Borsod: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 29 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:Redak]]
+
[[Kategoria:1]]
−
 
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Borsod_v%C3%A1rmegye
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Borsod_v%C3%A1rmegye
Linia 7: Linia 7:
 
}}
 
}}
  
−
[[Plik:Borsod.png|thumb|left|Mapa komitatu Borsod]]
+
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
 +
 
 +
[[Plik:Borsod_county_map.jpg|thumb|left|600px|Mapa terenu komitatu Borsod]]
 +
 
 +
'''Borsod''' (niem. ''Borschod'', łac. ''Borsodiensis''), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po [[Trianon|traktacie pokojowym z Trianon]] z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 [[Borsod]], [[Gömör]] i [[Kishont]] stało się częścią komitatu [[Borsod-Gömör]] w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] od lat 50. XX wieku.
 +
 
 +
== Historia ==
 +
 
 +
Komitat został założony przez [[I. István|Stefana I]] w czasie tworzenia państwa i organizacji królewskiego systemu hrabstwa, prawdopodobnie na ziemiach klanu [[Örsúr]].<ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref>
  
−
Okręg Borsod (niem. Borschod; łac. Borsodiensis) był jednostką administracyjną w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Nawet po traktacie pokojowym z Trianon z 1920 r. Okręg pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 Borsod, Gömör i Kishont BC. Stało się częścią hrabstwa Borsod-Gemer w latach 1945–1950 i stało się częścią hrabstwa Borsod-Abaúj-Zemplén od lat 50. XX wieku.
+
Jego centrum był zamek [Borsodi földvár Borsod], który podobnie jak większość miast zbudowanych przed najazdem Tatarów, był ziemnym [https://pl.wikipedia.org/wiki/Grodzisko_(archeologia) grodziskiem], połozonym w pobliżu dzisiejszej [[Edelény]]. Zamek został prawdopodobnie nazwany na cześć swojego pierwszego ''[[ispán]]a'', Borsa, który żył w czasach księcia [[Géza magyar fejedelem|Gejzy]] lub króla Stefana.
  
−
<small><small>'''Borsod vármegye''' (németül: ''Borschod''; latinul: ''Borsodiensis'') közigazgatási egység volt [[Magyarország]] északkeleti részén 1923-ig és 1939-1945 között. A megye az 1920-as [[trianoni békeszerződés]] után is teljes egészében [[Magyarország]] része maradt, 1923 és 1939 között [[Borsod, Gömör és Kishont k.e.e. vármegye]], majd 1945 és 1950 között [[Borsod-Gömör vármegye]] része volt, az [[1950-es megyerendezés]] óta pedig [[Borsod-Abaúj-Zemplén megye]] része lett. </small></small>
+
Sąsiedni komitat [[Torna]] powstał na początku XIV wieku; granice [[Borsod]]u osiągnęły stan, który pozostawał mniej więcej niezmieniony przez sześćset lat. Sądząc po nazwach miejscowości, większość mieszkańców stanowili Węgrzy; później osiedliły się również inne grupy etniczne: np. pod koniec X wieku i na początku XI wieku [[Pieczyngowie]] (węg. ''besenyők''), co można odnaleźć w nazwach miejscowości, na przykład [[Szirmabesenyő]] i [[Ózd]].
 +
 +
Parafie komitatu od samego początku należały do [[Biskup Eger|​​biskupstwa egerskiego]]. Na tym terenie powstało kilka klasztorów, na przykład klan [[Aba]] w XI wieku założył klaszto w [[Százd]], królowa w XII wieku − w Boldván, klan [[Örsúr]] − w Kács, klan [[Miskolc]] − w Tapolca, biskup Eger − w Bélháromkút (po 1232).
 +
 
 +
[[Plik:Diosgyor castle.jpg|thumb|left|Zamek [[Diósgyőr]] (zbudowany w drugiej połowie XIII wieku)]]
 +
 
 +
[[Muhi|Bitwa pod Muhi]], która zapoczątkowała najazd Tatarów, rozegrała się na terenie komitatu, obok istniejącej do dziś wioski Muhi, 11 kwietnia 1241 r. Podczas dwuletniej inwazji 16 z 69 osad komitatu zostało całkowicie zniszczonych.
 +
 
 +
W 1248 roku, gdy [[IV. Béla|Bela IV]] zlecił budowę kamiennych zamków, kilka nowych zostało zbudowanych w komitacie Borsod ([[Cserépvár]], [[Csorbakő vára|Csorbakő]], [[Dédesi vár|Dédes]], [[Diósgyőri vár|Diósgyőr]], [[Szendrő (Magyarország)|Szendrő]], [[Éleskővár|Éleskő]]), większość z nich na miejscu dawnych, zniszczonych zamków ziemnych. Klasztor Boldva został zniszczony podczas drugiego najazdu Tatarów w 1285 roku.
 +
 
 +
Według papieskiej dziesięciny z 1332–1335 w komitacie było 91 parafii i ok. 240 wsi. Przed bitwą pod Mohaczem w 1526 r. w komitacie było 13 zamków, 13 miasteczek targowych (w tym Miskolc i Mezőkövesd) oraz 250 wiosek, które były własnością różnych właścicieli ziemskich (w tym diecezji i kilku klasztorów). Naczelnym władcą komitatu był ''[[főispán]]'' zamku lub kapitan zamku Diósgyőr.
 +
 
 +
W 1566 roku Turcy zajęli czasowo zamki Dédes i Diósgyőr, a krótko po bitwie pod [[mezőkeresztesi csata|Mezőzteresztes]] (26-28 października 1596) Miszkolc. W latach 1613-1660 stolicą komitatu była strategicznie ważna twierdza graniczna i miasto targowe Szendrő. Część komitatu pozostawała pod panowaniem tureckim do 1687 roku.
 +
 
 +
|
 +
{{Historia komitatu
 +
|tytuł = Komitat Bihar
 +
|grafika =
 +
|opis grafiki =
 +
|okres 0 = Okres
 +
|forma 0 = Podmiot polityczny
 +
|okres 1 = ok.1000-1526
 +
|forma 1 = [[Królestwo|Królestwo Węgier]]
 +
|okres 2 = 1526-1687
 +
|forma 2 = [[Królestwo Węgier]] / okupacja turecka
 +
|okres 3 = 1687-1867
 +
|forma 3 = [[Królestwo Węgier]]
 +
|okres 4 = 1867-1923
 +
|forma 4 = Austro-Węgry
 +
|okres 5 = 1923-1938
 +
|forma 5 = Węgry (jako [[Borsod-Gömör-Kishont]])
 +
|okres 6 = 1938-1950
 +
|forma 6 = Węgry (jako samodzielny [[Borsod]])
 +
|okres 7 = 1950−
 +
|forma 7 = Węgry (jako [[Borsod-Abaúj-Zemplén megye|Borsod-Abaúj-Zemplén]])
 +
|okres 8 = 
 +
|forma 8 =
 +
|okres 9 =
 +
|forma 9 =
 +
|okres 10 =
 +
|forma 10 =
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Infobox Komitat
 +
|Nazwa        = Borsod
 +
|Rok          = 1910
 +
|Herb        = Coa_Hungary_County_Borsod_(history).svg
 +
|Siedziba    = Edelény, Miskolc
 +
|Powierzchnia = 3 629
 +
|Ludność      = 289 900
 +
|Narodowości  = 97 % Węgrzy<br>1,5 % Słowacy<br>1,5 inni (Niemcy, Cyganie)
 +
|Utworzony    = XI wiek
 +
|Zlikwidowany = 1 stycznia 1950
 +
|Mapa        = Borsod.png
 +
}}
 +
|}
  
−
[[Plik:Borsod_county_map.jpg|thumb|Mapa terenu komitatu Borsod]]
+
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
 +
{{SORTUJ:Komitaty, Borsod}}
  
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 +
[[Kategoria:Komitaty XI wiek]]
 +
[[Kategoria:Komitaty Świętego Stefana]]
 +
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1950]]
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]

Aktualna wersja na dzień 11:00, 15 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
18px Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Plik:Borsod county map.jpg
Mapa terenu komitatu Borsod

Borsod (niem. Borschod, łac. Borsodiensis), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po traktacie pokojowym z Trianon z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 Borsod, Gömör i Kishont stało się częścią komitatu Borsod-Gömör w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu Borsod-Abaúj-Zemplén od lat 50. XX wieku.

Historia

Komitat został założony przez Stefana I w czasie tworzenia państwa i organizacji królewskiego systemu hrabstwa, prawdopodobnie na ziemiach klanu Örsúr.[1]

Jego centrum był zamek [Borsodi földvár Borsod], który podobnie jak większość miast zbudowanych przed najazdem Tatarów, był ziemnym grodziskiem, połozonym w pobliżu dzisiejszej Edelény. Zamek został prawdopodobnie nazwany na cześć swojego pierwszego ispána, Borsa, który żył w czasach księcia Gejzy lub króla Stefana.

Sąsiedni komitat Torna powstał na początku XIV wieku; granice Borsodu osiągnęły stan, który pozostawał mniej więcej niezmieniony przez sześćset lat. Sądząc po nazwach miejscowości, większość mieszkańców stanowili Węgrzy; później osiedliły się również inne grupy etniczne: np. pod koniec X wieku i na początku XI wieku Pieczyngowie (węg. besenyők), co można odnaleźć w nazwach miejscowości, na przykład Szirmabesenyő i Ózd.

Parafie komitatu od samego początku należały do ​​biskupstwa egerskiego. Na tym terenie powstało kilka klasztorów, na przykład klan Aba w XI wieku założył klaszto w Százd, królowa w XII wieku − w Boldván, klan Örsúr − w Kács, klan Miskolc − w Tapolca, biskup Eger − w Bélháromkút (po 1232).

Plik:Diosgyor castle.jpg
Zamek Diósgyőr (zbudowany w drugiej połowie XIII wieku)

Bitwa pod Muhi, która zapoczątkowała najazd Tatarów, rozegrała się na terenie komitatu, obok istniejącej do dziś wioski Muhi, 11 kwietnia 1241 r. Podczas dwuletniej inwazji 16 z 69 osad komitatu zostało całkowicie zniszczonych.

W 1248 roku, gdy Bela IV zlecił budowę kamiennych zamków, kilka nowych zostało zbudowanych w komitacie Borsod (Cserépvár, Csorbakő, Dédes, Diósgyőr, Szendrő, Éleskő), większość z nich na miejscu dawnych, zniszczonych zamków ziemnych. Klasztor Boldva został zniszczony podczas drugiego najazdu Tatarów w 1285 roku.

Według papieskiej dziesięciny z 1332–1335 w komitacie było 91 parafii i ok. 240 wsi. Przed bitwą pod Mohaczem w 1526 r. w komitacie było 13 zamków, 13 miasteczek targowych (w tym Miskolc i Mezőkövesd) oraz 250 wiosek, które były własnością różnych właścicieli ziemskich (w tym diecezji i kilku klasztorów). Naczelnym władcą komitatu był főispán zamku lub kapitan zamku Diósgyőr.

W 1566 roku Turcy zajęli czasowo zamki Dédes i Diósgyőr, a krótko po bitwie pod Mezőzteresztes (26-28 października 1596) Miszkolc. W latach 1613-1660 stolicą komitatu była strategicznie ważna twierdza graniczna i miasto targowe Szendrő. Część komitatu pozostawała pod panowaniem tureckim do 1687 roku.

Komitat Bihar

Okres Podmiot polityczny
ok.1000-1526 Królestwo Węgier
1526-1687 Królestwo Węgier / okupacja turecka
1687-1867 Królestwo Węgier
1867-1923 Austro-Węgry
1923-1938 Węgry (jako Borsod-Gömör-Kishont)
1938-1950 Węgry (jako samodzielny Borsod)
1950− Węgry (jako Borsod-Abaúj-Zemplén)
Komitat Borsod
(1910)
Herb von Borsod
Siedziba: Edelény, Miskolc
Powierzchnia: 3 629 km²
Ludność: 289 900[2]
Narodowości: 97 % Węgrzy
1,5 % Słowacy
1,5 inni (Niemcy, Cyganie)[3]
Utworzony: XI wiek
Zlikwidowany: 1 stycznia 1950
Borsod

Przypisy

  1. ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
  2. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  3. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Borsod&oldid=55378”