Ákos (kronikarz): Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 28 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_(chronicler)
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_(chronicler)
Linia 14: Linia 14:
 
  |
 
  |
  
−
<small><small>'''Ákos from the kindred Ákos''' ({{lang-hu|Ákos nembeli Ákos}}), better known as '''Magister Ákos''' ({{lang-hu|Ákos mester}}) was a Hungarian cleric and chronicler in the 13th century.<ref name="Engel_121">Engel 2001, s. 121.</ref> </small></small>
+
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[brak informacji]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Strażnik koronny]]<br>(1246–1251)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[brak informacji]]
 +
}}  
  
−
==Life and career==
+
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Türje Fülöp]]<br>lub [[Szentgróti Fülöp]]<br>[[arcybiskup Ostrzyhomia]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Kanclerz królowej]]<br>(1248–1261)
 +
|współrządzący      =  
 +
|następca          = [[Mutimir]]
 +
}}
  
−
Był członkiem genu (klanu) Ákos jako syn Mateusza. [2] Miał dwóch braci, Filipa, który służył jako Ispán z Gömör (1244), następnie hrabstwa Veszprém (1247) i Dereka, który rządził okręgiem Győr w 1257 roku. Prawdopodobnie Ákos, który rozpoczął karierę kościelną, był najmłodszym bratem spośród trzech [3].
+
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = András
 +
|gl_članak_funkcija = [[Opat Obudy]]<br>(1254–1273)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[III. Benedek]]<br>[[arcybiskup Ostrzyhomia]]
 +
}}
  
−
<small><small>He was a member of the ''gens'' (clan) Ákos as the son of Matthew.<ref name="Zsoldos_281">Zsoldos 2011, s. 281.</ref> He had two brothers, Philip, who served as ''ispán'' of Gömör (1244), then [[Veszprém County (former)|Veszprém]] Counties (1247), and Derek, who governed [[Győr County]] in 1257. Possibly Ákos, who entered ecclesiastical career, was the youngest brother among three of them.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Ákos 1., Bebek branch, Marjai)</ref> </small></small>
+
{|
 +
|
 +
|}
  
−
Możliwe, że Ákos został wychowany na dworze Colomana z Galicji-Lodomerii, młodszego syna węgierskiego Andrzeja II [4]. Prawdopodobnie studiował za granicą, ponieważ jego praca świadczy o doskonałej znajomości prawa kanonicznego Kościoła katolickiego i jego metody referencyjnej. Raymond z Penyafort skompilował Dekrety Grzegorza IX do września 1234 r., Papież ogłosił nową publikację w bulli skierowaną do lekarzy i studentów z Paryża i Bolonii, nakazując, aby dzieło samego Raymonda było uważane za autorytatywne i powinno być używane tylko w szkołach. Ákos był już nazywany mistrzem w 1240 r., Potwierdzając, że studiował sztukę i prawo kanoniczne w młodości, a nie u progu swojej kariery kościelnej [5].
+
'''Ákos''', lepiej znany jako '''''Magister Ákos''''' (* XIIIw., † XIIIw.), węgierski duchowny i kronikarz, członek klanu [[Ákos]]<ref name="Engel_121">Engel 2001, str. 121.</ref>
  
−
<small><small>It is possible that Ákos raised in the court of [[Coloman of Galicia-Lodomeria]], a younger son of [[Andrew II of Hungary]].<ref name="Mályusz_118">Mályusz 1971, s. 118.</ref> Probably he studied abroad as his work proves that he had an excellent knowledge of the [[canon law of the Catholic Church]] and its reference method. [[Raymond of Penyafort]] compiled the [[Decretals of Gregory IX]] by September 1234, the Pope announced the new publication in a [[Papal Bull|Bull]] directed to the doctors and students of [[University of Paris|Paris]] and [[University of Bologna|Bologna]], commanding that the work of Raymond alone should be considered authoritative, and should alone be used in the schools. Ákos was already referred to as ''magister'' in 1240, confirming that he studied arts and canon law in youth and not at peek of his ecclesiastical career.<ref name="Mályusz_12">Mályusz 1971, s. 12.</ref> </small></small>
+
== Życie i kariera ==
  
−
Ákos był obecny na koronacji Béli IV w dniu 14 października 1235 r., Kiedy szczegółowo opisał to wydarzenie w swojej gesta. Według jego raportu, książę Coloman niósł miecz królewski, podczas gdy Daniel z Galicji prowadził konia królewskiego na czele procesji. [4] Ákos był wikariuszem w Peszcie w latach 1235–1244, później został kapelanem królewskim króla Béli. Był jednym ze strażników koronnych od 1246 do 1251 r., Później służył jako kanonik Székesfehérvár w latach 1248–1251. Poza tym pełnił funkcję kanclerza królowej Marii Laskariny, żony Béli IV od 1248 r. Do 1261 r. Buddy. [6] Przez ostatnią dekadę życia Ákos działał jako dozorca i patron klasztoru dominikanów na Wyspie Małgorzaty. Po śmierci Béli IV wycofał się z życia publicznego i zamieszkał w pałacu rektora w Óbudie. Napisał tam swój gest [7]
+
Syn Mateusza z klanu [[Ákos]].<ref name="Zsoldos_281">Zsoldos 2011, str. 281.</ref> Ákos miał dwóch braci, Filipa, który służył jako '''[[ispán]]''' komitatu [[Gömör] (1244), następnie komitatu [[Veszprém]] (1247) i Dereka, który był ''[[ispán]]em'' komitatu [[Győr]] w 1257 roku. Prawdopodobnie Ákos, który rozpoczął karierę kościelną, był najmłodszym bratem spośród trzech.<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Ákos 1., Bebek branch, Marjai)</ref>
  
−
<small><small>Ákos was present at the coronation of [[Béla IV of Hungary|Béla IV]] on 14 October 1235, as he gave a detailed account of the event in his ''gesta''. According to his report, Duke Coloman carried the royal sword, while [[Daniel of Galicia]] led the king's horse at the head of the procession.<ref name="Mályusz_118">Mályusz 1971, s. 118.</ref> Ákos was a [[vicar]] in [[Pest, Hungary|Pest]] between 1235 and 1244, later became [[royal chaplain]] for King Béla. He was one of the crown guards from 1246 to 1251, after that he served as [[Canon (priest)|canon]] of [[Székesfehérvár]] between 1248 and 1251. Besides that he functioned as chancellor for Queen [[Maria Laskarina]], the wife of Béla IV from 1248 until 1261. He was also [[Provost (religion)|provost]] of [[Buda]].<ref name="Zsoldos_115">Zsoldos 2011, s. 115.</ref> For the last decade of his life, Ákos functioned as caretaker and patron of the Dominican monastery in the [[Margaret Island]]. Following the death of Béla IV, he retired from public life and resided in the provost's palace at [[Óbuda]]. He wrote his ''gesta'' there.<ref name="Mályusz_26">Mályusz 1971, s. 26.</ref> </small></small>
+
Możliwe, że Ákos został wychowany na dworze [[Koloman Halicki|Kolomana z Galicji-Lodomerii]], młodszego syna króla Węgier [[II. András|Andrzeja II]]<ref name="Mályusz_118">Mályusz 1971, str. 118.</ref>. Prawdopodobnie studiował za granicą, ponieważ jego praca świadczy o doskonałej znajomości prawa kanonicznego Kościoła katolickiego i jego metody referencyjnej. [https://pl.wikipedia.org/wiki/Rajmund_z_Penyafortu Rajmund z Penyafortu] skompilował [https://pl.wikipedia.org/wiki/Dekreta%C5%82y_Grzegorza_IX Dekretały Grzegorza IX] do września 1234 r., papież ogłosił nową publikację w bulli skierowaną do lekarzy i studentów z Paryża i Bolonii, nakazując, aby dzieło samego Raymonda było uważane za autorytatywne i powinno być używane tylko w szkołach. Ákos był już nazywany mistrzem w 1240 r., potwierdzając, że studiował sztukę i prawo kanoniczne w młodości, a nie u progu swojej kariery kościelnej.<ref name="Mályusz_12">Mályusz 1971, str. 12.</ref>
  
−
W 1270 r., Po wejściu Stefana V na tron, Ákos był członkiem delegacji węgierskiej wysłanej do Neapolu, która eskortowała ok. dwunastoletnia księżniczka Mary poślubia Karola Kulawego. Według historyka Eleméra Mályusza Ákos był przywódcą węgierskiej delegacji do Neapolu [8].
+
Ákos był obecny na koronacji [[IV. Béla|Beli IV]] w dniu 14 października 1235 r., kiedy szczegółowo opisał to wydarzenie w swojej ''gesta''. Według jego raportu, książę Koloman niósł miecz królewski, podczas gdy [[Daniel I Halicki|Daniel z Galicji]] prowadził konia królewskiego na czele procesji.<ref name="Mályusz_118">Mályusz 1971, str. 118.</ref> Ákos był wikariuszem w Peszcie w latach 1235–1244, później został kapelanem królewskim króla Beli. Był jednym ze [[strażników koronnych]] od 1246 do 1251 r., później służył jako kanonik Székesfehérvár w latach 1248–1251. Poza tym pełnił funkcję [[kanclerza królowej]] [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], żony Beli IV od 1248 r. do 1261 r.<ref name="Zsoldos_115">Zsoldos 2011, s. 115.</ref> Przez ostatnią dekadę życia Ákos działał jako dozorca i patron klasztoru dominikanów na [[Wyspa Małgorzaty|Wyspie Małgorzaty]]. Po śmierci Beli IV wycofał się z życia publicznego i zamieszkał w pałacu rektora w [[Óbuda|Óbudzie]]. Napisał tam swój ''gesta''.<ref name="Mályusz_26">Mályusz 1971, str. 26.</ref>
  
−
<small><small>In 1270, after [[Stephen V of Hungary|Stephen V]]'s accession to the throne, Ákos was among the members of the Hungarian delegation sent to [[Naples]] which escorted the c. twelve-year-old princess [[Mary of Hungary, Queen of Naples|Mary]] to marry [[Charles II of Naples|Charles the Lame]]. According to historian Elemér Mályusz, Ákos was the leader of the Hungarian delegation to Naples.<ref name="Mályusz_28">Mályusz 1971, s. 28.</ref> </small></small>
+
W 1270 r., po objęciu tronu przez [[V. István|Stefana V]], Ákos był członkiem delegacji węgierskiej wysłanej do Neapolu, która eskortowała ok. dwunastoletnią księżniczkę [[Maria Węgierska|Marię]] by poślubia [[Karol Kulawy|Karola Kulawego]]. Według historyka [[Mályusz Elemér|Eleméra Mályusza]] Ákos stał na czele węgierskiej delegacji do Neapolu.<ref name="Mályusz_28">Mályusz 1971, str. 28.</ref>
  
−
Nawet po nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r. Ákos zachował swoje wpływy i pozostał głową kaplicy królewskiej za panowania mniejszego Władysława IV. [9] Ákos zmarł po 24 sierpnia 1273 r., Kiedy ostatnio wspominają go współczesne źródła. Benedykt, jego następca na stanowisku prokuratora Budy, pojawił się już w dokumencie pod koniec 1273 r., Sugerując, że Ákos zmarł w tym roku [10].
+
Nawet po nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r. Ákos zachował swoje wpływy i pozostał na czele kaplicy królewskiej za panowania młodego [[IV. László|Władysława IV]].<ref name="Mályusz_124">Mályusz 1971, s. 124.</ref> Ákos zmarł po 24 sierpnia 1273 r., gdyż wspominają go ostatnie współczesne mu źródła. Benedykt, jego następca na stanowisku prokuratora Budy, pojawił się już w dokumencie pod koniec 1273 r., sugerując, że Ákos zmarł w tym roku.<ref name="Mályusz_71">Mályusz 1971, str. 71.</ref>
  
−
<small><small>Even after the sudden death of Stephen V in August 1272, Ákos has retained his influence and remained head of the royal chapel during the reign of the minor [[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus IV]].<ref name="Mályusz_124">Mályusz 1971, s. 124.</ref> Ákos died after 24 August 1273, when he was last mentioned by contemporary sources. [[Benedict III, Archbishop of Esztergom|Benedict]], his successor in the position of provost of Buda already appeared in a document in late 1273, suggesting that Ákos died in that year.<ref name="Mályusz_71">Mályusz 1971, s. 71.</ref> </small></small>
+
== Jego ''gesta'' ==
  
−
==His ''gesta''==
+
Ákos był autorem ''gesty'', którą później zrewidował [[Szymon Keza]] w swojej pracy ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]''. W historiografii Ákos został po raz pierwszy zidentyfikowany jako autor ''gesty'' epoki króla Stefana V przez mediewalistę [[Györffy György|György Györffy]] w 1948 r., podczas gdy wcześniej [[Pauler Gyula|Gyula Pauler]] wspominał o niezidentyfikowanym kronikarzu między wiekami [[Anonymus]]a i Szymona z Kézy, których dzieła zostały zachowane według kompozycji kroniki z XIV wieku.<ref name="Mályusz_8">Mályusz 1971, str. 8.</ref> Kronika Ákosa opierała się głównie na tak zwanej „starożytnej ''gesta''” (węg. ''ősgeszta''), którą dziś zaginęła.<ref name="Mályusz_85">Mályusz 1971, str. 85.</ref> Ákos zachował kilka legend, takich jak mit o rogu [[Lehel]]a, później również przepisany przez ''[[Chronicon Pictum]]''<ref name="Mályusz_97">Mályusz 1971, str. 97.</ref> oraz legendę o [[Szent Eustachius|Świętym Eustachym]] z węgierskimi motywami i postaciami, książętami [[I. Géza|Gejzą I]] i [[I. László|Władysławem I]]. W związku z tym polują na jelenie w [[Vác]], gdzie zobaczyli wizję płonącej świecy utkwionej między porożem jelenia. Następnie król Gejza zbudował pierwszą katedrę w tym miejscu.<ref name="Mályusz_110">Mályusz 1971, str. 110.</ref>
  
−
<small><small>He was the author of the ''gesta'' which later revised by [[Simon of Kéza]] in his work, the ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]''. In historiography, Ákos was first identified as the author of the ''gesta'' from King Stephen V's age by medievalist [[György Györffy]] in 1948, while previously [[Gyula Pauler]] had already referred to an unidentified chronicler between the ages of [[Anonymus (notary of Béla III)|Anonymus]] and Simon of Kéza, whose works were preserved by the 14th-century chronicle composition.<ref name="Mályusz_8">Mályusz 1971, s. 8.</ref> Ákos' chronicle was mostly based on the so-called "ancient ''gesta''" ({{lang-hu|ősgeszta}}) which had lost by today.<ref name="Mályusz_85">Mályusz 1971, s. 85.</ref> Ákos preserved several legends such as [[Lehel]]'s horn myth, later also transcribed by the ''[[Chronicon Pictum|Illuminated Chronicle]]'',<ref name="Mályusz_97">Mályusz 1971, s. 97.</ref> and the [[Saint Eustace]] legend with Hungarian motifs and persons, Dukes [[Géza I of Hungary|Géza]] and [[Ladislaus I of Hungary|Ladislaus]]. Accordingly, they hunting a stag in [[Vác]], where saw a vision of a burning candle lodged between the stag's antlers. Following that King Géza built the [[Assumption Cathedral, Vác|first cathedral]] in that place.<ref name="Mályusz_110">Mályusz 1971, s. 110.</ref> </small></small>
+
Dzieło Ákosa było arystokratyczne, ponieważ sam był członkiem potężnego klanu, który powstał w XIII wieku; przygotował historię [[Hétmagyar|siedmiu węgierskich wodzów]], która znajduje się w zbiorze kronik XIV wieku (ponieważ ''Gesta Hungarorum'' Anonymusa zaginęła do XVIII wieku).<ref name="Kristó_439">Kristó 1990, str. 439.</ref> Jednak Ákos podkreślił również, że przodkowie jego pokoleń byli również aktywnie zaangażowani w podbój [[Kotlina|Kotliny Karpackiej]] pod koniec IX wieku i w przeciwieństwie do Anonymusa, nie zidentyfikował siedmiu wodzów z całym narodem węgierskim.<ref name="Mályusz_54">Mályusz 1971, s. 54.</ref> Ákos podkreślił nawet, że [[Árpád]] był pierwszym „pierwszym spośród równych”, który miał prawo maszerować z przodu podczas podboju − argumentując obowiązek monarchów zachowanych przed „dziedzictwem scytyjskim”.<ref name="Mályusz_62">Mályusz 1971, str. 62.</ref>
  
−
<small><small>Ákos' work was aristocratic in its tone, as himself was also a member of a powerful kindred which rose by the 13th century; he prepared the story of [[seven chieftains of the Magyars]] which can be found in the 14th century chronicle collection (as Anonymus' ''[[Gesta Hungarorum]]'' was lost until the 18th century).<ref name="Kristó_439">Kristó 1990, s. 439.</ref> However, Ákos also emphasized that the ancestors of the kindreds of his age actively participated too in the [[Hungarian conquest of the Carpathian Basin|conquest of the Carpathian Basin]] in late 9th century, and contrary to Anonymus, he did not identify the seven chieftains with the whole Hungarian nation.<ref name="Mályusz_54">Mályusz 1971, s. 54.</ref> Ákos even emphasized that [[Árpád]] was the first "first among equals" who had right to march in front during the conquest – referring duty of monarchs preserved from the "[[Scythians|Scythian]] heritage", he argued.<ref name="Mályusz_62">Mályusz 1971, s. 62.</ref> </small></small>
+
W swojej pracy Ákos nazwał grupę swoich czasów arystokracji jako ''communitas'', sugerując równe prawa i obowiązki między nimi oraz zapobiegając pojawianiu się niektórych klanów w ich szeregach (zwanych baronami, którym tej nazwy odmówił Ákos, a dla który używał frazy „''nobilis''”). Historyk Mályusz przekonywał kronikarza, że ​​idea `` communitas '' była argumentem za oligarchiczną formą społeczeństwa, a później Szymon z Kézy rozszerzył ją na całą drobną szlachtę.<ref name="Mályusz_57">Mályusz 1971, str. 57.</ref> Ákos starał się powiązać genealogicznie wybitne pokolenia swojego wieku z osobami z IX-X wieku, które uczestniczyły w podboju węgierskim lub odegrały ważną rolę w tworzeniu państwa chrześcijańskiego. Na przykład, używając niewłaściwie datowanych wydarzeń historycznych, twierdził, że wódz [[Szabolcs]] był praojcem klanu [[Csák]], podczas gdy łączyły go więzy z krewnymi [[Kán]] i jego pierwszym znaczącym członkiem, [[Kán I. Gyula|Juliusem I Kánem]].<ref name="Mályusz_59">Mályusz 1971, str. 59.</ref>
  
−
<small><small>In his work, Ákos called the group of aristocracy of his time as ''communitas'', suggesting equal rights and duties among them, and preventing the emergence of certain clans in their ranks (called barons, which term was refused by Ákos, who used the "''nobilis''" phrase). Historian Mályusz argued the chronicler's idea of ''communitas'' marked an argument for oligarchic form of society, while later Simon of Kéza has extended it to the whole lesser nobility.<ref name="Mályusz_57">Mályusz 1971, s. 57.</ref> Ákos sought to link genealogically the prominent kindreds of his age with 9th–10th century individuals who participated in the Hungarian conquest or took a major role in the foundation of the Christian state. For instance, by the usage of incorrectly dated historical events, he claimed chieftain Szabolcs was the forefather of the [[Csák (genus)|Csák]] clan, while he connected the ''[[Gyula (title)|gyulas]]'' to the [[Kán]] kindred and its first prominent member, [[Julius I Kán|Julius I (Gyula)]].<ref name="Mályusz_59">Mályusz 1971, s. 59.</ref> </small></small>
+
W porównaniu z Szmonem z Kézy, mistrz Ákos nie przywiązywał dużej wagi do zjawiska ksenofobii. Według jego ''gesta'' woleli status społeczny niż pochodzenie etniczne.<ref name="Kristó_442">Kristó 1990, str. 442.</ref> Ákos uważał ''advena'' („przybysza”, obcego pochodzenia) za równych dawnym. W tym duchu podkreślił, że rycerze niemieccy, od których wywodzili się [[Hont-Pázmány]], walczyli już o Chrystusa, gdy Węgrzy byli jeszcze poganami. Odrzucając rolę najemnika i pospolitego Honta i Pázmányego, Ákos twierdził nawet, że Wielki Książę [[I. István|Stefan I]] osobiście szukał u nich pomocy w walce z [[Koppány]]m, odwołując się do członków europejskich „dynastii królewskich”.<ref name="Mályusz_62">Mályusz 1971, str. 62.</ref> Ákos zasugerował również, że [[Hahót]]owie byli potomkami hrabiów [https://de.wikipedia.org/wiki/Weimar_(Adelsgeschlecht) Weimar-Orlamünde], podnosząc ich znaczenie.<ref name="Mályusz_81">Mályusz 1971, str. 81.</ref> Udowadniając zdolność kronikarza do wynalezienia historiograficznego, Ákos połączył pokrewieństwo hiszpańskiego Keleda z fikcyjną XII-wieczną niemiecką rodziną królewską hrabią [[Hersfeld]], której odmówili nawet [[Kórógyi]]sowie, późniejsi członkowie XIV-wiecznej rodziny.<ref name="Mályusz_65">Mályusz 1971, str. 65.</ref> Ákos prawdopodobnie celowo umieścił przybycie [[Héder]]a, praojca współczesnego [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]] i jego potężnej rodziny, do czasów wielkiego księcia [[Géza|Gézy]] (r. 972–997), podczas gdy niemiecki rycerz przybył na Węgry za panowania [[II. Géza|Gejzy II]] w latach 40. XX wieku.<ref name="Mályusz_70">Mályusz 1971, str. 70.</ref> W innych aspektach ''magister'' poprawnie nazwał miejsca pochodzenia klanów: [[Hermán]], [[Smaragd]] i [[Gutkeled]]/<ref name="Mályusz_68">Mályusz 1971, s. 68.</ref> Podsumowując, Ákos uwzględnił jedynie znaczenie procesu asymilacji rodzin ''advena'', podkreślając związki małżeńskie i związki między starożytnymi węgierskimi klanami.<ref name="Mályusz_63">Mályusz 1971, str. 63.</ref>
  
−
<small><small>By comparison to Simon of Kéza, ''magister'' Ákos did not attach much importance to the xenophobic phenomenon. According to his ''gesta'', he preferred the social status against ethnicity.<ref name="Kristó_442">Kristó 1990, s. 442.</ref> Ákos considered the ''advena'' ("newcomer", foreign-origin) kindreds as equals to the ancient ones. In this spirit, he highlighted that the German knights from whom the [[Hont-Pázmány]] kindred originated, had already fought for Christ when the Hungarians were still pagans. Rejecting Hont and Pázmány's mercenary role and commoner status, Ákos even claimed that Grand Prince [[Stephen I of Hungary|Stephen]] sought assistance personally in his fight against [[Koppány]] from them, claiming members of European "royal dynasties".<ref name="Mályusz_62">Mályusz 1971, s. 62.</ref> Ákos also suggested the [[Hahót (genus)|Hahóts]] were descendants of the [[Orlamünde|Counts of Weimar-Orlamünde]], increasing their importance.<ref name="Mályusz_81">Mályusz 1971, s. 81.</ref> Proving the chronicler's ability of historiographical invention, Ákos linked the contemporary ''ispán'' Keled's kinship to a fictional 12th century German royal family, the Counts of Hersfeld, even refused by the Kórógyis, later 14th-century members of the family.<ref name="Mályusz_65">Mályusz 1971, s. 65.</ref> Ákos possibly intentionally placed the arrival of [[Héder]], forefather of the contemporary [[Henry I Kőszegi|Henry Kőszegi]] and his powerful [[Kőszegi family|family]], to the age of Grand Prince [[Géza, Grand Prince of the Hungarians|Géza]] (r. 972–997), while in fact, the German knight came to Hungary during the reign of [[Géza II of Hungary|Géza II]] in the 1140s.<ref name="Mályusz_70">Mályusz 1971, s. 70.</ref> In other aspects, the ''magister'' correctly named the places of the origins of the [[Hermán (genus)|Hermán]], [[Smaragd (genus)|Smaragd]] and [[Gutkeled (genus)|Gutkeled]] kindreds.<ref name="Mályusz_68">Mályusz 1971, s. 68.</ref> Summarizing, Ákos only considered the importance of the assimilation process of ''advena'' kindreds, stressing the marriage and relation ties with the ancient Hungarian clans.<ref name="Mályusz_63">Mályusz 1971, s. 63.</ref> </small></small>
+
Bezpośrednie zapożyczenia od [https://en.wikipedia.org/wiki/Godfrey_of_Viterbo Godfrey'a] z [https://en.wikipedia.org/wiki/Pantheon_(book) Pantheon], [[Roger (arcybiskup Splitu)|Rogera z Torre Maggiore]] z ''[[Carmen Miserabile]]'' i z ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Historia_Salonitana Historia Salonitana]'' [[Toma Arhiđakon|Tomasza Archidiakona]] dowodzą, że Ákos użył tych dzieł obok „starożytnej ''gesta''”.<ref name="Mályusz_139">Mályusz 1971, str. 139.</ref>
  
−
<small><small>Direct borrowings from [[Godfrey of Viterbo]]'s ''[[Pantheon (book)|Pantheon]]'', [[Roger of Torre Maggiore]]'s ''[[Carmen Miserabile]]'' and [[Thomas the Archdeacon]]'s ''[[Historia Salonitana]]'' prove that Ákos used these works beside the "ancient ''gesta''".<ref name="Mályusz_139">Mályusz 1971, s. 139.</ref> </small></small>
+
==Przypisy==
 +
{{izvori}}
  
−
==References==
+
== Źródła ==
−
{{reflist|3}}
 
  
−
==Sources==
+
* Pál Engel|Engel Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
−
* [[Pál Engel|Engel, Pál]] (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. {{ISBN|1-86064-061-3}}.
+
* Kristó Gyula (1990). ''Magyar öntudat és idegenellenesség az Árpád-kori Magyarországon'' ("Hungarian Identity and Xenophobia in Árpádian Hungary"). ''Irodalomtörténeti Közlemények'', Vol. XCIV. Issue 4. MTA Irodalomtudományi Intézete. Budapest. str.&nbsp;425–443. ISBN 978-963-9627-38-3.
−
* {{in lang|hu}} [[Gyula Kristó|Kristó, Gyula]] (1990). ''Magyar öntudat és idegenellenesség az Árpád-kori Magyarországon'' ("Hungarian Identity and Xenophobia in Árpádian Hungary"). ''Irodalomtörténeti Közlemények'', Vol. XCIV. Issue 4. MTA Irodalomtudományi Intézete. Budapest. pp.&nbsp;425–443. {{ISBN|978-963-9627-38-3}}
+
* Mályusz Elemér (1971). ''Az V. István-kori geszta'' ("The Gesta of the Age of Stephen V"). Akadémiai Kiadó.
−
* {{in lang|hu}} Mályusz, Elemér (1971). ''Az V. István-kori geszta'' ("The Gesta of the Age of Stephen V"). Akadémiai Kiadó.
 
−
* {{in lang|hu}} Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' ("Secular Archontology of Hungary, 1000–1301"). História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. {{ISBN|978-963-9627-38-3}}
 
  
−
{{s-start}}
+
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN 978-963-9627-38-3.
−
{{S-hou|Genus Ákos|name=Ákos ||?||1273}}
 
−
{{s-off}}
 
−
{{succession box|title=Chancellor of the Queen|before=[[Philip Türje]]|years=1248–1261|after=[[Mutimir (provost)|Mutimir]]}}
 
−
{{s-rel|ca}}
 
−
{{succession box|title=Provost of Buda|before=Andrew|years=1254–1273|after=[[Benedict III, Archbishop of Esztergom|Benedict]]}}
 
−
{{s-end}}
 
  
 
|
 
|
−
{{Infobox nobility
+
{{Urzędnik infobox
−
| name         = Ákos
+
|urzędnik         = Ákos
−
| native name  =
+
|imiona            = [[Kanclerz królowej]]<br>[[Opat Obudy]]<br>[[Strażnik koronny]]
−
| title        =
+
|tytulatura        =  
−
| image        = Ákos mester pecsétje.jpg
+
|grafika          = Ákos_mester_pecsétje.jpg
−
| caption      = Seal of ''magister'' Ákos, 1266
+
|opis grafiki      = Pieczęć mistrza Ákosa, 1266
−
| succession    = Chancellor of the Queen
+
|herb              =
−
| reign         = 1248–1261
+
|opis herbu        =  
−
| coronation   =
+
|faksymile         =  
−
| predecessor  =  [[Philip Türje]]
+
|opis faksymile   =  
−
| successor     = [[Mutimir (provost)|Mutimir]]
+
|dewiza            =
−
| regent        =
+
 
−
| spouse        =
+
|1. tytuł          = [[Strażnik koronny]]
−
| issue          =
+
|1. od            = 1246 
−
| noble family   = ''gens'' Ákos
+
|1. do            = 1251
−
| father         = Matthew
+
|1. powołanie      =
−
| mother        =  
+
|1. poprzednik    = [[brak informacji]]
−
| birth_date = ?
+
|1. następca      = [[brak informacji]]
−
| birth_place =  
+
 
−
| death_date = after 24 August 1273
+
|2. tytuł          = [[Kanclerz królowej]]
−
| death_place =
+
|2. od            = 1248
−
| place of burial=  
+
|2. do            = 1261
−
|signature =  
+
|2. powołanie      =  
 +
  |2. poprzednik    = [[Türje Fülöp]]
 +
|2. następca      = [[Mutimir]]
 +
 
 +
|3. tytuł          = [[Opat Obudy]]
 +
|3. od            = 1254
 +
|3. do            = 1273
 +
|3. powołanie     =
 +
|3. poprzednik    = András
 +
|3. następca      = [[III. Benedek]]<br>[[arcybiskup Ostrzyhomia]]
 +
 
 +
|klan              =
 +
|ród              =
 +
|rodzina          =
 +
|pochodzenie      = węgierskie
 +
|państwo          = [[Królestwo Węgier]]
 +
|data urodzenia    = data nieznana
 +
|miejsce urodzenia =  
 +
|data śmierci      = po 24 sierpnia 1273
 +
|miejsce śmierci   =  
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|ojciec            = Maté
 +
|matka            = nieznana
 +
|rodzeństwo        =
 +
|1. związek        =
 +
|1. związek z      =
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci         =  
 +
 
 +
|2. związek        =
 +
|2. związek z      =  
 +
|2. związek od    =
 +
  |2. związek do    =  
 +
|2. dzieci        =  
 +
 
 +
|dokonania        =
 +
  |odznaczenia      =  
 +
|commons          =  
 +
|wikiźródła        =  
 +
|wikicytaty        =  
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
  
−
{{DEFAULTSORT:Akos}}
+
{{SORTUJ:Akos}}
−
[[Category:13th-century Hungarian people]]
+
 
−
[[Category:1273 deaths]]
+
[[Kategoria:Klany]]
−
[[Category:Ákos (genus)]]
+
[[Kategoria:Ákos]]
−
[[Category:Hungarian historians]]
+
[[Kategoria:Kanclerze królowej]]
−
[[Category:Hungarian chroniclers]]
+
[[Kategoria:Strażnicy koronni]]
−
[[Category:Hungarian Roman Catholic priests]]
+
[[Kategoria:Węgierscy historycy]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy kronikarze]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzin]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1273]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

Aktualna wersja na dzień 13:00, 9 sty 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Strażnik koronny
(1246–1251) 		Następca:
brak informacji brak informacji
Poprzednik: Kanclerz królowej
(1248–1261) 		Następca:
Türje Fülöp
lub Szentgróti Fülöp
arcybiskup Ostrzyhomia		 Mutimir
Poprzednik: Opat Obudy
(1254–1273) 		Następca:
András III. Benedek
arcybiskup Ostrzyhomia

Ákos, lepiej znany jako Magister Ákos (* XIIIw., † XIIIw.), węgierski duchowny i kronikarz, członek klanu Ákos[1]

Życie i kariera

Syn Mateusza z klanu Ákos.[2] Ákos miał dwóch braci, Filipa, który służył jako ispán komitatu [[Gömör] (1244), następnie komitatu Veszprém (1247) i Dereka, który był ispánem komitatu Győr w 1257 roku. Prawdopodobnie Ákos, który rozpoczął karierę kościelną, był najmłodszym bratem spośród trzech.[3]

Możliwe, że Ákos został wychowany na dworze Kolomana z Galicji-Lodomerii, młodszego syna króla Węgier Andrzeja II[4]. Prawdopodobnie studiował za granicą, ponieważ jego praca świadczy o doskonałej znajomości prawa kanonicznego Kościoła katolickiego i jego metody referencyjnej. Rajmund z Penyafortu skompilował Dekretały Grzegorza IX do września 1234 r., papież ogłosił nową publikację w bulli skierowaną do lekarzy i studentów z Paryża i Bolonii, nakazując, aby dzieło samego Raymonda było uważane za autorytatywne i powinno być używane tylko w szkołach. Ákos był już nazywany mistrzem w 1240 r., potwierdzając, że studiował sztukę i prawo kanoniczne w młodości, a nie u progu swojej kariery kościelnej.[5]

Ákos był obecny na koronacji Beli IV w dniu 14 października 1235 r., kiedy szczegółowo opisał to wydarzenie w swojej gesta. Według jego raportu, książę Koloman niósł miecz królewski, podczas gdy Daniel z Galicji prowadził konia królewskiego na czele procesji.[4] Ákos był wikariuszem w Peszcie w latach 1235–1244, później został kapelanem królewskim króla Beli. Był jednym ze strażników koronnych od 1246 do 1251 r., później służył jako kanonik Székesfehérvár w latach 1248–1251. Poza tym pełnił funkcję kanclerza królowej Marii Laskariny, żony Beli IV od 1248 r. do 1261 r.[6] Przez ostatnią dekadę życia Ákos działał jako dozorca i patron klasztoru dominikanów na Wyspie Małgorzaty. Po śmierci Beli IV wycofał się z życia publicznego i zamieszkał w pałacu rektora w Óbudzie. Napisał tam swój gesta.[7]

W 1270 r., po objęciu tronu przez Stefana V, Ákos był członkiem delegacji węgierskiej wysłanej do Neapolu, która eskortowała ok. dwunastoletnią księżniczkę Marię by poślubia Karola Kulawego. Według historyka Eleméra Mályusza Ákos stał na czele węgierskiej delegacji do Neapolu.[8]

Nawet po nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r. Ákos zachował swoje wpływy i pozostał na czele kaplicy królewskiej za panowania młodego Władysława IV.[9] Ákos zmarł po 24 sierpnia 1273 r., gdyż wspominają go ostatnie współczesne mu źródła. Benedykt, jego następca na stanowisku prokuratora Budy, pojawił się już w dokumencie pod koniec 1273 r., sugerując, że Ákos zmarł w tym roku.[10]

Jego gesta

Ákos był autorem gesty, którą później zrewidował Szymon Keza w swojej pracy Gesta Hunnorum et Hungarorum. W historiografii Ákos został po raz pierwszy zidentyfikowany jako autor gesty epoki króla Stefana V przez mediewalistę György Györffy w 1948 r., podczas gdy wcześniej Gyula Pauler wspominał o niezidentyfikowanym kronikarzu między wiekami Anonymusa i Szymona z Kézy, których dzieła zostały zachowane według kompozycji kroniki z XIV wieku.[11] Kronika Ákosa opierała się głównie na tak zwanej „starożytnej gesta” (węg. ősgeszta), którą dziś zaginęła.[12] Ákos zachował kilka legend, takich jak mit o rogu Lehela, później również przepisany przez Chronicon Pictum[13] oraz legendę o Świętym Eustachym z węgierskimi motywami i postaciami, książętami Gejzą I i Władysławem I. W związku z tym polują na jelenie w Vác, gdzie zobaczyli wizję płonącej świecy utkwionej między porożem jelenia. Następnie król Gejza zbudował pierwszą katedrę w tym miejscu.[14]

Dzieło Ákosa było arystokratyczne, ponieważ sam był członkiem potężnego klanu, który powstał w XIII wieku; przygotował historię siedmiu węgierskich wodzów, która znajduje się w zbiorze kronik XIV wieku (ponieważ Gesta Hungarorum Anonymusa zaginęła do XVIII wieku).[15] Jednak Ákos podkreślił również, że przodkowie jego pokoleń byli również aktywnie zaangażowani w podbój Kotliny Karpackiej pod koniec IX wieku i w przeciwieństwie do Anonymusa, nie zidentyfikował siedmiu wodzów z całym narodem węgierskim.[16] Ákos podkreślił nawet, że Árpád był pierwszym „pierwszym spośród równych”, który miał prawo maszerować z przodu podczas podboju − argumentując obowiązek monarchów zachowanych przed „dziedzictwem scytyjskim”.[17]

W swojej pracy Ákos nazwał grupę swoich czasów arystokracji jako communitas, sugerując równe prawa i obowiązki między nimi oraz zapobiegając pojawianiu się niektórych klanów w ich szeregach (zwanych baronami, którym tej nazwy odmówił Ákos, a dla który używał frazy „nobilis”). Historyk Mályusz przekonywał kronikarza, że ​​idea `` communitas była argumentem za oligarchiczną formą społeczeństwa, a później Szymon z Kézy rozszerzył ją na całą drobną szlachtę.[18] Ákos starał się powiązać genealogicznie wybitne pokolenia swojego wieku z osobami z IX-X wieku, które uczestniczyły w podboju węgierskim lub odegrały ważną rolę w tworzeniu państwa chrześcijańskiego. Na przykład, używając niewłaściwie datowanych wydarzeń historycznych, twierdził, że wódz Szabolcs był praojcem klanu Csák, podczas gdy łączyły go więzy z krewnymi Kán i jego pierwszym znaczącym członkiem, Juliusem I Kánem.[19]

W porównaniu z Szmonem z Kézy, mistrz Ákos nie przywiązywał dużej wagi do zjawiska ksenofobii. Według jego gesta woleli status społeczny niż pochodzenie etniczne.[20] Ákos uważał advena („przybysza”, obcego pochodzenia) za równych dawnym. W tym duchu podkreślił, że rycerze niemieccy, od których wywodzili się Hont-Pázmány, walczyli już o Chrystusa, gdy Węgrzy byli jeszcze poganami. Odrzucając rolę najemnika i pospolitego Honta i Pázmányego, Ákos twierdził nawet, że Wielki Książę Stefan I osobiście szukał u nich pomocy w walce z Koppánym, odwołując się do członków europejskich „dynastii królewskich”.[17] Ákos zasugerował również, że Hahótowie byli potomkami hrabiów Weimar-Orlamünde, podnosząc ich znaczenie.[21] Udowadniając zdolność kronikarza do wynalezienia historiograficznego, Ákos połączył pokrewieństwo hiszpańskiego Keleda z fikcyjną XII-wieczną niemiecką rodziną królewską hrabią Hersfeld, której odmówili nawet Kórógyisowie, późniejsi członkowie XIV-wiecznej rodziny.[22] Ákos prawdopodobnie celowo umieścił przybycie Hédera, praojca współczesnego Henryka I Kőszegiego i jego potężnej rodziny, do czasów wielkiego księcia Gézy (r. 972–997), podczas gdy niemiecki rycerz przybył na Węgry za panowania Gejzy II w latach 40. XX wieku.[23] W innych aspektach magister poprawnie nazwał miejsca pochodzenia klanów: Hermán, Smaragd i Gutkeled/[24] Podsumowując, Ákos uwzględnił jedynie znaczenie procesu asymilacji rodzin advena, podkreślając związki małżeńskie i związki między starożytnymi węgierskimi klanami.[25]

Bezpośrednie zapożyczenia od Godfrey'a z Pantheon, Rogera z Torre Maggiore z Carmen Miserabile i z Historia Salonitana Tomasza Archidiakona dowodzą, że Ákos użył tych dzieł obok „starożytnej gesta”.[26]

Przypisy

  1. ↑ Engel 2001, str. 121.
  2. ↑ Zsoldos 2011, str. 281.
  3. ↑ Engel: Genealógia (Genus Ákos 1., Bebek branch, Marjai)
  4. ↑ 4,0 4,1 Mályusz 1971, str. 118.
  5. ↑ Mályusz 1971, str. 12.
  6. ↑ Zsoldos 2011, s. 115.
  7. ↑ Mályusz 1971, str. 26.
  8. ↑ Mályusz 1971, str. 28.
  9. ↑ Mályusz 1971, s. 124.
  10. ↑ Mályusz 1971, str. 71.
  11. ↑ Mályusz 1971, str. 8.
  12. ↑ Mályusz 1971, str. 85.
  13. ↑ Mályusz 1971, str. 97.
  14. ↑ Mályusz 1971, str. 110.
  15. ↑ Kristó 1990, str. 439.
  16. ↑ Mályusz 1971, s. 54.
  17. ↑ 17,0 17,1 Mályusz 1971, str. 62.
  18. ↑ Mályusz 1971, str. 57.
  19. ↑ Mályusz 1971, str. 59.
  20. ↑ Kristó 1990, str. 442.
  21. ↑ Mályusz 1971, str. 81.
  22. ↑ Mályusz 1971, str. 65.
  23. ↑ Mályusz 1971, str. 70.
  24. ↑ Mályusz 1971, s. 68.
  25. ↑ Mályusz 1971, str. 63.
  26. ↑ Mályusz 1971, str. 139.

Źródła

  • Pál Engel|Engel Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Kristó Gyula (1990). Magyar öntudat és idegenellenesség az Árpád-kori Magyarországon ("Hungarian Identity and Xenophobia in Árpádian Hungary"). Irodalomtörténeti Közlemények, Vol. XCIV. Issue 4. MTA Irodalomtudományi Intézete. Budapest. str. 425–443. ISBN 978-963-9627-38-3.
  • Mályusz Elemér (1971). Az V. István-kori geszta ("The Gesta of the Age of Stephen V"). Akadémiai Kiadó.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN 978-963-9627-38-3.

Ákos
Kanclerz królowej
Opat Obudy
Strażnik koronny

Pieczęć mistrza Ákosa, 1266
Pieczęć mistrza Ákosa, 1266
Strażnik koronny
Okres od 1246
do 1251
Poprzednik brak informacji
Następca brak informacji
Kanclerz królowej
Okres od 1248
do 1261
Poprzednik Türje Fülöp
Następca Mutimir
Opat Obudy
Okres od 1254
do 1273
Poprzednik András
Następca III. Benedek
arcybiskup Ostrzyhomia
Dane biograficzne
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny data nieznana
Śmierć po 24 sierpnia 1273
Ojciec Maté
Matka nieznana
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Ákos_(kronikarz)&oldid=46963”