Fejér: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "{{Uwaga| |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Fej%C3%A9r_v%C3%A1rmegye |autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Fej%C3%A9r_v%C3%A1rmegye&action=history...")
 
 
(Nie pokazano 23 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
 +
[[Kategoria:1]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Komitat_Fej%C3%A9r_(historyczny)
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Komitat_Fej%C3%A9r_(historyczny)&action=history
 +
|nota    = polski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Fej%C3%A9r_v%C3%A1rmegye
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Fej%C3%A9r_v%C3%A1rmegye
Linia 12: Linia 24:
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
 +
[[Plik:Fejer_county_map_1910.jpg|thumb|left|Mapa komitatu Fejér ok. 1890 r.]]
 +
 +
'''Fejér''', (niem. ''Weißenburg'', łac.''Albensis''), jednostka administracyjna w środkowej części byłego [[Królestwo Węgier|Królestwa Węgier]] istniejąca od XI wieku. Dzisiaj, w nieznacznie zmienionych granicach, jest częścią [[Węgry|Węgier]] pod nazwą [[Komitat Fejér]].
 +
 +
== Warunki geograficzne ==
 +
W północnej części komitatu rozpościerają się góry [[Wertesz i Velence|Wertesz]] i związana z nimi pagórkowata okolica, a na południu równina [[Mezőföld]]. Główne rzeki to [[Dunaj]], [[Séd]] i [[Sárvíz (komitat Fejér)|Sárvíz]].
 +
 +
Od północy graniczył z komitatem [[Komárom]], na wschodzie z komitatem [[Pest-Pilis-Solt-Kiskun]], od południa z komitatem [[Tolna]], a na zachodzie z komitatem [[Veszprém]].
 +
 +
== Historia ==
 +
Fejér był jednym z najstarszych komitatów  w [[Królestwo|Królestwie Węgierskim]] utworzonym na początku XI wieku. Leżący w [[Międzyrzecze Dunaju i Cisy|międzyrzeczu Dunaju i Cisy]] region Solt, należący do komitatu Fejér, w XVII wieku został przyłączony do komitatu [[Pest-Pilis-Solt-Kiskun]]. Po tym fakcie jego granice prawie się nie zmieniały. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] w czasie reformy komitatów w 1945 roku [[Érd]] wraz z okolicą przyłączono do komitatu Pest-Pilis-Solt-Kiskun, a z kolei w czasie reformy w 1950 roku, leżący dotychczas w [[Veszprém megye| Veszprém]] [[Enying]] wraz z okolicą, przyłączono do komitatu [[Fejér megue|Fejér]].
 +
 +
[[Plik:Fejér county administrative map.jpg|thumb|left|360px|Mapa administracyjna komitatu Fejér z 1910 roku]]
 +
 +
== Ludność ==
 +
W [[1891]] komitat liczył 222.445 mieszkańców, z czego:
 +
* 190.660 (85,7%) [[Węgrzy|Węgrów]]
 +
* 26.077 (11,7%) [[Niemcy|Niemców]]
 +
* 2.924 (1,3%) [[Słowacy|Słowaków]]
 +
* 2.103 (0,9%) [[Serbowie|Serbów]]
 +
 +
== Podział administracyjny ==
 +
=== Powiaty ===
 +
Podział komitatu na powiaty zmieniał się wielokrotnie podczas jego istnienia. Tu przedstawiono je tylko schematycznie.
 +
 +
;XVIII–XIX wiek
 +
W XVIII i pierwszej połowie XIX wieku komitat był podzielony na trzy powiaty, z których każdy rozciągał się wzdłuż linii północ–południe. Idąc z zachodu na wschód ich nazwy były następujące:
 +
# powiat Sármellék
 +
# powiat Csákvár
 +
# powiat Bicske
  
−
[[Plik:Fejer_county_map_1910.jpg|thumb|left|Mapa komitatu Fejér ok. 1890 r.]]
+
;połowa XIX wieku
 +
W połowie XIX wieku teren komitatu uległ większemu rozdrobnieniu i został podzielony na sześć powiatów:
 +
# powiat Bodajki alsó
 +
# powiat Bodajki felső
 +
# powiat Csákvár
 +
# powiat Sárkeresztur
 +
# powiat Rácz-almás
 +
# powiat Vaál
  
−
'''Fejér [[vármegye]]''' (németül: Weißenburg; latinul: Albensis) közigazgatási egység volt a [[Magyar Királyság]] középső részén a 11. századtól. Ma Magyarország része kissé megváltozott területtel [[Fejér megye]] néven.
+
;od lat 80-tych XIX wieku
 +
Po roku 1886 podział na powiaty i ich stolice uległy stabilizacji do 1950 roku (stolice w nawiasach):
  
−
== Geografia ==
+
# [[Powiat Adony]] ([[Adony]])
 +
# [[Powiat Mór]] ([[Mór]])
 +
# [[Powiat Sárbogárd]] ([[Sárbogárd]])
 +
# [[Powiat Székesfehérvár]] ([[Székesfehérvár]])
 +
# [[Powiat Vál]] ([[Vál]]), od 1948 roku [[powiat Bicske]] ([[Bicske]])
  
−
Északi részén a [[Vértes (hegység)|Vértes]], illetve az ahhoz kapcsolódó dombos vidék, délen a [[Mezőföld]] terül el. Fő folyóvizei a [[Duna]], a [[Séd]] és a [[Sárvíz (folyó)|Sárvíz]] voltak.
+
=== Miasto ===
 +
Na terenie komitatu Fejér było tylko jedno [[miasto]], [[Székesfehérvár]], który był jego stolicą, którego przywileje sięgały do okresu [[Średniowiecze|średniowiecza]]. Początkowo był wolnym [[Miasto królewskie|miastem królewskim]], a od 1876 roku tzw. miastem na prawie municypalnym ''(törvényhatósági jogú város)'', a więc w rzeczywistości nie należącym do komitatu.
  
−
Északon [[Komárom vármegye|Komárom]], keleten [[Pest-Pilis-Solt-Kiskun vármegye|Pest-Pilis-Solt-Kiskun]], délen [[Tolna vármegye|Tolna]], nyugaton pedig [[Veszprém vármegye]] határolta.
+
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
 
|
 
|
 +
{{Historia komitatu
 +
|tytuł = Komitat Fejér
 +
|grafika =
 +
|opis grafiki =
 +
|okres 0 = Okres
 +
|forma 0 = Podmiot polityczny
 +
|okres 1 = ok.1000-1526
 +
|forma 1 = [[Królestwo|Królestwo Węgier]]
 +
|okres 2 = 1526-1699
 +
|forma 2 = okupacja turecka
 +
|okres 3 = 1699-1867
 +
|forma 3 = [[Królestwo Węgier]]
 +
|okres 4 = 1867-1918
 +
|forma 4 = Austro-Węgry
 +
|okres 5 = 1918−
 +
|forma 5 = Węgry
 +
|okres 6 =
 +
|forma 6 =
 +
|okres 7 =
 +
|forma 7 =
 +
|okres 8 = 
 +
|forma 8 =
 +
|okres 9 =
 +
|forma 9 =
 +
|okres 10 =
 +
|forma 10 =
 +
}}
 
{{Infobox Komitat
 
{{Infobox Komitat
 
|Nazwa        = Fejér
 
|Nazwa        = Fejér
 
<small>''Comitatus Albensis  (łac.)''<br>
 
<small>''Comitatus Albensis  (łac.)''<br>
−
''Komitat Weißenburg  (German)''</small>
+
''Komitat Weißenburg  (niem.)''</small>
 
|Rok          = 1910
 
|Rok          = 1910
 
|Herb        = Coa_Hungary_County_Fejér_(history).svg
 
|Herb        = Coa_Hungary_County_Fejér_(history).svg
Linia 39: Linia 123:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
 +
 +
{{SORTUJ:Komitaty, Fejér}}
  
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 +
[[Kategoria:Komitaty XI wiek]]
 +
[[Kategoria:Komitaty Świętego Stefana]]
 +
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1946]]
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 +
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]

Aktualna wersja na dzień 11:54, 19 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
18px Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Plik:Fejer county map 1910.jpg
Mapa komitatu Fejér ok. 1890 r.

Fejér, (niem. Weißenburg, łac.Albensis), jednostka administracyjna w środkowej części byłego Królestwa Węgier istniejąca od XI wieku. Dzisiaj, w nieznacznie zmienionych granicach, jest częścią Węgier pod nazwą Komitat Fejér.

Warunki geograficzne

W północnej części komitatu rozpościerają się góry Wertesz i związana z nimi pagórkowata okolica, a na południu równina Mezőföld. Główne rzeki to Dunaj, Séd i Sárvíz.

Od północy graniczył z komitatem Komárom, na wschodzie z komitatem Pest-Pilis-Solt-Kiskun, od południa z komitatem Tolna, a na zachodzie z komitatem Veszprém.

Historia

Fejér był jednym z najstarszych komitatów w Królestwie Węgierskim utworzonym na początku XI wieku. Leżący w międzyrzeczu Dunaju i Cisy region Solt, należący do komitatu Fejér, w XVII wieku został przyłączony do komitatu Pest-Pilis-Solt-Kiskun. Po tym fakcie jego granice prawie się nie zmieniały. Po II wojnie światowej w czasie reformy komitatów w 1945 roku Érd wraz z okolicą przyłączono do komitatu Pest-Pilis-Solt-Kiskun, a z kolei w czasie reformy w 1950 roku, leżący dotychczas w Veszprém Enying wraz z okolicą, przyłączono do komitatu Fejér.

Plik:Fejér county administrative map.jpg
Mapa administracyjna komitatu Fejér z 1910 roku

Ludność

W 1891 komitat liczył 222.445 mieszkańców, z czego:

Podział administracyjny

Powiaty

Podział komitatu na powiaty zmieniał się wielokrotnie podczas jego istnienia. Tu przedstawiono je tylko schematycznie.

XVIII–XIX wiek

W XVIII i pierwszej połowie XIX wieku komitat był podzielony na trzy powiaty, z których każdy rozciągał się wzdłuż linii północ–południe. Idąc z zachodu na wschód ich nazwy były następujące:

  1. powiat Sármellék
  2. powiat Csákvár
  3. powiat Bicske
połowa XIX wieku

W połowie XIX wieku teren komitatu uległ większemu rozdrobnieniu i został podzielony na sześć powiatów:

  1. powiat Bodajki alsó
  2. powiat Bodajki felső
  3. powiat Csákvár
  4. powiat Sárkeresztur
  5. powiat Rácz-almás
  6. powiat Vaál
od lat 80-tych XIX wieku

Po roku 1886 podział na powiaty i ich stolice uległy stabilizacji do 1950 roku (stolice w nawiasach):

  1. Powiat Adony (Adony)
  2. Powiat Mór (Mór)
  3. Powiat Sárbogárd (Sárbogárd)
  4. Powiat Székesfehérvár (Székesfehérvár)
  5. Powiat Vál (Vál), od 1948 roku powiat Bicske (Bicske)

Miasto

Na terenie komitatu Fejér było tylko jedno miasto, Székesfehérvár, który był jego stolicą, którego przywileje sięgały do okresu średniowiecza. Początkowo był wolnym miastem królewskim, a od 1876 roku tzw. miastem na prawie municypalnym (törvényhatósági jogú város), a więc w rzeczywistości nie należącym do komitatu.

Przypisy

Komitat Fejér

Okres Podmiot polityczny
ok.1000-1526 Królestwo Węgier
1526-1699 okupacja turecka
1699-1867 Królestwo Węgier
1867-1918 Austro-Węgry
1918− Węgry
Komitat Fejér

Comitatus Albensis (łac.)
Komitat Weißenburg (niem.)
(1910)

Herb von Fejér Comitatus Albensis (łac.) Komitat Weißenburg (niem.)
Siedziba: Székesfehérvár
Powierzchnia: 4 129 km²
Ludność: 250,670[1]
Narodowości: 87 % Węgrzy
10 % Niemcy
2 % Słowacy
1 % inni (Serbowie, Chorwaci, Cyganie)[2]
Utworzony: XI wiek
Zlikwidowany: 1946
Fejér
  1. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  2. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Fejér&oldid=55421”