Királyföld: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | + | '''Királyföld''' (pol. ''Ziemia królewska'' (''królewszczyzna''), łac. ''Fundus Regius'', niem. ''Königsboden'', rum. ''Pământul Crăiesc'') to nazwa historycznego regionu między [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]] i rzeką [[Olt]] (rum. ''Aluta''), czasami także nzaywany '''Szászföld''' (''Saksonią') lub '''Szászok földje''' (''Ziemią Sasów''). Kiedyś nazywał się '''Tulajdon'''lub '''Fiskális föld'''.<ref>Benkő József: ''Transsilvania specialis : Erdély földje és népe II''. Red. i wyd. Szabó György. Bukarest; Kolozsvár: Kriterion. 1999. str. 300. ISBN 973-26-0524-3</ref> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Lokalizacja == | == Lokalizacja == | ||
| − | Obszar saksońskich | + | Obszar saksońskich siedlisk był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowym [[Siedmiogrod]]zie o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do brzegu [[Homoród (folyó)|Homoród]]. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: komitaty [[Küküllő]], [[Fehér]] i [[Udvarhelyszék]] na północy, [[Udvarhelyszék]], [[Miklósvárszék]], [[Sepsiszék]] i [[Felső-Fehér]] na wschodzie, góry oddzielające [[Havasalföld]] na południu, komitaty: [[Hunyad]], [[Fehér]] i [[Küküllő]].<ref>Benkő József. j/w, str. 321-322.</ref> |
| − | |||
| − | |||
== Historia == | == Historia == | ||
| − | Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, Andreanum w 1224 roku | + | Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, [[Andreanum]] w 1224 roku ustabilizowało ich pozycję prawną i określiło autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla [[Maciej]]a. Ich nadrzędne ciałem stało się ''[ispán]]'' Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i nadawania ulg podatkowych, a nawet od [[I. Lajos|Ludwika Wielkiego]] prawo do zatrzymania towarów w Sybinie . W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu: Węgrów, Seklerów i Sasów została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (''[[Unio Trium Nationum]]''). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe warunki w zakresie samostanowienia, a więc własny sąd (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do podziału w 1876 r., kiedy komitaty: [[Brassó]], [[Szeben]], [[Nagy-Küküllő]] i [[Bistrița-Năsăud]] przejęły te ziemie. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Królestwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna. |
| − | |||
| − | |||
== Jednostki administracyjne == | == Jednostki administracyjne == | ||
| Linia 106: | Linia 89: | ||
== A székek == | == A székek == | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Județe Transilvania sec17.PNG|thumb|250px|<div style="text-align:center">Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care '''Ținutul crăiesc'''.</div> | ||
| + | Pe aceste hărți figurează regiunile [[Țara Oltului|Althland]], [[Țara Bârsei|Burzenland]], [[Țara Vinurilor|Weinland]], [[Țara Năsăudului|Nösnerland]], [[Land vor dem Wald]] și [[Scaunele secuiești|Ciculia]]<ref>Popescu-Spineni, Marin; ''[http://www.calameo.com/books/0008274333fb61468a998 România în izvoare geografice și cartografice]''; Editura Științifică și Enciclopedică; București; 1978; p. 124; accesat la 8 ianuarie 2017</ref></div>]] | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Székely Land.PNG|300px|mini|Gebiete der drei privilegierten siebenbürgischen Stände<br/> | ||
| + | '''Blau:''' ''[[Szekler]]'',<br/> | ||
| + | '''Grau:''' ''[[Siebenbürger Sachsen]]'' – Königsboden nach dem Recht des [[Goldener Freibrief|Goldenen Freibriefs]],<br/> | ||
| + | '''Gelb:''' adeliger [[Komitatsboden]]]] | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Erdély adminisztratív felosztása.jpg|bélyegkép|jobbra|250px|Királyföld a középkori [[Erdély]] térképén. (A déli részen, itt szürke színnel van jelölve.)]] | ||
| + | |||
[[Plik:Brukenthalpalais Hermannstadt.jpg|thumb|250px|[[Nagyszeben]], [[Brukenthal-palota]]]] | [[Plik:Brukenthalpalais Hermannstadt.jpg|thumb|250px|[[Nagyszeben]], [[Brukenthal-palota]]]] | ||
Wersja z 12:31, 8 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Királyföld (pol. Ziemia królewska (królewszczyzna), łac. Fundus Regius, niem. Königsboden, rum. Pământul Crăiesc) to nazwa historycznego regionu między Nagy-Küküllő i rzeką Olt (rum. Aluta), czasami także nzaywany Szászföld (Saksonią') lub Szászok földje (Ziemią Sasów). Kiedyś nazywał się Tulajdonlub Fiskális föld.[1] Spis treściLokalizacjaObszar saksońskich siedlisk był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowym Siedmiogrodzie o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do brzegu Homoród. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: komitaty Küküllő, Fehér i Udvarhelyszék na północy, Udvarhelyszék, Miklósvárszék, Sepsiszék i Felső-Fehér na wschodzie, góry oddzielające Havasalföld na południu, komitaty: Hunyad, Fehér i Küküllő.[2] HistoriaPo osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, Andreanum w 1224 roku ustabilizowało ich pozycję prawną i określiło autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla Macieja. Ich nadrzędne ciałem stało się [ispán]] Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i nadawania ulg podatkowych, a nawet od Ludwika Wielkiego prawo do zatrzymania towarów w Sybinie . W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu: Węgrów, Seklerów i Sasów została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (Unio Trium Nationum). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe warunki w zakresie samostanowienia, a więc własny sąd (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do podziału w 1876 r., kiedy komitaty: Brassó, Szeben, Nagy-Küküllő i Bistrița-Năsăud przejęły te ziemie. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Królestwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna. Jednostki administracyjnePlik:Județe Transilvania sec17.PNG Podział administracyjny średniowiecznej Transylwanii: w zielonych ziemiach saksońskich, w tym Christian Land . Te mapy pokazują regiony Althland, Burzenland, Weinland, Nösnerland, Land vor dem Wald i Ciculia [3]Unități administrativePlik:Transylvania1532Map.jpg Harta Transilvaniei, de Johanes Honterus, 1532. Plik:Județe Transilvania sec17.PNG Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care Ținutul crăiesc. Pe aceste hărți figurează regiunile Althland, Burzenland, Weinland, Nösnerland, Land vor dem Wald și Ciculia[4]Aceste unități administrative speciale, numite Szék în maghiară și Boden în germană, erau la început în număr de patru:[5]: Ținutul crăiesc (Fundus regius) a fost divizat ulterior în mai multe scaune:[6]
Ținutul crăiesc (Fundus regius) dispare în 1784 odată cu împărțirea în Bezirke decisă de împăratul habsburgic Iosif al II-lea[7], și nu este restabilit prin reforma administrativă legată de constituirea Imperiului Austro-Ungariei în 1876, care desființează Marele-Principat al Transilvaniei.
Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) została później podzielona na kilka miejsc: [9]
Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) zniknęła w 1784 r. Wraz z podziałem na Bezirke podjętym przez cesarza Habsburgów Józef II [10] i nie jest odrestaurowana poprzez reformę administracyjną związaną z utworzeniem Cesarstwa Austro-Węgierskiego w 1876 r., która zniosła Wielkie Księstwo Siedmiogrodu. A székekPlik:Județe Transilvania sec17.PNG Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care Ținutul crăiesc. Pe aceste hărți figurează regiunile Althland, Burzenland, Weinland, Nösnerland, Land vor dem Wald și Ciculia[11]Királyföld a középkori Erdély térképén. (A déli részen, itt szürke színnel van jelölve.)
Későbbi alapítású:
Számos település pedig bár megindult az önállósodás útján, végül nem lett teljes jogú székváros, pl. Nagyekemező (n: Großprobstdorf, r: Târnava) stb. KultúraJellegzetes építészeti emlékük az erődtemplom. Egyedi tájnyelvük a luxemburgihoz áll közel. Nagyszeben város 2007-ben (két társrendező településsel) Európa kulturális fővárosa. Jegyzetek
További információk
Kapcsolódó szócikkek |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||