Węgierscy oligarchowie: Różnice pomiędzy wersjami
(Utworzono nową stronę "{{Uwaga| |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Tartom%C3%A1ny%C3%BAr |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tartom%C3%A1ny%C3%BAr&action=history |nota...") |
|||
| (Nie pokazano 46 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| + | [[Kategoria:0]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Tartom%C3%A1ny%C3%BAr | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Tartom%C3%A1ny%C3%BAr | ||
| − | |autorzy = https:// | + | |autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Tartom%C3%A1ny%C3%BAr&action=history |
|nota = węgierski | |nota = węgierski | ||
| + | }} | ||
| + | {{Uwaga| | ||
| + | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Oligarch_(Kingdom_of_Hungary) | ||
| + | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oligarch_(Kingdom_of_Hungary)&action=history | ||
| + | |nota = angielski | ||
}} | }} | ||
| Linia 13: | Linia 19: | ||
| | | | ||
| − | + | '''Oligarcha''' − ''pan prowincjonalny'' oznacza szlachcica, ''małego króla'', który rządził autonomicznie nad większą częścią kraju. Zwykle korzystał także z przywilejów królewskich, niezależnie od aprobaty króla. Okres świetności oligarchów na Węgrzech przypadał na okres między najazdem Tatarów a śmiercią [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]]. Ta epoka jest czasami określana jako „anarchia feudalna”, nawiązująca do osłabienia władzy centralnej (królewskiej). | |
| − | + | == Średniowieczni oligarchowie węgierscy == | |
| − | + | [[Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg|thumb|600px|Suwerenne terytoria ''królewiąt'' na Węgrzech na początku XIV wieku]] | |
| − | * [[Aba Amadé]]<ref> | + | * [[Aba Amadé]]<ref>''[https://hu.wikipedia.org/wiki/Uj_Id%C5%91k_lexikona Uj Idők lexikona]'' I–XXIV. Budapest: Singer és Wolfner Irodalmi Intézet Rt. 1936–1942. </ref> ([[Górne Węgry]]) |
| − | * [[Ákos István ( | + | * [[Ákos I. István]] ([[Borsod]]) |
| − | * [[Babonić István]] | + | * [[Babonić IV. István]] ([[Dolna Slawonia]]) |
| − | * [[Borsa Kopasz]] | + | * [[Borsa Kopasz]] ([[Tiszántúl]]) |
| − | * [[Csák Máté ( | + | * [[Csák III. Máté]] ([[Górne Węgry]]) |
| − | * [[Csák Ugrin ( | + | * [[Csák III. Ugrin]] ([[Syrmia|Górna Syrmia]]) |
| − | * [[Frangepán Duim]] | + | * [[Stefan Dragutin]] ([[Realm of Stefan Dragutin|Dolna Syrmia]]) |
| + | * [[Frangepán Duim]] ([[Dalmacja]]) | ||
* [[Gutkeled Joakim]] | * [[Gutkeled Joakim]] | ||
| − | * [[Kán László]] | + | * [[Kán III. László]] ([[Siedmiogród]]) |
| − | * [[Kőszegi Henrik]] | + | * [[Kőszegi Henrik]] (południowe [[Zadunaje]]) |
| − | * [[Pok Miklós]] | + | * [[Kőszegi Iván]] (zachodnie [[Zadunaje]]) |
| − | * [[Šubić Pál]] | + | * [[Pok Miklós]] ([[Partium]]) |
| − | + | * [[Rátót II. Domokos]] ([[Nógrád]])</small> | |
| − | + | * [[Šubić Pál]] ([[Chorwacja]], [[Banat Bośni]]) | |
| − | + | * [[Vejtehi Tivadar]] ([[Banat Severin]]) | |
| − | |||
| − | == | + | == ''Lojalni oligarchowie'' według Attili Zsoldosa == |
| − | + | [...] | |
| + | [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] w ''Hűséges oligarchák'' po raz pierwszy w badaniu z 2012 r. rozróżnił „''oligarchę''” od „''prowincjała''” działającego w imieniu króla. Według niego Ugrin Csáka należały do kategorii ''prowincjałów'', ponieważ w swojej prowincji od [[Temesvár]]u do [[Pozsega|Pozsegę]] zezwolił na funkcjonowanie władzy króla (np. sprawiedliwość królewską; darowizny majątku, cła, zwolnienia podatkowe i przypadki, w których jeśli ktoś zmarł bez spadkobiercy to jego ziemie przypadały koronie). Zsoldos oparł swoje ustalenia na źródłach pierwotnych. W te myśli Zsoldosa „władca prowincji” nie jest już synonimem dotychczas używanego oligarchy, ale nową koncepcją. W tym nowym sensie władca prowincji: „w średniowiecznym królestwie węgierskim jest to zinstytucjonalizowana władza, która jest jedynym przedstawicielem woli królewskiej na terytoriach wielu komitatów”, podczas gdy skonfrontowany z nią oligarcha jest „władcą prowincji, który wyłącza władzę królewską ze swojej prowincji”.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila. Hűséges oligarchák, ''A történettudomány szolgálatában: Tanulmányok a 70 éves Gecsényi Lajos tiszteletére''. Magyar Országos Levéltár, str. 347–354. (2012). ISBN 978-963-7228-34-6</ref> Według Zsoldosa rządy prowincji harmonijnie wpisują się w tradycyjny porządek państwowy w tym kraju. Stało się dysharmonią, a zatem elementem, który należy wyeliminować, gdy władca prowincji zostanie oligarchą. Według niego potwierdza to również fakt, że po śmierci Ugrina w 1311 r. jego syn [[Csák Miklós|Mikołaj]], w przeciwieństwie do synów innych oligarchów, nie zbuntował się przeciwko Karolowi Robertowi. Po 1311 r. w prowincji Ugrina nie przeszkadzano nowym królewskim ''[[ispán]]om'' <ref name="Zsoldos"/>. | ||
| − | + | == Przypisy == | |
| − | {{ | + | {{izvori}} |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Węgierscy oligarchowie]] |
| − | [[ | + | [[Kategoria:Węgierscy szlachcice]] |
| + | [[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]] | ||
| + | [[Kategoria:Władcy ery Andegawenów]] | ||
Aktualna wersja na dzień 16:52, 12 sty 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Oligarcha − pan prowincjonalny oznacza szlachcica, małego króla, który rządził autonomicznie nad większą częścią kraju. Zwykle korzystał także z przywilejów królewskich, niezależnie od aprobaty króla. Okres świetności oligarchów na Węgrzech przypadał na okres między najazdem Tatarów a śmiercią Mateusza III Csáka. Ta epoka jest czasami określana jako „anarchia feudalna”, nawiązująca do osłabienia władzy centralnej (królewskiej). Średniowieczni oligarchowie węgierscyPlik:Kiskirályok uralmi területei.jpg Suwerenne terytoria królewiąt na Węgrzech na początku XIV wieku
Lojalni oligarchowie według Attili Zsoldosa[...] Attila Zsoldos w Hűséges oligarchák po raz pierwszy w badaniu z 2012 r. rozróżnił „oligarchę” od „prowincjała” działającego w imieniu króla. Według niego Ugrin Csáka należały do kategorii prowincjałów, ponieważ w swojej prowincji od Temesváru do Pozsegę zezwolił na funkcjonowanie władzy króla (np. sprawiedliwość królewską; darowizny majątku, cła, zwolnienia podatkowe i przypadki, w których jeśli ktoś zmarł bez spadkobiercy to jego ziemie przypadały koronie). Zsoldos oparł swoje ustalenia na źródłach pierwotnych. W te myśli Zsoldosa „władca prowincji” nie jest już synonimem dotychczas używanego oligarchy, ale nową koncepcją. W tym nowym sensie władca prowincji: „w średniowiecznym królestwie węgierskim jest to zinstytucjonalizowana władza, która jest jedynym przedstawicielem woli królewskiej na terytoriach wielu komitatów”, podczas gdy skonfrontowany z nią oligarcha jest „władcą prowincji, który wyłącza władzę królewską ze swojej prowincji”.[2] Według Zsoldosa rządy prowincji harmonijnie wpisują się w tradycyjny porządek państwowy w tym kraju. Stało się dysharmonią, a zatem elementem, który należy wyeliminować, gdy władca prowincji zostanie oligarchą. Według niego potwierdza to również fakt, że po śmierci Ugrina w 1311 r. jego syn Mikołaj, w przeciwieństwie do synów innych oligarchów, nie zbuntował się przeciwko Karolowi Robertowi. Po 1311 r. w prowincji Ugrina nie przeszkadzano nowym królewskim ispánom [2]. Przypisy
|
