Királyföld: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
 
+
'''Királyföld''' (pol. ''Ziemia królewska'' (''królewszczyzna''), łac. ''Fundus Regius'', niem. ''Königsboden'', rum. ''Pământul Crăiesc'') to nazwa historycznego regionu między [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]] i rzeką [[Olt]] (rum. ''Aluta''), czasami także nzaywany '''Szászföld''' (''Saksonią') lub '''Szászok földje''' (''Ziemią Sasów''). Kiedyś nazywał się '''Tulajdon'''lub '''Fiskális föld'''.<ref>Benkő József: ''Transsilvania specialis : Erdély földje és népe II''. Red. i wyd. Szabó György. Bukarest; Kolozsvár: Kriterion. 1999. str. 300. ISBN 973-26-0524-3</ref>
[[Plik:Județe Transilvania sec17.PNG|thumb|250px|<div style="text-align:center">Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care '''Ținutul crăiesc'''.</div>
 
Pe aceste hărți figurează regiunile [[Țara Oltului|Althland]], [[Țara Bârsei|Burzenland]], [[Țara Vinurilor|Weinland]], [[Țara Năsăudului|Nösnerland]], [[Land vor dem Wald]] și [[Scaunele secuiești|Ciculia]]<ref>Popescu-Spineni, Marin; ''[http://www.calameo.com/books/0008274333fb61468a998 România în izvoare geografice și cartografice]''; Editura Științifică și Enciclopedică; București; 1978; p. 124; accesat la 8 ianuarie 2017</ref></div>]]
 
 
 
[[Plik:Székely Land.PNG|300px|mini|Gebiete der drei privilegierten siebenbürgischen Stände<br/>
 
'''Blau:''' ''[[Szekler]]'',<br/>
 
'''Grau:''' ''[[Siebenbürger Sachsen]]'' – Königsboden nach dem Recht des [[Goldener Freibrief|Goldenen Freibriefs]],<br/>
 
'''Gelb:''' adeliger [[Komitatsboden]]]]
 
 
 
[[Plik:Erdély adminisztratív felosztása.jpg|bélyegkép|jobbra|250px|Királyföld a középkori [[Erdély]] térképén. (A déli részen, itt szürke színnel van jelölve.)]]
 
 
 
Królestwo (po łacinie Fundus Regius, po niemiecku Königsboden, po rumuńsku Pământul Crăiesc) to nazwa historycznego regionu między Nagy-Küküllő i Olt. Czasami nazywany jest także Saksonią lub Ziemią Sasów. Kiedyś nazywał się Property and Fiscal Land [1].
 
 
 
'''Királyföld''' ([[latin nyelv|latinul]] ''Fundus Regius'', [[német nyelv|németül]] ''Königsboden'', [[román nyelv|románul]] ''Pământul Crăiesc'') a [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]] és az [[Olt]] közötti történelmi tájegység neve. Néha '''Szászföld''' vagy '''Szászok földje''' néven is említik. Régebben hívták '''Tulajdon'''nak és '''Fiskális föld'''nek is.<ref>{{TrSpec|12|300}}</ref>
 
  
 
== Lokalizacja ==
 
== Lokalizacja ==
  
Obszar saksońskich krzeseł był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowej Transylwanii o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do wybrzeża Homoród. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: okręg Küküllő, okręg Fehér i Udvarhelyszék na północy, Udvarhelyszék, Miklósvárszék, Sepsiszék i Felső-Fehér na wschodzie, góry oddzielające Havasalföld na południu, Hunyad, 2 hrabstwa Fehkér. ]
+
Obszar saksońskich siedlisk był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowym [[Siedmiogrod]]zie o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do brzegu [[Homoród (folyó)|Homoród]]. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: komitaty [[Küküllő]], [[Fehér]] i [[Udvarhelyszék]] na północy, [[Udvarhelyszék]], [[Miklósvárszék]], [[Sepsiszék]] i [[Felső-Fehér]] na wschodzie, góry oddzielające [[Havasalföld]] na południu, komitaty: [[Hunyad]], [[Fehér]] i [[Küküllő]].<ref>Benkő József. j/w, str. 321-322.</ref>
 
 
A szász székek területe eredetileg 190&nbsp;km hosszú, keskeny földsáv volt Dél-[[Erdély]]ben, mely [[Szászváros]]tól a [[Homoród (folyó)|Homoród]]-mentéig nyúlt el. E területsáv a későbbiekben észak-déli irányban gyarapodott. A Királyfölddel szomszédos területek: északon [[Kis-Küküllő vármegye|Küküllő vármegye]], [[Fehér vármegye]] és [[Udvarhelyszék]], keleten Udvarhelyszék, [[Miklósvárszék]], [[Sepsiszék]] és [[Felső-Fehér vármegye]], délen a [[Havasalföld]]től elválasztó hegységek, nyugaton [[Hunyad vármegye|Hunyad]], Fehér és Küküllő vármegye.<ref>{{cite book | author = Benkő József | title = i.m. | pages = 321-322}}</ref>
 
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
  
Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, Andreanum w 1224 roku ustabilizował swoją pozycję prawną i określił swoją autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla Macieja. Ich nadrzędne ciało stało się ispánem Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i ulg podatkowych, a nawet prawo do zatrzymania towarów w Sibiu od Lajosa Nagya. W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu (Węgrów, Szeklerów, Sasów) została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (Unio Trium Nationum). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe wyniki w zakresie samostanowienia, a więc własnego sądu (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do ​​zasiedlenia hrabstwa w 1876 r., Następnie hrabstwa Brasov, powiatu Sibiu, hrabstwa Nagy-Küküllő i Byli częścią hrabstwa Bistrița-Năsăud. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Cesarstwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna.
+
Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, [[Andreanum]] w 1224 roku ustabilizowało ich pozycję prawną i określiło autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla [[Maciej]]a. Ich nadrzędne ciałem stało się ''[ispán]]'' Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i nadawania ulg podatkowych, a nawet od [[I. Lajos|Ludwika Wielkiego]] prawo do zatrzymania towarów w Sybinie . W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu: Węgrów, Seklerów i Sasów została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (''[[Unio Trium Nationum]]''). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe warunki w zakresie samostanowienia, a więc własny sąd (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do podziału w 1876 r., kiedy komitaty: [[Brassó]], [[Szeben]], [[Nagy-Küküllő]] i [[Bistrița-Năsăud]] przejęły te ziemie. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Królestwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna.
 
 
Az [[erdélyi szászok]] 12. századi betelepülését követően az [[1224]]-es [[Andreanum]] rendezte jogi helyzetüket és szabta meg autonómiájukat, amelyet 1486-ban [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] megerősített. Felettes szervük a szebeni ispán lett. Vásártartási jogot és adókedvezményt, sőt [[Nagyszeben]] [[árumegállító jog]]ot is kapott [[I. Lajos magyar király|Nagy Lajos]]tól. [[1437]]-ben az erdélyi  ''három nemzet'' (magyarok, székelyek, szászok) uniója is kodifikálást nyert, ezt az uniót többször megerősítették (Unio Trium Nationum). A 15. századtól a ''[[erdélyi szász univerzitás|szász universitas]]'' újabb önrendelkezési eredményeket ért el, így a saját bíráskodás ''(királybíró)'', ill. a szász önkormányzat vezetőjének kijelölése ([[comes Saxonum]]), aki egyben a főszék fővárosa, Nagyszeben polgármestere is volt. A jogilag különálló székek (melyek egymással universitast alkottak) az 1876-os vármegyerendezésig maradtak fenn, ezután [[Brassó vármegye]], [[Szeben vármegye]], [[Nagy-Küküllő vármegye]] ill. [[Beszterce-Naszód vármegye]] részét képezték. Az [[asszimiláció (szociológia)|asszimiláció]] már a 20. század elején beindult, például [[Brassó]] lakossága a román impérium alatt vált német többségűből magyar többségűvé (ma román többségű). Ma, az [[1970-es évek]] erőltetett kivándorlása folytán, a terület [[németek|német]] lakossága minimális.
 
  
 
== Jednostki administracyjne ==
 
== Jednostki administracyjne ==
Linia 106: Linia 89:
  
 
== A székek ==
 
== A székek ==
 +
 +
[[Plik:Județe Transilvania sec17.PNG|thumb|250px|<div style="text-align:center">Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care '''Ținutul crăiesc'''.</div>
 +
Pe aceste hărți figurează regiunile [[Țara Oltului|Althland]], [[Țara Bârsei|Burzenland]], [[Țara Vinurilor|Weinland]], [[Țara Năsăudului|Nösnerland]], [[Land vor dem Wald]] și [[Scaunele secuiești|Ciculia]]<ref>Popescu-Spineni, Marin; ''[http://www.calameo.com/books/0008274333fb61468a998 România în izvoare geografice și cartografice]''; Editura Științifică și Enciclopedică; București; 1978; p. 124; accesat la 8 ianuarie 2017</ref></div>]]
 +
 +
[[Plik:Székely Land.PNG|300px|mini|Gebiete der drei privilegierten siebenbürgischen Stände<br/>
 +
'''Blau:''' ''[[Szekler]]'',<br/>
 +
'''Grau:''' ''[[Siebenbürger Sachsen]]'' – Königsboden nach dem Recht des [[Goldener Freibrief|Goldenen Freibriefs]],<br/>
 +
'''Gelb:''' adeliger [[Komitatsboden]]]]
 +
 +
[[Plik:Erdély adminisztratív felosztása.jpg|bélyegkép|jobbra|250px|Királyföld a középkori [[Erdély]] térképén. (A déli részen, itt szürke színnel van jelölve.)]]
 +
 
[[Plik:Brukenthalpalais Hermannstadt.jpg|thumb|250px|[[Nagyszeben]], [[Brukenthal-palota]]]]
 
[[Plik:Brukenthalpalais Hermannstadt.jpg|thumb|250px|[[Nagyszeben]], [[Brukenthal-palota]]]]
  

Wersja z 12:31, 8 mar 2021

Királyföld (pol. Ziemia królewska (królewszczyzna), łac. Fundus Regius, niem. Königsboden, rum. Pământul Crăiesc) to nazwa historycznego regionu między Nagy-Küküllő i rzeką Olt (rum. Aluta), czasami także nzaywany Szászföld (Saksonią') lub Szászok földje (Ziemią Sasów). Kiedyś nazywał się Tulajdonlub Fiskális föld.[1]

Lokalizacja

Obszar saksońskich siedlisk był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowym Siedmiogrodzie o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do brzegu Homoród. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: komitaty Küküllő, Fehér i Udvarhelyszék na północy, Udvarhelyszék, Miklósvárszék, Sepsiszék i Felső-Fehér na wschodzie, góry oddzielające Havasalföld na południu, komitaty: Hunyad, Fehér i Küküllő.[2]

Historia

Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, Andreanum w 1224 roku ustabilizowało ich pozycję prawną i określiło autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla Macieja. Ich nadrzędne ciałem stało się [ispán]] Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i nadawania ulg podatkowych, a nawet od Ludwika Wielkiego prawo do zatrzymania towarów w Sybinie . W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu: Węgrów, Seklerów i Sasów została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (Unio Trium Nationum). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe warunki w zakresie samostanowienia, a więc własny sąd (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do podziału w 1876 r., kiedy komitaty: Brassó, Szeben, Nagy-Küküllő i Bistrița-Năsăud przejęły te ziemie. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Królestwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna.

Jednostki administracyjne

Plik:Județe Transilvania sec17.PNG
Podział administracyjny średniowiecznej Transylwanii: w zielonych ziemiach saksońskich, w tym Christian Land .
Te mapy pokazują regiony Althland, Burzenland, Weinland, Nösnerland, Land vor dem Wald i Ciculia [3]

Unități administrative

Plik:Transylvania1532Map.jpg
Harta Transilvaniei, de Johanes Honterus, 1532.
Plik:Județe Transilvania sec17.PNG
Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care Ținutul crăiesc.
Pe aceste hărți figurează regiunile Althland, Burzenland, Weinland, Nösnerland, Land vor dem Wald și Ciculia[4]

Aceste unități administrative speciale, numite Szék în maghiară și Boden în germană, erau la început în număr de patru:[5]:

Ținutul crăiesc (Fundus regius) a fost divizat ulterior în mai multe scaune:[6]

  • De jos:
  • De sus:
  • Din zona Târnavelor – formate în secolul al XVI‑lea:

Ținutul crăiesc (Fundus regius) dispare în 1784 odată cu împărțirea în Bezirke decisă de împăratul habsburgic Iosif al II-lea[7], și nu este restabilit prin reforma administrativă legată de constituirea Imperiului Austro-Ungariei în 1876, care desființează Marele-Principat al Transilvaniei.


Te specjalne jednostki administracyjne, zwane po węgiersku „Szék” i po niemiecku „Boden”, liczyły początkowo cztery: [8]:

Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) została później podzielona na kilka miejsc: [9]

  • Z dołu:
* Siedziba miasta (w Szablon:De) - "Siedziba dodatkowa" (w Szablon:Of) z siedzibą w Miasto.
* Sebeș Chair (w Szablon:De) - "Secondary chair" z siedzibą w Sebeș.
* Miercurea Chair (w Szablon:De) - "Secondary chair" z siedzibą w Miercurea Sibiului.
  • Z góry:
* Siedziba Sibiu (w Szablon:De) - "Siedziba główna" (w Szablon:Of) z siedzibą administracyjną w Sibiu.
* Sighișoara Chair (w Szablon:De) - "Secondary chair" z siedzibą w Sighișoara.
* Nocrich Chair (w Szablon:De) - "Secondary Chair" z siedzibą w Nocrich.
* Chair of Five (in Szablon:De) - "Secondary chair" z siedzibą w Cincu.
* Rupea Chair (w Szablon:De) - "Drugorzędne krzesło" z siedzibą w Rupea.
  • Z obszaru Târnavelor - powstałego w XVI wieku:
* Mediascher Stuhl's Chair (w Szablon:De) - "Secondary Chair" z siedzibą w Mediaș.
* Sheikh Chair - (in Szablon:De) - "Secondary chair" z siedzibą w Sheikh Mare.
  • Okręgi o specjalnym statusie, członkowie Saxon University (którzy korzystali z tych samych praw co siedziby):
* Okręg Braov (w Szablon:De) - „Dystrykt” z siedzibą w Brașov.
* Bistrita District (w Szablon:De) - "Dystrykt" z siedzibą w Bistrita.

Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) zniknęła w 1784 r. Wraz z podziałem na Bezirke podjętym przez cesarza Habsburgów Józef II [10] i nie jest odrestaurowana poprzez reformę administracyjną związaną z utworzeniem Cesarstwa Austro-Węgierskiego w 1876 r., która zniosła Wielkie Księstwo Siedmiogrodu.

A székek

Plik:Județe Transilvania sec17.PNG
Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care Ținutul crăiesc.
Pe aceste hărți figurează regiunile Althland, Burzenland, Weinland, Nösnerland, Land vor dem Wald și Ciculia[11]

Gebiete der drei privilegierten siebenbürgischen Stände Blau: Szekler, Grau: Siebenbürger Sachsen – Königsboden nach dem Recht des Goldenen Freibriefs, Gelb: adeliger Komitatsboden

Királyföld a középkori Erdély térképén. (A déli részen, itt szürke színnel van jelölve.)

Szék neve Székváros Megjegyzés
Kőhalomszék Kőhalom (németül: Reps, erdélyi szászul: Kozd, románul: Rupea)
Nagysinkszék Nagysink (n: Großschenk, erdélyi szászul: Schoink, r: Cincu)
Segesvárszék Segesvár (latinul: Saxoburgum, n: Schäßburg, r: Sighișoara)
Szászsebesszék Szászsebes (n: Mühlbach, r: Șebeș)
Szászvárosszék Szászváros (n: Broos, erdélyi szászul: Waras, r: Oraștie)
Szebenszék Nagyszeben (lat: Cybinium, n: Hermannstadt, r: Sibiu) főszék
Szerdahelyszék Szerdahely (n: Reußmarkt, erdélyi szászul: Ruzmargt, r: Miercurea Sibilului)
Újegyházszék Újegyház (n: Leschkirch, erdélyi szászul: Leuskyrch, r: Nocrich)

Későbbi alapítású:

Szék neve Székváros Megjegyzés
Medgyesszék Medgyes (n: Mediasch, r: Mediaș)
Selykszék Nagyselyk (n: Marktschelken, r: Șeica Mare)

Számos település pedig bár megindult az önállósodás útján, végül nem lett teljes jogú székváros, pl. Nagyekemező (n: Großprobstdorf, r: Târnava) stb.

Kultúra

Jellegzetes építészeti emlékük az erődtemplom. Egyedi tájnyelvük a luxemburgihoz áll közel. Nagyszeben város 2007-ben (két társrendező településsel) Európa kulturális fővárosa.

Jegyzetek

  1. Benkő József: Transsilvania specialis : Erdély földje és népe II. Red. i wyd. Szabó György. Bukarest; Kolozsvár: Kriterion. 1999. str. 300. ISBN 973-26-0524-3
  2. Benkő József. j/w, str. 321-322.
  3. Popescu-Spineni, Marin; Rumunia w źródłach geograficznych i kartograficznych ; Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne; Bukareszt; 1978; s. 124; dostęp 8 stycznia 2017 r.
  4. Popescu-Spineni, Marin; România în izvoare geografice și cartografice; Editura Științifică și Enciclopedică; București; 1978; p. 124; accesat la 8 ianuarie 2017
  5. Szablon:Citat carte
  6. Magina, Livia;Instituția judelui sătesc în Principatul Transilvaniei; Ed. Mega; Cluj-Napoca; 2014; p. 63-64; accesat la 7 ianuarie 2017
  7. Lucas Joseph Marienburg: Zeitschrift für Siebenbürgische Landeskunde, Band 19, Neudruck 1986 aus 1813, editura Böhlau 1996, Ignaz de Luca, articol: Das Großfürstenthum Siebenbürgen în: Geographisches Handbuch von dem Oestreichischen Staate Vand 4 Ungarn, Illyrien und Siebenbürgen, editura J. V. Degen, Viena 1791, paginile 491–549, și harta acestor „Bezirke Siebenburgens” în A. Petermanns Geographische Mittheilungen, editura Justhus Perthes, Gotha 1857.
  8. Szablon:Quoted book
  9. Magina, Livia; 20Institutia % 20judelui% 20satesc% 20in% 20Principatul% 20Transilvaniei.pdf Instytucja hrabstwa wiejskiego Księstwa Siedmiogrodu ; Ed. Mega; Cluj-Napoca; 2014; s. 63–64; dostęp 7 stycznia 2017
  10. Lucas Joseph Marienburg: Zeitschrift für Siebenbürgische Landeskunde , Band 19, Neudruck 1986 aus 1813, editura Böhlau 1996, Ignaz de Luca, artykuł: Das Großfürstenthum Siebenbürgen w: Geographisches Handbuch von dem Oestreichischen Staate Vand 4 Ungarn, Illyrien und Siebenbürgen , Wydawnictwo JV Degen, Wiedeń 1791, strony 491–549 oraz mapa tych „Bezirke Siebenburgens” w „Geographische Mittheilungen” A. Petermannsa, Wydawnictwo Justhus Perthes, Gotha 1857.
  11. Popescu-Spineni, Marin; România în izvoare geografice și cartografice; Editura Științifică și Enciclopedică; București; 1978; p. 124; accesat la 8 ianuarie 2017

További információk

Kapcsolódó szócikkek

Királyföld
'

Mapa Transylwanii, Johannes Honterus, 1532.
Mapa Transylwanii, Johannes Honterus, 1532.
[[Plik:{{|{{{opis flagi}}}|1|mainsnak|datavalue|value}}|100x130px|border| alt=Flaga|center]]
Herb Flaga
Państwo 22x20px Węgry
Siedziba Nagyszeben/Hermannstadt/Sibiu

Położenie na mapie {{{nazwa mapy}}}

[[Plik:{{{mapa}}}|240x240px]]