała istnieć po kompromisie austro-węgierskim z 1867 r.

Skład Parlamentu

Unio Trium Nationum (po łacinie „Związek Trzech Narodów”) był paktem wzajemnej pomocy skodyfikowanym w 1438 r. przez trzy grupy obywateli Siedmiogrodu: (głównie węgierską) szlachtę, saksońską (niemiecką) klasę patrycjuszy [1] oraz wolnych wojskowych Seklerów.[2] Związek był skierowany przeciwko całemu chłopstwu, bez względu na pochodzenie etniczne, w odpowiedzi na bunt chłopski w Siedmiogordzie.[2]W tym parlamencie feudalnym chłopi (pochodzenia węgierskiego, saskiego, sekelskiego lub rumuńskiego) nie byli reprezentowani i nie korzystali z jego aktów[3], ponieważ nie uznawano ludu za członków tych „feudalnych” narodów „.[4]

Tło

Siedmiogród („Kraina poza lasami”) była pograniczem średniowiecznego Królestwa Węgier[5][6] Rozwój administracji królewskiej udokumentowano w drugiej połowie XI wieku.[7][8] Zamek królewski w Torda (obecnie Turda w Rumunii) został po raz pierwszy wspomniany w 1075 r., a forteca w Küküllő (obecnie Cetatea de Baltă w Rumunii) w 1177 r.[9] Większość zamków królewskich rozwinęła się w siedziby hrabstw, które były ważnymi jednostkami administracyjnymi, z których każda nosiła nazwę centrum[10]. Wysoki rangą urzędnik królewski, wojewoda był przełożonym ispánów (lub głów) komitatów Siedmiogrodu[11] z końca XII wieku.[12][13]

Plik:Székely Land.PNG
Podział administracyjny Siedmiogrodu w średniowieczu

Odrębny urzędnik królewski, hrabia Seklerów, przewodził węgierskojęzycznym Sekleróm od lat dwudziestych XIII wieku.[14][15] Seklerzy przeprowadzili się z innych regionów królestwa do Siedmiogrodu i utworzyli społeczność wolnych wojowników[16]. Ich jednostki administracyjne były znane jako „siedziby” od XIV wieku.[17] Siedzibami [18] kierowali wybrani urzędnicy.[19] [15] Seklerzy początkowo łączyli swoje ziemie[20]. Wzrosła jednak różnica między bogatymi i biednymi Seklerami, wprowadzając w życie królewskie ustawodawstwo uznające istnienie grup Seklerów o zróżnicowanym statusie w 1473 r.[21] Następnie tylko najbogatsi Seklerzy walczyli w królewskiej armii na koniach; ci, którzy mogli walczyć tylko jako żołnierze piechoty, zaczęli tracić swoje prawa polityczne[22].

Przodkowie Sasów Siedmiogrodzkich osiedlili się w regionach południowych i północno-wschodnich w XI i XII wieku.[23] W 1224 r. król Węgier Andrzej II nadał przywileje Sasom zamieszkującym południowy Siedmiogród, oddając go pod władzę królewskiego urzędnika hrabiego Hermannstadt i upoważniając ich do swobodnego wyboru lokalnych przywódców[24]. Po buncie saskim węgierski Karol I zlikwidował urząd hrabiego Hermannstadt i wyznaczył sędziów królewskich na czele okręgów saksońskich w 1324 r.[25] Jednak bogactwo saksońskich kupców, którzy kontrolowali szlaki handlowe w kierunku Wołoszczyzny i Mołdawii, umożliwiło im stopniowe przywrócenie ich autonomii[26]. W 1486 r. Maciej Korwin zjednoczył wspólnoty saksońskie pod przewodnictwem wybranego burmistrza Hermannstadt, później znanego jako hrabia Saksonów[26].

Gesta Hungarorum − księga o kwestionowanej wiarygodności − stwierdza, że Wołosi (lub Rumuni) byli już obecni w Siedmiogrodzie pod koniec IX wieku.[27][28] Najwcześniejsze współczesne zapisy dowodzą, że społeczności rumuńskie istniały w południowym Siedmiogrodzie w pierwszej dekadzie XIII wieku.[29] W przeciwieństwie do rzymskokatolickich Węgrów, Seklerów i Sasów, Rumuni wyznawali prawosławie. Ich jednostki administracyjne były znane jako ziemie lub okręgi[30]. Okręgi rumuńskie początkowo znajdowały się w majątkach królewskich, ale większość z nich została przekazana szlachcie lub prałatom do końca średniowiecza lub miejscowym wodzom (lub kneziom), którzy osiągnęli potwierdzenie swojej własności od królów.[31][32]

Rozwój

Walne zgromadzenia

Plik:Ondra3 pecet.jpg
Pieczęć królewska Andrzeja III, który zorganizował pierwsze walne zgromadzenie siedmiogrodzkiej szlachty, Sasów, Seklerów i Rumunów na początku 1291 roku

Walne zgromadzenia szlachty z jednego lub więcej komitatów rozwinęły się w ważne fora wymiaru sprawiedliwości w całym Królestwie Węgier w drugiej połowie XIII wieku.[33] Szlachta stanowiła najwyższy poziom społeczeństwa w okręgach Siedmiogrodu[34]. Najbogatsza szlachta posiadała dziesiątki wiosek, ale większość szlacheckich rodzin posiadała tylko jedną lub dwie wioski, lub tylko część wsi[35]. Mieli szczególne przywileje[35], takie jak zwolnienie podatkowe (od 1324 r.) i prawo do wymierzania sprawiedliwości w swoich majątkach (od 1342 r.)[36].

Przywódca Seklerów mógł przejąć jedynie prywatną własność ziemską w komitatach poza ziemią Seklerów[20]. Najbogatsi Sasi próbowali także nabyć nieruchomości ziemskie w okręgach poza jurysdykcją wspólnot saksońskich[24]. Będąc zobowiązanym do świadczenia usług (głównie o charakterze wojskowym) dla posiadanych przez nich ziem, pozycja przywódców rumuńskich była podobna do statusu „szlachty Kościoła” i innych grup szlacheckich warunkowych[37]. W konsekwencji nie byli uważani za prawdziwych szlachciców, ale monarcha mógł przyznać im szlachetność[38]. Uszlachetnieni Rumuni przyjęli styl życia swoich węgierskich sąsiadów, ale dziesiątki rumuńskich rodzin szlacheckich pozostały prawosławnymi przez wieki[39].

W porównaniu z właściwymi Węgrami autonomia powiatów transylwanii była ograniczona, ponieważ wojewodowie ograniczali rozwój swoich organów samorządowych[36]. Ogólne zgromadzenia hrabstw Transylwanii zniknęły w połowie XIV wieku.[36] Zamiast tego wojewodowie lub ich zastępcy organizowali walne zgromadzenia wszystkich szlachciców ze wszystkich powiatów prowincji[40][41] Pierwsze zarejestrowane walne zgromadzenie „szlachty królestwa Transylwanii” odbyło się w Keresztes w Torda (obecnie Cristiş w Rumunii) 8 czerwca 1288 r.[42][43] Zgromadzenie upoważniło wicewojewodę, Władysława Borsę, do pomocy przedstawicielowi Piotra Monoszlo, biskupa Siedmiogrodu, w przejęciu trzech wiosek szlacheckiej rodziny w celu zabezpieczenia zapłaty grzywny.[42][43] Wymiar sprawiedliwości pozostawał głównym zadaniem takich spotkań, ale szlachta, która uczestniczyła w zgromadzeniach, regularnie omawiała także inne tematy, w tym zbieranie dziesięciny lub ceł[41]. Początkowo wszyscy szlachcice mieli prawo być obecni, ale od XV wieku powiaty wysyłały delegatów na zgromadzenia.[44]

Walne zgromadzenie Seklerów mógł zwołać hrabia Seklerów lub kapitan Udvarhelyszék.[45] Problemy wewnętrzne społeczności saskich były początkowo regulowane przez zgromadzenia saskich siedzib i okręgów[46]. Od 1486 r. hrabia Sasów przewodniczył dorocznym zgromadzeniom ogólnym całej społeczności, w skład której wchodzili najwyżsi rangą urzędnicy siedzib i okręgów oraz wybrani delegaci[47].

Monarchowie lub w ich imieniu wojewodowie mogli również zwołać przedstawicieli wszystkich uprzywilejowanych grup Siedmiogrodu na spotkanie na wspólnym zgromadzeniu[41]. Król Węgier Andrzej III był pierwszym, który zorganizował takie zgromadzenie dla przedstawicieli szlachty z Siedmiogrodu, Sasów, Seklerów i Rumunów na początku 1291 r.[48][49] Zgodnie ze statutem Andrzeja wspominającym o spotkaniu król nakazał zwrócenie dwóch domen Ugrinowi Csakowi po tym, jak ci, którzy uczestniczyli w walnym zgromadzeniu, zeznali, że był ich prawowitym właścicielem[48][49]

Unia Trzech Narodów

Siedmiogród była regularnie atakowany przez armie osmańskie od 1420 roku, zmuszając monarchów i władze lokalne do wzmocnienia obrony prowincji.[50][51] Z inicjatywy króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego, zgromadzenie ogólne szlachty z Siedmiogrodu nakazało w 1419 r., że jedna trzecia szlachty i jedna dziesiąta chłopów mają wziąć broń na wypadek inwazji osmańskiej na terytoria Seklerów i Sasów.[51]

Wprowadzono nowe podatki i podwyższono stare podatki, aby pokryć koszty obrony, które oburzyły chłopstwo[50][51] Po tym, jak György Lépes, biskup Siedmiogrodu, zażądał zapłaty dziesięciny, której nie odebrał w poprzednich latach, tysiące węgierskich i rumuńskich posłów i mniejszych szlachciców podniosła przeciwko niemu bunt na początku 1437 r.[52][53] W lipcu rozgromili armię wojewody László Csákiego[52][53] Nie starając się o królewskie upoważnienie, wicewojewoda zwołał szlachciców i przywódców Seklerów i Sasów, aby zwołali wspólne zgromadzenie w Kápolna (obecnie Căpâlna w Rumunii).[52][54] Podczas spotkania przedstawiciele szlachty, Seklerów i Sasów zawarli 16 września „braterski związek”, zobowiązując się do wzajemnej pomocy przeciwko wewnętrznym i zewnętrznym wrogom.[52][54]

Porozumienie trzech uprzywilejowanych grup zrodziło ideę „Unii Trzech Narodów Siedmiogrodu”[55][56], która zastąpiła poprzednią koncepcję trzech regionów Siedmiogrodu (to znaczy komitatów i Seklerów) i siedzib saskich).[57][58] Szlachta (w tym węgierska, saska, rumuńska, która posiadała majątek ziemski w komitatach), tworzyła naród węgierski, ale węgierscy chłopi zostali wykluczeni z tej grupy. Seklerzy utworzyli odrębny naród, chociaż mówili po węgiersku.[59] Sasi mieszkający w uprzywilejowanych siedzibach byli członkami narodu saskiego, ale ludność saskich hrabstw nie została uwzględniona[59].

„Braterski związek” został po raz pierwszy potwierdzony 2 lutego 1438 r., po upadku buntu chłopskiego[54]. Przedstawiciele Trzech Narodów ponownie potwierdzili sojusz w 1459 r., rozszerzając go na wszystkich, którzy zagrozili ich wolnościom[60][57] Regularne spotkania delegatów Trzech Narodów rozwinęły się w zgromadzenia „najbardziej reprezentatywnych” Siedmiogrodu[61], stanowiąc podstawę diety Siedmiogrodu[56].

Funkcja ustawodawcza zgromadzeń została wzmocniona w drugiej połowie XV wieku.[62] W 1463 r. przedstawiciele „Trzech Narodów” nakazali najbiedniejszym szlachcicom i węgierskim chłopom pozostanie w tyle, aby bronić prowincji, chociaż król Maciej Korwin nakazał ogólną mobilizację przeciwko Turkom.[62] W 1494 r. zgromadzenie ogólne zabroniło poboru podatku nadzwyczajnego, który wprowadził król Węgier Władysław II, zmuszając monarchę do osobistego przybycia do Siedmiogrodu i przewodniczenia następnemu zgromadzeniu generalnemu[62]. Wzrosła także rola oddzielnych zgromadzeń ogólnych Seklerów[63]. Zgromadzenie ogólne, które odbyło się bez zgody hrabiego Seklerów w 1505 r.[63], ustanowiło sąd najwyższy dla kraju Seklerów[45].

Rozpad Węgier

Plik:Fráter György olajfestmény után Pollak metszete.jpg
Martinuzzi György zorganizował pierwsze wspólne zgromadzenie przedstawicieli Trzech Narodów Transylwanii i komitatów Partium

Siedmiogród został wymieniona jako regnum (lub królestwo) w królewskich dokumentach już w drugiej połowie XIII wieku.[64] Pisząc o regnum Transylvanum, dokumenty królewskie początkowo odnosiły się do szlachty z Siedmiogrodu[64], którzy utworzyli zamkniętą wspólnotę „związaną pewnymi wzajemnymi prawami i obowiązkami”[58]. Wspólnoty Seklerów i Sasów zostały włączone do tej koncepcji dopiero po potwierdzeniu Unii Trzech Narodów w 1459 r.[58] Tripartitum − kompendium zwyczajowego prawa Węgier, ukończone w 1514 r. − wyraźnie przyznało, że Siedmiogród był odrębnym królestwem, z jej własnymi szczególnymi zwyczajami, ale podkreślało także, że Siedmiogród był integralną częścią Królestwa Węgier[65].[66] Przepisy Królestwa Węgier miały być stosowane w Siedmiogrodzie, a orzeczenia królewskich sądów miały być przestrzegane również w prowincji[65].

... [A] chociaż ... Transylwańczycy mają różne zwyczaje, zupełnie inne niż nasze, dotyczące płatności ceny osobistej i grzywien, a także w niektórych innych procedurach prawnych i przestrzegania warunków [sądowych] ... i mają prawo do korzystania z tych zwyczajów i czerpania z nich przyjemności, i nawet teraz, za zgodą [monarchy], wolno im tworzyć między sobą posągi i obrzędy w podobnych sprawach; nie mogą jednak ustanowić żadnego prawa i nie mają prawa wydawać ustaw z naruszeniem ogólnych ustaw i dekretów tego królestwa Węgier lub przeciwko wyrokom i decyzjom sądowym w sprawach dotyczących towarów i praw własności, które są zwykle wydawane, wydawane i wydawane w dwór królewski przez sędziów zwyczajnych.

   − Tripartitum[67]

Osmański sułtan Sulejman Wspaniały zniszczył armię królewską w bitwie pod Mohaczam 29 sierpnia 1529 r.[68][69] Król Węgier Ludwik II zginął, a dwóch kandydatów złożyło wniosek o powołanie na tron[68][69] Większość szlachty wybrała wojewodę siedmiogrodzkiego, króla Jana Szapolyai, ale najbogatsi magnaci ofiarowali tron ​​szwagrowi Ludwika II, Ferdynandowi Habsburgowi, arcyksięciu Austrii[68][69]. Podczas wojny domowej średniowieczne Królestwo Węgier zostało faktycznie podzielone na dwie części, a Jan Szapolyai kontrolował regiony wschodnie, w tym Siedmiogród.[70][71] Korzystając z zamieszania, które nastąpiło po śmierci Zápolyi w 1540 r., Sulejman podbił środkowe regiony Królestwa późnym latem 1541 r.[72] Pozwolił jednak, aby wdowa po Janie, Izabela Jagiellonka, nadal rządziła ziemiami na wschód od Cisy w imieniu jej małego syna, Jana Zygmunta Szapolyaia, który został już wybrany królem z inicjatywy zagorzałego zwolennika swojego ojca, György Martinuzziego[73]

Martinuzzi zorganizował spotkanie przedstawicieli uprzywilejowanych grup królestwa Jana Zygmunta w Debreczynie 18 października 1541 r.[74][75] Była to pierwsza dieta, w której reprezentowane były zarówno Trzy Narody Siedmiogrodu, jak i komitaty Partium (region między Cszą a Siedmiogrodem).[75][76] Delegaci przysięgali wierność Szapolyaiom i uznali zwierzchnictwo sułtana.[75] Następująca podobna dieta odbyła się dopiero w 1544 r., Ale potem delegaci z Partium byli zawsze zapraszani na nią[76]. W związku z tym dieta króla Jana Zygmunta stała się prawnym następcą średniowiecznej diety Węgier.[76] Przepisy mogły być uchwalone, a podatki mogły być pobierane tylko za zgodą sejmu, ale większość diet była zdominowana przez partyzantów monarchy, którzy zapewnili narzucenie królewskiej woli[76].

Age of elected princes

Historia

Jan Zygmunt zrzekł się tytułu króla Węgier dopiero w traktacie ze Spiry w 1570 r.[77] Następnie został mianowany księciem Transylwanii, ale prawo jego następców do używania nowego tytułu zostało potwierdzone przez władców Habsburgów królewskich Węgier dopiero w 1595 r., za panowania Zygmunta Báthoryego[78]. W tym roku Báthory wstąpił do Świętej Ligi przeciw Osmanom papieża Klemensa VIII.[79]

Diety

Skład

Dieta była jednoizbowa, z mianowanymi i wybranymi członkami.[80][81] W większości diet uczestniczyło 130–150 osób.[81] Szlachta („naród węgierski”) zdominowała diety, ale potęga wojskowa Seklerów i bogactwo Sasów zapewniły skuteczną ochronę ich interesów.[81] Większość członków diety w XVII wieku było wyznawcami Kościoła Reformowanego[82]. Sasi reprezentowali Kościół Ewangelicki − wyznania: katolickie i unitariańskie zostały w praktyce sprowadzone do tła[82].

Królewscy doradcy, sędziowie królewskiego trybunału sprawiedliwości i inni wysokiej rangi urzędnicy królewscy byli z urzędu członkami diety[81][83]. Dostępne dane wskazują, że biskupi kościołów reformowanych i ewangelicznych mieli również miejsca w diecie, jak pisze historyk Zsolt Trócsányi[84]. Biskupi prawosławnych Rumunów zostali z pewnością powiadomieni, gdy ogłaszano dietę, ale ich regularna obecność nie jest udokumentowana[85]. Obecność prałatów katolickich jest niepewna[85]. János Bethlen odnotował, że namiestnik diecezji katolickiej Siedmiogrodu został celowo zignorowany w 1666 r., ponieważ księża katoliccy odmówili płacenia podatków[85].

Książęta mieli prawo zapraszać poszczególne osoby na dietę[82][83] Liczba tych „regalistów” nie była regulowana, ale ponad dwudziestu szlachciców otrzymało osobiste zaproszenie od monarchy przed każdą dietą[83]. Liczba regalistów wzrosła: w 1686 r. Osobiście zaproszono ponad 80 szlachciców.[86] Większość regalistów była członkami najbogatszych rodzin szlacheckich[87]. Przywódcy Seklerów byli również osobiście zapraszani, chociaż społeczność Seklerów była przeciwna tej praktyce[85]. Według notatek Jánosa Bethlena wdowy po dawnych regalistach były zwyczajowo proszone także o wysłanie przedstawicieli do diet[85].

Komitaty, siedziby Sasów i Seklerów oraz około dwudziestu miast miały prawo wysyłać delegatów na diety[88]. Liczba delegatów zależała od wagi omawianych zagadnień[89]. Zgodnie z dekretem diety, który został zebrany w kwietniu 1571 r., każdy okręg i siedziba Seklerów musiały wysłać dziesięciu przedstawicieli na następną dietę, na której miał zostać wybrany następca Jana Zygmunta[89]. Była to jednak wyjątkowo wysoka liczba; sporadyczne dane pokazują, że każda autonomiczna społeczność wysłała od dwóch do ośmiu delegatów do większości diet[90].

Mówca diety (lub praeses) zajmował trzecie najważniejsze miejsce w księstwie.[91][92] Mówców i ich zastępców prawie zawsze mianowali monarchowie[92][93] Gábor Haller był jedynym mówcą wybranym przez delegatów w diecie z 1660 i 1661 roku.[93] W większości udokumentowanych przypadków szefowie królewskiego trybunału sprawiedliwości przewodniczyli dietom[94]. Większość mówców to także doradcy królewscy i naczelnicy komitatów lub siedziby Seklerów[91].

Zwołanie

Monarchowie mieli prawo zarządzać posiedzenia diet[86]. Jeśli książę był nieobecny i podczas przerwy międzywojennej, przedstawiciel księcia (wojewoda lub gubernator) zwoływał zgromadzenie.[86][95] Dieta mogła również wydać dekret nakazujący zwołanie następnej diety, ale zdarzało się to tylko wyjątkowo.[95] Książę lub jego zastępca zwoływał dietę liste, który w większości przypadków był również podpisywany przez kanclerza.[86] Listy były wysłane 2–4 tygodnie przed otwarciem diety[95]. SWtawienie się na diecie było obowiązkowe: ci, którzy nie stawili się, karani byli grzywną w wysokości 100-200 florenów[96].

Ponad 320 diet odbyło się w latach 1571–1690, ale ich roczna liczba zmieniała się z roku na rok[97]. Delegaci gromadzili się częściej w okresach zamieszek[98]. Na przykład dietę zwoływano ponad pięćdziesiąt razy między 1594 a 1606 rokiem i ponad pięćdziesiąt pięć razy między 1657 a 1667 rokiem[99]. Zgodnie z prawem zwyczajowym książęta byli zobowiązani do zasiadnia w dwóch dietach każdego roku[98]. Pierwsza dieta roku była zwoływana około dnia Świętego Jerzego (24 kwietnia).[100] Druga lub „krótka dieta” była zwyczajowo w święto św. Michała (29 września), ale Bethlen Gábor namówił stany do jej anulowania w 1622 r.[100][101]

Większość diet odbywała się w Gyulafehérvár, zwłaszcza w latach 90. XVI wieku i między 1613 a 1658 r.[102] Chociaż miasto było zwyczajowo siedzibą władców Siedmiogrodu, delegaci woleli Tordę, Kolozsvár i Nagyenyed (obecnie Kluż-Napoka i Aiud w Rumunii), które znajdowały się w centralnym regionie księstwa.[102] Częste inwazje zmusiły Michała Apafiego do zwołania diety w fortecach Fogaras i Radnót (obecnie Făgăraș i Iernut w Rumunii) pod koniec lat 80. XX wieku.[103]

Delegaci otrzymali szczegółowe instrukcje podczas ich mianowania [102]. Większość instrukcji dotyczyła kwestii lokalnych (takich jak przywileje handlowe i konflikty między mieszczanami i szlachtą), umożliwiając delegatom swobodne omawianie ogólnych tematów.[104] Mogli jednak od czasu do czasu odnosić się do braku instrukcji, jeśli nie chcą omawiać niektórych tematów[105]. Na przykład, kiedy Michał Apafy próbował przekonać dietę do wydania dekretów dotyczących kwestii, które nie zostały wymienione w zaproszeniu, delegaci oparli się, mówiąc, że ich instrukcje nie obejmują tych tematów[105].

Procedura

Jeśli dieta odbyła się w mieście innym niż siedziba księcia, książę przybył do miasta na kilka dni przed rozpoczęciem diety[106]. Delegaci z każdego Narodu lub wyznania mogli odbyć osobne spotkania przed otwarciem, aby opracować własne propozycje dotyczące konkretnych kwestii dotyczących ich społeczności.[92] W pierwszym dniu diety delegaci uczestniczyli w porannym nabożeństwie w kościele, który w większości przypadków był również miejscem sesji diety.[106] Sesje mogłą odbywać się również w obozach wojskowych[107], a nawet w stodole w nagłych przypadkach[106]. Po porannym nabożeństwie delegaci wysyłali posłów do monarchy, aby poinformowali go, że zgromadzili się na diecie[108]. Książęta rzadko uczestniczyli w sesjach, ale byli reprezentowani przez wyznaczonych spadkobierców lub poruczników[109][82]

Mówca diety upewniał się, że wszyscy zaproszeni byli obecni[82]. W tym celu dwóch delegatów musiało odczytać nazwiska wszystkich delegatów podczas otwarcia diety[106]. Mówca był również odpowiedzialny za utrzymanie porządku podczas debat[82]. Sesje diety były jawne, ale dieta mogła zdecydować o odbyciu zamkniętego spotkania.[92]

W większości udokumentowanych przypadków „propozycje” monarchy dotyczące omawianych tematów zostały odczytane wkrótce po otwarciu diety[108]. Następnie delegaci sporządzali memorandum, aby wyemitować skargi każdego Narodu[110], prosząc księcia o rozwiązanie ich problemów.[111] Książę musiał odpowiedzieć na każdy punkt memorandum[112]. Jeśli odpowiedź monarchy nie zadowalała delegatów, książę i dieta zaczęli wymieniać listy na temat omawianych kwestii[113]. Korespondencja trwała do momentu osiągnięcia konsensusu lub kiedy dieta uznała, że ​​książę nie chciał zaakceptować ich propozycji[113]. Delegaci zaczynali omawiać królewskie propozycje dopiero po zakończeniu debaty na temat memorandum[108].

Językiem dyskusji był węgierski.[92] Każdy delegat mógł zabrać głos, ale był zobowiązany do zachowania zwięzłości.[92] Po zamknięciu debaty mówca streszczał główne punkty i nakazał delegatom zabranie głosu w omawianej sprawie.[92] Decyzje wydane w diecie były sankcjonowane przez monarchę[106]. Egzekwowanie przepisów było także królewskim przywilejem[106].

Funkcje

Książęta zostali wybrani na diecie zgodnie z podstawowymi prawami księstwa[114]. Negocjacje poprzedzające wybory księcia pozwoliły Trzem Narodom zabezpieczyć kwestię szczególnego dokumentu, w którym przyszły monarcha zobowiązał się do poszanowania ich wolności.[114] Jednak niewielu monarchów było faktycznie dowolnie wybranych. Na przykład Gabriel Báthory przejął tron przy wsparciu nieregularnych wojsk hajduków w 1608 r .; delegaci wybrali Gabriela Bethlena „w obawie” przed interwencją osmańską w 1613 r., zgodnie z sarkastyczną uwagą Ferenca Nagya Szabó[115].

Diety pełniły funkcje legislacyjne, administracyjne i sądowe[116]. Dieta mogła upoważnić monarchę lub radę królewską do pełnienia swoich funkcji[117]. Na przykład Krzysztof Báthory został upoważniony do działania przeciwko radykalnym protestantom w 1578 r.[117]

Prawie 5000 dekretów wydano w XVI i XVII wieku.[118] Ich analiza dowodzi, że monarchowie dominowali w życiu politycznym księstwa[119]. Delegaci prawie zawsze akceptowali królewskie propozycje dotyczące podatków i podejęli tylko jedną próbę uregulowania wydatkowania dochodów podatkowych w 1593 r.[120] Regularnie upoważniali też monarchę do mobilizacji opłaty ogólnej.[121] Wprowadzili monopole państwowe bez znacznego oporu, chociaż za panowania Jerzego I Rakoczego dopiero po długich negocjacjach z księciem.[122] Z drugiej strony, diety wydały setki dekretów na tematy lokalne, w tym regulacje dotyczące poszukiwania uciekinierów lub granic szlacheckich.[123]

Diety działał również jako sąd wyższej instancji, szczególnie w sprawach motywowanych politycznie[124][125] Gabriel Bethlen został uznany winnym zdrady stanu na diecie w listopadzie 1612 r., ale decyzję tę anulowano na pierwszej diecie jego rządów w październiku 1613 r.[126] Dieta skazała Kata Iffjú, wdowę po Jana Imreffyego (który był kanclerzem Gabriela Batorego) na śmierć za kazirodztwo, wszeteczeństwo i czary za panowania następcy Batorego, Gabriela Bethlena na początku 1614 r.[127] Sprawy prawne były rozpatrywane na konkretnych sesjach sądowych.[125]

Diety czasami nawiązywały bezpośrednią korespondencję z obcymi mocarstwami, ale listy potwierdzają, że poparcie określonych aktów dyplomatycznych monarchów było głównym celem delegatów[128]. Udokumentowano również korespondencję między dietą a pretendentami lub innymi wewnętrznymi przeciwnikami monarchy, szczególnie w drugiej połowie XVII wieku.[129]

Przypisy

  1. ↑ Mircea Dogaru; Mihail Zahariade (1996). History of the Romanians: From the origins to the modern age, Volume 1 of History of the Romanians, History of the Romanians. Amco Press. s. 148. ISBN 9789739675598.
  2. ↑ 2,0 2,1 László Fosztó: Ritual Revitalisation After Socialism: Community, Personhood, and Conversion among Roma in a Transylvanian Village, Halle-Wittenberg, 2007 [1]
  3. ↑ Ştefan Pascu (1990). A History of Transylvania. Dorset Press. str. 101. ISBN 9780880295260.
  4. ↑ Lucian Leuștean (2014). Orthodox Christianity and Nationalism in Nineteenth-century Southeastern Europe. Oxford University Press. str. 132. ISBN 9780823256068.
  5. ↑ Rady 1992, str. 91.
  6. ↑ Curta 2006, str. 350.
  7. ↑ Kristó 2003, str. 91.
  8. ↑ Curta 2006, pstr. 355–356.
  9. ↑ Curta 2006, str. 356.
  10. ↑ Kristó 2003, pstr. 88–91.
  11. ↑ Uwaga 1: Doboka, Fehér, Hunyad, Kolozs, Kraszna, Küküllő i Torda.
  12. ↑ Kristó 2003, pstr. 97–98.
  13. ↑ Pop 2005, str. 270.
  14. ↑ Kristó 2003, str. 133.
  15. ↑ 15,0 15,1 Pop 2005, str. 255.
  16. ↑ Kristó 2003, pstr. 128, 136.
  17. ↑ Pop 2005, pstr. 254–255.
  18. ↑ Uwaga 2: Udvarhelyszék, Csíkszék, Sepsiszék, Orbaiszék, Kézdiszék, Marosszék i Aranyosszék.
  19. ↑ Kristó 2003, str. 130.
  20. ↑ 20,0 20,1 Makkai 1994, str. 208.
  21. ↑ Makkai 1994, str. 236.
  22. ↑ Makkai 1994, pstr. 236–237.
  23. ↑ Kristó 2003, str. 115.
  24. ↑ 24,0 24,1 Makkai 1994, str. 180.
  25. ↑ Pop 2005, str. 256.
  26. ↑ 26,0 26,1 Makkai 1994, str. 235.
  27. ↑ Curta 2006, pstr. 350–351, 355.
  28. ↑ Kristó 2003, pstr. 32–33.
  29. ↑ Kristó 2003, str. 140.
  30. ↑ Pop 2005, str. 258.
  31. ↑ Makkai 1994, pstr. 198, 218.
  32. ↑ Pop 2005, str. 259.
  33. ↑ Kristó 2003, pstr. 220, 241.
  34. ↑ Pop 2005, pstr. 263–264.
  35. ↑ 35,0 35,1 Pop 2005, str. 264.
  36. ↑ 36,0 36,1 36,2 Makkai 1994, str. 207.
  37. ↑ Makkai 1994, pstr. 215, 230.
  38. ↑ Makkai 1994, pstr. 218, 230.
  39. ↑ Makkai 1994, pstr. 230–231.
  40. ↑ Makkai 1994, str. 223.
  41. ↑ 41,0 41,1 41,2 Pop 2005, str. 273.
  42. ↑ 42,0 42,1 Sălăgean 2016, str. 147.
  43. ↑ 43,0 43,1 Kristó 2003, str. 220.
  44. ↑ Dörner 2005, str. 302.
  45. ↑ 45,0 45,1 Dörner 2005, str. 307.
  46. ↑ örner 2005, str. 308.
  47. ↑ Dörner 2005, str. 310.
  48. ↑ 48,0 48,1 Sălăgean 2016, str. 155.
  49. ↑ 49,0 49,1 Kristó 2003, str. 221.
  50. ↑ 50,0 50,1 Pop 2005, str. 294.
  51. ↑ 51,0 51,1 51,2 Makkai 1994, str. 224.
  52. ↑ 52,0 52,1 52,2 52,3 Pop 2005, str. 267.
  53. ↑ 53,0 53,1 Makkai 1994, str. 225.
  54. ↑ 54,0 54,1 54,2 Makkai 1994, str. 226.
  55. ↑ Pop 2005, pstr. 279–280.
  56. ↑ 56,0 56,1 Fodor 2013, str. 17.
  57. ↑ 57,0 57,1 Dörner 2009, str. 300.
  58. ↑ 58,0 58,1 58,2 Rady 1992, str. 98.
  59. ↑ 59,0 59,1 Makkai 1994, pstr. 221–222.
  60. ↑ Makkai 1994, str. 228.
  61. ↑ Rady 1992, str. 99.
  62. ↑ 62,0 62,1 62,2 Fodor 2013, str. 18.
  63. ↑ 63,0 63,1 Makkai 1994, str. 237.
  64. ↑ 64,0 64,1 Sălăgean 2016, str. 158.
  65. ↑ 65,0 65,1 Rady 1992, str. 87.
  66. ↑ Fodor 2013, pstr. 15, 18.
  67. ↑ Stephen Werbőczy: The Customary Law of the Renowned Kingdom of Hungary in Three Parts (1517) (3.2.2.), str. 377.
  68. ↑ 68,0 68,1 68,2 Barta 1994, str. 247.
  69. ↑ 69,0 69,1 69,2 Dörner 2005, str. 342.
  70. ↑ Barta 1994, str. 249.
  71. ↑ Dörner 2005, pstr. 342–343.
  72. ↑ Barta 1994, str. 252.
  73. ↑ Barta 1994, pstr. 252–253.
  74. ↑ Barta 1994, str. 254.
  75. ↑ 75,0 75,1 75,2 Dörner 2005, str. 344.
  76. ↑ 76,0 76,1 76,2 76,3 Barta 1994, str. 265.
  77. ↑ Barta 1994, str. 260.
  78. ↑ Barta 1994, pstr. 260, 294.
  79. ↑ Barta 1994, pstr. 294.
  80. ↑ Trócsányi 1976, str. 24.
  81. ↑ 81,0 81,1 81,2 81,3 Dörner 2009, str. 154.
  82. ↑ 82,0 82,1 82,2 82,3 82,4 82,5 Dörner 2009, str. 155.
  83. ↑ 83,0 83,1 83,2 Trócsányi 1976, str. 25.
  84. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 26–27.
  85. ↑ 85,0 85,1 85,2 85,3 85,4 Trócsányi 1976, str. 27.
  86. ↑ 86,0 86,1 86,2 86,3 Dörner 2009, str. 142.
  87. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 25-27.
  88. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 28–29.
  89. ↑ 89,0 89,1 Trócsányi 1976, str. 28.
  90. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 28–30.
  91. ↑ 91,0 91,1 Trócsányi 1976, str. 71.
  92. ↑ 92,0 92,1 92,2 92,3 92,4 92,5 92,6 Dörner 2009, str. 156.
  93. ↑ 93,0 93,1 Trócsányi 1976, str. 70.
  94. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 68–70.
  95. ↑ 95,0 95,1 95,2 Trócsányi 1976, str. 23.
  96. ↑ Trócsányi 1976, str. 40.
  97. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 16–17.
  98. ↑ 98,0 98,1 Trócsányi 1976, str. 17.
  99. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 16–18.
  100. ↑ 100,0 100,1 Dörner 2009, str. 143.
  101. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 17–18.
  102. ↑ 102,0 102,1 Trócsányi 1976, pstr. 21–22.
  103. ↑ Trócsányi 1976, str. 22.
  104. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 33, 39.
  105. ↑ 105,0 105,1 Trócsányi 1976, str. 39.
  106. ↑ 106,0 106,1 106,2 106,3 106,4 106,5 Dörner 2009, str. 144.
  107. ↑ Trócsányi 1976, str. 46.
  108. ↑ 108,0 108,1 108,2 Trócsányi 1976, str. 72.
  109. ↑ Trócsányi 1976, str. 47.
  110. ↑ Uwaga 1: Narody mogą na przykład składać skargi na arbitralne działania monarchów lub ich urzędników. Na przykład po zamordowaniu Gabriela Batorego, który okupował Hermannstadt, Sasi domagali się przywrócenia miasta do ich społeczności od nowego księcia Gabriela Bethlena w październiku 1613 roku. Narody mogły również domagać się ulgi podatkowej lub podobnych ulg. Na przykład Seklerzy poprosili księcia o zwolnienie ich z pracy publicznej wiosną 1628 r. (Péter (1994), str. 313, 316; Trócsányi (1976), str. 83–87, 90)
  111. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 72, 83.
  112. ↑ Trócsányi 1976, str. 98.
  113. ↑ 113,0 113,1 Trócsányi 1976, str. 99.
  114. ↑ 114,0 114,1 Dörner 2009, str. 138.
  115. ↑ Péter 2009, pstr. 305–306, 313.
  116. ↑ Dörner 2009, str. 153.
  117. ↑ 117,0 117,1 Trócsányi 1976, str. 175.
  118. ↑ Trócsányi 1976, str. 142.
  119. ↑ Trócsányi 1976, str. 146.
  120. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 151–152.
  121. ↑ Trócsányi 1976, pstr. 146, 152.
  122. ↑ Trócsányi 1976, str. 149.
  123. ↑ Trócsányi 1976, str. 145.
  124. ↑ Trócsányi 1976, str. 162.
  125. ↑ 125,0 125,1 Dörner 2009, str. 157.
  126. ↑ Trócsányi 1976, str. 163.
  127. ↑ Trócsányi 1976, str. 170.
  128. ↑ Trócsányi 1976, str. 154.
  129. ↑ Trócsányi 1976, str. 174.

Źródła

Źródła pierwszorzędne

  • Stephen Werbőczy: The Customary Law of the Renowned Kingdom of Hungary in Three Parts (1517) (Edited and translated by János M. Bak, Péter Banyó and Martyn Rady with an introductory study by László Péter) (2005). Charles Schlacks, Jr. Publishers. .


Źródła drugorzędne

  • Barta, Gábor (1994). "The Emergence of the Principality and its First Crises (1526–1606)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 247–300. ISBN 963-05-6703-2.
  • Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89452-4.
  • Dörner, Anton E. (2005). "Transylvania between stability and crisis (1457–1541)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (eds.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 299–348. ISBN 973-7784-00-6.
  • Dörner, Anton E. (2009). "Power Structure". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas; Magyari, András (eds.). The History of Transylvania, Vol. II. (from 1541 to 1711). Romanian Academy, Center for Transylvanian Studies. str. 133–178. ISBN 978-973-7784-43-8.
  • Fodor, Romulus Gelu (2013). "Constitutional Thought and Institutions in Medieval Transylvania". In Rady, Martyn; Simon, Alexandru (eds.). Government and Law in Medieval Moldavia, Transylvania and Wallachia. School of Slavonic and East European Studies, University College London. str. 15–19. ISBN 978-0-903425-87-2.
  • Kristó, Gyula (2003). Early Transylvania (895-1324). Lucidus Kiadó. ISBN 963-9465-12-7.
  • Makkai, László (1994). "The Emergence of the Estates (1172–1526)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 178–243. ISBN 963-05-6703-2.
  • Péter, Katalin (1994). "The Golden Age of the Principality (1606–1660)". In Köpeczi, Béla; Barta, Gábor; Bóna, István; Makkai, László; Szász, Zoltán; Borus, Judit (eds.). History of Transylvania. Akadémiai Kiadó. str. 301–358. ISBN 963-05-6703-2.
  • Pop, Ioan-Aurel (2005). "Transylvania in the 14th century and the first half of the 15th century (1300–1456)". In Pop, Ioan-Aurel; Nägler, Thomas (eds.). The History of Transylvania, Vol. I. (until 1541). Romanian Cultural Institute. str. 246–298. ISBN 973-7784-04-9.
  • Rady, Martyn (1992). "Voivode and Regnum: Transylvania's Place in the Medieval Kingdom of Hungary". In Péter, László (ed.). Historians and the History of Transylvania. Boulder. str. 87–101. ISBN 0-88033-229-8.
  • Sălăgean, Tudor (2016). Transylvania in the Second Half of the Thirteenth Century: The Rise of the Congregational System. ISBN 978-90-04-24362-0.
  • Trócsányi, Zsolt (1976). Az erdélyi fejedelemség korának országgyűlései (adalék az erdélyi rendiség történetéhez) [The Diets of the Age of the Principality of Transylvania (Wkład w historię stanów Transylwanii] (po węgiersku). Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-0843-5.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Parlament_stanowy_Siedmiogrodu&oldid=44748”