Csák I. István: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "Podczaszy królewscy" na "Stolnicy królewscy")
 
(Nie pokazano 37 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:50procent]]
+
[[Kategoria:0]]
−
[[Kategoria:Nieprzetłumaczone z węgierskiego]]
 
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_I_Cs%C3%A1k
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_I_Cs%C3%A1k
Linia 31: Linia 30:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[brak informacji]]
 
|poprzednik        = [[brak informacji]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Podczaszy królewski]]<br>(1275-1279 )
+
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1275-1279 )
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Básztély II. Rénold]]
 
|następca          = [[Básztély II. Rénold]]
 
}}
 
}}
−
 
 
{|  
 
{|  
 
|
 
|
 
|}
 
|}
  
−
Stephen (I) z pokrewnej Csák (węgierski: István Csák (I.); ok. 1235 - 1279/83) był węgierskim arystokratą i właścicielem ziemskim, który zajmował świeckie pozycje za panowania króla Władysława IV. Jego siostrzeńcem i spadkobiercą był oligarcha Matthew III Csák, który na podstawie przejęć wujów stał się de facto władcą jego królestwa niezależnie od króla i przywłaszczył sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach.
+
'''Csák I. István''' (pol. ''Stefan I Csák'') (* ok. 235,&nbsp;† 1279÷83), węgierski arystokrata i właściciel ziemski, który zajmował świeckie pozycje za panowania króla [[IV. László|Władysława IV]]. Jego bratankiem i spadkobiercą był oligarcha [[Csák III. Máté]], który na podstawie przejęć po stryjach stał się de facto władcą jego królestwa niezależnie od króla i przywłaszczył sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach.
−
 
 
−
<small><small>'''Stephen''' (I) from the kindred Csák ({{lang-hu|Csák nembeli (I.) István}}; ''c''. 1235 – 1279/83) was a Hungarian noble and landowner, who held secular positions during the reign of king [[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus IV]]. His nephew and heir was the oligarch [[Matthew III Csák]], who, based on his uncles' acquisitions, became the ''de facto'' ruler of his domain independently of the king and usurped [[royal prerogative]]s on his territories. </small></small>
 
  
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
−
Stephen urodził się w rodzie Csák jako jeden z czterech synów Mateusza I, założyciela i pierwszego członka oddziału w Trencsén, pełnił funkcję mistrza skarbu (1242-1245), a Margaret z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej. [1] Bracia Stephena byli Mark I, pochodzący z Hiszpanii hrabstwem Hont w 1247 r., Ale nie ma dalszych informacji na jego temat; Matthew II, wybitny generał i Palatyn z Węgier (1278-1280; 1282-1283); i Piotr I, który również zajmował potężne pozycje, w tym palatyn (1275–1276; 1277; 1278; 1281), a ponadto był ojcem notorycznego Mateusza III [2]. Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego bannermana klanu Csák [3]. Ich syn Stephen Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później władzę nad Csák z powodu braku bezpośredniego dorosłego mężczyzny po śmierci Mateusza III w 1321 r. [4]
+
István urodził się w rodzie [[Csák]] jako jeden z czterech synów [[Csák I. Máté|Mateusza I]], założyciela i pierwszego członka gałęzi z [[Trencsén]], pełnił funkcję [[mistrz skarbu|skarbnika królewskiego]] (1242-1245) i Małgorzaty (Margit) z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.<ref>Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 219.</ref> Jego braćmi byli: Mark I – [[ispán]] komitatu [[Hont]] w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat), [[Csák II. Máté|Mateusz II]] – wybitny dowódca i [[palatyn]] (1278-1280; 1282-1283) oraz [[Csák I. Péter |Piotr I]], który również piastował ważne furzędy pozycje, w tym był palatynem (1275–1276; 1277; 1278; 1281), a ponadto był ojcem [[Csák III. Máté|Mateusza III]].<ref name="Kristó" /> Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego ''chorążego'' klanu Csák.<ref name="Kristó" /> Ich syn Stefan Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję klanu Csák z powodu braku bezpośredniego dorosłego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r.<ref name="Kristó" />
−
 
 
−
<small><small>He was born into the [[Csák (genus)|''gens'' Csák]] as one of the four sons of [[Matthew I Csák|Matthew I]], founder and first member of the Trencsén branch, who served as [[master of the treasury]] (1242–1245), and Margaret from an unidentified noble family.<ref name='Markó_219'>Markó 2006, p. 219.</ref> Stephen's brothers were [[Mark I Csák|Mark I]], [[ispán]] (''comes'') of [[Hont County]] in 1247, but there is no further information about him; [[Matthew II Csák|Matthew II]], a notable general and [[palatine of Hungary]] (1278–1280; 1282–1283); and [[Peter I Csák|Peter I]], who also held powerful positions, including palatine (1275–1276; 1277; 1278; 1281) and who, furthermore, was the father of the notorious Matthew III.<ref name='Kristó_31'>Kristó 1986, p. 31.</ref> He had also a younger sister, who married to the [[Moravia]]n noble Zdislav Sternberg, a loyal bannerman of the Csák clan.<ref name='Kristó_50'>Kristó 1986, p. 50.</ref> Their son, Stephen Sternberg (or "''the Bohemian''") later inherited the Csák dominion because of the absence of a direct adult male descendant after the death of Matthew III in 1321.<ref name='Kristó_199'>Kristó 1986, p. 199.</ref> </small></small>
 
  
 
==Kariera==
 
==Kariera==
  
−
Stephen został po raz pierwszy wspomniany w przywileju królewskim wydanym w 1260 roku. Zgodnie z tym poprzednio zajmował wioskę Tata z miejscowego opactwa benedyktynów. Papież Innocenty IV, który zmarł w 1254 r., Polecił biskupowi Veszprémowi Zlaudusowi Kaplonowi odzyskać posiadłość dla Kościoła rzymskokatolickiego. Tak więc akt tyraniczny Szczepana miał miejsce w 1254 r. Lub wcześniej, więc mógł urodzić się około 1235 r. Szczepan jednak nie oddał posiadłości prawowitemu właścicielowi aż do 1260 r., W wyniku następcy Innocentego papież Aleksander IV zapytał króla węgierskiego Belę IV zmusić go. [2]
+
István został po raz pierwszy wspomniany w przywileju królewskim wydanym w 1260 roku. Zgodnie z tym poprzednio zajmował wioskę Tata z miejscowego opactwa benedyktynów. Papież [[Innocenty IV]], który zmarł w 1254 r., Polecił [[biskup Veszprém |biskupowi Veszprém]] [[Kaplony Zlaudus|Zladusowi Kaplonyemu]] odzyskać posiadłość dla Kościoła rzymskokatolickiego. W ten sposób doszło do tyrańskiego aktu Stefana z 1254 r. lub wcześniej, więc mógł się on urodzić około 1235 r. István jednak nie oddał posiadłości prawowitemu właścicielowi aż do 1260 r., w rezultacie następca Innocentego, papież [[Aleksander IV]], zwrócił się do króla Węgier, [[IV. Béla|Beli IV]], aby go zmusił.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1986). ''Csák Máté'' [''Mateusz Csák'']. Magyar História, Gondolat. Budapest. str. 31-32, 50, 199.</ref>
−
 
 
−
<small><small>Stephen was first mentioned by a [[royal charter]], issued in 1260. According to this, he formerly occupied the village of [[Tata, Hungary|Tata]] from the local [[Order of Saint Benedict|Benedictine]] abbey. [[Pope Innocent IV]], who died in 1254, instructed [[Zlaudus Kaplon]], the [[Roman Catholic Archdiocese of Veszprém|Bishop of Veszprém]] to recover the estate for the [[Roman Catholic Church]]. Thus Stephen's tyrannical act occurred in or before 1254, so he might have been born around 1235. However Stephen did not give back the possession to its rightful owner until 1260, as a result Innocent's successor, [[Pope Alexander IV]] asked the Hungarian king, [[Béla IV of Hungary|Béla IV]] to force him.<ref name='Kristó_31'/> </small></small>
 
−
 
 
−
On, wraz z Mateuszem II i Piotrem I, był wpływowym zwolennikiem księcia Szczepana, który zbuntował się przeciwko swojemu ojcu, rządowi Béli i przejął rząd Transylwanii w latach 60. W tym czasie Stephen I Csák pełnił funkcję mistrza stewardów na dworze książęcym Stefana w 1263 r. [5] Po koronacji Władysława IV został mianowany Ispán z powiatu Trencsén w 1272 r., Według historyka Gyuli Kristó. [6] Jednak Attila Zsoldos zidentyfikował Stephena Rátóta jako szlachetnego człowieka, który sprawował urząd w pierwszym roku mniejszego Władysława [7]. Nie ma zapisów, że osiągnęliby oni urząd za panowania Stefana V (1270-1272), którego wiernie wspierali w wojnie domowej między ojcem i synem. W 1275 r. Stephen był z pewnością Hiszpanem hrabstwa Trencse [7]. Następnie pełnił funkcję mistrza stewardów w latach 1275–1276. Poza tym pełnił również funkcję fryzjera z hrabstwa Bars (1275–1276), kopalni (1275) i wysp słowiańskich (1276). Został na krótko zastąpiony przez Bastiona Reynolda w 1276 r., Ale powrócił na stanowisko do tego samego roku i piastował urząd do 1279 r. Był także Hiszpanem powiatu bratysławskiego (1277–1279). Jego następcą został jego młodszy brat Piotr I na obu pozycjach. [8] Według Zsoldosa można sobie wyobrazić, że Stephen był także panem skarbu (1273) i rozpiętości hrabstwa Sopron (1280). [9]
 
−
 
 
−
<small><small>He, along with Matthew II and Peter I, was an influential supporter of [[Stephen V of Hungary|duke Stephen]], who rebelled against his father, Béla's rule and took over the government of [[Transylvania]] in the 1260s. During that time, Stephen I Csák served as [[master of the stewards]] in Stephen's ducal court in 1263.<ref name='Zsoldos_71'>Zsoldos 2011, p. 71.</ref> After the coronation of [[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus IV]], he was appointed ispán of [[Trencsén County]] in 1272, according to historian Gyula Kristó.<ref name='Kristó_32'>Kristó 1986, p. 32.</ref> However Attila Zsoldos identified [[Stephen Rátót]] as the noble who held that office in the first regnal year of the minor Ladislaus.<ref name='Zsoldos_214'>Zsoldos 2011, p. 214.</ref> There is no record that he would have reached an office during the reign of Stephen V (1270–1272), whom he faithfully supported in the civil war between father and son. In 1275, Stephen was certainly ispán of Trencsén County.<ref name='Zsoldos_214'/> After that he served as master of the stewards between 1275 and 1276. Besides that he also functioned as ispán of [[Bars County]] (1275–1276), Bánya (1275) and Szolgagyőr ispánates (1276). He was replaced by [[Reynold Básztély]] for a short time in 1276, however he retook the position yet at the same year and held the office until 1279. He was also ispán of [[Pozsony County]] (1277–1279). He was succeeded by his younger brother, Peter I in both positions.<ref name='Zsoldos_55'>Zsoldos 2011, p. 55.</ref> According to Zsoldos, it is conceivable that Stephen was also [[master of the treasury]] (1273) and ispán of [[Sopron County]] (1280).<ref name='Zsoldos_310'>Zsoldos 2011, p. 310.</ref> </small></small>
 
  
−
Ostatnia wzmianka o jego nazwisku ma miejsce w 1279 r., Kiedy Władysław IV nazwał go „magistrem” Szczepanem, synem mistrza Mateusza z pokrewnego Csáka, jako „ukochanego i wiernego barona” (łac .: Stephanus filius magistrate Mathey de gatunek Chak dilectus et fidelis bar noster). Szczepan nie miał dzieci, w wyniku czego Mateusz III odziedziczył jego własność, która później stała się największym wrogiem Karola I podczas wojny króla z oligarchami i dla zjednoczonego królestwa [6].
+
István, wraz z [[Csák II. Máté|Mateuszem II]] i [[Csák I. Péter|Piotrem I]], był wpływowym zwolennikiem księcia [[V. István|Stefana]], który zbuntował się przeciwko swojemu ojcu, Beli IV i przejął władzę nad Siedmiogrodem w latach 60. W tym czasie, w 1263 r. István pełnił funkcję podczaszego na dworze książęcym Stefana.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 55, 71, 214, 310.</ref> Po koronacji [[IV. László|Władysława IV]] został mianowany [[ispán]]em komitatu [[Trencsén]] w 1272 r. (według historyka Gyuli Kristó).<ref name="Kristó" /> Jednak [[Attila Zsoldos|Attila Zsoldos]] zidentyfikował [[Rátót I. István|Stefana I Rátóta]] jako tego szlachcica, który piastował ten urząd w pierwszym roku panowania małoletniego Władysława.<ref name="Zsoldos" /> Nie ma zapisów, że doszedłby do urzędu za panowania  [[V. István|Stefana V]] (1270-1272), którego wiernie wspierali w wojnie domowej między ojcem i synem. W 1275 r. István był z pewnością [[ispán]]em komitatu [[Trencsén]].<ref name="Zsoldos" /> Następnie pełnił funkcję [[stolnik królewski|stolnika królewskiego]] w latach 1275–1276. Poza tym pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatów: [[Bars]] (1275–1276), [[Bánya]] (1275) i [[Szolgagyőr]] (1276). Został na krótko zastąpiony przez [[Básztély II. Rénold|Rénolda II Básztélyego]] w 1276 r., ale powrócił na stanowisko do tego samego roku i piastował urząd do 1279 r. Był także [[ispán]]em komitatu [[Pozsony]] (1277–1279). Jego następcą na obu funkcjach został jego młodszy brat Piotr I.<ref name="Zsoldos" /> Według Zsoldosa można sobie wyobrazić, że István był także [[Skarbnik|mistrzem skarbu]] (1273) i [[ispán]]em komitatu [[Sopron]] (1280).<ref name="Zsoldos" />
  
−
<small><small>The last mention of his name occurs in 1279, when Ladislaus IV called him "magister" Stephen, the son of magister Matthew from the kindred Csák as his "beloved and faithful baron" ({{lang-la|nobilis vir et honestus magister Stephanus filius magistri Mathey de genere Chak dilectus et fidelis baro noster}}). Stephen had no children, as a result Matthew III inherited his property, who later became the greatest enemy of [[Charles I of Hungary|Charles I]] during the king's war against the oligarchs and for the unified realm.<ref name='Kristó_32'/> </small></small>
+
Ostatnia wzmianka o nim ma miejsce w 1279 r., gdy Władysław IV nazwał go ''„magistrem” Istvánem, synem mistrza Máté z klanu Csáka'', jako „ukochanego i wiernego barona” (łac. ''Stephanus filius magistrate Mathey de gatunek Chak dilectus et fidelis bar noster''). István nie miał dzieci, w wyniku czego Mateusz III odziedziczył po nim wielki spadek, dzięki któremu mógł sobie pozwolić na przeciwstawienie się królowi [[I. Károly|Karolowi I]] podczas wojny króla z oligarchami. <ref name="Kristó" />
  
 
==Posiadłości==
 
==Posiadłości==
Linia 68: Linia 56:
 
[[File:Hrušov Castle (P0182).jpg|thumb|250px|The ruins of Hrussó (Hrušov) Castle]]
 
[[File:Hrušov Castle (P0182).jpg|thumb|250px|The ruins of Hrussó (Hrušov) Castle]]
  
−
Stephen I był właścicielem ziemskim w pobliżu Almásfüzitő w 1269 roku. Wraz z Mateuszem II i Piotrem I zaczął nabywać dobra w północno-zachodniej części Węgier i opuścił starożytne posiadłości z rodzaju w powiecie Fejér (np. Csákvár). Za rządów Béli IV przekroczył już Dunaj, ponieważ król podarował mu Palást, hrabstwo Hont (dziś: Plášťovce, Słowacja). Stephen zamienił swoją ziemię w Hetény, hrabstwo Komárom (dziś: Chotín, Słowacja) na Kistapolcsány, hrabstwo Bars (dziś: Topoľčianky, Słowacja) i 100 marek. Przed 1274 r. Był także właścicielem Maholi, Vojkóc (dziś: Volkovce, Słowacja) i Tajny (dziś część Tajnej, Słowacja), jednak te dobra i 50 marek zostały sprzedane przez Szczepana dla ziem zamkowych wojowników w Bori (dziś: Bory , Słowacja). [2]
+
István I był właścicielem ziemskim w pobliżu Almásfüzitő w 1269 roku. Wraz z Mateuszem II i Piotrem I zaczął nabywać dobra w północno-zachodniej części Węgier i opuścił starodawne posiadłości klanu w powiecie Fejér (np. Csákvár). Za rządów Beli IV przekroczył Dunaj, ponieważ król podarował mu Palást w komitacie [[Hont]] (dziś: Plášťovce, Słowacja). István zamienił swoją ziemię w Hetény w komitacie Komárom (dziś: Chotín, Słowacja) na Kistapolcsány w komitacie [[Bars]] (dziś: Topoľčianky, Słowacja) i 100 marek. Przed 1274 r. był także właścicielem Maholi, Vojkóc (dziś: Volkovce, Słowacja) i Tajny (dziś część Tajnej, Słowacja), jednak te dobra i 50 marek zostały sprzedane przez Istvána za ziemie zamkowych wojowników w Bori (dziś: Bory , Słowacja).<ref name="Kristó" />
−
 
 
−
<small><small>Stephen I was a landowner near [[Almásfüzitő]] in 1269. Alongside Matthew II and Peter I, he began to acquire possessions in the north-western [[Comitatus (Kingdom of Hungary)|counties]] of the [[Kingdom of Hungary]] and left the ancient estates of the genus in [[Fejér County (former)|Fejér County]] (e. g. [[Csákvár]]). During the rule of Béla IV, he already crossed the [[Danube]], because the king donated [[Plášťovce|Palást]], [[Hont County]] (today: Plášťovce, [[Slovakia]]) to him. Stephen exchanged his land in [[Chotín|Hetény]], [[Komárom County]] (today: Chotín, Slovakia) to [[Topoľčianky|Kistapolcsány]], Bars County (today: Topoľčianky, Slovakia) and 100 marks. Before 1274, he also owned Mahola, Vajkóc (today: [[Volkovce]], Slovakia) and [[Tajná|Tajna]] (today part of Tajná, Slovakia), however, these possessions and 50 marks were sold by Stephen for the lands of [[castle warrior]]s in [[Bory, Levice District|Bori]] (today: Bory, Slovakia).<ref name='Kristó_31'/> </small></small>
 
−
 
 
−
Stephen próbował ustanowić swoją władzę w słabo zaludnionej północnej części hrabstwa Bars. Być może był to szlachcic, który zbudował zamek Hrušov pod Szkicó (dziś: Skýcov, Słowacja), który stał się jego centrum. Król Władysław IV przekazał Ugrócię (dziś: Veľké Uherce, Słowacja) i Dziewczynę (dziś: Oslany, Słowacja) w 1274 r., Wydłużoną i ciągłą dominację w hrabstwie North Bars. [6]
 
  
−
<small><small>Stephen tried to establish his dominion in the sparsely populated northern part of Bars County. Perhaps he was the noble, who built Hrussó (Hrušov) Castle near [[Skýcov|Szkicó]] (today: Skýcov, Slovakia), which became his centre. King Ladislaus IV donated [[Veľké Uherce|Ugróc]] (today: Veľké Uherce, Slovakia) and [[Oslany|Oszlány]] (today: Oslany, Slovakia) in 1274, establishing an elongated and contiguous dominion in North Bars County.<ref name='Kristó_32'/> </small></small>
+
István próbował ustanowić swoją władzę w słabo zaludnionej północnej części komitatu [[Bars]]. Być może był on tym szlachcicem, który zbudował zamek Hrušov pod Szkicó (dziś: Skýcov, Słowacja), a który stał się centrum jego dominium. Król Władysław IV przekazał Ugróc (dziś: Veľké Uherce, Słowacja) i Dziewczynę (dziś: Oslany, Słowacja) w 1274 r., tworząc i ugruntowując jego ciągłą dominację w północnej części komitatu Bars.<ref name="Kristó" />
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 80: Linia 64:
  
 
==Źródła==
 
==Źródła==
−
* {{hu icon}} Kristó, Gyula (1986). ''Csák Máté'' ("Matthew Csák"). Magyar História, Gondolat. Budapest. {{ISBN|963-281-736-2}}
+
* Kristó, Gyula (1986). ''Csák Máté'' [''Mateusz Csák'']. Magyar História, Gondolat. Budapest. ISBN 963-281-736-2.
−
* {{hu icon}} Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' ("The High Officers of the Hungarian State from Saint Stephen to the Present Days&nbsp;– A Biographical Encyclopedia") (2nd edition); Helikon Kiadó Kft., Budapest; {{ISBN|963-547-085-1}}.
+
 
−
* {{hu icon}} Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' ("Secular Archontology of Hungary, 1000–1301"). História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. {{ISBN|978-963-9627-38-3}}
+
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
 
==Życiorys ==
 
==Życiorys ==
  
−
István Csák I. († 1279–83) jest członkiem trenczeńskiego oddziału rodziny Csáków, synem Mateusza I oraz wujem znanego pana prowincji Máté Csáka. Joiner, kapelan kilku hrabstw. Certyfikaty są od 1254 do 1279. Nie wiemy o jego dzieciach. [1]
+
István Csák I. († 1279–83) jest członkiem trenczeńskiego oddziału rodziny Csáków, synem Mateusza I oraz wujem znanego pana prowincji Máté Csáka. Joiner, kapelan kilku hrabstw. Certyfikaty są od 1254 do 1279. Nie wiemy o jego dzieciach.<ref name="Kristó1983">Kristó Gyula. Családja eredete, ''Csák Máté (Magyar história)''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2</ref>
−
 
 
−
<small><small>'''Csák I. István''' (†1279-83 között) a [[Csák nemzetség]] ''trencséni ág''ának tagja, [[Csák Máté (tárnokmester)|I. Máté]] fia, [[Csák Máté (trencséni tartományúr)|Csák Máté]], a közismert [[tartományúr]] nagybátyja. Asztalnokmester, több megye ispánja. Oklevelekben 1254 előttől, 1279-ig szerepel. Gyermekeiről nem tudunk.<ref name="Kristó:Csák:Családja eredete"> {{cite book |chapter=Családja eredete |author= [[Kristó Gyula]] |title= Csák Máté (Magyar história)|publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-736-2}} </ref> </small></small>
 
  
 
== Élete ==
 
== Élete ==
  
−
Nic nie wiemy o działalności jego najstarszego brata, Marka, ale znamy jego potomstwo. On i jego dwaj bracia, Matthew i Peter, prowadzili agresywną politykę przejęć. Jego nazwa jest po raz pierwszy wspomniana w akcie z 1260 r., Zgodnie z którym IV. Papież Ince zlecił biskupowi Veszprémowi odzyskanie wioski Tata dla benedyktyńskiego opactwa Tata, które Stephen przymusowo im odebrał. Zgodnie z tym Stephen musiał urodzić się najpóźniej około 1235 roku. Jej matka miała na imię Margaret. Szczepan nie zwrócił nieruchomości, więc IV. Papież Aleksander IV. Béla zwrócił się do króla węgierskiego, aby go przekonać. W 1269 r. Był właścicielem na granicy Füzitő. IV. Bela otrzymał darowiznę z hrabstwa Hont przed 1270 r., A Komet Hetény stał się jego, ale wymienił ją na Bar Kistapolcsány. W 1274 r. Zastąpił wówczas należący do Bars County Mahola, Valkóc i Tajna kosztem 50 marek dla ziem poddanych zamku Bori w North Barsi, gdzie otrzymał ziemię IV. Laszlo. Z tego wszystkiego wydaje się, że chciał założyć swoją kwaterę główną na północy Bars, ponieważ zmienił tutaj swoje rozproszone posiadłości. Najprawdopodobniej zbudował zamek Russo kilka kilometrów od Boru. IV. W 1274 roku László podarował dziewczynie Ugróc, która należała do dziewczyny, która otoczyła tutaj posiadłość Istvána. Podczas ceremonii wręczenia nagrody László Kun wspomina Istvána Kun jako czcigodnego, ukochanego i wiernego barona. [1]
+
Nic nie wiemy o działalności jego najstarszego brata, Marka, ale znamy jego potomstwo. On i jego dwaj bracia, Matthew i Peter, prowadzili agresywną politykę przejęć. Jego nazwa jest po raz pierwszy wspomniana w akcie z 1260 r., Zgodnie z którym IV. Papież Ince zlecił biskupowi Veszprémowi odzyskanie wioski Tata dla benedyktyńskiego opactwa Tata, które Stephen przymusowo im odebrał. Zgodnie z tym Stephen musiał urodzić się najpóźniej około 1235 roku. Jej matka miała na imię Margaret. Szczepan nie zwrócił nieruchomości, więc IV. Papież Aleksander IV. Béla zwrócił się do króla węgierskiego, aby go przekonać. W 1269 r. Był właścicielem na granicy Füzitő. IV. Bela otrzymał darowiznę z hrabstwa Hont przed 1270 r., A Komet Hetény stał się jego, ale wymienił ją na Bar Kistapolcsány. W 1274 r. Zastąpił wówczas należący do Bars County Mahola, Valkóc i Tajna kosztem 50 marek dla ziem poddanych zamku Bori w North Barsi, gdzie otrzymał ziemię IV. Laszlo. Z tego wszystkiego wydaje się, że chciał założyć swoją kwaterę główną na północy Bars, ponieważ zmienił tutaj swoje rozproszone posiadłości. Najprawdopodobniej zbudował zamek Russo kilka kilometrów od Boru. IV. W 1274 roku László podarował dziewczynie Ugróc, która należała do dziewczyny, która otoczyła tutaj posiadłość Istvána. Podczas ceremonii wręczenia nagrody László Kun wspomina Istvána Kun jako czcigodnego, ukochanego i wiernego barona.<ref name="Kristó1983" />
  
−
<small><small>Legidősebb testvérének, Márknak a tevékenységéről semmit sem tudunk, de utódait ismerjük. Másik két fiútestvérével, [[Csák nembeli Máté (†1283-84)|Mátéval]] és [[Csák Péter|Péterrel]] együtt agresszív birtokszerző politikát folytattak. Nevét először egy [[1260]]-as oklevél említi, amely szerint az [[1254]]-ben elhunyt [[IV. Ince pápa]] a veszprémi püspököt bízta meg azzal, hogy szerezze vissza a tatai bencés apátság számára [[Tata]] falut, amelyet István erőszakkal elvett tőlük. Eszerint Istvánnak legkésőbb 1235 körül kellett születnie. Anyja neve Margit volt. István nem adta vissza a birtokot, ezért [[IV. Sándor pápa]] [[IV. Béla magyar király]]hoz fordult, hogy vegye rá erre. [[1269]]-ben [[Almásfüzitő|Füzitő]] határában volt birtokos. IV. Bélától, tehát [[1270]] előtt kapta adományul a [[Hont vármegye]]i [[Palást (település)|Palást]]ot, övé lett a [[Komárom vármegye]]i [[Hetény (település)|Hetény]] is, de ezt elcserélte a [[Bars vármegye]]i [[Kistapolcsány]]ra. [[1274]]-ben elcserélte az ekkor már általa birtokolt Bars vármegyei [[Mahola|Maholát]], [[Valkóc]]ot és [[Tajna|Tajnát]] 50 márka ráfizetésével az észak-barsi Bori [[várjobbágy]]ainak földjeire, ahol már kapott előtte földet [[IV. László magyar király|IV. László]]tól. Mindebből úgy tűnik, hogy birtokközpontját Bars északi részén akarta kialakítani, mert ide cserélte szétszórt birtokait. Nagy valószínűséggel ő építette a Boritól néhány kilométerre levő [[Hrussó vár]]at. [[IV. László magyar király|IV. László]] [[1274]]-ben Hrussótól északra az [[Oszlány]]hoz tartozó [[Nagyugróc|Ugrócot]] adományozta neki, amivel kikerekítette István itteni birtoktestét. Az adományozó oklevélben Kun László ''István mester''t tiszteletre méltó, szeretett, hű bárójának mondja.<ref name="Kristó:Csák:Családja eredete"/> </small></small>
+
W 1272 r. István był ponownie Hiszpanem Trenczyna, aw 1275 r. Był także Barkiem Barcelony. Od grudnia 1275 r. Przez pół roku był stolarzem, a kiedyś barsi, czasem kopalnią, a czasem biskupem-sługą. Od końca 1277 r. Do kolejnych pół roku był stolarzem i kapelanem powiatu bratysławskiego.<ref name="Kristó1983" />
  
−
W 1272 r. István był ponownie Hiszpanem Trenczyna, aw 1275 r. Był także Barkiem Barcelony. Od grudnia 1275 r. Przez pół roku był stolarzem, a kiedyś barsi, czasem kopalnią, a czasem biskupem-sługą. Od końca 1277 r. Do kolejnych pół roku był stolarzem i kapelanem powiatu bratysławskiego. [1]
+
== Przypisy ==
−
 
+
{{izvori}}
−
<small><small>István [[1272]]-ben, majd [[1275]]-ben ismét [[Trencsén vármegye]] [[ispán]]ja, [[1275]]-ben [[Bars vármegye|Barsé]] is. [[1275]] decemberétől fél évig [[asztalnokmester]], s közben hol ismét barsi, hol bányai, hol [[szolgagyőr]]i ispán. [[1277]] végétől újabb fél évig ismét asztalnokmester és [[Pozsony vármegye]] ispánja.<ref name="Kristó:Csák:Családja eredete"/> </small></small>
 
−
 
 
−
== Forrás ==
 
  
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Csák I. István
+
  |urzędnik          = Csák I. István (węg.)<br>Stefan I Csák (pol.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
 
  |tytulatura        = Ban Severin<br>Podczaszy królewski
 
  |tytulatura        = Ban Severin<br>Podczaszy królewski
Linia 145: Linia 126:
  
 
  |1. związek        = żona
 
  |1. związek        = żona
−
  |1. związek z      = nieznana
+
  |1. związek z      = Győr N
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
Linia 160: Linia 141:
 
{{SORTUJ:Csak,Istvan 01}}
 
{{SORTUJ:Csak,Istvan 01}}
  
−
[[Kategoria:Klan Csák]]
+
[[Kategoria:Klan]]
−
[[Kategoria:Klany]]
+
[[Kategoria:Csák]]
−
[[Kategoria:Podczaszy królewscy]]
+
[[Kategoria:Stolnicy królewscy]]
−
[[Kategoria:Rodzina Trencséni]]
+
[[Kategoria:Rodzina]]
−
[[Kategoria:Rodziny]]
+
[[Kategoria:Trencséni]]
−
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]

Aktualna wersja na dzień 10:21, 28 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Preceded by Reynold Básztély Master of the stewards 1275–1276 Succeeded by Reynold Básztély

Preceded by Reynold Básztély Master of the stewards 1276–1279 Succeeded by Peter Csák

Poprzednik: Ban Severin
(ok.1243 ) 		Następca:
brak informacji brak informacji
Poprzednik: Stolnik królewski
(1275-1279 ) 		Następca:
brak informacji Básztély II. Rénold

Csák I. István (pol. Stefan I Csák) (* ok. 235, † 1279÷83), węgierski arystokrata i właściciel ziemski, który zajmował świeckie pozycje za panowania króla Władysława IV. Jego bratankiem i spadkobiercą był oligarcha Csák III. Máté, który na podstawie przejęć po stryjach stał się de facto władcą jego królestwa niezależnie od króla i przywłaszczył sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach.

Rodzina

István urodził się w rodzie Csák jako jeden z czterech synów Mateusza I, założyciela i pierwszego członka gałęzi z Trencsén, pełnił funkcję skarbnika królewskiego (1242-1245) i Małgorzaty (Margit) z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.[1] Jego braćmi byli: Mark I – ispán komitatu Hont w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat), Mateusz II – wybitny dowódca i palatyn (1278-1280; 1282-1283) oraz Piotr I, który również piastował ważne furzędy pozycje, w tym był palatynem (1275–1276; 1277; 1278; 1281), a ponadto był ojcem Mateusza III.[2] Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego chorążego klanu Csák.[2] Ich syn Stefan Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję klanu Csák z powodu braku bezpośredniego dorosłego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r.[2]

Kariera

István został po raz pierwszy wspomniany w przywileju królewskim wydanym w 1260 roku. Zgodnie z tym poprzednio zajmował wioskę Tata z miejscowego opactwa benedyktynów. Papież Innocenty IV, który zmarł w 1254 r., Polecił biskupowi Veszprém Zladusowi Kaplonyemu odzyskać posiadłość dla Kościoła rzymskokatolickiego. W ten sposób doszło do tyrańskiego aktu Stefana z 1254 r. lub wcześniej, więc mógł się on urodzić około 1235 r. István jednak nie oddał posiadłości prawowitemu właścicielowi aż do 1260 r., w rezultacie następca Innocentego, papież Aleksander IV, zwrócił się do króla Węgier, Beli IV, aby go zmusił.[2]

István, wraz z Mateuszem II i Piotrem I, był wpływowym zwolennikiem księcia Stefana, który zbuntował się przeciwko swojemu ojcu, Beli IV i przejął władzę nad Siedmiogrodem w latach 60. W tym czasie, w 1263 r. István pełnił funkcję podczaszego na dworze książęcym Stefana.[3] Po koronacji Władysława IV został mianowany ispánem komitatu Trencsén w 1272 r. (według historyka Gyuli Kristó).[2] Jednak Attila Zsoldos zidentyfikował Stefana I Rátóta jako tego szlachcica, który piastował ten urząd w pierwszym roku panowania małoletniego Władysława.[3] Nie ma zapisów, że doszedłby do urzędu za panowania Stefana V (1270-1272), którego wiernie wspierali w wojnie domowej między ojcem i synem. W 1275 r. István był z pewnością ispánem komitatu Trencsén.[3] Następnie pełnił funkcję stolnika królewskiego w latach 1275–1276. Poza tym pełnił również funkcję ispána komitatów: Bars (1275–1276), Bánya (1275) i Szolgagyőr (1276). Został na krótko zastąpiony przez Rénolda II Básztélyego w 1276 r., ale powrócił na stanowisko do tego samego roku i piastował urząd do 1279 r. Był także ispánem komitatu Pozsony (1277–1279). Jego następcą na obu funkcjach został jego młodszy brat Piotr I.[3] Według Zsoldosa można sobie wyobrazić, że István był także mistrzem skarbu (1273) i ispánem komitatu Sopron (1280).[3]

Ostatnia wzmianka o nim ma miejsce w 1279 r., gdy Władysław IV nazwał go „magistrem” Istvánem, synem mistrza Máté z klanu Csáka, jako „ukochanego i wiernego barona” (łac. Stephanus filius magistrate Mathey de gatunek Chak dilectus et fidelis bar noster). István nie miał dzieci, w wyniku czego Mateusz III odziedziczył po nim wielki spadek, dzięki któremu mógł sobie pozwolić na przeciwstawienie się królowi Karolowi I podczas wojny króla z oligarchami. [2]

Posiadłości

Plik:Hrušov Castle (P0182).jpg
The ruins of Hrussó (Hrušov) Castle

István I był właścicielem ziemskim w pobliżu Almásfüzitő w 1269 roku. Wraz z Mateuszem II i Piotrem I zaczął nabywać dobra w północno-zachodniej części Węgier i opuścił starodawne posiadłości klanu w powiecie Fejér (np. Csákvár). Za rządów Beli IV przekroczył Dunaj, ponieważ król podarował mu Palást w komitacie Hont (dziś: Plášťovce, Słowacja). István zamienił swoją ziemię w Hetény w komitacie Komárom (dziś: Chotín, Słowacja) na Kistapolcsány w komitacie Bars (dziś: Topoľčianky, Słowacja) i 100 marek. Przed 1274 r. był także właścicielem Maholi, Vojkóc (dziś: Volkovce, Słowacja) i Tajny (dziś część Tajnej, Słowacja), jednak te dobra i 50 marek zostały sprzedane przez Istvána za ziemie zamkowych wojowników w Bori (dziś: Bory , Słowacja).[2]

István próbował ustanowić swoją władzę w słabo zaludnionej północnej części komitatu Bars. Być może był on tym szlachcicem, który zbudował zamek Hrušov pod Szkicó (dziś: Skýcov, Słowacja), a który stał się centrum jego dominium. Król Władysław IV przekazał Ugróc (dziś: Veľké Uherce, Słowacja) i Dziewczynę (dziś: Oslany, Słowacja) w 1274 r., tworząc i ugruntowując jego ciągłą dominację w północnej części komitatu Bars.[2]

Przypisy

  1. ↑ Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 219.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Kristó, Gyula (1986). Csák Máté [Mateusz Csák]. Magyar História, Gondolat. Budapest. str. 31-32, 50, 199.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 55, 71, 214, 310.

Źródła

  • Kristó, Gyula (1986). Csák Máté [Mateusz Csák]. Magyar História, Gondolat. Budapest. ISBN 963-281-736-2.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Życiorys

István Csák I. († 1279–83) jest członkiem trenczeńskiego oddziału rodziny Csáków, synem Mateusza I oraz wujem znanego pana prowincji Máté Csáka. Joiner, kapelan kilku hrabstw. Certyfikaty są od 1254 do 1279. Nie wiemy o jego dzieciach.[1]

Élete

Nic nie wiemy o działalności jego najstarszego brata, Marka, ale znamy jego potomstwo. On i jego dwaj bracia, Matthew i Peter, prowadzili agresywną politykę przejęć. Jego nazwa jest po raz pierwszy wspomniana w akcie z 1260 r., Zgodnie z którym IV. Papież Ince zlecił biskupowi Veszprémowi odzyskanie wioski Tata dla benedyktyńskiego opactwa Tata, które Stephen przymusowo im odebrał. Zgodnie z tym Stephen musiał urodzić się najpóźniej około 1235 roku. Jej matka miała na imię Margaret. Szczepan nie zwrócił nieruchomości, więc IV. Papież Aleksander IV. Béla zwrócił się do króla węgierskiego, aby go przekonać. W 1269 r. Był właścicielem na granicy Füzitő. IV. Bela otrzymał darowiznę z hrabstwa Hont przed 1270 r., A Komet Hetény stał się jego, ale wymienił ją na Bar Kistapolcsány. W 1274 r. Zastąpił wówczas należący do Bars County Mahola, Valkóc i Tajna kosztem 50 marek dla ziem poddanych zamku Bori w North Barsi, gdzie otrzymał ziemię IV. Laszlo. Z tego wszystkiego wydaje się, że chciał założyć swoją kwaterę główną na północy Bars, ponieważ zmienił tutaj swoje rozproszone posiadłości. Najprawdopodobniej zbudował zamek Russo kilka kilometrów od Boru. IV. W 1274 roku László podarował dziewczynie Ugróc, która należała do dziewczyny, która otoczyła tutaj posiadłość Istvána. Podczas ceremonii wręczenia nagrody László Kun wspomina Istvána Kun jako czcigodnego, ukochanego i wiernego barona.[1]

W 1272 r. István był ponownie Hiszpanem Trenczyna, aw 1275 r. Był także Barkiem Barcelony. Od grudnia 1275 r. Przez pół roku był stolarzem, a kiedyś barsi, czasem kopalnią, a czasem biskupem-sługą. Od końca 1277 r. Do kolejnych pół roku był stolarzem i kapelanem powiatu bratysławskiego.[1]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Kristó Gyula. Családja eredete, Csák Máté (Magyar história). Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2

Csák I. István (węg.)
Stefan I Csák (pol.)

— Ban Severin
Podczaszy królewski		 —
Ban Severin
Okres od ok.1243
Poprzednik brak informacji
Następca brak informacji
Podczaszy królewski
Okres od 1275
do 1279
Poprzednik brak informacji
Następca Básztély II. Rénold
Dane biograficzne
Klan Csák
Rodzina Trencséni
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny ok.1235
Śmierć między 1279 a 1283
Ojciec I. Máté
Matka Nn Margit
Rodzeństwo I. Márk
II. Máté
I. Péter
siostra
Żona Győr N
Dzieci brak
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Csák_I._István&oldid=50994”