Monoszló II. Egyed: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Źródło: [https://en.wikipedia.org/wiki/Egyed_Monoszl%C3%B3 Egyed Monoszló] {{Redoslijed| |poprzednik = Gutkeled Joakim |gl_članak_funkcija = Skarbnik...")
 
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 46 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Źródło: [https://en.wikipedia.org/wiki/Egyed_Monoszl%C3%B3 Egyed Monoszló]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Egyed_Monoszl%C3%B3
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Egyed_Monoszl%C3%B3&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Gutkeled István]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Bośni]]<br>(1273)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Gutkeled István]]
 +
}}
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Rátót I. Loránd]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Maczwy]]<br>(1273)
 +
|współrządzący      = [[János z Maczwy]]
 +
|następca          = [[brak informacji]]
 +
}}
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1274)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1274)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
 
}}
 
}}
−
 
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1274-1275)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1274-1275)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
 
}}
 
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
'''Monoszló II. Egyed''' (* ok.1240, † marzec 1313), węgierski szlachcic, [[mistrz skarbu]] od 1270 do 1272 i od 1274 do 1275, lojalny stronnik króla Węgier [[V. István]].
 +
 +
== Tło rodzinne ==
 +
 +
Egyed urodził się w rodzie [[Monoszló]] około 1240 r. jako syn [[Monoszló II. Gergely|Grzegorza II]], który w 1255 r. pełniącego funkcję [[ispán]]a komitatu [[Krassó]]<ref name="Kovács">Kovács, Mihai (2015). [https://eda.eme.ro/bitstream/handle/10598/29498/EME_EM_2015-1_001_KovacsMihai_MonoszloPeter.pdf?sequence=1 "Semper meliora prospiciuntur et utiliora attenduntur". Monoszló nb. Péter erdélyi püspök társadalmi és politikai kapcsolatai] [''Semper meliora prospiciuntur et utiliora attuntur'' "Stosunki polityczne i społeczne Piotra Monoszlo, biskupa Siedmiogrodu]"] (PDF). Erdélyi Múzeum (po węgiersku). '''77''' (1): str. 2–4.</ref>. Jego matką była nieznana z imienia szlachcianka rodu [[Bő]], prawdopodobnie córką Dersa.<ref name="Kovács" /> Jego dziadkiem był [[Monoszló I. Tamás|Tomasz I]], [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] między 1228 a 1229.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 360.</ref> Egyed miał dwóch braci, [[Monoszló III. Gergely|Grzegorza III]], który był sędzią Kumanów i był silnym sojusznikiem Egyeda, oraz [[Monoszló III. Peter|Piotra]], który działał jako [[biskup Siedmiogrodu]] od 1270 do 1307 roku. Trzej bracia wspierali się w polityce państwowej i stopniowo odróżniali się od inne gałęzi rodu Monoszló. Zamiar ten pojawił się także we współczesnych dokumentach i kartach, gdy ich imiona były cytowane przyrostkami „''de genere Thome bani''” „z rodziny bana Tomasza”, a później „''de Filek''”<ref name="Kovács" />, kiedy Egyed otrzymał zamek [[Fülek]] (dziś Fiľakovo, Słowacja) od swojego pana, księcia [[V. István|Stefana]].<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 51–52, 63, 71, 75, 81, 146, 185, 219, 260.</ref>
 +
 +
Poślubił Katarzynę z rodziny [[Kökényesradnót]], córki Emeryka i siostrzenicę [[Kökényes-Radnót II. Mikod|Mikoda]], który był [[Ban Severin|banem Severina]] w latach 1275–1276.<ref>Engel: Genealógia (Genus Kökényesradnót 1., Doboka gałąź)</ref> Mieli cztery nieznane z imienia córki i poprzez ich małżeństwa Egyed został powinowatym gałęzi [[Nyék]] klanu [[Aba]], powinowatym rodu [[Borsa]] oraz wpływowego rodu [[Kórógyi]]. Nikt nie miał prawowitych synów, tylko wątpliwa autentyczna karta z 1327 r. Wspomina w tym względzie pewnego Mikołaja, ale ponieważ był on osobą istniejącą, musiał umrzeć przed śmiercią Egyeda w 1313 r.<ref name="Kovács" />
 +
 +
== Na dworze Stefana ==
 +
 +
Egyed i jego krewni, oprócz klanu [[Csák]], byli jednym z najbardziej lojalnych stronników księcia [[V. István|Stefana]], który zmusił swojego ojca, króla Węgier [[IV. Béla|Belę IV]], do oddania wszystkich ziem Królestwa Węgier na wschód od Dunaju, by w 1262 r. przyjąć tytuł młodszego króla. Egyed należał do dworu Stefana i brał udział w wojnie domowej księcia przeciwko monarsze w 1260 r. Zgodnie z kartą, ''familiaris'' Egyeda, Andrzej de Menej walczył w oblężeniu [[Feketehalom]] pod sztandarem Monoszló, co również potwierdza obecność Egyeda w potyczce.<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 62, 95, 116.</ref> W 1265 r. Egyed został wymieniony jako [[stolnik królewski]] na dworze Stefana, prawdopodobnie zastępując [[István I. Csák|Stefana I Csáka]] w tym charakterze<ref name="Zsoldos2011" />. W tym samym roku interweniował u swego pana, aby nadać szlachectwo rodzinie [[Dobra]], jego wiernym zamkowym wojownikom w komitacie [[Bács]], za ich odwagę i zasługi w wojnie domowej<ref name="Markó" />.
 +
 +
Gdy wasal Stefana, despot [https://en.wikipedia.org/wiki/Jacob_Svetoslav Jacob Svetoslav] podporządkował się bułgarskiemu carowi [[Konstantyn Asen Tich|Konstantynowi Tikhowi]], korzystając z wojny domowej na Węgrzech, przekroczył Dunaj w 1265 r. i najechał na węgierskie fortece na północ od rzeki należące do królestwa Stefana. W odpowiedzi Bela i Stefan podpisali traktat pokojowy na [[ Wyspa Małgorzaty|Wyspie Królików]], młodszy król, przy ograniczonym wsparciu królewskiej armii Beli, najechali Bułgarię latem 1266 r. Armia Stefana skutecznie obległa i zdobyła [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielkie_Tyrnowo Tyrnowo] (w jednej z pięciu głównych bitew), plądrując także okoliczne tereny. Tymczasem główna armia zajęła [https://pl.wikipedia.org/wiki/Widy%C5%84 Widyń], [https://pl.wikipedia.org/wiki/Plewen Plewen] i inne forty, podczas gdy inna armia dowodzona przez [[Péc Gergely|Grzegorza Péca]] rozgromiła Bułgarów we Vrchovie.<ref name="Zsoldos2007" /> Po zwycięstwie Egyed został skarbnikiem na dworze księcia Stefana w 1266 r. i pełnił tę funkcję do czasu wstąpienia Stefana na tron ​​węgierski po śmierci Beli IV w maju 1270 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Egyed służył również jako [[ispán]] komitatów: [[Csanád]] i [[Ung]] w 1266 r., które to jednostki administracyjne należały wówczas do domeny Stefana.<ref name="Zsoldos2011" />
 +
 +
Egeyed kontynuował swoją polityczną funkcję [[mistrz skarbu|skarbnika królewskiego]], gdy [[V. István|Stefan V]] bez trudu zastąpił ojca i został koronowany 17 maja 1270 r. lub później. Wśród ośmiu wysokich rangą urzędników był jednym z tych czterech panów - obok wpływowych bracia, [[Csák I. Péter|Piotr I]] i [[Csák II. Máté|Mateusz II]] Csáków oraz dalekiego krewnego Egyeda - [[Monoszló III. Miklós|Mikołaja Monoszló]] - który wstąpił do służby rządowej po latach opozycji wobec króla i udziału w wojnie przeciwko Beli<ref name="Zsoldos2007" />. Ponadto Egyed został także [[ispán]]em komitatu [[Pozsony]], jednym z najwybitniejszych ze wszystkich<ref name="Zsoldos2011" />. Jego bracia również osiągnęli znaczące pozycje, stając się w ten sposób Monoszlówie znaleźli sie wśród najwybitniejszych podczas krótkich rządów Szczepana<ref name="Kovács" />. Jeden z nich był członkiem węgierskiej delegacji przy podpisaniu [[Pokój w Pressburgu|pokoju w Pozsony]] 2 lipca 1271 r. z wysłannikami króla Czech Ottokara II w celu zakończenia wojny między dwoma królestwami.<ref name="Markó" />
 +
 +
== Rola w anarchii feudalnej ==
 +
 +
Gdy [[Ban całej Slawonii]], [[Gutkeled Joakim|Joachim Gutkeled]], zwrócił się przeciwko [[V. István|Stefanowi V]] i porwał jego dziesięcioletniego syna i spadkobiercę, [[IV. László|Władysława]] latem 1272 roku, w średniowiecznych Węgrzech rozpoczęła się nowa era. Stefan obległ Joachima w twierdzy [[Koprivnica]], ale nie mógł uwolnić syna. Król wkrótce zachorował i zmarł 6 sierpnia 1272 r. i w ten sposób bracia Monoszló stracili patrona. Joachim Gutkeled udał się do Székesfehérvár, gdy tylko został poinformowany o śmierci Stefana V, ponieważ chciał zorganizować koronację Władysława. Wdowa po Stefanie, [[Kun Erzsébet|Elżbieta Kumanka]] dołączyła do niego, doprowadzając do szału stronników Stefana V, którzy oskarżyli ją o spiskowanie przeciwko mężowi. Egyed Monoszló natychmiast pod koniec sierpnia obległ pałac królowej wdowy w Szekesfehervar, aby „uratować” Władysława przed wpływami rywalizującej grupy ''baronialnej''. Inne zagraniczne kroniki twierdziły, że Monoszlówie chcieli dochodzić roszczeń księcia [[Bela z Maczwy|Beli]] do tronu węgierskiego, ale historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldo]]s odrzuca tę opcję<ref name="Zsoldos2005">Zsoldos, Attila (2005). ''Az Árpádok és asszonyaik. A királynéi intézmény az Árpádok korában'' [''Arpadowie i ich kobiety: instytucja królowych w erze Arp[dów'']. MTA Történettudományi Intézete. str. 130, 132.</ref>.
 +
 +
[[File:986 01 Fiľakovo, Slovakia - panoramio.jpg|thumb|left|Zamek Fülek, obecnie Fiľakovo na Słowacji]]
 +
 +
Jednak akcja wojskowa Egyeda zakończyła się niepowodzeniem, gdyż rycerze Gutkeleda rozgromili jego armię po kilku starciach i rozlewie krwi. Jak napisał austriacki kronikarz, Egyed ze „stracuh przed zemstą królowej”, uciekł do [[Pozsony]]a (dziś [[Bratysława]], Słowacja) wraz ze swoim bratem Grzegorzem<ref name="Zsoldos2005" />. Zdobyli zamek i jego okolice i przekazali [[Ottokar II|Ottokarowi II]], który zapewnił im schronienie. Ich ziemie węgierskie zostały skonfiskowane przez królową Elżbietę w imieniu jego syna. Bracia Monoszló otrzymali od Ottokara austriackie zamki: Laa, Stockerau, Korneuburg i Kreuzenstein, zlecił im również administrowanie Pressburgiem (Pozsony) i przyległymi fortami<ref name="Kádár">Kádár, Tamás (2009). ''Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája'' [''Tajemnicze morderstwo polityczne i jego podłoże pod koniec XIII wieku na Węgrzech: Kariera Béli, księcia Maczwy i Bośni'']". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. '''16''' (4): str. 425–426.</ref>. To korzystne traktowanie rozwścieczyło [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]], który jako były sojusznik nieżyjącego już Beli IV spędził ostatnie dwa lata na wygnaniu na dworze Ottokara w Pradze. W rezultacie postanowili wrócić na Węgry i dołączyli do grupy ''baronialnej'' Elżbiety i Joachima, pomimo dawnych wrogich działań<ref name="Kádár" />.
 +
 +
Korzystając z wewnętrznego kryzysu politycznego, wojska austriackie i morawskie Ottokara zaatakowały pogranicze Węgier w kwietniu 1273 r., wykorzystując region Pressburga jako przemarsz. Atak tymczasowo zjednoczył rywalizujące ze sobą grupy baronialne przeciwko wrogowi zewnętrznemu. Krok Ottokara sprawił, że Egyed był tak niepewny i wściekły, że opuścił Pragę i powrócił na Węgry na początku maja wraz z Grzegorzem<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (1993). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 283–284, 287, 291.</ref>. Jednak przysięga lojalności wobec Władysława IV spowodowała, że dzięki temu uzyskał przebaczenie Elżbiety, a skonfiskowane ziemie braci Monoszló zostały odzyskane<ref name="Zsoldos2005" />. W krótkotrwałym „rządzie jedności” Egyed był jednocześnie [[Ban Maczwy|banem Maczwy]] i [[Ban Bośni|Bośni]], oba terytoria zostały wydzielone z domeny księcia [[Béla macsói herceg|Beli]], który został brutalnie zamordowany w listopadzie 1272 roku przez [[Kőszegi II. Henrik|Henryka II Kőszegiego]]<ref name="Zsoldos2011" /><ref name="Zsoldos2011" />. Współpraca trwała tylko kilka miesięcy. W drugiej fali armia Ottokara zdobyła Gyor i Szombathely, plądrując zachodnie komitaty i zdobywając wiele fortec, w tym jesienią Sopron. Razem z [[Péc Dénes|Denisem Pécem]] i Joachimem Gutkeledem w październiku pokonali armię morawską pod murami zamku [[Detrekő]] (dziś Plavecké Podhradie, Słowacja), którego mury  był bez powodzenia oblegane przez wojska Ottokara. Około października 1273 r. grupa ''baronialna'' Kőszegi-Gutkeled-Geregye' przejęła kontrolę nad krajem, wypierając krewnych Csáków. Egyed, który wraz ze swoim rodem był najsilniejszym sojusznikiem Csáków, stracił także godność Bana Maczwy i Bośni<ref name="Szűcs" />.
 +
 +
W ciągu pierwszych pięciu lat panowania młodszego Władysława IV dwanaście zmian w rządzie nastąpiło z udziałem rywalizujących grup ''baronialnych''. Csákowie i ich sojusznicy latem 1274 r. z powodzeniem usunęli od władzy Joachima Gutkeleda i Henryka II Kőszegiego. Następnie dwóch ''pońbionych'' panów postanowiło schwytać i uwięzić Władysława i Elżbietę w czerwcu 1274 roku. Chociaż Piotr Csák ich uwolnił, Gutkeled i Kőszegi schwytali młodszego brata Władysława, [[András szlavóniai herceg|Andrzeja]] i zabrali go do [[Slawonia|Slawonii]]. Egyed ponownie objął stanowisko [[mistrz skarbu|skarbnika królewskiego]] około września 1274 r.<ref name="Zsoldos2011" />, w czasach, gdy Piotr Csák pokonał zjednoczone siły Kőszegi-Gutkeled pod [[Polgárdi]], gdzie najbardziej znany oligarcha Henryk II Kőszegi został zabity w bitwie. W połowie 1275 r. dwór królewski wyraził zaufanie do rodziny [[Kőszegi]], pomimo wcześniejszych porwań. Oznaczało to, że grupa Csáków ponownie straciła łaskę<ref name="Szűcs" />, a Egyed stracił stanowisko skarbnika na początku czerwca 1275 r., na rzecz Joachima Gutkeleda<ref name="Zsoldos2011" />.
 +
 +
==Późne lata==
 +
 +
Zarówno Egyed, jak i Grzegorz stracili wszelkie wpływy polityczne z niepewnych powodów po 1275 r., ponieważ nigdy nie mieli żadnych godności po tym, grupa Csáków mogła powrócić do rządzenia krajem nawet pod koniec roku. Historyk [[Hóman Bálint|Bálint Hóman]] twierdził, że ich gwałtowna natura uniemożliwiła im kompromis, ale możliwe, że stali się politycznymi ofiarami burzliwej machinacji władzy feudalnej anarchii. Jak zauważył historyk [[Szűcs Jenő|Jenő Szűcs]], bracia Monoszló zapewniali bazę terytorialną grupy Csák za rzeką Drawą, ponieważ ich zamki, np. [[Atyina]] i [[Monoszló]] (dziś odpowiednio [[Voćin]] i [[Podravska Moslavina]] w Chorwacji) – i leżące tam posiadłości. Pomimo tego Egyed został odsunięty od władzy, a członek klanu z gałęzi Újlak, [[Csák Ugrin|Ugrin Csák]] ustanowił prowincjonalną dominację i rządził Górną [[Syrmia|Syrmią]], organizując południowe obszary grupy ''baronialnej'' Csáków przeciwko terytorium [[Gutkeled]]ów.<ref name="Szűcs" />
 +
 +
Po upadku Egyed został wspomniany tylko okazjonalnie we współczesnych mu źródłach, na przykład w 1283 r. podczas negocjacji w sprawie posiadania członków klanu. Egyed i Grzegorz byli właścicielami [[Álmosd]] w komitacie [[Bihar]] w 1291 r. Jego brat zmarł w 1294 r., Egyed ubolewając nad jego śmiercią, powierzył kapelanowi diecezji Pecz poczynienie darowizn majątku Monoszlów w ramach rodziny.<ref name="Markó" />
 +
 +
Egyed był jednym z ostatnich ocalałych baronów, którzy brali udział w wojnie w latach 60. XIII wieku i byli członkami pierwszego pokolenia anarchii feudalnej. Ponieważ nie miał żadnych prawowitych spadkobierców, złożył swoją pierwszą wolę i testament w 1298 r., gdy to formalnie adoptował swoich krewnych ze strony matki, [[Bő Péter|Piotra Bő]], [[przywódca|przywódcę Seklerów]] od 1294 do 1300 r. i [[Bő Mihály|Michała Bő]], który później został [[arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Ostrzychomia]] między 1303 i 1304. Egyed podarował im zamek [[Darnóc]] (dziś [[Slatinski Drenovac]], Chorwacja), jednak zarówno Piotr, jak i Michał zmarli przed Egyedem<ref name="Kovács" />. W 1308 roku Egyed zmienił ostatnią wolę i testament, w którym jego zięć, [[Aba Miklós|Mikołaj Aba]] i jego bracia (Jan, Jakub i Piotr) z gałęzi [[Nyék]] otrzymali [[Darnóc]]. Egyed był wiernym stronnikiem [[I. Károly|Karola I]] podczas jego walki o tron ​​węgierski. Historyk [[Engel Pál|Pál Engel]] twierdził, że Egyed, jak członek świty Karoal, brał udział w królewskiej kampanii w wojnie z oligarchą [[Csák III. Máté|Mateuszem III Csákiem]], który ''de facto'' rządził niezależnie w północno-zachodnich okręgach Węgier. Karol zdobył Trnawę (Trnawa, Słowacja) na początku 1313 r. Tam, leżąc na łożu śmierci, Egyed złożył ostatni testament w miejscowym klasztorze franciszkańskim<ref name="Engel1988">Engel, Pál (1988). ''Az ország újraegyesítése. I. Károly küzdelmei az oligarchák ellen (1310–1323)'' [''Zjednoczenie Królestwa. Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)'']. Századok. Magyar Történelmi Társulat. '''122''' (1–2): str. 103, 107–108, 122.</ref>. 11 marca 1313 r. Arcybiskup [[II. Tamás|Tomasz II]] przedstawił odpowiedni dokument – zapewne Egyed zmarł kilka dni wcześniej.<ref name="Engel1988" /> Zgodnie z jego intencją jego wdowa i nieletnie osierocone córki miały odziedziczyć [[Atyina]] i [[Novák]] w Slawonii. [[Nagylak]] (dziś Nădlac, Rumunia) Egyed przekazał archidiecezji Ostrzyhom, a [[Szond]] w komitacie [[Bács]] (dziś Sonta, Serbia), stał się własnością jego drugiego zięcia, [[Kórógyi III. Fülöp|Filipa Kórógyiego]] i jego ambitnej rodziny<ref name="Engel1988" />.
 +
 +
Jednak wokół spełnienia woli Egyeda pojawiły się trudności. Po jego śmierci Mateusz Csák zajął zamek Fülek i włączył go do swojej prowincji. Zgodnie z królewskim przywilejem wydanym przez Karola I 22 maja 1317 r. oligarcha [[Kőszegi János|Jan Kőszegi]] zażądał [[Atyina]] dla swojej rodziny zgodnie z prawem spadkowym. Jednak Mikołaj Aba i jego bracia, oprócz [[Darnóc]], przejęli na mocy ''senioratu'' Atyina i Novak w Slawonii, stając się w ten sposób przodkami rodziny [[Atyinai]]. Wkrótce potem Kőszegi schwytał i uwięził Mikołaja i Piotra Abów (być może już wówczas Athinę). W pierwszej połowie 1314 r. Mikołaja zabrano związanym pod zamek Atyina i ciągnięto wzdłuż murów za końmi, aby przekonać obrońców, by poddali fort. Mimo tego Jan Kőszegi nie był w stanie zająć Atyinai i wsadził Mikołaja z powrotem do więzienia, w którym spędził w niewoli następne trzy lata. Następnie Karol I rozpoczął kampanię przeciwko Kőszegim na Zadunaju i Slawonii w pierwszej połowie 1316 r.<ref name="Engel1988" /> Jesienią 1317 roku Jan Kőszegi został pokonany, dzięki czemu Mikołaj mógł wrócić do odzyskanego Atyina.<ref name="Engel1988" />
 +
 +
==Przypisy==
 +
{{izvori}}
 +
 +
==Źródła==
 +
* Engel, Pál (1988). ''Az ország újraegyesítése. I. Károly küzdelmei az oligarchák ellen (1310–1323)'' [''Zjednoczenie Królestwa. Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)'']. Századok. Magyar Történelmi Társulat. '''122''' (1–2): str. 89–146.
 +
 +
* Kádár, Tamás (2009). ''Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája'' [''Tajemnicze morderstwo polityczne i jego podłoże pod koniec XIII wieku na Węgrzech: Kariera Béli, księcia Maczwy i Bośni'']". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. '''16''' (4): str. 411–429. ISSN 1217-8020.
 +
 +
* Kovács, Mihai (2015). [https://eda.eme.ro/bitstream/handle/10598/29498/EME_EM_2015-1_001_KovacsMihai_MonoszloPeter.pdf?sequence=1 "Semper meliora prospiciuntur et utiliora attenduntur". Monoszló nb. Péter erdélyi püspök társadalmi és politikai kapcsolatai] [''Semper meliora prospiciuntur et utiliora attuntur'' "Stosunki polityczne i społeczne Piotra Monoszlo, biskupa Siedmiogrodu]"] (PDF). Erdélyi Múzeum (po węgiersku). '''77''' (1): str. 1–13. [dostęp:2016-12-25].
 +
 +
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
 +
 +
* Szűcs, Jenő (1993). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8311-96-7.
 +
 +
* Zsoldos, Attila (2005). ''Az Árpádok és asszonyaik. A királynéi intézmény az Árpádok korában'' [''Arpadowie i ich kobiety: instytucja królowych w erze Arp[dów'']. MTA Történettudományi Intézete.
 +
 +
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
 +
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
−
{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: 250px;" class=box
 
−
|-
 
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Monoszló Egyed
+
  |urzędnik          = Monoszló Egyed (węg.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Skarbnik królewski
+
  |tytulatura        = [[Ban Bośni]]<br>[[Ban Maczwy]]<br>[[Mistrz skarbu]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 30: Linia 113:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
−
  |1. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
+
 
−
  |1. od            = <small>(1) </small>1274, <small>(2) </small>1274
+
  |1. tytuł          = [[Ban Bośni]]
−
  |1. do            = <small>(1) </small>1274, <small>(2) </small>1275
+
  |1. od            = 1273
 +
  |1. do            = 1273
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
−
  |1. poprzednik    = <small>1. </small>[[Gutkeled Joakim]]<br><small>2. </small>[[Gutkeled Joakim]]
+
  |1. poprzednik    = [[Gutkeled István]]
−
  |1. następca      = <small>1. </small>[[Gutkeled Joakim]]<br><small>2. </small>[[Gutkeled Joakim]]
+
|1. następca      = [[Gutkeled István]]
 +
 
 +
|2. tytuł          = [[Ban Maczwy]]
 +
|2. od            = 1273
 +
|2. do            = 1273
 +
|2. powołanie      =
 +
|2. poprzednik    = [[Rátót I. Loránd]]
 +
|2. następca      = [[brak informacji]]
 +
 
 +
|3. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 +
|3. od            = <small>(1) </small>1274, <small>(2) </small>1274
 +
|3. do            = <small>(1) </small>1274, <small>(2) </small>1275
 +
|3. powołanie      =
 +
|3. poprzednik    = <small>1. </small>[[Gutkeled Joakim]]<br><small>2. </small>[[Gutkeled Joakim]]
 +
  |3. następca      = <small>1. </small>[[Gutkeled Joakim]]<br><small>2. </small>[[Gutkeled Joakim]]
  
 
  |klan              =  
 
  |klan              =  
Linia 48: Linia 146:
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |przyczyna śmierci =  
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |miejsce spoczynku =  
−
  |ojciec            = [[Gregory II Monoszló|Gregory II]]
+
  |ojciec            = [[Monoszló II. Gergely|II. Gergely]]
−
  |matka            = Bő Nn
+
  |matka            = Nn Bő
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |1. związek        = żona
 
  |1. związek        = żona
−
  |1. związek z      = Kökényesradnót Catherine
+
  |1. związek z      = [[Kökényes-Radnót Katalin]]
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
Linia 63: Linia 161:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
−
 
−
'''Egyed (II) from the kindred Monoszló''' ({{lang-hu|Monoszló nembeli (II.) Egyed}}; c. 1240 – March 1313) was a Hungarian powerful baron, who served as [[Master of the treasury]] from 1270 to 1272 and from 1274 to 1275. He was a loyal supporter of [[Stephen V of Hungary]] from his ducal years.
 
−
 
−
==Family background==
 
−
Egyed II was born into the [[Monoszló (genus)|''gens'' Monoszló]] around 1240 as the son of [[Gregory II Monoszló|Gregory II]], who functioned as ''[[ispán]]'' of [[Krassó County]] in 1255.{{sfn|Kovács|2015|p=2}} His mother was an unidentified noblewoman from the ''gens'' Bő, possibly the daughter of Ders.{{sfn|Kovács|2015|p=2}} His grandfather was [[Thomas Monoszló|Thomas I]], the [[Ban of Slavonia]] between 1228 and 1229.{{sfn|Markó|2006|p=360}} Egyed had two brothers, [[Gregory III Monoszló|Gregory III]], who served as [[Judge of the Cumans]] and was Egyed's strong ally, and [[Peter Monoszló|Peter]], who functioned as [[Bishop of Transylvania]] from 1270 to 1307. The three brothers supported each other in national politics and gradually distinguished themselves from the other branches of the Monoszló kindred. This intention also appeared in contemporary documents and charters, when their names were referred with the suffixes "''de genere Thome bani''" ("from Ban Thomas' kindred"), and later "''de Filek''",{{sfn|Kovács|2015|p=4}} when Egyed was granted Fülek Castle (today Fiľakovo, Slovakia) from his lord, Duke Stephen.{{sfn|Zsoldos|2011|p=260}}
 
−
 
−
He married Catherine from the ''gens'' Kökényesradnót, daughter of Emeric and niece of [[Mikod Kökényesradnót|Mikod]], who served as [[Ban of Severin]] from 1275 to 1276.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Kökényesradnót 1., Doboka branch)</ref> They had four unidentified daughters, and Egyed became a relative of the Nyék branch of the [[Aba (genus)|Aba kindred]], the Borsa kindred and the subsequently influential Kórógyi family through their marriages. Egyed had no legitimate sons, only a doubtful authentic charter from 1327 mentions a certain Nicholas in this respect, but since if he was an existing person, he had to die before Egyed's death in 1313.{{sfn|Kovács|2015|p=3}}
 
−
 
−
==In Stephen's court==
 
−
Egyed and his kindred, in addition to the [[Csák (genus)|Csák clan]], were one of the most loyal supporters of Duke Stephen, who forced his father, King [[Béla IV of Hungary]] to cede all the lands of the [[Kingdom of Hungary (1000–1301)|Kingdom of Hungary]] to the east of the [[Danube]] to him and adopted the title of junior king in 1262. Egyed belonged to Stephen's court and participated in the Duke's [[Hungarian Civil War (1264–65)|civil war]] against the monarch in the 1260s. According to a charter, Egyed's ''familiaris'', Andrew de Menej fought in the [[Siege of Feketehalom]] under Monoszló banner which also confirms Egyed's presence in the skirmish.{{sfn|Zsoldos|2007|p=62}} In 1265, Egyed was mentioned as Master of the stewards in Stephen's court, possibly replacing [[Stephen I Csák|Stephen Csák]] in that capacity.{{sfn|Zsoldos|2011|p=71}} He interceded at his lord in the same year to grant nobility for the members of the Dobra kindred, his faithful [[castle warrior]]s in [[Bács County]] for their bravery and merits in the civil war.{{sfn|Markó|2006|p=360}}
 
−
 
−
When Stephen's vassal, Despot [[Jacob Svetoslav]] submitted himself to Tsar [[Constantine Tikh of Bulgaria]], taking advantage of the civil war in Hungary, they crossed the Danube in 1265 and raided the Hungarian fortresses north of the river which belonged to Stephen's realm. In response, after Béla and Stephen signed the peace treaty on the [[Margaret Island|Rabbits' Island]], the Junior King, with the limited support of Béla's royal army, invaded Bulgaria in the summer of 1266. Egyed participated in the campaign and led Stephen's army to successfully besiege and capture [[Veliko Tarnovo|Tirnovo]] (in one of the five major battles), also plundering the surrounding areas. Meanwhile the main army seized [[Vidin]], [[Pleven]] and other forts, while another army commanded by [[Gregory Péc]] routed the Bulgarians in Vrchov.{{sfn|Zsoldos|2007|p=95}} After the victory, Egyed was made Master of the treasury in Stephen's court in 1266 and served in that capacity until Stephen's ascension to the Hungarian throne following the death of Béla IV in May 1270.{{sfn|Zsoldos|2011|p=75}} Egyed also served as ''ispán'' of [[Csanád County (medieval)|Csanád]] and [[Ung County|Ung]] Counties in 1266, which administrative units then belonged to Stephen's realm.{{sfn|Zsoldos|2011|p=146}}{{sfn|Zsoldos|2011|p=219}}
 
−
 
−
Egyed continued his political role as [[Master of the treasury]], when Stephen V succeeded his father without difficulties and was crowned on or after 17 May 1270. Among the eight office-holders of high dignities, he was one of those four lords – alongside the influential brothers, [[Peter I Csák|Peter I]] and [[Matthew II Csák]], and Egyed' distant relative [[Nicholas Monoszló]] – who entered government service after years of anti-King position and participation in the war against Béla.{{sfn|Zsoldos|2007|p=116}} In addition, Egyed also became ''ispán'' of [[Pozsony County]], one of the most prominent of them all.{{sfn|Zsoldos|2011|p=185}} His brothers also have reached significant positions, thus the Monoszlós rose among the most prominent kindreds during Stephen's short reign.{{sfn|Kovács|2015|p=2}} Egyed was a member of that Hungarian delegation, which signed the [[Peace of Pressburg (1271)|Peace of Pressburg]] on 2 July 1271 with the envoys of [[Ottokar II of Bohemia]] to put an end to the war between the two realms.{{sfn|Markó|2006|p=360}}
 
−
 
−
==Role in the feudal anarchy==
 
−
When the [[Ban of Slavonia]], [[Joachim Gutkeled]], turned against Stephen V and kidnapped his ten-year old son and heir, [[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus]] in the summer of 1272, a new era had begun in Medieval Hungary. Stephen besieged Joachim's fortress in [[Koprivnica]], but could not free his son. The king soon fell ill and died on 6 August 1272, thus the Monoszló brothers lost their patron. Joachim Gutkeled departed for [[Székesfehérvár]] as soon as he was informed of Stephen V's death, because he wanted to arrange Ladislaus' coronation. Stephen's widow, [[Elizabeth the Cuman]] joined him, infuriating Stephen V's partisans who accused her of having conspired against her husband. Egyed Monoszló immediately laid siege in late August to the Dowager Queen's palace in Székesfehérvár to "rescue" Ladislaus from the rival baronial group's influence. Another foreign chronicles claimed the Monoszlós wanted to assert Duke [[Béla of Macsó]]'s claim to the Hungarian throne, but historian Attila Zsoldos rejects this option.{{sfn|Zsoldos|2005|p=130}}
 
−
 
−
[[File:986 01 Fiľakovo, Slovakia - panoramio.jpg|thumb|left|Fiľakovo (Fülek) Castle, present-day in [[Slovakia]]]]
 
−
 
−
However Egyed's military action ended in failure as the [[Gutkeled (genus)|Gutkeled]] troops routed his army after some clashes and bloodshed. As an Austrian chronicler wrote, Egyed, "fear of the Queen's revenge", fled to [[Pressburg]] (today Bratislava, Slovakia), alongside his brother, Gregory.{{sfn|Zsoldos|2005|p=130}} They captured the [[Bratislava Castle|castle]] and its surrounding areas and handed over to Ottokar II who provided shelter to them. Their Hungarian lands were confiscated following that by Queen Elizabeth in the name of his son. The Monoszló brothers were granted the Austrian castles of [[Laa an der Thaya|Laa]], [[Stockerau]], [[Korneuburg]] and [[Burg Kreuzenstein|Kreuzenstein]] by Ottokar, who also commissioned them to administrate Pressburg and the adjacent forts.{{sfn|Kádár|2009|p=425}} This favorable treatment infuriated [[Henry I Kőszegi|Henry Kőszegi]], who, as a former ally of the late Béla IV, had spent the last two years in exile at Ottokar's court in [[Prague]]. As a result he decided to return Hungary and joined Elizabeth and Joachim's baronial group, despite the former ancient hostilities.{{sfn|Kádár|2009|p=426}}
 
−
 
−
Taking advantage of the internal political crisis, Ottokar's Austrian and Moravian troops invaded the borderlands of Hungary in April 1273, using the Pressburg region as a march route. The attack temporarily united the rivaling baronial groups against the external enemy. Ottokar's step made Egyed as uncertain and furious, as a result left Prague and returned to Hungary in early May, along with Gregory.{{sfn|Szűcs|1993|p=283}} Egyed swore loyalty to Ladislaus IV, thus received forgiveness from Elizabeth and the Monoszlós' confiscated lands were regained.{{sfn|Zsoldos|2005|p=132}} In the short-lived "unity government", Egyed simultaneously served as [[Ban of Macsó]] and [[Ban of Bosnia|Bosnia]], both territories split from Béla of Macsó's ducal domains, who was brutally assassinated in November 1272 by Henry Kőszegi.{{sfn|Zsoldos|2011|p=81}}{{sfn|Zsoldos|2011|pp=51–52}} The cooperation lasted only a few months. In a second wave, Ottokar's army captured [[Győr]] and [[Szombathely]], plundering the western counties, and seized many fortresses, including [[Sopron]] in the autumn. Alongside [[Denis Péc]] and Joachim Gutkeled, Egyed defeated a Moravian army at the walls of [[Plavecké Podhradie|Detrekő Castle]] (today Plavecké Podhradie, Slovakia) in October, which fort was unsuccessfully besieged by Ottokar's troops. Around October 1273, the [[Kőszegi family|Kőszegi]]–Gutkeled–[[Geregye (genus)|Geregye]] baronial group took control over the country, ousting the Csák kindred. Egyed, who and his clan were the Csáks' strongest ally, also lost his dignity of Ban of Macsó and Bosnia.{{sfn|Szűcs|1993|p=284}}
 
−
 
−
In the first five regnal years of the minor Ladislaus IV, twelve "changes of government" took place between the two baronial groups. The Csáks and their allies successfully removed Joachim Gutkeled and Henry Kőszegi from power by the summer of 1274. After that the two disgraced lords decided to capture and imprison Ladislaus and Elizabeth in June 1274. Although Peter Csák liberated them, Gutkeled and Kőszegi captured Ladislaus's younger brother, [[Andrew, Duke of Slavonia|Andrew]], and took him to [[Slavonia]]. Egyed again elevated to the position of Master of the treasury around September 1274,{{sfn|Zsoldos|2011|p=63}} in those days when Peter Csák, defeated the united Kőszegi–Gutkeled forces near [[Polgárdi]], where the most notorious pre-oligarch Henry Kőszegi was killed in the battle. By mid-1275, the royal court expressed confidence towards the Kőszegi family despite the earlier abductions. This meant the Csák group's anew fall from grace,{{sfn|Szűcs|1993|p=287}} and Egyed lost his office of Master of the treasury in early June 1275, replacing by Joachim Gutkeled himself.{{sfn|Zsoldos|2011|p=63}}
 
−
 
−
==Later life==
 
−
Both Egyed and Gregory lost all political influence for uncertain reasons after 1275, as they had never hold any dignities after that, despite the fact that the Csák group was able to return to govern the realm even at the end of the year. Historian [[Bálint Hóman]] claimed their violent nature made them incapable of compromise, but it is plausible they became political victims of the feudal anarchy's turbulent machinations of power. As historian [[Jenő Szűcs]] noted the Monoszló brothers ought to have ensured the Csák group's territorial base beyond the [[Drava]] river, as their castles – e.g. [[Voćin|Atyina]] and [[Podravska Moslavina|Monoszló]] (today Voćin and Podravska Moslavina in [[Croatia]], respectively) – and estates laid there. Nevertheless Egyed was removed from power, and a member of the clan's Újlak branch, [[Ugrin Csák]] established a provincial domination and ruled over [[Upper Syrmia]], ensuring the southern areas of the Csák baronial group against the Gutkeled's territory.{{sfn|Szűcs|1993|p=291}}
 
−
 
−
After his fall, Egyed was mentioned only tangentially in contemporary sources, for instance in 1283 during negotiation over a possession sale among the clan members. Egyed and Gregory owned [[Álmosd]] in [[Bihar County]] in 1291. His brother died by 1294, when Egyed lamented over his death while entrusting the chaplain of [[Diocese of Pécs|Pécs]] to contribute in donation of Monoszlós' estates within the kindred.{{sfn|Markó|2006|p=360}}
 
−
 
−
Egyed Monoszló was one of the last surviving barons who participated in the 1260s war and who were members of the feudal anarchy's first generation. As he had no legitimate heirs, he made his first [[will and testament]] in 1298, when formally adopted his maternal relatives from the ''gens'' Bő, [[Peter Bő|Peter]], [[Count of the Székelys]] from 1294 to 1300, and [[Michael Bő|Michael]], who later served as [[Archbishop of Esztergom]] between 1303 and 1304. Egyed donated Darnóc Castle (today Slatinski Drenovac, Croatia) to them, however both Peter and Michael had died before Egyed.{{sfn|Kovács|2015|p=3}} In 1308, Egyed changed his last will and testament, when his son-in-law, Nicholas Aba and his brothers (John, James and Peter) from the Nyék branch were granted Darnóc.{{sfn|Kovács|2015|p=3}} Egyed was a staunch supporter of [[Charles I of Hungary|Charles I]] during his struggle for the Hungarian throne. Historian [[Pál Engel]] claimed Egyed participated in that royal campaign, belonging to Charles' entourage, where waged war against oligarch [[Matthew III Csák]], who ruled ''de facto'' independently the north-western counties of Hungary. Charles captured [[Trnava|Nagyszombat]] (today Trnava, Slovakia) in early 1313. There lying on his deathbed, Egyed made his final testament at the local Franciscan friary.{{sfn|Engel|1988|p=107}} On 11 March 1313, [[Thomas II, Archbishop of Esztergom|Archbishop Thomas]] presented the document, thus Egyed died a few days earlier.{{sfn|Engel|1988|p=103}} According to his intention, his widow and minor orphan daughters were supposed to inherit the whole Atyina and Novák lordship in Slavonia. Egyed donated [[Nădlac|Nagylak]] (today Nădlac, Romania) to the [[Archdiocese of Esztergom]], while [[Sonta|Szond]], [[Bács County]] (today Sonta, [[Serbia]]) became a property of his other son-in-law, Philip Kórógyi and his ambitious family.{{sfn|Engel|1988|p=107}}
 
−
 
−
However around the fulfillment of Egyed's will, there were difficulties. After his death, Matthew Csák took the Fülek Castle and annexed it to his province. According to a royal charter issued by Charles I on 22 May 1317, the oligarch [[John Kőszegi]] demanded Atyina for his family in accordance with the right of escheatage. However Nicholas Aba and his brothers, in addition to Darnóc, acquired the whole Atyina and Novák lordship in Slavonia, thus they became ancestors of the Atyinai family. Kőszegi captured and imprisoned Nicholas and Peter Aba (or Atyinai) shortly thereafter. In the first half of 1314, Nicholas was taken tied up before the Atyina Castle and dragged along the walls at the heels of a horse to persuade the defenders to surrender the fort. Despite this, John Kőszegi was unable to capture Atyina and took Nicholas back to prison, who languished in captivity in the subsequent three years. Following that Charles I launched a campaign against the Kőszegis in Transdanubia and Slavonia in the first half of 1316.{{sfn|Engel|1988|p=108}} By the autumn of 1317, John Kőszegi was defeated, thus Nicholas was able to return to the recaptured Atyina.{{sfn|Engel|1988|p=122}}
 
−
 
−
==References==
 
−
{{reflist|20em}}
 
−
 
−
==Sources==
 
−
{{Refbegin}}
 
−
* {{cite journal |last=Engel |first=Pál |year=1988 |title=Az ország újraegyesítése. I. Károly küzdelmei az oligarchák ellen (1310–1323) [''Reunification of the Realm. The Struggles of Charles I Against the Oligarchs (1310–1323)''] |url= |format= |journal=Századok |location= |publisher=Magyar Történelmi Társulat |volume=122 |issue=1–2 |pages=89–146 |issn= |ref=harv}}
 
−
* {{cite journal |last=Kádár |first=Tamás |year=2009 |title=Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája [''A Mysterious Political Murder and its Background at the End of 13th Century in Hungary: Career of Béla, Duke of Macsó and Bosnia''] |url= |format= |journal=Fons |location= |publisher=Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány |volume=16 |issue=4 |pages=411–429 |issn=1217-8020 |ref=harv}}
 
−
* {{cite journal |last=Kovács |first=Mihai |title="Semper meliora prospiciuntur et utiliora attenduntur". Monoszló nb. Péter erdélyi püspök társadalmi és politikai kapcsolatai [''"Semper meliora prospiciuntur et utiliora attenduntur" Political and Social Relationships of Peter Monoszló Bishop of Transylvania''] |journal=Erdélyi Múzeum |volume=77 |issue=1 |pages=1–13 |year=2015 |language=hu |url=http://eda.eme.ro/bitstream/handle/10598/29498/EME_EM_2015-1_001_KovacsMihai_MonoszloPeter.pdf?sequence=1 |access-date=25 December 2016 |ref=harv}}
 
−
* {{cite book |last=Markó |first=László |year=2006 |title=A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon ''[Great Officers of State in Hungary from King Saint Stephen to Our Days: A Biographical Encyclopedia]'' |publisher=Helikon Kiadó |isbn=963-208-970-7 |ref=harv|language=hu}}
 
−
* {{cite book |last=Szűcs |first=Jenő |year=1993 |title=Az utolsó Árpádok ''[The Last Árpáds]'' |publisher=História, MTA Történettudományi Intézete |isbn=963-8311-96-7 |ref=harv|language=hu}}
 
−
* {{Cite book |last=Zsoldos |first=Attila |year=2005 |title=Az Árpádok és asszonyaik. A királynéi intézmény az Árpádok korában ''[The Árpáds and their Women: The Institution of Queenship in the Era of the Árpáds]''|publisher=MTA Történettudományi Intézete | isbn=|ref=harv|language=hu}}
 
−
* {{Cite book |last=Zsoldos |first=Attila |year=2007 |title=Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években ''[A family affair: The Conflict between Béla IV and Junior King Stephen in the 1260s]''|publisher=História, MTA Történettudományi Intézete | isbn=978-963-9627-15-4|ref=harv|language=hu}}
 
−
* {{cite book |last=Zsoldos |first=Attila |year=2011 |title=Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 ''[Secular Archontology of Hungary, 1000–1301]'' |publisher=História, MTA Történettudományi Intézete |isbn=978-963-9627-38-3 |ref=harv|language=hu}}
 
−
{{Refend}}
 
−
 
−
{{s-start}}
 
−
{{S-hou|[[Monoszló (genus)|Genus Monoszló]]|name=Egyed II ||1240s ||March 1313 }}
 
−
{{s-off}}
 
−
{{succession box|title={{nowrap|[[Master of the treasury]]}}|before=[[Maurice II Pok|Maurice Pok]]|years=1270–1272|after=[[Ernye Ákos]]}}
 
−
{{succession box|title={{nowrap|[[Pozsony County|Ispán of Pozsony]]}}|before=Stephen Csák|years=1270–1272|after=[[Ladislaus II Kán|Ladislaus Kán]]}}
 
−
{{succession box|title={{nowrap|[[Ban of Bosnia]]}}|before=[[Stephen II Gutkeled|Stephen Gutkeled]]|years=1273|after=[[Stephen II Gutkeled|Stephen Gutkeled]]}}
 
−
{{succession box|title={{nowrap|[[Ban of Macsó]]}}|before=[[Roland I Rátót|Roland Rátót]]|years=1273|after=[[John of Macsó|John]]}}
 
−
{{succession box|title={{nowrap|[[Ban of Macsó]]}}|before=[[John of Macsó|John]]|years=1273|after=[[Albert Ákos]] (?)}}
 
−
{{succession box|title={{nowrap|[[Master of the treasury]]}}|before={{nowrap|[[Joachim Gutkeled]]}}|years=1274–1275|after={{nowrap|[[Joachim Gutkeled]]}}}}
 
−
{{s-end}}
 
  
 
{{SORTUJ:Monoszlo, Egyed 02}}
 
{{SORTUJ:Monoszlo, Egyed 02}}
  
 +
[[Kategoria:Monoszló]]
 +
[[Kategoria:Ród]]
 +
[[Kategoria:Banowie Bośni]]
 
[[Kategoria:Banowie Maczwy]]
 
[[Kategoria:Banowie Maczwy]]
−
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
−
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
 
−
[[Kategoria:Rody]]
 
−
[[Kategoria:Ród Monoszló (genus)|Egyed]]
 
−
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
 
−
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1313]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1313]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIV wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 15:11, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Ban Bośni
(1273) 		Następca:
Gutkeled István Gutkeled István
Poprzednik: Ban Maczwy
(1273)
Współrządzący:
János z Maczwy 		Następca:
Rátót I. Loránd brak informacji
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1274) 		Następca:
Gutkeled Joakim Gutkeled Joakim
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1274-1275) 		Następca:
Gutkeled Joakim Gutkeled Joakim

Monoszló II. Egyed (* ok.1240, † marzec 1313), węgierski szlachcic, mistrz skarbu od 1270 do 1272 i od 1274 do 1275, lojalny stronnik króla Węgier V. István.

Tło rodzinne

Egyed urodził się w rodzie Monoszló około 1240 r. jako syn Grzegorza II, który w 1255 r. pełniącego funkcję ispána komitatu Krassó[1]. Jego matką była nieznana z imienia szlachcianka rodu Bő, prawdopodobnie córką Dersa.[1] Jego dziadkiem był Tomasz I, ban Slawonii między 1228 a 1229.[2] Egyed miał dwóch braci, Grzegorza III, który był sędzią Kumanów i był silnym sojusznikiem Egyeda, oraz Piotra, który działał jako biskup Siedmiogrodu od 1270 do 1307 roku. Trzej bracia wspierali się w polityce państwowej i stopniowo odróżniali się od inne gałęzi rodu Monoszló. Zamiar ten pojawił się także we współczesnych dokumentach i kartach, gdy ich imiona były cytowane przyrostkami „de genere Thome bani” „z rodziny bana Tomasza”, a później „de Filek”[1], kiedy Egyed otrzymał zamek Fülek (dziś Fiľakovo, Słowacja) od swojego pana, księcia Stefana.[3]

Poślubił Katarzynę z rodziny Kökényesradnót, córki Emeryka i siostrzenicę Mikoda, który był banem Severina w latach 1275–1276.[4] Mieli cztery nieznane z imienia córki i poprzez ich małżeństwa Egyed został powinowatym gałęzi Nyék klanu Aba, powinowatym rodu Borsa oraz wpływowego rodu Kórógyi. Nikt nie miał prawowitych synów, tylko wątpliwa autentyczna karta z 1327 r. Wspomina w tym względzie pewnego Mikołaja, ale ponieważ był on osobą istniejącą, musiał umrzeć przed śmiercią Egyeda w 1313 r.[1]

Na dworze Stefana

Egyed i jego krewni, oprócz klanu Csák, byli jednym z najbardziej lojalnych stronników księcia Stefana, który zmusił swojego ojca, króla Węgier Belę IV, do oddania wszystkich ziem Królestwa Węgier na wschód od Dunaju, by w 1262 r. przyjąć tytuł młodszego króla. Egyed należał do dworu Stefana i brał udział w wojnie domowej księcia przeciwko monarsze w 1260 r. Zgodnie z kartą, familiaris Egyeda, Andrzej de Menej walczył w oblężeniu Feketehalom pod sztandarem Monoszló, co również potwierdza obecność Egyeda w potyczce.[5] W 1265 r. Egyed został wymieniony jako stolnik królewski na dworze Stefana, prawdopodobnie zastępując Stefana I Csáka w tym charakterze[3]. W tym samym roku interweniował u swego pana, aby nadać szlachectwo rodzinie Dobra, jego wiernym zamkowym wojownikom w komitacie Bács, za ich odwagę i zasługi w wojnie domowej[2].

Gdy wasal Stefana, despot Jacob Svetoslav podporządkował się bułgarskiemu carowi Konstantynowi Tikhowi, korzystając z wojny domowej na Węgrzech, przekroczył Dunaj w 1265 r. i najechał na węgierskie fortece na północ od rzeki należące do królestwa Stefana. W odpowiedzi Bela i Stefan podpisali traktat pokojowy na Wyspie Królików, młodszy król, przy ograniczonym wsparciu królewskiej armii Beli, najechali Bułgarię latem 1266 r. Armia Stefana skutecznie obległa i zdobyła Tyrnowo (w jednej z pięciu głównych bitew), plądrując także okoliczne tereny. Tymczasem główna armia zajęła Widyń, Plewen i inne forty, podczas gdy inna armia dowodzona przez Grzegorza Péca rozgromiła Bułgarów we Vrchovie.[5] Po zwycięstwie Egyed został skarbnikiem na dworze księcia Stefana w 1266 r. i pełnił tę funkcję do czasu wstąpienia Stefana na tron ​​węgierski po śmierci Beli IV w maju 1270 r.[3] Egyed służył również jako ispán komitatów: Csanád i Ung w 1266 r., które to jednostki administracyjne należały wówczas do domeny Stefana.[3]

Egeyed kontynuował swoją polityczną funkcję skarbnika królewskiego, gdy Stefan V bez trudu zastąpił ojca i został koronowany 17 maja 1270 r. lub później. Wśród ośmiu wysokich rangą urzędników był jednym z tych czterech panów - obok wpływowych bracia, Piotr I i Mateusz II Csáków oraz dalekiego krewnego Egyeda - Mikołaja Monoszló - który wstąpił do służby rządowej po latach opozycji wobec króla i udziału w wojnie przeciwko Beli[5]. Ponadto Egyed został także ispánem komitatu Pozsony, jednym z najwybitniejszych ze wszystkich[3]. Jego bracia również osiągnęli znaczące pozycje, stając się w ten sposób Monoszlówie znaleźli sie wśród najwybitniejszych podczas krótkich rządów Szczepana[1]. Jeden z nich był członkiem węgierskiej delegacji przy podpisaniu pokoju w Pozsony 2 lipca 1271 r. z wysłannikami króla Czech Ottokara II w celu zakończenia wojny między dwoma królestwami.[2]

Rola w anarchii feudalnej

Gdy Ban całej Slawonii, Joachim Gutkeled, zwrócił się przeciwko Stefanowi V i porwał jego dziesięcioletniego syna i spadkobiercę, Władysława latem 1272 roku, w średniowiecznych Węgrzech rozpoczęła się nowa era. Stefan obległ Joachima w twierdzy Koprivnica, ale nie mógł uwolnić syna. Król wkrótce zachorował i zmarł 6 sierpnia 1272 r. i w ten sposób bracia Monoszló stracili patrona. Joachim Gutkeled udał się do Székesfehérvár, gdy tylko został poinformowany o śmierci Stefana V, ponieważ chciał zorganizować koronację Władysława. Wdowa po Stefanie, Elżbieta Kumanka dołączyła do niego, doprowadzając do szału stronników Stefana V, którzy oskarżyli ją o spiskowanie przeciwko mężowi. Egyed Monoszló natychmiast pod koniec sierpnia obległ pałac królowej wdowy w Szekesfehervar, aby „uratować” Władysława przed wpływami rywalizującej grupy baronialnej. Inne zagraniczne kroniki twierdziły, że Monoszlówie chcieli dochodzić roszczeń księcia Beli do tronu węgierskiego, ale historyk Attila Zsoldos odrzuca tę opcję[6].

Plik:986 01 Fiľakovo, Slovakia - panoramio.jpg
Zamek Fülek, obecnie Fiľakovo na Słowacji

Jednak akcja wojskowa Egyeda zakończyła się niepowodzeniem, gdyż rycerze Gutkeleda rozgromili jego armię po kilku starciach i rozlewie krwi. Jak napisał austriacki kronikarz, Egyed ze „stracuh przed zemstą królowej”, uciekł do Pozsonya (dziś Bratysława, Słowacja) wraz ze swoim bratem Grzegorzem[6]. Zdobyli zamek i jego okolice i przekazali Ottokarowi II, który zapewnił im schronienie. Ich ziemie węgierskie zostały skonfiskowane przez królową Elżbietę w imieniu jego syna. Bracia Monoszló otrzymali od Ottokara austriackie zamki: Laa, Stockerau, Korneuburg i Kreuzenstein, zlecił im również administrowanie Pressburgiem (Pozsony) i przyległymi fortami[7]. To korzystne traktowanie rozwścieczyło Henryka I Kőszegiego, który jako były sojusznik nieżyjącego już Beli IV spędził ostatnie dwa lata na wygnaniu na dworze Ottokara w Pradze. W rezultacie postanowili wrócić na Węgry i dołączyli do grupy baronialnej Elżbiety i Joachima, pomimo dawnych wrogich działań[7].

Korzystając z wewnętrznego kryzysu politycznego, wojska austriackie i morawskie Ottokara zaatakowały pogranicze Węgier w kwietniu 1273 r., wykorzystując region Pressburga jako przemarsz. Atak tymczasowo zjednoczył rywalizujące ze sobą grupy baronialne przeciwko wrogowi zewnętrznemu. Krok Ottokara sprawił, że Egyed był tak niepewny i wściekły, że opuścił Pragę i powrócił na Węgry na początku maja wraz z Grzegorzem[8]. Jednak przysięga lojalności wobec Władysława IV spowodowała, że dzięki temu uzyskał przebaczenie Elżbiety, a skonfiskowane ziemie braci Monoszló zostały odzyskane[6]. W krótkotrwałym „rządzie jedności” Egyed był jednocześnie banem Maczwy i Bośni, oba terytoria zostały wydzielone z domeny księcia Beli, który został brutalnie zamordowany w listopadzie 1272 roku przez Henryka II Kőszegiego[3][3]. Współpraca trwała tylko kilka miesięcy. W drugiej fali armia Ottokara zdobyła Gyor i Szombathely, plądrując zachodnie komitaty i zdobywając wiele fortec, w tym jesienią Sopron. Razem z Denisem Pécem i Joachimem Gutkeledem w październiku pokonali armię morawską pod murami zamku Detrekő (dziś Plavecké Podhradie, Słowacja), którego mury był bez powodzenia oblegane przez wojska Ottokara. Około października 1273 r. grupa baronialna Kőszegi-Gutkeled-Geregye' przejęła kontrolę nad krajem, wypierając krewnych Csáków. Egyed, który wraz ze swoim rodem był najsilniejszym sojusznikiem Csáków, stracił także godność Bana Maczwy i Bośni[8].

W ciągu pierwszych pięciu lat panowania młodszego Władysława IV dwanaście zmian w rządzie nastąpiło z udziałem rywalizujących grup baronialnych. Csákowie i ich sojusznicy latem 1274 r. z powodzeniem usunęli od władzy Joachima Gutkeleda i Henryka II Kőszegiego. Następnie dwóch pońbionych panów postanowiło schwytać i uwięzić Władysława i Elżbietę w czerwcu 1274 roku. Chociaż Piotr Csák ich uwolnił, Gutkeled i Kőszegi schwytali młodszego brata Władysława, Andrzeja i zabrali go do Slawonii. Egyed ponownie objął stanowisko skarbnika królewskiego około września 1274 r.[3], w czasach, gdy Piotr Csák pokonał zjednoczone siły Kőszegi-Gutkeled pod Polgárdi, gdzie najbardziej znany oligarcha Henryk II Kőszegi został zabity w bitwie. W połowie 1275 r. dwór królewski wyraził zaufanie do rodziny Kőszegi, pomimo wcześniejszych porwań. Oznaczało to, że grupa Csáków ponownie straciła łaskę[8], a Egyed stracił stanowisko skarbnika na początku czerwca 1275 r., na rzecz Joachima Gutkeleda[3].

Późne lata

Zarówno Egyed, jak i Grzegorz stracili wszelkie wpływy polityczne z niepewnych powodów po 1275 r., ponieważ nigdy nie mieli żadnych godności po tym, grupa Csáków mogła powrócić do rządzenia krajem nawet pod koniec roku. Historyk Bálint Hóman twierdził, że ich gwałtowna natura uniemożliwiła im kompromis, ale możliwe, że stali się politycznymi ofiarami burzliwej machinacji władzy feudalnej anarchii. Jak zauważył historyk Jenő Szűcs, bracia Monoszló zapewniali bazę terytorialną grupy Csák za rzeką Drawą, ponieważ ich zamki, np. Atyina i Monoszló (dziś odpowiednio Voćin i Podravska Moslavina w Chorwacji) – i leżące tam posiadłości. Pomimo tego Egyed został odsunięty od władzy, a członek klanu z gałęzi Újlak, Ugrin Csák ustanowił prowincjonalną dominację i rządził Górną Syrmią, organizując południowe obszary grupy baronialnej Csáków przeciwko terytorium Gutkeledów.[8]

Po upadku Egyed został wspomniany tylko okazjonalnie we współczesnych mu źródłach, na przykład w 1283 r. podczas negocjacji w sprawie posiadania członków klanu. Egyed i Grzegorz byli właścicielami Álmosd w komitacie Bihar w 1291 r. Jego brat zmarł w 1294 r., Egyed ubolewając nad jego śmiercią, powierzył kapelanowi diecezji Pecz poczynienie darowizn majątku Monoszlów w ramach rodziny.[2]

Egyed był jednym z ostatnich ocalałych baronów, którzy brali udział w wojnie w latach 60. XIII wieku i byli członkami pierwszego pokolenia anarchii feudalnej. Ponieważ nie miał żadnych prawowitych spadkobierców, złożył swoją pierwszą wolę i testament w 1298 r., gdy to formalnie adoptował swoich krewnych ze strony matki, Piotra Bő, przywódcę Seklerów od 1294 do 1300 r. i Michała Bő, który później został arcybiskupem Ostrzychomia między 1303 i 1304. Egyed podarował im zamek Darnóc (dziś Slatinski Drenovac, Chorwacja), jednak zarówno Piotr, jak i Michał zmarli przed Egyedem[1]. W 1308 roku Egyed zmienił ostatnią wolę i testament, w którym jego zięć, Mikołaj Aba i jego bracia (Jan, Jakub i Piotr) z gałęzi Nyék otrzymali Darnóc. Egyed był wiernym stronnikiem Karola I podczas jego walki o tron ​​węgierski. Historyk Pál Engel twierdził, że Egyed, jak członek świty Karoal, brał udział w królewskiej kampanii w wojnie z oligarchą Mateuszem III Csákiem, który de facto rządził niezależnie w północno-zachodnich okręgach Węgier. Karol zdobył Trnawę (Trnawa, Słowacja) na początku 1313 r. Tam, leżąc na łożu śmierci, Egyed złożył ostatni testament w miejscowym klasztorze franciszkańskim[9]. 11 marca 1313 r. Arcybiskup Tomasz II przedstawił odpowiedni dokument – zapewne Egyed zmarł kilka dni wcześniej.[9] Zgodnie z jego intencją jego wdowa i nieletnie osierocone córki miały odziedziczyć Atyina i Novák w Slawonii. Nagylak (dziś Nădlac, Rumunia) Egyed przekazał archidiecezji Ostrzyhom, a Szond w komitacie Bács (dziś Sonta, Serbia), stał się własnością jego drugiego zięcia, Filipa Kórógyiego i jego ambitnej rodziny[9].

Jednak wokół spełnienia woli Egyeda pojawiły się trudności. Po jego śmierci Mateusz Csák zajął zamek Fülek i włączył go do swojej prowincji. Zgodnie z królewskim przywilejem wydanym przez Karola I 22 maja 1317 r. oligarcha Jan Kőszegi zażądał Atyina dla swojej rodziny zgodnie z prawem spadkowym. Jednak Mikołaj Aba i jego bracia, oprócz Darnóc, przejęli na mocy senioratu Atyina i Novak w Slawonii, stając się w ten sposób przodkami rodziny Atyinai. Wkrótce potem Kőszegi schwytał i uwięził Mikołaja i Piotra Abów (być może już wówczas Athinę). W pierwszej połowie 1314 r. Mikołaja zabrano związanym pod zamek Atyina i ciągnięto wzdłuż murów za końmi, aby przekonać obrońców, by poddali fort. Mimo tego Jan Kőszegi nie był w stanie zająć Atyinai i wsadził Mikołaja z powrotem do więzienia, w którym spędził w niewoli następne trzy lata. Następnie Karol I rozpoczął kampanię przeciwko Kőszegim na Zadunaju i Slawonii w pierwszej połowie 1316 r.[9] Jesienią 1317 roku Jan Kőszegi został pokonany, dzięki czemu Mikołaj mógł wrócić do odzyskanego Atyina.[9]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Kovács, Mihai (2015). "Semper meliora prospiciuntur et utiliora attenduntur". Monoszló nb. Péter erdélyi püspök társadalmi és politikai kapcsolatai [Semper meliora prospiciuntur et utiliora attuntur "Stosunki polityczne i społeczne Piotra Monoszlo, biskupa Siedmiogrodu]"] (PDF). Erdélyi Múzeum (po węgiersku). 77 (1): str. 2–4.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 360.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 51–52, 63, 71, 75, 81, 146, 185, 219, 260.
  4. ↑ Engel: Genealógia (Genus Kökényesradnót 1., Doboka gałąź)
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 62, 95, 116.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Zsoldos, Attila (2005). Az Árpádok és asszonyaik. A királynéi intézmény az Árpádok korában [Arpadowie i ich kobiety: instytucja królowych w erze Arp[dów]. MTA Történettudományi Intézete. str. 130, 132.
  7. ↑ 7,0 7,1 Kádár, Tamás (2009). Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája [Tajemnicze morderstwo polityczne i jego podłoże pod koniec XIII wieku na Węgrzech: Kariera Béli, księcia Maczwy i Bośni]". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 16 (4): str. 425–426.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Szűcs, Jenő (1993). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 283–284, 287, 291.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Engel, Pál (1988). Az ország újraegyesítése. I. Károly küzdelmei az oligarchák ellen (1310–1323) [Zjednoczenie Królestwa. Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 122 (1–2): str. 103, 107–108, 122.

Źródła

  • Engel, Pál (1988). Az ország újraegyesítése. I. Károly küzdelmei az oligarchák ellen (1310–1323) [Zjednoczenie Królestwa. Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 122 (1–2): str. 89–146.
  • Kádár, Tamás (2009). Egy rejtélyes politikai gyilkosság és háttere a XIII. század végi Magyarországon: Béla macsói és boszniai herceg pályája [Tajemnicze morderstwo polityczne i jego podłoże pod koniec XIII wieku na Węgrzech: Kariera Béli, księcia Maczwy i Bośni]". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 16 (4): str. 411–429. ISSN 1217-8020.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Szűcs, Jenő (1993). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8311-96-7.
  • Zsoldos, Attila (2005). Az Árpádok és asszonyaik. A királynéi intézmény az Árpádok korában [Arpadowie i ich kobiety: instytucja królowych w erze Arp[dów]. MTA Történettudományi Intézete.
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Monoszló Egyed (węg.)

— Ban Bośni
Ban Maczwy
Mistrz skarbu		 —
Ban Bośni
Okres 1273
Poprzednik Gutkeled István
Następca Gutkeled István
Ban Maczwy
Okres 1273
Poprzednik Rátót I. Loránd
Następca brak informacji
Mistrz skarbu
Okres od (1) 1274, (2) 1274
do (1) 1274, (2) 1275
Poprzednik 1. Gutkeled Joakim
2. Gutkeled Joakim
Następca 1. Gutkeled Joakim
2. Gutkeled Joakim
Dane biograficzne
Rodzina Monoszló
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny ok.1240
Śmierć marzec 1313
Miejsce Nagyszombat
Ojciec II. Gergely
Matka Nn Bő
Żona Kökényes-Radnót Katalin
Dzieci cztery córki
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Monoszló_II._Egyed&oldid=51799”