Rátót II. Domokos: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 24 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:1prz]]
+
[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Dominic_II_R%C3%A1t%C3%B3t
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Dominic_II_R%C3%A1t%C3%B3t
Linia 18: Linia 18:
 
|poprzednik        = [[brak informacji]]
 
|poprzednik        = [[brak informacji]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Odźwierny królewski]]<br>(1301)
 
|gl_članak_funkcija = [[Odźwierny królewski]]<br>(1301)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[brak kontynuacji]]
 +
}}
 +
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[brak informacji]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1306)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[brak kontynuacji]]
 
|następca          = [[brak kontynuacji]]
Linia 34: Linia 41:
 
|}
 
|}
  
'''Rátót II. Domokos''' (pol. ''Dominik II Rátót'') († 1320), węgierski szlachcic, w służbie Korony Węgier za panowania [[III. András|Andrzeja III]] i po wyginięciu dynastii [[Árpád|Arpadów]], podczas krótkiego panowania [[Wacław]]a.
+
'''Rátót II. Domokos''' (pol. ''Dominik II Rátót'') (*&nbsp;nieznana, [[1320]]), węgierski szlachcic, w służbie [[Królestwo|Królestwa Węgier]] za panowania [[III. András|Andrzeja III]] i po wyginięciu dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], podczas krótkiego panowania [[Wacław]]a.
 
 
<small><small>'''Dominic (II) from the kindred Rátót''' ({{lang-hu|Rátót nembeli (II.) Domokos}}; died 1320) was a Hungarian powerful lord at the turn of the 13th and 14th centuries, who served as [[Palatine of Hungary]] from 1315 to 1320. At the beginning of his career, he was a staunch supporter of [[Andrew III of Hungary]], serving his [[Master of the treasury]] for a decade. He retained his office after the extinction of the [[Árpád dynasty]] too, during the short reign of [[Wenceslaus III of Bohemia|Wenceslaus]]. </small></small>
 
  
Domokos, z pomocą swoich braci i kuzynów, założył domenę zainstalowaną w komitatach [[Nógrád]] i [[Heves]], a zatem należał do tzw. oligarchów, którzy ''de facto'' rządzili w czasach epoki anarchii feudalnej. W tym charakterze miał różne konflikty z potężnym wówczas oligarchą [[Csák III. Máté|Mateuszem III Csákiem]]. Po '''odejściu''' [[Wacław]]a z Węgier Domokos poparł roszczenia [[I. Károly|Karola I]], pozostając jego żarliwym stronnikiem aż do śmierci w 1320 r. Domokos był przodkiem rodziny [[Pásztói]], która '''rozkwitała''' do początku XVI wieku.
+
Domokos II, z pomocą swoich braci i kuzynów, założył domenę zainstalowaną w komitatach [[Nógrád]] i [[Heves]], a zatem należał do tzw. oligarchów, którzy ''de facto'' rządzili w czasach epoki anarchii feudalnej. W tym charakterze miał różne konflikty z potężnym wówczas oligarchą [[Csák III. Máté|Mateuszem III Csákiem]]. Po rezygnacji [[Wacław]]a z roszczeń do korony Węgier Domokos poparł [[I. Károly|Karola Roberta]], pozostając jego żarliwym stronnikiem aż do śmierci w 1320 r. Domokos był przodkiem rodziny [[Pásztói]], która dotrwała do początku XVI wieku.
 
 
<small><small>Dominic, with the assistance of his brothers and cousins, established a province, which mostly laid in [[Nógrád County (former)|Nógrád]] and [[Heves County (former)|Heves]] counties, thus he was among the so-called [[Oligarch (Kingdom of Hungary)|oligarchs]], who ruled ''de facto'' independently their dominions during the era of feudal anarchy. In this capacity, he had various conflicts with the most powerful oligarch [[Matthew III Csák|Matthew Csák]]. After Wenceslaus' departure from Hungary, Dominic supported the claim of [[Charles I of Hungary|Charles I]], becoming his ardent partisan until his death in 1320. Dominic was the ancestor of the [[Pásztói family]], which flourished until the early 16th century. </small></small>
 
  
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
Domokos II prawdopodobnie urodził się na początku lat 60. XIII wieku<ref name="Kádár">Kádár, Tamás (2014). ''Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor'' [''Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót'']. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 269–276, 278, 280–284, 286.</ref> w prestiżowym i wpływowym '''rodzie''' [[Rátót]] jako syn [[Rátót I. István|Stefana I]] („Porc”), który był '''silnym''' stronnikiem królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] i pełnił kilka funkcji w sądzie od 1265 r.<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 56, 64, 173, 195, 310.</ref> Jest prawdopodobne, że jedyna znana żona Stefana, [[Smaragd Aglent|Aglent Smaragd]], nie była matką Domokos; nadal żyła w 1327 r. i była '''zakonnicą''' [[Beginki i begardzi|beginką]] w klasztorze Sibylla w Budzie. Jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r.<ref name="Kádár" /> Stryj Domokosa był potężnym baronem [[Rátót I. Loránd|Rolandem I]] miał czterech znanych braci: Wawrzyńca, który zginął w [[Hód|bitwie nad jeziorem Hód]] (w pobliżu dzisiejszego [[Hódmezővásárhely]]) w 1282 roku. [[Rátót I. László|Władysław I]] był '''[[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]]''' w 1300 roku i przodkiem rodziny [[Tari]]. [[Rátót Kakas|Kogut]] był [[koniuszy|koniuszym królewskim]] i zginął w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgonami]] w 1312 roku. Był on przodkiem rodziny [[Kakas de Kaza]]. Najmłodszym bratem był [[Rátót III. Leusták|Eustachy III]] (także zwany „Wielkim”). Po raz pierwszy wspomniano o nim we współczesnych mu zapisach dopiero w 1338 r., Więc był prawdopodobnie znacznie młodszy od swoich zmarłych braci, a jego matką był być może Aglent Smaragd<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Rátót 1. główna gałąź)</ref>.
+
Domokos II prawdopodobnie urodził się na początku lat 60. XIII wieku<ref name="Kádár">Kádár, Tamás (2014). ''Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor'' [''Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót'']. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 269–276, 278, 280–284, 286.</ref> w prestiżowym i wpływowym rodzie [[Rátót]] jako syn [[Rátót I. István|Stefana I]] („''Porca''”), który był zagorzałym stronnikiem królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] i pełnił kilka funkcji w sądzie od 1265 r.<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 56, 64, 173, 195, 310.</ref> Jest prawdopodobne, że jedyna znana żona Stefana, [[Smaragd Aglent|Aglent Smaragd]], nie była matką Domokosa; nadal żyła w 1327 r. i była zakonnicą–[[Beginki i begardzi|beginką]] w klasztorze Sibylla w Budzie. Jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r.<ref name="Kádár" /> Stryj Domokosa, [[Rátót I. Loránd|Roland I Rátót]] był potężnym baronem. Domokos miał czterech znanych braci:  
 
+
* Wawrzyńca, który zginął w [[Hód|bitwie nad jeziorem Hód]] (w pobliżu dzisiejszego [[Hódmezővásárhely]]) w 1282 roku;
<small><small>Dominic II was presumably born in the early 1260s{{sfn|Kádár|2014|p=269}} into the prestigious and influential [[Rátót (genus)|''gens'' (clan) Rátót]], as the son of [[Stephen Rátót|Stephen I]] ("the Porc"), who was a strong confidant of Queen [[Elizabeth the Cuman]] and held several offices in her court since 1265.{{sfn|Zsoldos|2011|p=310}} It is plausible that Stephen's only known wife Aglent Smaragd was not the mother of Dominic; she was still alive in 1327, and was a [[Beguines and Beghards|Beguine]] nun at the Sibylla cloister in Buda. Her brothers, Ladislaus and Aynard were active courtiers even in 1350.{{sfn|Kádár|2014|p=270}} Dominic's uncle was the powerful baron [[Roland I Rátót|Roland I]]. Dominic had four known brothers: Lawrence was killed in the Battle of Lake Hód (near present-day [[Hódmezővásárhely]]) in 1282. [[Ladislaus Rátót|Ladislaus]] was [[Ban of Slavonia]] in 1300 and ancestor of the [[Tari family]]. [[Kakas Rátót|Kakas]] was [[Master of the horse (Kingdom of Hungary)|Master of the horse]] and was killed in the [[Battle of Rozgony]] in 1312. He was forefather of the Kakas de Kaza noble family. The youngest brother was Leustach III (also "the Great"). He was first mentioned by contemporary records only in 1338, thus he was presumably much younger than his late brothers, and his mother was perhaps Aglent Smaragd. </small></small>
+
* [[Rátót I. László|Władysława I]] [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] w 1300 roku i przodka rodziny [[Tari]];
 
+
* [[Rátót Kakas|Koguta]] [[koniuszy|koniuszego królewskiego]], który zginął w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgonami]] w 1312 roku, przodka rodziny [[Kakas de Kaza]];
Z nieznaną z imienia żoną Domokos miał dwóch synów: starszego Dominika III (również zwanego „Wielkim”), który przybrał nazwisko [[Pásztói]] (czasem także [[Hasznosi]]) od nazwy posiadłości. Jego szlachecka rodzina '''przetrwała''' aż do początku XVI wieku. Młodszy syn, Stefan IV, został wspomniany tylko raz w dokumencie w 1323 r.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Rátót 3. Pásztói - gałąź)</ref>
+
* [[Rátót III. Leusták|Eustachego III]] (także zwanego „Wielkim”). Po raz pierwszy wspomniano o nim we współczesnych mu zapisach dopiero w 1338 r., Więc był prawdopodobnie znacznie młodszy od swoich zmarłych braci, a jego matką był być może Aglent Smaragd<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Rátót 1. główna gałąź)</ref>.
  
<small><small>Dominic had two sons from his unidentified wife. The elder one Dominic III (also "the Great") took the surname Pásztói (sometimes also Hasznosi) after his land centre [[Pásztó]]. The noble family flourished until the early 16th century. The younger son, Stephen IV was mentioned only once by a document in 1323. </small></small>
+
Z nieznaną z imienia żoną Domokos miał dwóch synów:
 +
* Dominika III (również zwanego „Wielkim”), który przybrał nazwisko [[Pásztói]] (czasem także [[Hasznosi]]) od nazwy posiadłości. Jego szlachecka rodzina przetrwała aż do początku XVI wieku;
 +
* Stefana IV, wspomnianego tylko raz w dokumencie w 1323 r.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Rátót 3. Pásztói - gałąź)</ref>
  
 
== Stronnik Andrzeja ==
 
== Stronnik Andrzeja ==
  
Domokos po raz pierwszy pojawił się we współczesnych nu dokumentach w 1270 roku, kiedy był jeszcze nieletni.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 250.</ref> Następnie wspomniano o nim trzech nieautentycznych czarterów z 1283 roku. Pierwszy dokument opowiada o procesie i późniejszej umowie w sprawie '''pokrewnego''' śledzenia ich majątku. W związku z tym Domokos otrzymał [[Pata]] i [[Szentgyörgy]] w komitacie [[Somogy]], Selpe w komitacie [[Pozsony]], [[Putnok]] i [[Feled]] (obecnie Jesenské, Słowacja) w komitacie [[Gömör]], [[Kaza]] w komitacie [[Borsod]], Rátót w komitacie [[Pest]] i inne ziemie w komitacie [[Bihar]] oraz Siedmiogrodzie. Pozostałe dwa dokumenty zawierają darowizny przywilejów dla Pata i Szentgyörgy, jako nagrodę dla członków krewnych, którzy dzielnie walczyli w poprzednich latach przeciwko Kumanom<ref name="Kádár" />. Domokos zniknął później ze źródeł; nie posiadał żadnej godności królewskiej za panowania króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]]. Od lat osiemdziesiątych XIII wieku wieloosoowe pokolenie [[Rátót]] poczęło budować swoją prowincję na północny wschód od stolicy, która rozprzestrzeniła się głównie na komitaty [[Nógrád]] i [[Heves]]. Posiadłości Domokosa sięgały po komitaty [[Borsod]] i [[Gömör]], gdzie klan Ákos postepował w podobny sposób.<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 160, 467–468, 470, 478.</ref> W wielu przypadkach wiązało się to z konfliktem z lokalną szlachtą. '''Zgodnie z traktatem, który został podpisany w Zagyvafő (obecnie w pobliżu [[Salgótarján]]) przez Rátótów i gałąź [[Zagyvafői]] klanu [[Kacsics]] pod koniec 1290 r., wcześniej doszło do poważnych starć i konfrontacji między obiema rodzinami'''. Zgodnie z dokumentem, Rátótowie zaatakowali i zniszczyli trzy forty - w tym Szőlős - Eustachego Kacsicsa, który również został zabity wraz z trzema członkami rodziny i niezliczonymi sługami. W traktacie pośredniczyli [[palatyn]] [[Aba Amadé|Amadeusz Aba]] i [[András (biskup)|Andrzej]], [[biskup Egeru]]. Członkowie rodu Rátót, w tym Domokos, obiecali, że odbudują trzy forty i zapłacą 200 [[marki|marek]] jako rekompensatę. Stopień zaangażowania Domokos jest nieznany, ale jego zaangażowanie w konflikt zostało udowodnione jego podpisem w dokumencie<ref name="Kádár" />.
+
Domokos II po raz pierwszy pojawił się we współczesnych nu dokumentach w 1270 roku, kiedy był jeszcze nieletni.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 250.</ref> Następnie wspomniano o nim w trzech nieautentycznych dokumentach z 1283 roku. Pierwszy dokument opowiada o procesie i późniejszej umowie w sprawie rodzinnego śledzenia ich majątku. W związku z tym Domokos otrzymał [[Pata]] i [[Szentgyörgy]] w komitacie [[Somogy]], Selpe w komitacie [[Pozsony]], [[Putnok]] i [[Feled]] (obecnie Jesenské, Słowacja) w komitacie [[Gömör]], [[Kaza]] w komitacie [[Borsod]], Rátót w komitacie [[Pest]] i inne ziemie w komitacie [[Bihar]] oraz Siedmiogrodzie. Pozostałe dwa dokumenty zawierają darowizny przywilejów dla Pata i Szentgyörgy, jako nagrodę dla członków krewnych, którzy dzielnie walczyli w poprzednich latach przeciwko Kumanom<ref name="Kádár" />. Domokos zniknął później ze źródeł; nie posiadał żadnej godności królewskiej za panowania króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]]. Od lat osiemdziesiątych XIII wieku wieloosobowe pokolenie [[Rátót]] poczęło budować swoją prowincję na północny wschód od stolicy, która rozprzestrzeniła się głównie na komitaty [[Nógrád]] i [[Heves]]. Posiadłości Domokosa sięgały po komitaty [[Borsod]] i [[Gömör]], gdzie klan Ákos postepował w podobny sposób.<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 160, 467–468, 470, 478.</ref> W wielu przypadkach wiązało się to z konfliktem z lokalną szlachtą, np. zgodnie z umową, która została podpisana w Zagyvafő (obecnie w pobliżu [[Salgótarján]]) przez Rátótów i gałąź [[Zagyvafői]] klanu [[Kacsics]] pod koniec 1290 r., wcześniej doszło do poważnych starć i konfrontacji między obiema rodzinami. Dokument informuje nas, że Rátótowie zaatakowali i zniszczyli trzy forty, w tym Szőlős własnośc Eustachego Kacsicsa, który również został zabity wraz z trzema członkami rodziny i niezliczonymi sługami. W umowie pośredniczyli: [[palatyn]] [[Aba Amadé|Amadeusz Aba]] i [[András (biskup)|Andrzej]], [[biskup Egeru]]. Członkowie rodu Rátót, w tym Domokos II, obiecali, że odbudują trzy forty i zapłacą 200 [[marki|marek]] jako rekompensatę. Stopień zaangażowania Domokosa jest nieznany, ale jego zaangażowanie w konflikt zostało udowodnione jego podpisem w dokumencie<ref name="Kádár" />.
 
 
<small><small>Dominic first appeared in contemporary records in 1270, when he was still a minor.{{sfn|Markó|2006|p=250}} He was next mentioned by three non-authentic charters from 1283. The first document narrates a lawsuit and a subsequent agreement within the kindred following the division of their estates. Accordingly, Dominic was granted [[Patapoklosi|Pata]] and [[Tótszentgyörgy|Szentgyörgy]] in [[Somogy County (former)|Somogy County]], Selpe in [[Pozsony County]], [[Putnok]] and [[Jesenské, Rimavská Sobota District|Feled]] (present-day Jesenské, Slovakia) in [[Gömör és Kishont County|Gömör County]], [[Sajókaza|Kaza]] in [[Borsod County]], [[Vácrátót|Rátót]] in [[Pest County]] and other lands in [[Bihar County]] and [[Transylvania]]. The other two documents contain donations of privilege to Pata and Szentgyörgy, as a reward to the members of the kindred, who bravely fought in the previous years against the Cumans.{{sfn|Kádár|2014|p=271}} Dominic disappeared from the sources thereafter; he did not hold any royal dignity during the reign of [[Ladislaus IV of Hungary]]. Since the 1280s, the wide Rátót kinship started to build their province to northeast of the capital, which laid mostly in Nógrád and Heves counties. Dominic's possessions reached out Borsod and Gömör counties, where the Ákos clan passed a similar way.{{sfn|Szűcs|2002|p=160}} In many cases, this has involved conflict with the local nobility. According to a treaty, which was signed in Zagyvafő (present-day near [[Salgótarján]]) by the Rátóts and the Zagyvafői branch of the [[Kacsics]] clan in late 1290, there were serious clashes and confrontations between the two families prior to that. According to the document, the Rátóts attacked and destroyed the three forts – including [[Mátraszőlős|Szőlős]] – of Leustach Kacsics, who was also killed along with three family members and countless servants. The treaty was mediated by Palatine [[Amadeus Aba]] and [[Andrew, Bishop of Eger]]. The members of the Rátót clan, including Dominic pledged that they will rebuild the three forts and pay 200 [[Mark (currency)|marks]] as a compensation. Dominic's degree of participation is unknown, but his involvement in the conflict was proved by his signature in the document.{{sfn|Kádár|2014|p=272}} </small></small>
 
  
 
[[File:Denar of Andrew III.jpg|thumb|left|190px|alt=A crowned young man sitting on a throne|Denar [[III. András|Andrzeja III]]. Domokos II Rátót był odpowiedzialny za królewską politykę gospodarczą przez całe jego panowanie]]
 
[[File:Denar of Andrew III.jpg|thumb|left|190px|alt=A crowned young man sitting on a throne|Denar [[III. András|Andrzeja III]]. Domokos II Rátót był odpowiedzialny za królewską politykę gospodarczą przez całe jego panowanie]]
  
Dominic został uznany za wiernego zwolennika i mocnego stronnika króla Andrzeja III do grudnia 1291 r., gdy został mianowany [[skarbnik|skarbnikiem królewskim]], zastępując [[Ákos I. Mojsa|Mojsa I Ákosa]].<ref name="Zsoldos2011" /> Mniej więcej w tym samym czasie jego brat Władysław (lub Lack) został '''[[Master of the stewards]]'''.<ref name="Zsoldos2011" /> Domokos pełnił funkcję skarbnika za panowania Andrzeja III, zachowując nawet godność po '''wygasnięciu''' dynastii [[Árpád|Arpadów]]. Według historyka [[Hóman Bálint|Bálinta Hómana]] korzystne zmiany zaszły w polityce gospodarczej państwa i centralnej administracji finansowej Węgier w ostatniej dekadzie XIII wieku, kiedy to Domokos sprawował urząd. Na przykład wybito wysokiej jakości monety o wysokiej zawartości metali szlachetnych, osiągając najwyższy poziom monet od czasów panowania [[IV. Béla|Beli IV]] kilkadziesiąt lat wcześniej. Moneta Andrzeja była popularną walutą również za granicą. Domokos ustandaryzował również oprocentowanie denara wiedeńskiego tzw. [[banovac]]a (lub banski denar). Niefortunnie te reformy okazały się przejściowe, ponieważ centralna polityka gospodarcza przestała istnieć w warunkach anarchicznych w pierwszych dwóch dekadach XIV wieku<ref name="Szűcs" />.
+
DominiK został uznany za wiernego zwolennika i mocnego stronnika króla Andrzeja III do grudnia 1291 r., gdy został mianowany [[mistrz skarbu|mistrzem skarbu]], zastępując [[Ákos I. Mojsa|Mojsa I Ákosa]].<ref name="Zsoldos2011" /> Mniej więcej w tym samym czasie jego brat Władysław (lub Lack) został [[stolnik|stolnikiem królewskim]].<ref name="Zsoldos2011" /> Domokos pełnił funkcję [[Mistrz skarbu|mistra skarbu]] za panowania Andrzeja III, zachowując nawet te godność po wygaśnięciu dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. Według historyka [[Hóman Bálint|Bálinta Hómana]] korzystne zmiany zaszły w polityce gospodarczej państwa i centralnej administracji finansowej Węgier w ostatniej dekadzie XIII wieku, kiedy to Domokos sprawował urząd. Na przykład wybito wysokiej jakości monety o wysokiej zawartości metali szlachetnych, osiągając najwyższy poziom monet od czasów panowania [[IV. Béla|Beli IV]] kilkadziesiąt lat wcześniej. Moneta Andrzeja była popularną walutą również za granicą. Domokos ustandaryzował również oprocentowanie denara wiedeńskiego tzw. [[banovac]]a (lub banski denar). Niefortunnie te reformy okazały się przejściowe, ponieważ centralna polityka gospodarcza przestała istnieć w warunkach anarchicznych w pierwszych dwóch dekadach XIV wieku<ref name="Szűcs" />.
 
 
<small><small>Dominic was considered a loyal supporter and strong confidant of King Andrew III by December 1291, when he was appointed Master of the treasury, replacing [[Mojs I Ákos|Mojs Ákos]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=64}} Around the same time, his brother Ladislaus (or Lack) was made [[Master of the stewards]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=56}} Dominic served as Master of the treasury throughout the reign of Andrew III, even retaining the dignity after the extinction of the Árpád dynasty. According to historian [[Bálint Hóman]], favorable changes occurred in the state economic policy and the Hungarian central financial administration for the last decade of the 13th century, when Dominic held the office. For instance, high-quality coins with high precious metal content were minted, which have reached the highest level of coins from the reign of [[Béla IV of Hungary|Béla IV]] decades earlier. Andrew's coinage was a popular currency in abroad too. Dominic also standardized the interest rate of the Viennese denarius with [[banovac]] (or banski denar). Unfourtantely, these reform steps were proved to be temporary, as central economic policy ceased under anarchic conditions in the first two decades of the 14th century.{{sfn|Szűcs|2002|p=478}} </small></small>
 
  
 
[[File:Hasznosi vár.jpg|thumb|right|Ruiny zamku [[Hasznos]] (obecnie koło [[Pásztó]]), zbudowany i będący własnością Domokosa II Rátóta]]
 
[[File:Hasznosi vár.jpg|thumb|right|Ruiny zamku [[Hasznos]] (obecnie koło [[Pásztó]]), zbudowany i będący własnością Domokosa II Rátóta]]
  
== 2 ==
+
Andrzej III odwiedził posiadłości Domokos w komitacie [[Heves]] na początku 1295 r. i wydał królewski przywilej w [[Pásztó]] 16 lutego, co odzwierciedla wpływy i prestiż Domokosa<ref name="Kádár" />. Oprócz swojej pozycji mistrza skarbu, Domokos został [[ispán]]em komitatu [[Somogy]] około grudnia 1297 roku, służąc co najmniej do października 1299 roku, kiedy to został [[ispán]]em komitatu [[Nógrád]]<ref name="Zsoldos2011" />. Historyk [[Kádár Tamás|Tamás Kádár]] twierdzi, że zachował oba urzędy po śmierci Andrzeja.<ref name="Kádár" /> Latem 1298 r. Andrzej III zorganizował w Peszcie zgromadzenie biskupów, szlachty, Sasów, Seklerów i Kumanów. UWydany wówczas dekret upoważniał Andrzeja do niszczenia fortów zbudowanych bez pozwolenia i nakazał karę tych, którzy siłą zajęli ziemie. zagroził także Andrzejowi ekskomuniką, jeśli nie zastosuje dekretów. Po zakończeniu [[Diecie węgierskiej|diety]] Andrzej zawarł formalny sojusz z pięcioma wpływowymi arystokratami: [[Aba Amadé|Amadeuszem Abą]], [[Ákos I. István|Stefanem I Ákosem]], Dominikiem II Rátótem, [[Balassa Dmitar|Demetriuszem Balassą]] i [[Szécs Pál|Pawłem Szécsem]], którzy oświadczyli, że są gotowi wesprzeć go przeciwko „zbuntowanym panom”, który to termin zdecydowanie obejmował [[Csák III. Máté|Mateusza III  Csáka i rodzinę [[Kőszegi]]. Na podstawie utrzymującego się kontraktu feudalnego Stefana Ákosa, Domokos prawdopodobnie zaakceptował Andrzeja jako swojego „naturalnego pana” i złożył przysięgę, że będzie bronił swego króla przed przeciwnikami, nawet przed papieżem, podczas gdy Andrzej zobowiązał się, że poprze Domokos i jego krewnych w ich wysiłkach i że zawrze pokój ze zbuntowanymi panami tylko za zgodą Domokos. Historyk [[Szucs Jenő|Jenő Szucs]] podkreślał, że posiadłości [[Rátót]]ów i [[Ákos]]ów odcięły rozszerzającą się domenę [[Csák]]ów od ziem królewskich, podczas gdy Stefan Ákos i Dominik Rátót otrzymali również wsparcie królewskie w obronie ich posiadłości ziemskich oraz w izolowaniu od siebie [[Csák]]ów i [[Kőszegi]]ch.<ref name="Szűcs" />
  
Andrzej III odwiedził posiadłości Domokos w komitacie [[Heves]] na początku 1295 r. i wydał królewski przywilej w [[Pásztó]] 16 lutego, co odzwierciedla jego wpływy i prestiż<ref name="Kádár" />. Oprócz swojej pozycji [[skarbnik|skarbnika królewskiego]], Domokos został [[ispán]]em komitatu [[Somogy]] około grudnia 1297 roku, służąc co najmniej do października 1299 roku, kiedy to został [[ispán]]em komitatu [[Nógrád]]<ref name="Zsoldos2011" />. Historyk [[Kádár Tamás|Tomasz Kádár]] twierdzi, że zachował oba urzędy po śmierci Andrzeja.<ref name="Kádár" /> Latem 1298 r. Andrzej III zorganizował w Peszcie zgromadzenie biskupów, szlachty, Sasów, Seklerów i Kumanów. Dekretem upoważniał Andrzeja do niszczenia fortów zbudowanych bez pozwolenia i nakazał karę tych, którzy siłą zajęli ziemie. zagroził także Andrzejowi ekskomuniką, jeśli nie zastosuje dekretów. Po zakończeniu '''diety''' Andrzej zawarł formalny sojusz z pięcioma wpływowymi arystokratami - [[Aba Amadé|Amadeuszem Abą]], [[Ákos István|Stefanem Ákosem]], Dominikiem II Rátótem, [[Balassa Dmitar|Demetriuszem Balassą]] i [[Szécs Pál|Pawłem Szécsem]] - którzy oświadczyli, że są gotowi wesprzeć go przeciwko „zbuntowanym panom”, którzy termin zdecydowanie obejmował [[Csák III. Máté|Mateusza III  Csáka i rodzinę [[Kőszegi]]. Opierając się na '''ocalałym''' feudalnym kontrakcie Stefana Ákosa, Domokos prawdopodobnie zaakceptował Andrzeja jako swojego „naturalnego pana” i złożył przysięgę, że będzie bronił swego króla przed przeciwnikami, nawet przed papieżem, podczas gdy Andrzej zobowiązał się, że poprze Domokos i jego krewnych w ich wysiłkach i zawrą pokój z zbuntowanymi panami tylko za zgodą Domokos. Historyk [[Szucs Jenő|Eugeniusz Szucs]] podkreślał, że posiadłości [[Rátót]]ów i [[Ákos]]ów odcięły rozszerzającą się domenę [[Csák]]ów od ziem królewskich, podczas gdy Stefan Ákos i Dominik Rátót otrzymali również wsparcie królewskie w obronie ich posiadłości ziemskich oraz w izolowaniu od siebie [[Csák]]ów i [[Kőszegi]]ch.<ref name="Szűcs" />
+
Pod koniec panowania Andrzeja III Domokosa uznano za władcę prowincji, który wraz ze swoimi braćmi i kuzynami ustanowił olbrzymie królestwo<ref name="Kristó1973">Kristó, Gyula (1973). ''Csák Máté tartományúri hatalma'' [''Prowincjonalne imperium Mateusza Csáka'']. Akadémiai Kiadó. str. 62, 72–73, 150.</ref>. Jego ziemie i wsie leżały na pograniczu komitatów: [[Heves]], [[Nógrád]], [[Gömör]] i [[Borsod]], w dolinach rzek Sajó i Rima (Rimava). Jego terytorium obejmowało także północno-wschodnie części komitatów [[Veszprém]] i [[Peszt]]. Za pośrednictwem swojego kuzyna [[Rátót I. Dezső|Dezyderiusza I Rátóta]] Domokos utrzymywał również relacje rodzinne z sąsiadem Stefanem I Ákosem<ref name="Szűcs" />. Domokos zamienił swoje posiadłości w komitacie [[Szabolcs]] na Poroszlo i jego klasztor w lutym 1299 r. z Juliuszem Sártványvecsem.<ref name="Kádár" /> Początkowo rezydował w Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), małym forcie położonym w paśmie górskim Mátra. Po zawarciu umowy o podziale majątku w obrębie rodziny, tylko jego młodszy brat Władysław i jego potomkowie byli właścicielami zamku. Następnie Domokos przeniósł się na stałe do Pásztó, który stał się centrum jego domeny i zbudował tam warowny dwór. Pod jego zarządem miasto uzyskało od Korony prawo do organizowania jarmarków i targów w 1298 r.<ref name="Kádár" /> W pobliżu wsi Hasznos (dziś część Pásztó) zbudował swój zamek nad brzegiem skalistego potoku, u podnóża zachodniej Mátry. Jego potomkowie, rodzina [[Pásztói]], posiadali fort aż do jego rozbiórki do końca XV wieku.<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>
 
 
<small><small>Andrew III visited Dominic's estates in Heves County in early 1295, and issued his royal charter in Pásztó on 16 February, which reflects his influence and prestige.{{sfn|Kádár|2014|p=273}} Beside his position of Master of the treasury, Dominic was made ''[[ispán]]'' of Somogy County around December 1297, serving in that capacity at least until October 1299, when he became ''ispán'' of Nógrád County.{{sfn|Zsoldos|2011|pp=173, 195}} Historian Tamás Kádár argues, he retained both offices after Andrew's death.{{sfn|Kádár|2014|p=274}} Andrew III held an assembly of the prelates, noblemen, Saxons, Székelys, and Cumans in [[Pest, Hungary|Pest]] in the summer of 1298. Its decrees authorized Andrew to destroy forts built without permission and ordered the punishment of those who had seized landed property with force, but also threatened Andrew with excommunication if he did not apply the decrees. After the close of the diet, Andrew entered into a formal alliance with five influential noblemen – Amadeus Aba, [[Stephen Ákos]], Dominic Rátót, [[Demetrius Balassa]] and [[Paul Szécs]] – who stated that they were willing to support him against the "rebellious lords", which term definitely covered [[Matthew III Csák|Matthew Csák]] and the [[Kőszegi family]]. Based on Stephen Ákos' surviving feudal contract, Dominic possibly accepted Andrew as his "natural lord" and swore an oath that will defend his king against his all opponents, even against the Pope, while Andrew committed himself that he will support Dominic and his kinship in their efforts and will make peace with the rebellious lords only with the consent of Dominic. Historian [[Jenő Szűcs]] emphasized, the Rátót and Ákos provinces cut off the expanding Csák domain from the royal lands, while Stephen Ákos and Dominic Rátót also received royal support to defend their landholdings and to isolate the Csáks and the Kőszegis from each other.{{sfn|Szűcs|2002|pp=467–468}} </small></small>
 
 
 
Pod koniec panowania Andrzeja III Domokosa uznano za władcę prowincji, który wraz ze swoimi braćmi i kuzynami ustanowił olbrzymie królestwo<ref name="Kristó1973">Kristó, Gyula (1973). ''Csák Máté tartományúri hatalma'' [''Prowincjonalne imperium Mateusza Csáka'']. Akadémiai Kiadó. str. 62, 72–73, 150.</ref>. Jego ziemie i wsie leżały na pograniczu komitatów [[Heves]], [[Nógrád]], [[Gömör]] i [[Borsod]], w dolinach rzek Sajó i Rima (Rimava). Jego terytorium obejmowało także północno-wschodnie części komitatów [[Veszprém]] i [[Peszt]]. Za pośrednictwem swojego kuzyna [[Rátót I. Dezső|Dezyderiusza I Rátóta]] Domokos utrzymywał również '''relacje pokrewieństwa''' z sąsiadem Stefanem Ákosem<ref name="Szűcs" />. Domokos zamienił swoje posiadłości w komitacie [[Szabolcs]] na Poroszlo i jego klasztor w lutym 1299 r. z Juliuszem Sártványvecsem.<ref name="Kádár" /> Początkowo rezydował w Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), małym forcie położonym w paśmie górskim Mátra. Po zawarciu umowy o podziale majątku w obrębie rodziny, tylko jego młodszy brat Władysław i jego potomkowie byli właścicielami zamku. Następnie Domokos przeniósł się na stałe do Pásztó, który stał się centrum jego domeny i zbudował tam warowny dwór. Pod jego zarządem miasto uzyskało od Korony prawo do organizowania jarmarków i targów w 1298 r.<ref name="Kádár" /> W pobliżu wsi Hasznos (dziś część Pásztó) zbudował swój zamek nad brzegiem skalistego potoku, u podnóża zachodniej Mátry. Jego potomkowie, rodzina [[Pásztói]], posiadali fort aż do jego rozbiórki do końca XV wieku.<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>
 
 
 
<small><small>By the end of the reign of Andrew III, Dominic was considered a provincial lord, who established a huge domain with his brothers and cousins.{{sfn|Kristó|1973|p=73}} His lands and villages laid in the borderland of Heves, Nógrád, Gömör and Borsod counties, at the valleys of the rivers [[Sajó]] and [[Rimava|Rima]] (Rimava). His territory also spread to the northeast portions of [[Veszprém County (former)|Veszprém]] and Pest counties. Through his cousin [[Desiderius Rátót]], Dominic also had kinship relationships with his neighbor and ally Stephen Ákos.{{sfn|Szűcs|2002|p=470}} Dominic exchanged his estates in [[Szabolcs County]] for [[Poroszló]] and its monastery in February 1299, with Julius Sártványvecse.{{sfn|Kádár|2014|p=275}} Initially, he resided in Ágasvár (lit. "Ágas Castle"), a small fort located in the mountain range of [[Mátra]]. Following a division contract of estates within the kindred, only his younger brother Ladislaus and his descendants owned the castle. Thereafter Dominic moved to Pásztó permanently, which became the centre of his domain and built there a fortified manor. Under his ownership, the town was granted the right from the Crown to hold fairs and markets in 1298.{{sfn|Kádár|2014|p=281}} Near the village of Hasznos (today part of Pásztó), he built his castle by the bank of the Kövecses stream, at the foot of the Western Mátra. His descendants, the Pásztói family possessed the fort until its demolition by the end of the 15th century.{{sfn|Engel|1996|p=325}} </small></small>
 
  
 
==Podczas Interregnum==
 
==Podczas Interregnum==
  
[[File:Oligarchs in the Kingdom of Hungary 14th century.svg|thumb|left|320px|The oligarchic provinces in the early 14th century]]
+
[[File:Oligarchs in the Kingdom of Hungary 14th century.svg|thumb|left|320px|Prowincje oligarchiczne na początku XIV wieku]]
  
Andrzej III, ostatni męski członek dynastii [[Árpád|Arpadów]], zmarł 14 stycznia 1301 r. Wraz z innymi panami i prałatami Domokos był obecny przy łożu śmierci króla w Budzie. W następnych dniach pozostali w stolicy w '''ewoluującej''' próżni politycznej i wspierali królową-wdowę, [[Agnes|Agnieszkę]] z Austrii<ref name="Kádár" />. Wojna domowa między różnymi pretendentami do tronu - [[I. Károly|Karolem]] z Anjou, [[Wacław]]em z Czech i [[Otto]] z Bawarii - nastąpiła po śmierci Andrzeja i trwała przez siedem lat. Na początku 1301 r. Karol z Anjou pośpieszył do Esztergom, gdzie został nieregularnie koronowany na króla. Będąc kandydatem papieża [[Bonifacy VIII|Bonifacego VIII]] na tron ​​węgierski, Karol zawsze był niepopularny, ponieważ panowie węgierscy bali się, że „utracą wolność, przyjmując króla wyznaczonego przez Kościół”, jak głosi ''[[Chronicon Pictum]]''. Domokos należał do tych panów, którzy wspierali [[Wacław]]a, syna króla Czech Wacława II, który był nie tylko prawnukiem [[IV. Béla|Beli IV]], ale także narzeczonym córki zmarłego Andrzeja III, [[Árpád-házi Erzsébet (1292–1338)|Elżbiety]]. Domokos był czołowym członkiem węgierskiej delegacji, która udała się do Czech i ofiarowała koronę młodemu [[Wacław]]owi. Czeski król spotkał się z wysłannikami węgierskimi w Hodoninie w sierpniu i przyjął ich ofertę w imieniu jego jedenastoletniego syna. Wacław II przywiózł syna do Székesfehérvár, gdzie 27 sierpnia 1301 r. [[Hont-Pázmány János|Jan Hont-Pázmány]], [[arcybiskup Kalocsa]], koronował młodego króla Wacława Koroną Świętego Stefana.<ref name="Kádár" />
+
Andrzej III, ostatni męski członek dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], zmarł 14 stycznia 1301 r. Wraz z innymi panami i prałatami Domokos był obecny przy łożu śmierci króla w Budzie. W następnych dniach pozostali w stolicyw powstałej próżni politycznej i wspierali królową-wdowę, [[Agnes|Agnieszkę]] z Austrii<ref name="Kádár" />. Wojna domowa między różnymi pretendentami do tronu: [[I. Károly|Karolem]] z Anjou, [[Wacław]]em z Czech i [[Otto]]nem z Bawarii, nastąpiła po śmierci Andrzeja i trwała przez siedem lat. Na początku 1301 r. Karol z Anjou pośpieszył do Ostrzyhomia, gdzie został nieformalnie koronowany na króla. Będąc kandydatem papieża [[Bonifacy VIII|Bonifacego VIII]] na tron ​​węgierski, Karol zawsze był niepopularny, ponieważ panowie węgierscy bali się, że „utracą wolność, przyjmując króla wyznaczonego przez Kościół”, jak głosi ''[[Chronicon Pictum]]''. Domokos należał do tych panów, którzy wspierali [[Wacław]]a, syna króla Czech Wacława II, który był nie tylko prawnukiem [[IV. Béla|Beli IV]], ale także narzeczonym córki zmarłego Andrzeja III, [[Árpád-házi Erzsébet (1292–1338)|Elżbiety]]. Domokos był czołowym członkiem węgierskiej delegacji, która udała się do Czech i ofiarowała koronę młodemu [[Wacław]]owi. Czeski król spotkał się z wysłannikami węgierskimi w Hodoninie w sierpniu i przyjął ich ofertę w imieniu jego jedenastoletniego syna. Wacław II przywiózł syna do Székesfehérvár, gdzie 27 sierpnia 1301 r. [[Hont-Pázmány János|Jan Hont-Pázmány]], [[arcybiskup Kalocsa]], koronował młodego króla Wacława Koroną Świętego Stefana.<ref name="Kádár" />
  
<small><small>Andrew III, the last male member of the Árpád dynasty, died on 14 January 1301. Alongside other lords and prelates, Dominic Rátót was present at the king's deathbed in [[Buda]]. In the next days, he remained in the capital in the evolving political vacuum, and supported the dowager queen, [[Agnes of Austria (1281–1364)|Agnes of Austria]].{{sfn|Kádár|2014|p=275}} A civil war between various claimants to the throne – Charles of Anjou, Wenceslaus of Bohemia, and [[Otto III, Duke of Bavaria|Otto of Bavaria]] – followed Andrew's death and lasted for seven years. In early 1301, Charles of Anjou hurried to [[Esztergom]] where he was crowned king irregularly. Being [[Pope Boniface VIII]]'s candidate for the Hungarian throne, Charles had always been unpopular, because the Hungarian lords feared that they would "lose their freedom by accepting a king appointed by the Church", as the ''[[Chronicon Pictum|Illuminated Chronicle]]'' narrates. Dominic was among those lords, who supported Wenceslaus, the son of [[Wenceslaus II of Bohemia]], who was not only Béla IV's great-great-grandson, but also the bride of the late Andrew III's daughter, [[Elizabeth of Töss|Elizabeth]]. Dominic was a leading member of that Hungarian delegation, which traveled to [[Bohemia]] and offered the crown to the young Wenceslaus. The Bohemian king met the Hungarian envoys in [[Hodonín]] in August and accepted their offer in his eleven-year-old son's name. Wenceslaus II accompanied his son to Székesfehérvár where [[John Hont-Pázmány]], [[Archbishop of Kalocsa]], crowned the young Wenceslaus king with the [[Holy Crown of Hungary|Holy Crown]] on 27 August 1301.{{sfn|Kádár|2014|p=276}} </small></small>
 
  
 
[[File:Oligarch domains 1301 1310.png|thumb|right|Domena Domokosa II Rátóta (żóty), który był zagrożony przez wojska [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]] nieprzerwanie od 1300 roku]]
 
[[File:Oligarch domains 1301 1310.png|thumb|right|Domena Domokosa II Rátóta (żóty), który był zagrożony przez wojska [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]] nieprzerwanie od 1300 roku]]
  
== 3 ==
+
Domokos stał się jednym z najznamienitszych zwolenników Wacława, a także członkiem rady królewskiej w Budzie<ref name="Kristó1999">Kristó, Gyula (1999). ''I. Károly király főúri elitje (1301–1309)'' [''Arystokratyczna elita króla Karola I, 1301–1309]''. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): str. 42, 48-50, 56.</ref>. Młody król nazwał go [[odźwierny|odźwiernym królewskim]] we wrześniu 1301 r.<ref name="Markó" /><ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref> Poza tym Domokos utrzymał swoją pozycję mistrza skarbu do drugiej połowy 1302 r., gdy został zastąpiony przez [[Kőszegi II. Henrik|Henryka II Kőszegiego]]<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>. Chociaż zachował urząd [[ispán]]a komitatu [[Nógrád]] co najmniej do 1303 r., został także [[ispán]]em komitatu [[Szepes]] w 1302 r.<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>, zgodnie z dokumentem królewskim z 1303 r. W tym roku był [[ispán]]em komitatu [[Fejér]]<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>. Wacław, który spędził większość swego krótkiego panowania tylko w bezpiecznej Budzie, wydał królewski przywilej w [[Pásztó]] w dniu 5 maja 1303 r., ciesząc się gościnnością i ochroną swojego lojalnego barona, Domokosa II. Król ponownie odwiedził go w Pásztó rok później, na początku czerwca 1304 r. Te dwie wizyty są jedynymi znanymi okazjami, gdy Wacław opuścił swoją siedzibę<ref name="Kádár" />. Ponieważ pozycja Wacława na Węgrzech została dramatycznie osłabiona w poprzednich latach, jego ojciec postanowił zabrać go z powrotem do Czech w lecie 1304 roku. Zabrał nawet [[Święta Korona|Świętą Koronę]] Węgier do Pragi. Na podstawie listu darowizny możliwe jest, że Domokos poparł roszczenie [[Otto]]na po tym, jak Wacław zrzekł się swojego roszczenia do Węgier na jego korzyść w dniu 9 października 1305 r., a książę Bawarii przybył na Węgry ze Świętą Koroną. We wspomnianym dokumencie Otton określił Domokosa jako swojego [[skarbnik|skarbnika królewskiego]] w drugiej połowie 1306 roku, jednak jest prawdopodobne, że Otton, który nigdy nie był w stanie umocnić swojej pozycji na Węgrzech, próbował uzyskać poparcie Domokosa w tym zakresie spotkaniem i darowizną ziemi. Historyk [[Kádár Tamás|Tamás Kádár]] uważał Domokos za wycofanego z polityki po odejściu Wacława z Węgier i nie miał związku z konfliktem między Karolem z Anjou a Ottonem z Bawarii<ref name="Kádár" />.
 
 
Domokos stał się jednym z najwybitniejszych zwolenników Wacława, a także członkiem rady królewskiej w Budzie<ref name="Kristó1999">Kristó, Gyula (1999). ''I. Károly király főúri elitje (1301–1309)'' [''Arystokratyczna elita króla Karola I, 1301–1309]''. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): str. 42, 48-50, 56.</ref>. Młody król nazwał go [[odźwierny|odźwiernym królewskim]] we wrześniu 1301 r.<ref name="Markó" /><ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref> Poza tym Domokos utrzymał swoją pozycję[[skarbnik|skarbnika królewskiego]] do drugiej połowy 1302 r., gdy został zastąpiony przez [[Kőszegi II. Henrik|Henryka II Kőszegiego]]<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>. Chociaż zachował urząd [[ispán]]a komitatu [[Nógrád]] co najmniej do 1303 r., został także [[ispán]]em komitatu [[Szepes]] w 1302 r.<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>, zgodnie z dokumentem królewskim z 1303 r. W tym roku był [[ispán]]em komitatu [[Fejér]]<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref>. Wacław, który spędził większość swego krótkiego panowania tylko w bezpiecznej Budzie, wydał królewski przywilej w [[Pásztó]] w dniu 5 maja 1303 r., ciesząc się gościnnością i ochroną swojego lojalnego barona, Domokos. Król ponownie odwiedził go w Pásztó rok później, na początku czerwca 1304 r. Te dwie wizyty są jedynymi znanymi okazjami, gdy Wacław opuścił swoją siedzibę '''w innym miejscu'''<ref name="Kádár" />. Ponieważ pozycja Wacława na Węgrzech została dramatycznie osłabiona w poprzednich latach, jego ojciec postanowił zabrać go z powrotem do Czech w lecie 1304 roku. Zabrał nawet Świętą Koronę Węgier do Pragi. Na podstawie listu darowiznowego możliwe jest, że Domokos poparł roszczenie [[Otto]] po tym, jak Wacław zrzekł się swojego roszczenia do Węgier na jego korzyść w dniu 9 października 1305 r., a książę Bawarii przybył na Węgry ze Świętą Koroną. We wspomnianym dokumencie Otto określił Domokosa jako swojego [[skarbnik]]a w drugiej połowie 1306 roku, jednak jest prawdopodobne, że Otto, który nigdy nie był w stanie umocnić swojej pozycji na Węgrzech, próbował uzyskać poparcie Domokosa w tym zakresie spotkaniem i darowizną ziemi. Historyk [[Kádár Tamás|Tomasz Kádár]] uważał Domokos za wycofanego z polityki po odejściu Wacława z Węgier i nie miał związku z konfliktem między Karolem z Anjou a Ottonem z Bawarii<ref name="Kádár" />.
 
  
<small><small>Dominic Rátót became one of the most illustrious supporters of Wenceslaus, and was also a member of the royal council in Buda.{{sfn|Kristó|1999|p=49}} The young king referred to him as [[Master of the doorkeepers]] in September 1301.{{sfn|Markó|2006|p=250}}{{sfn|Engel|1996|p=48}} Beside that, Dominic retained his position of Master of the treasury until the second half of 1302, when he was replaced by [[Henry II Kőszegi|Henry Kőszegi]].{{sfn|Engel|1996|p=36}} While retained his office of ''ispán'' of Nógrád County at least until 1303, he was also made ''ispán'' of [[Szepes County]] in 1302.{{sfn|Engel|1996|pp=156, 195}} According to a royal document from 1303, he held the ispánate of [[Fejér County (former)|Fejér County]] in that year.{{sfn|Engel|1996|p=127}} Wenceslaus, who spent most of his short reign only in the safe Buda, issued a royal charter in Pásztó on 5 May 1303, enjoying the hospitality and protection of his loyal baron, Dominic Rátót. The king again visited him in Pásztó a year later, in early June 1304. These two visits are the only known occasions, when Wenceslaus left his seat for another place.{{sfn|Kádár|2014|p=278}} As Wenceslaus' position in Hungary had dramatically weakened in the previous years, his father decided to take him back to Bohemia in the summer of 1304. He even took the Holy Crown of Hungary with himself to [[Prague]]. Based on a donation letter, it is possible that Dominic supported the claim of Otto, after Wenceslaus renounced his claim to Hungary in favor of him on 9 October 1305, and the Bavarian duke arrived to Hungary with the Holy Crown. Otto referred to Dominic as his Master of the treasury in the second half of 1306 in the above-mentioned document, however it is plausible that Otto, who was never able to strengthen his position in Hungary, tried to obtain the support of Dominic with this appointment and land donation. Historian Tamás Kádár considers, Dominic retired from politics after Wenceslaus' departure from Hungary, and did not interfere in the conflict between Charles of Anjou and Otto of Bavaria.{{sfn|Kádár|2014|p=280}} </small></small>
+
Na podstawie fragmentarycznych danych z prawie współczesnych dokumentów Mateusz III Csák poważnie zagrażał posiadłościom Domokosa w XIII wieku. Gdy potężny oligarcha uczestniczył w spotkaniu w Kék w listopadzie 1308 roku, trzech spośród jego pięcioosobowej eskorty byli szlachcicami z komitatu [[Nógrád]], co sugeruje, że Mateusz Csák rozszerzył swoje wpływy na większą część komitatu kosztem Domokosa. Jest prawdopodobne, że Mateusz przeprowadzał napady i inwazje na terytorium Domokosa po 1304 r., gdy Wacław opuścił już Węgry. Tymczasowe wycofanie się Domokosa z polityki krajowej w tym czasie również potwierdza to założenie<ref name="Kristó1973" />. Gdy [[III. János|Jan III]], [[biskup Nitry]] ekskomunikował Mateusza Csáka w marcu 1318 r. za jego poprzednie bezprawie przeciwko Kościołowi, zacytował incydent, że oligarcha wcześniej nałożył na swoich poddanych nadzwyczajny podatek w celu wykupu zakładników, którzy zostali wysłani na sąd Domokosa podczas ich krótkotrwałego pojednania.<ref name="Kristó1973" /> W 1323 r. Synowie Domokosa, Dominik III i Stefan IV pamiętali, że wcześniej zostali uwięzieni i skazani na śmierć przez Mateusza. Kosztem poważnych obrażeń udało im się uciec z więzienia przy pomocy kobiety o imieniu Kunigunde<ref name="Kádár" />.
 
 
Na podstawie fragmentarycznych danych z prawie współczesnych dokumentów Mateusz Csák poważnie zagrażał posiadłościom Domokosa w XIII wieku. Gdy potężny oligarcha uczestniczył w spotkaniu w Kék w listopadzie 1308 roku, trzech spośród jego pięcioosobowej eskorty byli szlachcicami z komitatu [[Nógrád]], co sugeruje, że Mateusz Csák rozszerzył swoje wpływy na większą część komitatu kosztem Domokosa. Jest prawdopodobne, że Mateusz przeprowadzał napady i inwazje na terytorium Domokosa po 1304 r., gdy Wacław opuścił już Węgry. Tymczasowe wycofanie się Domokosa z polityki krajowej w tym czasie również potwierdza to założenie<ref name="Kristó1973" />. Gdy [[III. János|Jan III]], [[biskup Nitry]] ekskomunikował Mateusza Csáka w marcu 1318 r. za jego poprzednie bezprawie przeciwko Kościołowi, zacytował incydent, że oligarcha wcześniej nałożył na swoich poddanych nadzwyczajny podatek w celu wykupu zakładników, którzy zostali wysłani na sąd Domokosa podczas ich krótkotrwałego pojednania.<ref name="Kristó1973" /> W 1323 r. Synowie Domokosa, Dominik III i Stefan IV pamiętali, że zostali uwięzieni i skazani na śmierć przez Mateusza '''czasami wcześniej'''. Kosztem poważnych obrażeń udało im się uciec z więzienia przy pomocy kobiety o imieniu Kunigunde<ref name="Kádár" />.
 
 
 
<small><small>Based on fragmented data from near-contemporary documents, Matthew Csák seriously threatened Dominic's province in the 1300s. When the powerful oligarch attended in a meeting in [[Kékes]] in November 1308, three of his five-member escort were noblemen from Nógrád County, which indicates Matthew Csák extended his influence to much of the county at the expense of Dominic. It is plausible that Matthew launched raids and invasions against Dominic's territory after 1304, when Wenceslaus left Hungary. Dominic's temporary retirement from the national politics during that time also supports this assumption.{{sfn|Kristó|1973|p=62}} When [[John III, Bishop of Nyitra]] [[Excommunication (Catholic Church)|excommunicated]] Matthew Csák in March 1318 for his previous lawlessness against the Church, he referred an incident that the oligarch had formerly imposed extraordinary tax to his subjects in order to ransom the hostages, who were sent to the court of Dominic during their short-lived reconciliation.{{sfn|Kristó|1973|p=150}} In 1323, Dominic's sons, Dominic III and Stephen IV remembered that they were imprisoned and sentenced to death by Matthew sometimes earlier. At the cost of serious injuries, they managed to escape from the prison with the assistance of a lady named Cunigunde.{{sfn|Kádár|2014|p=286}} </small></small>
 
  
 
== Stronnik Karola ==
 
== Stronnik Karola ==
  
Wraz ze swoimi braćmi i kuzynami, na przykład [[Rátót II. Loránd|Rolandem II]], który w 1300 roku został [[palatyn]]em, Domokos złożył przysięgę wierności [[I. Károly|Karolowi I]] do 1307 roku.<ref name="Kristó1999" /> Był obecny na zjeździe w [[Rákos]] 10 października 1307 r., na którym  potwierdzono pretensje Karola do tronu<ref name="Kádár" />. Nowo wydana karta królewska umieściła Domokos na drugim miejscu wśród wspierających baronów, tylko [[Csák III. Ugrin|Ugrin III Csák]], najwcześniejszy i najbardziej żarliwy stronnik Karola, poprzedzał go<ref name="Kristó1999" />. Pod przywództwem Domokosa II i Rolanda II (który zmarł w 1307 r.), klan [[Rátót]] był najbardziej '''aktywną''' rodziną na dworze królewskim, która dołączyła do Karola<ref name="Kristó1999" />. Domokos po raz kolejny został [[ispán]]em komitatu [[Nógrád]], zgodnie z dokumentem wydanym we wrześniu 1308 r., ale od 1299 r. (lub 1303 r.) '''był na urzędzie bez przerwy'''.<ref name="Kádár" /> Gdy legatowi papieskiemu kardynałowi [[Gentile Portino da Montefiore|Gentilemu Portino da Montefiore]] udało się przekonać Mateusza Csáka do akceptacji koronacji króla Karola na ich spotkaniu w klasztorze paulinów w Kék 10 listopada 1308 r., oligarcha obiecał również, że „zawrze sprawiedliwy i '''równoprawny''' pokój z ''magistrem'' Domokosem i innymi baronami, z którymi miał konflikt”. Następnie wzajemnie ofiarowali zakładników [[II. Tamás|Tomaszowi II]], [[arcybiskup Esztergom|arcybiskupowi Esztergom]], w celu utrzymania pokoju<ref name="Kristó1973" />.
+
Wraz ze swoimi braćmi i kuzynami, na przykład [[Rátót II. Loránd|Rolandem II]], który w 1300 roku został [[palatyn]]em, Domokos złożył przysięgę wierności [[I. Károly|Karolowi I]] do 1307 roku.<ref name="Kristó1999" /> Był obecny na [[Diecie węgierskiej|diecie]] w [[Rákos]] 10 października 1307 r., na którym  potwierdzono pretensje Karola do tronu<ref name="Kádár" />. Nowo wydany dokument królewski umieścił Domokos na drugim miejscu wśród wspierających baronów, tylko [[Csák III. Ugrin|Ugrin III Csák]], najwcześniejszy i najbardziej żarliwy stronnik Karola, poprzedzał go<ref name="Kristó1999" />. Pod przywództwem Domokosa II i Rolanda II (który zmarł w 1307 r.), ród [[Rátót]] był najbardziej aktywnym rodem na dworze królewskim, który dołączya do Karola<ref name="Kristó1999" />. Domokos po raz kolejny został [[ispán]]em komitatu [[Nógrád]], zgodnie z dokumentem wydanym we wrześniu 1308 r., ale od 1299 r. (lub 1303 r.) i był na urzędzie bez przerwy.<ref name="Kádár" /> Gdy legatowi papieskiemu kardynałowi [[Gentile Portino da Montefiore|Gentilemu Portino da Montefiore]] udało się przekonać Mateusza Csáka do akceptacji koronacji króla Karola na ich spotkaniu w klasztorze paulinów w Kék 10 listopada 1308 r., oligarcha obiecał również, że „zawrze sprawiedliwy i równoprawny pokój z ''magistrem'' Domokosem i innymi baronami, z którymi miał konflikt”. Następnie wzajemnie ofiarowali zakładników [[II. Tamás|Tomaszowi II]], [[arcybiskup Esztergom|arcybiskupowi Esztergom]], w celu utrzymania pokoju<ref name="Kristó1973" />.
 
 
<small><small>Along with his brothers and cousins, for instance [[Roland II Rátót|Roland II]], who styled himself Palatine of Hungary in the 1300s, Dominic took an oath of allegiance to Charles I by 1307.{{sfn|Kristó|1999|p=48}} He was present at the Diet of Rákos on 10 October 1307, which confirmed Charles's claim to the throne.{{sfn|Kádár|2014|p=281}} The subsequently issued royal charter listed Dominic to the second place among the supportive barons, only [[Ugrin Csák]], Charles' earliest and most ardent partisan preceded him.{{sfn|Kristó|1999|p=42}} With the leadership of Dominic II and Roland II (who died in 1307, however), the Rátót clan was the most populous family in the royal court, who joined Charles.{{sfn|Kristó|1999|p=50}} He was again made ''ispán'' of Nógrád County, according to a document issued in September 1308, but it is possible he held the office without interrupt since 1299 (or 1303).{{sfn|Kádár|2014|p=281}} When the papal legate Cardinal [[Gentile Portino da Montefiore]] managed to persuade Matthew Csák to accept King Charles' rule at their meeting in the [[Pauline Order|Pauline]] Monastery of Kékes on 10 November 1308, the oligarch also promised that "he will conclude a just and equitable peace with ''magister'' Dominic and other those barons, with whom he had conflict". Thereafter they mutually offered hostages to [[Thomas II, Archbishop of Esztergom]], in order to maintain peace.{{sfn|Kristó|1973|p=72}} </small></small>
 
  
 
[[File:Charles I (Chronica Hungarorum).jpg|thumb|right|[[I. Károly|Karol I]], jak pokazano w XV wieku ''[[Chronica Hungarorum]]'']]
 
[[File:Charles I (Chronica Hungarorum).jpg|thumb|right|[[I. Károly|Karol I]], jak pokazano w XV wieku ''[[Chronica Hungarorum]]'']]
  
==5 ==
+
Domokos i jego bracia – Władysław I i Kogut (Kakas) – byli obecni na następnej ''diecie'' (27 listopada) w Peszcie, gdzie Karol był jednogłośnie ogłoszony królem<ref name="Kádár" />. Domokos uczestniczył także w drugiej koronacji Karola I w dniu 15 czerwca 1309 r., reprezentując także swoich braci i cały ich ród<ref name="Kristó1999" />. Jako siedmiogrodzki oligarcha Władysław III Kán odmówił wydania Świętej Korony, którą posiadał po schwytaniu i uwięzieniu [[Otto]]na, teraz węgierscy władcy uznali drugą koronację Karola z tymczasową koroną za nieważną. Następnie Amadeusz Aba i Dominik Rátót, eskortowani przez arcybiskupa Tomasza, który negocjował z wojewodą w Szeged 8 kwietnia 1310 r. w sprawie warunków zwrotu korony. Władysław Kán w końcu zgodził się oddać Świętą Koronę Karolowi. 27 sierpnia 1310 r. abp Tomasz złożył Świętą Koronę na głowę Karola w Székesfehérvár; dlatego trzecia koronacja Karola została wykonana w pełnej zgodności z prawem zwyczajowym<ref name="Kádár" />.
  
Domokos i jego bracia - Władysław I i Kogut (Kakas) - byli obecni na następnym zgromadzeniu (27 listopada) w Peszcie, gdzie Karol był jednogłośnie ogłoszony królem<ref name="Kádár" />. Domokos uczestniczył także w drugiej koronacji Karola I w dniu 15 czerwca 1309 r., reprezentując także swoich braci i całą ich rodzinę<ref name="Kristó1999" />. Jako siedmiogrodzki oligarcha Władysław III Kán odmówił wydania Świętej Korony, którą posiadał po schwytaniu i uwięzieniu [[Otto]]na, teraz węgierscy władcy uznali drugą koronację Karola z tymczasową koroną za nieważną. Następnie Amadeusz Aba i Dominik Rátót, eskortowani przez arcybiskupa Tomasza, który negocjował z wojewodą w Szeged 8 kwietnia 1310 r. w sprawie warunków zwrotu korony. Władysław Kán w końcu zgodził się oddać Świętą Koronę Karolowi. 27 sierpnia 1310 r. abp Tomasz złożył Świętą Koronę na głowę Karola w Székesfehérvár; dlatego trzecia koronacja Karola została wykonana w pełnej zgodności z prawem zwyczajowym<ref name="Kádár" />.
+
Za swoją lojalność i służbę Domokos został skarbnikiem dworu królowej – żony Karola [[Maria bytomska|Marii Bytomskiej]]. Dwa dokumenty z sierpnia i listopada 1313 r. (ten ostatni został zachowany tylko z XVIII-wiecznych transkrypcji) wspominały go w tym charakterze, ale jest wiarygodny od 1310 r.<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref> gdy [[Borsa Jakab|Jakub Borsa]] zbuntował się przeciwko królowi pod koniec 1314 r. lub na początku 1315 r. i został zdymisjonowany przez Karola.  Domokos został po raz pierwszy wymieniony jako jego następca w sierpniu 1315 r.<ref name="Engel"/>, ale przypuszcza się, że uzyskał to stanowisko już co najmniej w lutym<ref name="Kádár" />. Znaczenie tego urzędu zostało przyćmione przez funkcję [[mistrz skarbu|skarbnika królewskiego]] w pierwszym okresie panowania [[Andegawenowie|Andegawenów]]. Na przykład skarbnik [[Nekcsei Demeter|Demetriusz Nekcsei]] prawie zawsze poprzedzał Domokosa na listach baronów, które były częścią królewskich dokumentów.<ref name="Szőcs">Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 108, 112.</ref> [[Tamás Kádár|Tomasz Kádár]] uważał, że Karol wybrał Domokosa na to stanowisko, ponieważ pozostał jedynym prestiżowym i doświadczonym baronem na dworze królewskim, który zachował swoją lojalność; w latach 1314-15 gdy rządy Karola doszły do ​​punktu zwrotnego. Oligarchiczni panowie buntowali się przeciwko niemu jeden po drugim. Jednocześnie na początku 1315 r. Karol przeniósł swoją rezydencję z Budy do Temesváru (dzisiejsza Timișoara, Rumunia) i rozpoczął wojnę zjednoczeniową przeciwko prowincjom. Domokos zdał sobie sprawę z tego, że mógłby bronić swoich interesów i posiadłości ziemskich przed sąsiednimi dominiami  [[Csák]]ów i [[Aba|Abów]], gdyby nie tylko współpracował z władzą centralną, ale także aktywnie wspomagał monarchę przed gwałtownymi i nielojalnymi panami prowincji<ref name="Kádár" />. Po mianowaniu otrzymał we wrześniu 1315 r. ziemie trzech zbuntowanych szlachciców z komitatu [[Nógrá]]d, którzy byli uważani za silnych zwolenników Mateusza Csáka. Jednym z tych wydziedziczonych szlachciców był [[Záh III. Felicián|Felicjan III Zah]], który stał się sławny za zamach na Karola i jego rodzinę w 1330 r.<ref name="Kádár" />
  
Za swoją lojalność i służbę Domokos został skarbnikiem dworu królowej żony Karola [[Maria bytomska|Marii Bytomskiej]]. Dwa dokumenty z sierpnia i listopada 1313 r. (ten ostatni został zachowany tylko z XVIII-wiecznych transkrypcji) wspominały go w tym charakterze, '''ale jest godny''' od 1310 r.<ref name="Engel">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I'' [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.</ref> gdy [[Borsa Jakab|Jakub Borsa]] zbuntował się przeciwko królowi pod koniec 1314 r. lub na początku 1315 r., i został zdymisjonowany przez Karola.  Domokos został po raz pierwszy wymieniony jako jego następca w sierpniu 1315 r. [40], ale przypuszcza się, że uzyskał to stanowisko już co najmniej w lutym<ref name="Kádár" />. Znaczenie tego urzędu zostało '''przyćmione''' przez funkcję [[skarbnik|skarbnika królewskiego]] w pierwszym okresie panowania [[Andegawenowie|Andegawenów]]. Na przykład skarbnik [[Nekcsei Demeter|Demetriusz Nekcsei]] prawie zawsze poprzedzał Domokosa na listach baronów, które były częścią królewskich '''czarterów'''.<ref name="Szőcs">Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 108, 112.</ref> [[Tamás Kádár|Tomasz Kádár]] uważał, że Karol wybrał Domokosa na to stanowisko, ponieważ pozostał jedynym prestiżowym i doświadczonym baronem na dworze królewskim, który zachował swoją lojalność; w latach 1314-15 gdy rządy Karola doszły do ​​punktu zwrotnego. Oligarchiczni panowie buntowali się przeciwko niemu jeden po drugim. Jednocześnie na początku 1315 r. Karol przeniósł swoją rezydencję z Budy do Temesváru (dzisiejsza Timișoara, Rumunia) i rozpoczął wojnę zjednoczeniową przeciwko prowincjom. Domokos zdał sobie sprawę z tego, że mógłby bronić swoich interesów i posiadłości ziemskich przed sąsiednimi '''domenami''' [[Csák]]ów i [[Aba|Abów]], gdyby nie tylko współpracował z władzą centralną, ale także aktywnie pomagał monarchę przed gwałtownymi i nielojalnymi panami prowincji<ref name="Kádár" />. Po mianowaniu otrzymał we wrześniu 1315 r. ziemie trzech zbuntowanych szlachciców z komitatu [[Nógrá]]d, którzy byli uważani za silnych zwolenników Mateusza Csáka. Jednym z tych '''usankcjonowanych''' szlachciców był [[Záh III. Felicián|Felicjan III Zah]], który stał się sławny za zamach na Karola i jego rodzinę w 1330 r.<ref name="Kádár" />
+
Pomimo że Domokos przez pięć lat zachowywał urząd, jest jednym z najmniej znanych [[palatyn]]ów tamtej epoki z powodu braku źródeł. Wydano tylko jeden dokument o charakterze prywatnym, podczas gdy nie wspomniano o jego możliwym wice-palatynie lub stałym sądzie, oprócz komitatów, które przyznano mu jako źródło dochodu (''honoru'')<ref name="Zsoldos2012">Zsoldos, Attila (2012). "Rátót nembéli Domokos nádor megyéi [''Domeny palatyna Dominika z rodu Rátót'']". W: Mikó, Gábor; Péterfi, Bence; Vadas, András (red.). ''Tiszteletkör: Történeti tanulmányok Draskóczy István egyetemi tanár 60. születésnapjára''. Eötvös Loránd University. str. 48–51, 56, 64, 173, 195, 310.</ref>. Historyk [[Szőcs Tibor|Tibor Szőcs]] twierdzi, że Domokos stale przebywał na dworze królewskim w [[Temesvár]]ze, a ze względu na warunki wojenne nigdy nie odwiedził reszty kraju i nie wydał żadnych wyroków. Domokos był członkiem rady królewskiej i często udzielał rad Karolowi. Jego poprzednicy i następcy funkcjonowali w innym stylu instytucjonalnym. Z powodu wojny o zjednoczenie Domokos był jedynie palatynem tytularnym, ale jako taki nie funkcjonował w praktyce<ref name="Szőcs" />. Historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] uważa, że komitaty: [[Pest]], [[Fejér]] i [[Esztergom]], oprócz uprzywilejowanych [[Pieczyngowie|Pieczyngów]] z [[Sárvíz]] (łac. ''comitatus Byssenorum''), należały do jego ''honoru'', podczas gdy pełnił funkcję palatyna. Zsoldos twierdzi, że [[Sáfár István|Stefen Safar]], kasztelan wyszehradzki i [[Hrncfi János|Jan Hencfi]], sędzia Budy, zostali powołani na stanowisko sędziów ''terytoriów ufortyfikowanych'' w styczniu 1321 r., krótko po śmierci Domokosa. Zgodnie z teorią Zsoldosa arcybiskup Tomasz nominalnie pozostawał dożywotnim [[ispán]]em Ostrzyhomia, ale komitatem i jego zamkiem zarządzał Dominik Rátót ze względu na jego strategiczne znaczenie w wojnie z Mateuszem Csákiem i Kőszegimi (Ostrzyhom był kilkakrotnie oblegany i zdobywany w poprzedniej dekadzie).<ref name="Zsoldos2012" /> Domokos został po raz ostatni wspomniany jako żyjąca osoba według źródeł w sierpniu 1320 r.<ref name="Markó" /> Umarł wkrótce. Na funkcji palatyna, po półtora rocznym wakacie, zastąpił go [[Debreceni Dózsa|Dózsa Debreceni]], pod koniec 1321 r. lub na początku 1322 r.<ref name="Engel"/>
 
 
<small><small>For his loyalty and service, Dominic Rátót was made treasurer of the queenly court of Charles' wife [[Maria of Bytom|Mary of Bytom]]. Two documents from August and November 1313 (the latter was preserved from only 18th-century transcriptions) mentioned him in this capacity, but it is possible that he already held the dignity since 1310.{{sfn|Engel|1996|p=54}} When [[James Borsa]] rebelled against the king in late 1314 or early 1315, he was dismissed as Palatine by Charles. Dominic Rátót was first referred to as his successor in August 1315,{{sfn|Engel|1996|p=2}} but it is presumable that he already obtained the position at least in February.{{sfn|Kádár|2014|p=283}} The importance of the position was overshadowed by the dignity Master of the treasury during the first period of the Angevin (Anjou) rule. For instance, treasurer [[Demetrius Nekcsei]] almost always preceded Dominic in the lists of barons, which were part of the royal charters.{{sfn|Szőcs|2014|p=108}} Tamás Kádár considers Charles chose Dominic to the position, because he remained the only prestigious and experienced baron in the royal court, who has maintained his loyalty; in 1314–15, Charles' rule came to a turning point. The oligarchic powers rebelled against him one after another. Simultaneously, Charles transferred his residence from Buda to [[Timișoara|Temesvár]] (present-day Timișoara, Romania) in early 1315, and launched his unification war against the provinces. Dominic realized the situation that he can defend his interests and landholdings against the neighboring [[Csák (genus)|Csák]] and [[Aba (genus)|Aba]] domains, if he does not only cooperate with the central power, but also actively helps the monarch against the violent and disloyal provincial lords.{{sfn|Kádár|2014|p=283}} After his appointment, he was granted the confiscated lands of three noblemen in Nógrád County in September 1315, who were considered strong supporters of Matthew Csák.  One of these sanctioned nobles was [[Felician Záh]], who became infamous for his assassination attempt against Charles and his family in 1330.{{sfn|Kádár|2014|p=284}} </small></small>
 
 
 
Pomimo że Domokos przez pięć lat zachowywał urząd, jest jednym z najmniej znanych [[palatyn]]ów tamtej epoki z powodu braku źródeł. Wydano tylko jeden dokument o charakterze prywatnym, podczas gdy nie wspomniano o jego możliwym wice-palatynie lub stałym sądzie, oprócz komitatów, które przyznano mu jako źródło dochodu (''honoru'')<ref name="Zsoldos2012">Zsoldos, Attila (2012). "Rátót nembéli Domokos nádor megyéi [''Domeny palatyna Dominika z rodu Rátót'']". W: Mikó, Gábor; Péterfi, Bence; Vadas, András (red.). ''Tiszteletkör: Történeti tanulmányok Draskóczy István egyetemi tanár 60. születésnapjára''. Eötvös Loránd University. str. 48–51, 56, 64, 173, 195, 310.</ref>. Historyk [[Szőcs Tibor|Tibor Szőcs]] twierdzi, że Domokos stale przebywał na dworze królewskim w [[Temesvár]]ze, a ze względu na warunki wojenne nigdy nie odwiedził reszty kraju i nie wydał żadnych wyroków. Domokos był członkiem rady królewskiej i często udzielał rad Karolowi. Jego poprzednicy i następcy funkcjonowali w innym stylu instytucjonalnym. Z powodu wojny o zjednoczenie Domokos był tylko tytularnym palatynem, '''ale nie w praktyce'''<ref name="Szőcs" />. Historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] uważa, że komitaty [[Pest]], [[Fejér]] i [[Esztergom]], oprócz uprzywilejowanych [[Pieczyngowie|Pieczyngów]] '''Sárvíza''' (łac. ''comitatus Byssenorum''), należały do jego ''honoru'', podczas gdy pełnił funkcję palatyna. Zsoldos twierdzi, że [[Sáfár István|Stefen Safar]], kasztelan wyszehradzki i [[Hrncfi János|Jan Hencfi]], sędzia Budy, zostali powołani na stanowisko sędziów '''terytoriów ufortyfikowanych''' w styczniu 1321 r., krótko po śmierci Domokosa. Zgodnie z teorią Zsoldos arcybiskup Tomasz nominalnie pozostawał dożywotnim '''[[ispán]]em''' Esztergom, ale komitatem i jego zamkiem zarządzał Dominik Rátót ze względu na jego strategiczne znaczenie w wojnie z Mateuszem Csákiem i Kőszegimi (Esztergom był kilkakrotnie oblegany i zdobywany w poprzedniej dekadzie).<ref name="Zsoldos2012" /> Domokos został po raz ostatni wspomniany jako żyjąca osoba według źródeł w sierpniu 1320 r.<ref name="Markó" /> Umarł wkrótce. Na funkcji palatyna zastąpił go [[Debreceni Dózsa|Dózsa Debreceni]] '''po półtora rocznym wakacie''' pod koniec 1321 r. lub na początku 1322 r. [40]
 
 
 
<small><small>Despite Dominic held the dignity for five years, he is one of the least knowable palatines of the era due to the lack of sources. He issued only one private nature document, while his possible vice-palatine or permanent court were not mentioned, in addition to the counties, which he was granted as source of income (''honor'').{{sfn|Zsoldos|2012|p=48}} Historian Tibor Szőcs argues Dominic resided constantly in the royal court at Temesvár, and because of the war conditions, he never visited the rest of the country and made no judgments. Dominic was a member of the royal council and often gave advice to Charles. His predecessors and successors represented a different institutional style. Because of the unification war, Dominic was only palatine in title, but not in practice.{{sfn|Szőcs|2014|p=112}} Historian Attila Zsoldos considers the counties of Pest, Fejér and [[Esztergom]], in addition to the privileged [[Pechenegs]] of [[Sárvíz (Sió)|Sárvíz]] ({{lang-la|comitatus Byssenorum}}), belonged to his ''honor'', while he functioned as Palatine of Hungary. Zsoldos argues [[Stephen Sáfár]], the castellan of [[Visegrád]] and [[John Hencfi]], judge of Buda were commissioned as acting judges of the aforementioned territories in January 1321, shortly after Dominic's death. In accordance with Zsoldos' theory, Archbishop Thomas nominally remained the perpetual count of Esztergom, but the county and its castle was managed by Dominic Rátót because of its strategic importance in the war against Matthew Csák and the Kőszegis (Esztergom was besieged and captured several times in the previous decade).{{sfn|Zsoldos|2012|pp=49–51}} Dominic was last mentioned as a living person by sources in August 1320.{{sfn|Markó|2006|p=250}} He died soon. He was succeeded as Palatine by [[Dózsa Debreceni]] after one and half years period of vacancy in the end of 1321 or early 1322.{{sfn|Engel|1996|p=2}} </small></small>
 
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 153: Linia 133:
  
 
  |1. tytuł          = [[Odźwierny królewski]]
 
  |1. tytuł          = [[Odźwierny królewski]]
  |1. od            = 1301
+
  |1. od            = [[1301]]
  |1. do            = 1301
+
  |1. do            = [[1301]]
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. poprzednik    = [[brak informacji]]
 
  |1. poprzednik    = [[brak informacji]]
 
  |1. następca      = [[brak informacji]]
 
  |1. następca      = [[brak informacji]]
  
  |2. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
+
  |2. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
  |2. od            = 1315
+
  |2. od            = [[1306]]
  |2. do            = 1320
+
  |2. do            = [[1306]]
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. powołanie      =  
  |2. poprzednik    = [[Borsa Kopasz]]
+
  |2. poprzednik    = [[brak informacji]]
  |2. następca      = [[Debreceni Dózsa]]
+
|2. następca      = [[brak informacji]]
 +
 
 +
|3. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
 +
|3. od            = [[1315]]
 +
|3. do            = [[1320]]
 +
|3. powołanie      =
 +
|3. poprzednik    = [[Borsa Kopasz]]
 +
  |3. następca      = [[Debreceni Dózsa]]
  
 
  |klan              = [[Rátót]]
 
  |klan              = [[Rátót]]
Linia 170: Linia 157:
 
  |rodzina          =  
 
  |rodzina          =  
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |pochodzenie      = węgierskie
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
+
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]
 
  |data urodzenia    = data nieznana
 
  |data urodzenia    = data nieznana
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |miejsce urodzenia =  
Linia 184: Linia 171:
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
  |1. dzieci        = Pásztói Domokos "Nagy"<br>Pásztói IV. István
+
  |1. dzieci        = [[Pásztói Domokos "Nagy"|Domokos]]<br>[[Pásztói IV. István|István]]
 
  |dokonania        =  
 
  |dokonania        =  
 
  |odznaczenia      =  
 
  |odznaczenia      =  
Linia 198: Linia 185:
 
[[Kategoria:Ród]]
 
[[Kategoria:Ród]]
 
[[Kategoria:Odźwierni królewscy]]
 
[[Kategoria:Odźwierni królewscy]]
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Skarbnicy królowej]]
 +
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]

Aktualna wersja na dzień 14:05, 7 mar 2021


Rátót II. Domokos (pol. Dominik II Rátót) (* nieznana, † 1320), węgierski szlachcic, w służbie Królestwa Węgier za panowania Andrzeja III i po wyginięciu dynastii Arpadów, podczas krótkiego panowania Wacława.

Domokos II, z pomocą swoich braci i kuzynów, założył domenę zainstalowaną w komitatach Nógrád i Heves, a zatem należał do tzw. oligarchów, którzy de facto rządzili w czasach epoki anarchii feudalnej. W tym charakterze miał różne konflikty z potężnym wówczas oligarchą Mateuszem III Csákiem. Po rezygnacji Wacława z roszczeń do korony Węgier Domokos poparł Karola Roberta, pozostając jego żarliwym stronnikiem aż do śmierci w 1320 r. Domokos był przodkiem rodziny Pásztói, która dotrwała do początku XVI wieku.

Rodzina

Domokos II prawdopodobnie urodził się na początku lat 60. XIII wieku[1] w prestiżowym i wpływowym rodzie Rátót jako syn Stefana I („Porca”), który był zagorzałym stronnikiem królowej Elżbiety Kumanki i pełnił kilka funkcji w sądzie od 1265 r.[2] Jest prawdopodobne, że jedyna znana żona Stefana, Aglent Smaragd, nie była matką Domokosa; nadal żyła w 1327 r. i była zakonnicą–beginką w klasztorze Sibylla w Budzie. Jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r.[1] Stryj Domokosa, Roland I Rátót był potężnym baronem. Domokos miał czterech znanych braci:

Z nieznaną z imienia żoną Domokos miał dwóch synów:

  • Dominika III (również zwanego „Wielkim”), który przybrał nazwisko Pásztói (czasem także Hasznosi) od nazwy posiadłości. Jego szlachecka rodzina przetrwała aż do początku XVI wieku;
  • Stefana IV, wspomnianego tylko raz w dokumencie w 1323 r.[4]

Stronnik Andrzeja

Domokos II po raz pierwszy pojawił się we współczesnych nu dokumentach w 1270 roku, kiedy był jeszcze nieletni.[5] Następnie wspomniano o nim w trzech nieautentycznych dokumentach z 1283 roku. Pierwszy dokument opowiada o procesie i późniejszej umowie w sprawie rodzinnego śledzenia ich majątku. W związku z tym Domokos otrzymał Pata i Szentgyörgy w komitacie Somogy, Selpe w komitacie Pozsony, Putnok i Feled (obecnie Jesenské, Słowacja) w komitacie Gömör, Kaza w komitacie Borsod, Rátót w komitacie Pest i inne ziemie w komitacie Bihar oraz Siedmiogrodzie. Pozostałe dwa dokumenty zawierają darowizny przywilejów dla Pata i Szentgyörgy, jako nagrodę dla członków krewnych, którzy dzielnie walczyli w poprzednich latach przeciwko Kumanom[1]. Domokos zniknął później ze źródeł; nie posiadał żadnej godności królewskiej za panowania króla Węgier Władysława IV. Od lat osiemdziesiątych XIII wieku wieloosobowe pokolenie Rátót poczęło budować swoją prowincję na północny wschód od stolicy, która rozprzestrzeniła się głównie na komitaty Nógrád i Heves. Posiadłości Domokosa sięgały po komitaty Borsod i Gömör, gdzie klan Ákos postepował w podobny sposób.[6] W wielu przypadkach wiązało się to z konfliktem z lokalną szlachtą, np. zgodnie z umową, która została podpisana w Zagyvafő (obecnie w pobliżu Salgótarján) przez Rátótów i gałąź Zagyvafői klanu Kacsics pod koniec 1290 r., wcześniej doszło do poważnych starć i konfrontacji między obiema rodzinami. Dokument informuje nas, że Rátótowie zaatakowali i zniszczyli trzy forty, w tym Szőlős własnośc Eustachego Kacsicsa, który również został zabity wraz z trzema członkami rodziny i niezliczonymi sługami. W umowie pośredniczyli: palatyn Amadeusz Aba i Andrzej, biskup Egeru. Członkowie rodu Rátót, w tym Domokos II, obiecali, że odbudują trzy forty i zapłacą 200 marek jako rekompensatę. Stopień zaangażowania Domokosa jest nieznany, ale jego zaangażowanie w konflikt zostało udowodnione jego podpisem w dokumencie[1].

Plik:Denar of Andrew III.jpg
Denar Andrzeja III. Domokos II Rátót był odpowiedzialny za królewską politykę gospodarczą przez całe jego panowanie

DominiK został uznany za wiernego zwolennika i mocnego stronnika króla Andrzeja III do grudnia 1291 r., gdy został mianowany mistrzem skarbu, zastępując Mojsa I Ákosa.[2] Mniej więcej w tym samym czasie jego brat Władysław (lub Lack) został stolnikiem królewskim.[2] Domokos pełnił funkcję mistra skarbu za panowania Andrzeja III, zachowując nawet te godność po wygaśnięciu dynastii Arpadów. Według historyka Bálinta Hómana korzystne zmiany zaszły w polityce gospodarczej państwa i centralnej administracji finansowej Węgier w ostatniej dekadzie XIII wieku, kiedy to Domokos sprawował urząd. Na przykład wybito wysokiej jakości monety o wysokiej zawartości metali szlachetnych, osiągając najwyższy poziom monet od czasów panowania Beli IV kilkadziesiąt lat wcześniej. Moneta Andrzeja była popularną walutą również za granicą. Domokos ustandaryzował również oprocentowanie denara wiedeńskiego tzw. banovaca (lub banski denar). Niefortunnie te reformy okazały się przejściowe, ponieważ centralna polityka gospodarcza przestała istnieć w warunkach anarchicznych w pierwszych dwóch dekadach XIV wieku[6].

Plik:Hasznosi vár.jpg
Ruiny zamku Hasznos (obecnie koło Pásztó), zbudowany i będący własnością Domokosa II Rátóta

Andrzej III odwiedził posiadłości Domokos w komitacie Heves na początku 1295 r. i wydał królewski przywilej w Pásztó 16 lutego, co odzwierciedla wpływy i prestiż Domokosa[1]. Oprócz swojej pozycji mistrza skarbu, Domokos został ispánem komitatu Somogy około grudnia 1297 roku, służąc co najmniej do października 1299 roku, kiedy to został ispánem komitatu Nógrád[2]. Historyk Tamás Kádár twierdzi, że zachował oba urzędy po śmierci Andrzeja.[1] Latem 1298 r. Andrzej III zorganizował w Peszcie zgromadzenie biskupów, szlachty, Sasów, Seklerów i Kumanów. UWydany wówczas dekret upoważniał Andrzeja do niszczenia fortów zbudowanych bez pozwolenia i nakazał karę tych, którzy siłą zajęli ziemie. zagroził także Andrzejowi ekskomuniką, jeśli nie zastosuje dekretów. Po zakończeniu diety Andrzej zawarł formalny sojusz z pięcioma wpływowymi arystokratami: Amadeuszem Abą, Stefanem I Ákosem, Dominikiem II Rátótem, Demetriuszem Balassą i Pawłem Szécsem, którzy oświadczyli, że są gotowi wesprzeć go przeciwko „zbuntowanym panom”, który to termin zdecydowanie obejmował [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka i rodzinę Kőszegi. Na podstawie utrzymującego się kontraktu feudalnego Stefana Ákosa, Domokos prawdopodobnie zaakceptował Andrzeja jako swojego „naturalnego pana” i złożył przysięgę, że będzie bronił swego króla przed przeciwnikami, nawet przed papieżem, podczas gdy Andrzej zobowiązał się, że poprze Domokos i jego krewnych w ich wysiłkach i że zawrze pokój ze zbuntowanymi panami tylko za zgodą Domokos. Historyk Jenő Szucs podkreślał, że posiadłości Rátótów i Ákosów odcięły rozszerzającą się domenę Csáków od ziem królewskich, podczas gdy Stefan Ákos i Dominik Rátót otrzymali również wsparcie królewskie w obronie ich posiadłości ziemskich oraz w izolowaniu od siebie Csáków i Kőszegich.[6]

Pod koniec panowania Andrzeja III Domokosa uznano za władcę prowincji, który wraz ze swoimi braćmi i kuzynami ustanowił olbrzymie królestwo[7]. Jego ziemie i wsie leżały na pograniczu komitatów: Heves, Nógrád, Gömör i Borsod, w dolinach rzek Sajó i Rima (Rimava). Jego terytorium obejmowało także północno-wschodnie części komitatów Veszprém i Peszt. Za pośrednictwem swojego kuzyna Dezyderiusza I Rátóta Domokos utrzymywał również relacje rodzinne z sąsiadem Stefanem I Ákosem[6]. Domokos zamienił swoje posiadłości w komitacie Szabolcs na Poroszlo i jego klasztor w lutym 1299 r. z Juliuszem Sártványvecsem.[1] Początkowo rezydował w Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), małym forcie położonym w paśmie górskim Mátra. Po zawarciu umowy o podziale majątku w obrębie rodziny, tylko jego młodszy brat Władysław i jego potomkowie byli właścicielami zamku. Następnie Domokos przeniósł się na stałe do Pásztó, który stał się centrum jego domeny i zbudował tam warowny dwór. Pod jego zarządem miasto uzyskało od Korony prawo do organizowania jarmarków i targów w 1298 r.[1] W pobliżu wsi Hasznos (dziś część Pásztó) zbudował swój zamek nad brzegiem skalistego potoku, u podnóża zachodniej Mátry. Jego potomkowie, rodzina Pásztói, posiadali fort aż do jego rozbiórki do końca XV wieku.[8]

Podczas Interregnum

Plik:Oligarchs in the Kingdom of Hungary 14th century.svg
Prowincje oligarchiczne na początku XIV wieku

Andrzej III, ostatni męski członek dynastii Arpadów, zmarł 14 stycznia 1301 r. Wraz z innymi panami i prałatami Domokos był obecny przy łożu śmierci króla w Budzie. W następnych dniach pozostali w stolicy, w powstałej próżni politycznej i wspierali królową-wdowę, Agnieszkę z Austrii[1]. Wojna domowa między różnymi pretendentami do tronu: Karolem z Anjou, Wacławem z Czech i Ottonem z Bawarii, nastąpiła po śmierci Andrzeja i trwała przez siedem lat. Na początku 1301 r. Karol z Anjou pośpieszył do Ostrzyhomia, gdzie został nieformalnie koronowany na króla. Będąc kandydatem papieża Bonifacego VIII na tron ​​węgierski, Karol zawsze był niepopularny, ponieważ panowie węgierscy bali się, że „utracą wolność, przyjmując króla wyznaczonego przez Kościół”, jak głosi Chronicon Pictum. Domokos należał do tych panów, którzy wspierali Wacława, syna króla Czech Wacława II, który był nie tylko prawnukiem Beli IV, ale także narzeczonym córki zmarłego Andrzeja III, Elżbiety. Domokos był czołowym członkiem węgierskiej delegacji, która udała się do Czech i ofiarowała koronę młodemu Wacławowi. Czeski król spotkał się z wysłannikami węgierskimi w Hodoninie w sierpniu i przyjął ich ofertę w imieniu jego jedenastoletniego syna. Wacław II przywiózł syna do Székesfehérvár, gdzie 27 sierpnia 1301 r. Jan Hont-Pázmány, arcybiskup Kalocsa, koronował młodego króla Wacława Koroną Świętego Stefana.[1]


Plik:Oligarch domains 1301 1310.png
Domena Domokosa II Rátóta (żóty), który był zagrożony przez wojska Mateusza III Csáka nieprzerwanie od 1300 roku

Domokos stał się jednym z najznamienitszych zwolenników Wacława, a także członkiem rady królewskiej w Budzie[9]. Młody król nazwał go odźwiernym królewskim we wrześniu 1301 r.[5][8] Poza tym Domokos utrzymał swoją pozycję mistrza skarbu do drugiej połowy 1302 r., gdy został zastąpiony przez Henryka II Kőszegiego[8]. Chociaż zachował urząd ispána komitatu Nógrád co najmniej do 1303 r., został także ispánem komitatu Szepes w 1302 r.[8], zgodnie z dokumentem królewskim z 1303 r. W tym roku był ispánem komitatu Fejér[8]. Wacław, który spędził większość swego krótkiego panowania tylko w bezpiecznej Budzie, wydał królewski przywilej w Pásztó w dniu 5 maja 1303 r., ciesząc się gościnnością i ochroną swojego lojalnego barona, Domokosa II. Król ponownie odwiedził go w Pásztó rok później, na początku czerwca 1304 r. Te dwie wizyty są jedynymi znanymi okazjami, gdy Wacław opuścił swoją siedzibę[1]. Ponieważ pozycja Wacława na Węgrzech została dramatycznie osłabiona w poprzednich latach, jego ojciec postanowił zabrać go z powrotem do Czech w lecie 1304 roku. Zabrał nawet Świętą Koronę Węgier do Pragi. Na podstawie listu darowizny możliwe jest, że Domokos poparł roszczenie Ottona po tym, jak Wacław zrzekł się swojego roszczenia do Węgier na jego korzyść w dniu 9 października 1305 r., a książę Bawarii przybył na Węgry ze Świętą Koroną. We wspomnianym dokumencie Otton określił Domokosa jako swojego skarbnika królewskiego w drugiej połowie 1306 roku, jednak jest prawdopodobne, że Otton, który nigdy nie był w stanie umocnić swojej pozycji na Węgrzech, próbował uzyskać poparcie Domokosa w tym zakresie spotkaniem i darowizną ziemi. Historyk Tamás Kádár uważał Domokos za wycofanego z polityki po odejściu Wacława z Węgier i nie miał związku z konfliktem między Karolem z Anjou a Ottonem z Bawarii[1].

Na podstawie fragmentarycznych danych z prawie współczesnych dokumentów Mateusz III Csák poważnie zagrażał posiadłościom Domokosa w XIII wieku. Gdy potężny oligarcha uczestniczył w spotkaniu w Kék w listopadzie 1308 roku, trzech spośród jego pięcioosobowej eskorty byli szlachcicami z komitatu Nógrád, co sugeruje, że Mateusz Csák rozszerzył swoje wpływy na większą część komitatu kosztem Domokosa. Jest prawdopodobne, że Mateusz przeprowadzał napady i inwazje na terytorium Domokosa po 1304 r., gdy Wacław opuścił już Węgry. Tymczasowe wycofanie się Domokosa z polityki krajowej w tym czasie również potwierdza to założenie[7]. Gdy Jan III, biskup Nitry ekskomunikował Mateusza Csáka w marcu 1318 r. za jego poprzednie bezprawie przeciwko Kościołowi, zacytował incydent, że oligarcha wcześniej nałożył na swoich poddanych nadzwyczajny podatek w celu wykupu zakładników, którzy zostali wysłani na sąd Domokosa podczas ich krótkotrwałego pojednania.[7] W 1323 r. Synowie Domokosa, Dominik III i Stefan IV pamiętali, że wcześniej zostali uwięzieni i skazani na śmierć przez Mateusza. Kosztem poważnych obrażeń udało im się uciec z więzienia przy pomocy kobiety o imieniu Kunigunde[1].

Stronnik Karola

Wraz ze swoimi braćmi i kuzynami, na przykład Rolandem II, który w 1300 roku został palatynem, Domokos złożył przysięgę wierności Karolowi I do 1307 roku.[9] Był obecny na diecie w Rákos 10 października 1307 r., na którym potwierdzono pretensje Karola do tronu[1]. Nowo wydany dokument królewski umieścił Domokos na drugim miejscu wśród wspierających baronów, tylko Ugrin III Csák, najwcześniejszy i najbardziej żarliwy stronnik Karola, poprzedzał go[9]. Pod przywództwem Domokosa II i Rolanda II (który zmarł w 1307 r.), ród Rátót był najbardziej aktywnym rodem na dworze królewskim, który dołączya do Karola[9]. Domokos po raz kolejny został ispánem komitatu Nógrád, zgodnie z dokumentem wydanym we wrześniu 1308 r., ale od 1299 r. (lub 1303 r.) i był na urzędzie bez przerwy.[1] Gdy legatowi papieskiemu kardynałowi Gentilemu Portino da Montefiore udało się przekonać Mateusza Csáka do akceptacji koronacji króla Karola na ich spotkaniu w klasztorze paulinów w Kék 10 listopada 1308 r., oligarcha obiecał również, że „zawrze sprawiedliwy i równoprawny pokój z magistrem Domokosem i innymi baronami, z którymi miał konflikt”. Następnie wzajemnie ofiarowali zakładników Tomaszowi II, arcybiskupowi Esztergom, w celu utrzymania pokoju[7].

Domokos i jego bracia – Władysław I i Kogut (Kakas) – byli obecni na następnej diecie (27 listopada) w Peszcie, gdzie Karol był jednogłośnie ogłoszony królem[1]. Domokos uczestniczył także w drugiej koronacji Karola I w dniu 15 czerwca 1309 r., reprezentując także swoich braci i cały ich ród[9]. Jako siedmiogrodzki oligarcha Władysław III Kán odmówił wydania Świętej Korony, którą posiadał po schwytaniu i uwięzieniu Ottona, teraz węgierscy władcy uznali drugą koronację Karola z tymczasową koroną za nieważną. Następnie Amadeusz Aba i Dominik Rátót, eskortowani przez arcybiskupa Tomasza, który negocjował z wojewodą w Szeged 8 kwietnia 1310 r. w sprawie warunków zwrotu korony. Władysław Kán w końcu zgodził się oddać Świętą Koronę Karolowi. 27 sierpnia 1310 r. abp Tomasz złożył Świętą Koronę na głowę Karola w Székesfehérvár; dlatego trzecia koronacja Karola została wykonana w pełnej zgodności z prawem zwyczajowym[1].

Za swoją lojalność i służbę Domokos został skarbnikiem dworu królowej – żony Karola Marii Bytomskiej. Dwa dokumenty z sierpnia i listopada 1313 r. (ten ostatni został zachowany tylko z XVIII-wiecznych transkrypcji) wspominały go w tym charakterze, ale jest wiarygodny od 1310 r.[8] gdy Jakub Borsa zbuntował się przeciwko królowi pod koniec 1314 r. lub na początku 1315 r. i został zdymisjonowany przez Karola. Domokos został po raz pierwszy wymieniony jako jego następca w sierpniu 1315 r.[8], ale przypuszcza się, że uzyskał to stanowisko już co najmniej w lutym[1]. Znaczenie tego urzędu zostało przyćmione przez funkcję skarbnika królewskiego w pierwszym okresie panowania Andegawenów. Na przykład skarbnik Demetriusz Nekcsei prawie zawsze poprzedzał Domokosa na listach baronów, które były częścią królewskich dokumentów.[10] Tomasz Kádár uważał, że Karol wybrał Domokosa na to stanowisko, ponieważ pozostał jedynym prestiżowym i doświadczonym baronem na dworze królewskim, który zachował swoją lojalność; w latach 1314-15 gdy rządy Karola doszły do ​​punktu zwrotnego. Oligarchiczni panowie buntowali się przeciwko niemu jeden po drugim. Jednocześnie na początku 1315 r. Karol przeniósł swoją rezydencję z Budy do Temesváru (dzisiejsza Timișoara, Rumunia) i rozpoczął wojnę zjednoczeniową przeciwko prowincjom. Domokos zdał sobie sprawę z tego, że mógłby bronić swoich interesów i posiadłości ziemskich przed sąsiednimi dominiami Csáków i Abów, gdyby nie tylko współpracował z władzą centralną, ale także aktywnie wspomagał monarchę przed gwałtownymi i nielojalnymi panami prowincji[1]. Po mianowaniu otrzymał we wrześniu 1315 r. ziemie trzech zbuntowanych szlachciców z komitatu Nógrád, którzy byli uważani za silnych zwolenników Mateusza Csáka. Jednym z tych wydziedziczonych szlachciców był Felicjan III Zah, który stał się sławny za zamach na Karola i jego rodzinę w 1330 r.[1]

Pomimo że Domokos przez pięć lat zachowywał urząd, jest jednym z najmniej znanych palatynów tamtej epoki z powodu braku źródeł. Wydano tylko jeden dokument o charakterze prywatnym, podczas gdy nie wspomniano o jego możliwym wice-palatynie lub stałym sądzie, oprócz komitatów, które przyznano mu jako źródło dochodu (honoru)[11]. Historyk Tibor Szőcs twierdzi, że Domokos stale przebywał na dworze królewskim w Temesvárze, a ze względu na warunki wojenne nigdy nie odwiedził reszty kraju i nie wydał żadnych wyroków. Domokos był członkiem rady królewskiej i często udzielał rad Karolowi. Jego poprzednicy i następcy funkcjonowali w innym stylu instytucjonalnym. Z powodu wojny o zjednoczenie Domokos był jedynie palatynem tytularnym, ale jako taki nie funkcjonował w praktyce[10]. Historyk Attila Zsoldos uważa, że komitaty: Pest, Fejér i Esztergom, oprócz uprzywilejowanych Pieczyngów z Sárvíz (łac. comitatus Byssenorum), należały do jego honoru, podczas gdy pełnił funkcję palatyna. Zsoldos twierdzi, że Stefen Safar, kasztelan wyszehradzki i Jan Hencfi, sędzia Budy, zostali powołani na stanowisko sędziów terytoriów ufortyfikowanych w styczniu 1321 r., krótko po śmierci Domokosa. Zgodnie z teorią Zsoldosa arcybiskup Tomasz nominalnie pozostawał dożywotnim ispánem Ostrzyhomia, ale komitatem i jego zamkiem zarządzał Dominik Rátót ze względu na jego strategiczne znaczenie w wojnie z Mateuszem Csákiem i Kőszegimi (Ostrzyhom był kilkakrotnie oblegany i zdobywany w poprzedniej dekadzie).[11] Domokos został po raz ostatni wspomniany jako żyjąca osoba według źródeł w sierpniu 1320 r.[5] Umarł wkrótce. Na funkcji palatyna, po półtora rocznym wakacie, zastąpił go Dózsa Debreceni, pod koniec 1321 r. lub na początku 1322 r.[8]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 Kádár, Tamás (2014). Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor [Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót]. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 269–276, 278, 280–284, 286.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 56, 64, 173, 195, 310.
  3. Engel: Genealógia (Genus Rátót 1. główna gałąź)
  4. Engel: Genealógia (Genus Rátót 3. Pásztói - gałąź)
  5. 5,0 5,1 5,2 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 250.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. str. 160, 467–468, 470, 478.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Kristó, Gyula (1973). Csák Máté tartományúri hatalma [Prowincjonalne imperium Mateusza Csáka]. Akadémiai Kiadó. str. 62, 72–73, 150.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 2, 36, 48, 54, 127, 156, 195, 325.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Kristó, Gyula (1999). I. Károly király főúri elitje (1301–1309) [Arystokratyczna elita króla Karola I, 1301–1309]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): str. 42, 48-50, 56.
  10. 10,0 10,1 Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 108, 112.
  11. 11,0 11,1 Zsoldos, Attila (2012). "Rátót nembéli Domokos nádor megyéi [Domeny palatyna Dominika z rodu Rátót]". W: Mikó, Gábor; Péterfi, Bence; Vadas, András (red.). Tiszteletkör: Történeti tanulmányok Draskóczy István egyetemi tanár 60. születésnapjára. Eötvös Loránd University. str. 48–51, 56, 64, 173, 195, 310.

Źródła

  • Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.
  • Kádár, Tamás (2014). Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor [Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót]. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 267–288. ISSN 1217-8020.
  • Kristó, Gyula (1973). Csák Máté tartományúri hatalma [Prowincjonalne imperium Mateusza Csáka]. Akadémiai Kiadó.
  • Kristó, Gyula (1999). I. Károly király főúri elitje (1301–1309) [Arystokratyczna elita króla Karola I, 1301–1309]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): str. 41–62.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9.
  • Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  • Zsoldos, Attila (2012). "Rátót nembéli Domokos nádor megyéi [Domeny palatyna Dominika z rodu Rátót]". W: Mikó, Gábor; Péterfi, Bence; Vadas, András (red.). Tiszteletkör: Történeti tanulmányok Draskóczy István egyetemi tanár 60. születésnapjára. Eötvös Loránd University. str. 47–52. ISBN 978-963-312-095-8.

Rátót II. Domokos (węg.)
Dominik II Rátót (pol.)

Odźwierny królewski
Palatyn Królestwa Węgier
Odźwierny królewski
Okres 1301
Poprzednik brak informacji
Następca brak informacji
Skarbnik królewski
Okres 1301
Poprzednik brak informacji
Następca brak informacji
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od 1315
do 1320
Poprzednik Borsa Kopasz
Następca Debreceni Dózsa
Dane biograficzne
Klan Rátót
Ród Pásztói
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny data nieznana
Śmierć sierpień 1320
Ojciec I. István
Matka pierwsza żona ojca
Żona nieznana
Dzieci Domokos
István