Jászság: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2 Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii {{Uwaga| |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/J%C3%A1szs%C3%A1g |autorzy = https://en.wi...")
 
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 23 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 17: Linia 17:
 
[[Image:Jaszsag jazygia map.png|thumb|250px|Map of Jászság]]
 
[[Image:Jaszsag jazygia map.png|thumb|250px|Map of Jászság]]
 
[[File:Jászság.gif|thumb|250px|Jászság within modern Hungary]]
 
[[File:Jászság.gif|thumb|250px|Jászság within modern Hungary]]
−
'''Jászság''' ({{lang-la|Jazigia}})<ref name="katolikus">{{cite news|url = http://lexikon.katolikus.hu/J/J%C3%A1szkun%20Ker%C3%BClet.html|title=Jászkun Kerület|publisher=Magyar Katolikus Lexikon |accessdate=}}</ref> is a historical, ethnographical and geographical region in [[Hungary]]. Its {{convert|1161|sqkm|sqmi|0|abbr=on}} territory is situated in the north-western part of the [[Jász-Nagykun-Szolnok]] county. The main town in the region is [[Jászberény]]. Jászság is inhabited by the [[Jassic people]], an Iranic ethnic group whose linguistic base is preserved by the [[Ossetians]]. The population of the region is around 85,000.
 
  
−
==Name==
+
'''Jasowie'''<ref>[http://lexikon.katolikus.hu/J/J%C3%A1szkun%20Ker%C3%BClet.html "Jászkun Kerület"]. Magyar Katolikus Lexikon.</ref> - lud pochodzenie [[Alanowie|alańskiego]] (pokrewny współczesnym [[Osetyjczycy|Osetyjczykom]]), a obecnie węgierska grupa etniczna zamieszkująca północne obszary [[Węgry|Węgier]], głównie  rejon [[Jász]]-[[Nagykun]]-[[Szolnok]], który nosi historyczną nazwę [[Jazygia]].
−
Jászság means "Province of the Jász" (i.e. Province of the [[Jassic people]]).
 
  
−
==History==
+
<small><small><small><small>'''Jászság''' ({{lang-la|Jazigia}})<ref name="katolikus">{{cite news|url = http://lexikon.katolikus.hu/J/J%C3%A1szkun%20Ker%C3%BClet.html|title=Jászkun Kerület|publisher=Magyar Katolikus Lexikon |accessdate=}}</ref> is a historical, ethnographical and geographical region in [[Hungary]]. Its {{convert|1161|sqkm|sqmi|0|abbr=on}} territory is situated in the north-western part of the [[Jász-Nagykun-Szolnok]] county. The main town in the region is [[Jászberény]]. Jászság is inhabited by the [[Jassic people]], an Iranic ethnic group whose linguistic base is preserved by the [[Ossetians]]. The population of the region is around 85,000. </small></small></small></small>
−
In ancient times, this area was settled by [[Celts]], [[Dacians]], [[Sarmatians]], and [[Germanic peoples]]. It was part of the [[Dacian Kingdom]] of [[Burebista]] in the first century BC. In the 1st century AD, a Sarmatian tribe known as the [[Iazyges]] settled in this region. In the early Middle Ages, territory of present-day Jászság was part of the [[Hun Empire]], the [[Kingdom of the Gepids]] and the [[Pannonian Avars|Kingdom of the Avars]]. In the end of the 9th century, area was settled by the [[Hungarians]] and was subsequently included into the medieval [[Kingdom of Hungary (medieval)|Kingdom of Hungary]]. In the 11th century, territory of present-day Jászság was part of the Újvár County, while in the 12th century, it was divided between Hevesújvár and Pest counties.
 
  
−
[[File:Jászkunság ca. 1800.svg|350px|thumb|left|Jászság (in orange) and the two other components of Jászkunság district, ca. 1800: [[Little Cumania]] in dark green, [[Greater Cumania]] in lime]]
+
== Nazwa ==
−
The [[Mongol]] invasions of the 13th century and [[Tamerlane]]’s wars in the 14th century proved fatal to the [[Alania|Alan state]] and a group of [[Alans]] migrated with the [[Qipchaqs]] (Comani, [[Cumans]]) into [[Central Europe]], settling in the medieval Kingdom of Hungary in the 13th century. The territory where they settled is to this day called Jászság - “the province of the Ossetians.”<ref name="iranica.com">[http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v1f8/v1f8a013.html Encyclopedia Iranica, "Alans" V. I. Abaev]</ref> They preserved [[Jassic dialect|their Iranian language]] and ethnic identity until the 15th century, but gradually adopted the [[Hungarian language]] and became assimilated into [[Hungarians]].<ref name="iranica.com"/> However, they preserved their Jassic identity and their regional autonomy.
+
Jászság oznacza „prowincję Jásza” (tj. prowincję ludu Jassów).
  
−
Until the Ottoman conquest in the 16th century, Jászság was an autonomous territory of the Kingdom of Hungary. Following the [[Battle of Mohács]] (1526), the region was firstly included into the [[Eastern Hungarian Kingdom]] and latter was annexed by the [[Ottoman Empire]]. During Ottoman administration in the 16th-17th centuries, territory of present-day Jászság was initially part of the [[Budin Eyalet]] and later part of the [[Eğri Eyalet]]. In the end of the 17th century, Ottoman Empire ceded the area to the [[Habsburg Monarchy]] and an autonomous region of Jászság was restored within the [[Kingdom of Hungary (1538–1867)|Habsburg Kingdom of Hungary]]. The region preserved its regional autonomy until 1876, when it was included into [[Jász-Nagykun-Szolnok County (former)|Jász-Nagykun-Szolnok County]]. After dissolution of the Habsburg Monarchy in 1918, region of Jászság became part of an independent [[Hungary]].
+
== Historia ==
 +
 
 +
Jasowie przybyli do Europy w średniowieczu z północnych stoków Kaukazu. Początkowo zasiedlali wraz z [[Połowcy|Połowcami (Kumanami)]] stepy nad [[Morze Czarne|Morzem Czarnym]]: tereny dzisiejszej [[Mołdawia|Mołdawii]] (od nich nosi nazwę miasto [[Jassy]]), [[Rumunia|Rumunii]] i [[Ukraina|Ukrainy]].
 +
 
 +
[[File:Jászkunság ca. 1800.svg|350px|thumb|left|Jászság (w kolorze pomarańczowym) i dwa pozostałe elementy dzielnicy Jászkunság, ok. 1800 roku: Mała Kumania (ciemnozielony), Wielka Kumania (limonka)]]
 +
 
 +
Na początku [[XIII wiek]]u Jasowie jako sojusznicy [[Połowcy|Kipczaków]] na [[step]]ach [[Morze Kaspijskie|nadkaspijskich]] stawiali opór podbojom [[Mongołowie|mongolskim]]. Poniósłszy klęskę uciekli na [[Węgry]], gdzie w [[1237]] król [[Bela IV]] udzielił im schronienia i osiedlił na terenach u stóp [[Mátra|Mátry]], w północnej części [[Międzyrzecze Dunaju i Cisy|Międzyrzecza Dunaju i Cisy]]. Tereny te zostały ostatecznie zajęte przez Jasów po odwrocie Mongołów z Europy w [[1242]]. Krainę tę nazwano [[Jazygia|Jazygią]] ([[język węgierski|węg.]] ''Jászság''), jej stolicą stało się miasto [[Jászberény]].  
 +
 
 +
Pod rządami Królestwa Węgier Jasowie utrzymali odrębność etniczną, wojskową i administracyjną. W zamian za szeroki samorząd dostarczali królom węgierskim bitnych i licznych wojowników. W XVI wieku Jazygia wraz z resztą środkowych Węgier dostała się pod panowanie imperium osmańskiego. Po odzyskaniu Węgier [[Habsburgowie]] poddali ludność Jazygii uciskowi podatkowemu, od którego kraina wykupiła się w [[1745]]. Potem cieszyła się przywilejami do połowy XIX wieku.  
  
−
==Settlements==
 
 
[[Image:Hungary Jaszbereny church.jpg|thumb|200px|The main church in the center of [[Jászberény]]]]
 
[[Image:Hungary Jaszbereny church.jpg|thumb|200px|The main church in the center of [[Jászberény]]]]
 
[[Image:Library, Jászapati.jpg|thumb|200px|[[Jászapáti]] library]]
 
[[Image:Library, Jászapati.jpg|thumb|200px|[[Jászapáti]] library]]
−
There are 18 settlements in Jászság:
 
−
*[[Jászberény]] (cultural and economic center)
 
−
*[[Jászapáti]]
 
−
*[[Jászárokszállás]]
 
−
*[[Jászfényszaru]]
 
−
*[[Jászladány]]
 
−
*[[Jászkisér]]
 
−
*[[Jászalsószentgyörgy]]
 
−
*[[Jászfelsőszentgyörgy]]
 
−
*[[Jászboldogháza]]
 
−
*[[Jászdózsa]]
 
−
*[[Jászjákóhalma]]
 
−
*[[Jásztelek]]
 
−
*[[Jászszentandrás]]
 
−
*[[Jászágó]]
 
−
*[[Jászivány]]
 
−
*[[Alattyán]]
 
−
*[[Jánoshida]]
 
−
*[[Pusztamonostor]]
 
  
−
==Sources==
+
==Język i tożsamość==
−
{{Reflist}}
+
Jasowie przyjęli [[język węgierski]] w czasie okupacji tureckiej i ostatecznie zarzucili używanie rodzimego języka w XVII wieku. Do czasów współczesnych pozostały jego niezbyt liczne ślady w warstwie leksykalnej. Zachowali jednak świadomość odrębności etnicznej od [[Węgrzy|Węgrów]] oraz własną kulturę ludową.
 +
 
 +
Współcześnie do jasyjskiego pochodzenia przyznaje się około 105 tysięcy osób, mieszkających w [[Jazygia|Jazygii]], głównie w okolicach [[Jászberény]].
 +
 
 +
==Zobacz też==
 +
*[[Jazygowie]]
 +
*[[Osetyjczycy]]
 +
*[[Alanowie]]
 +
*[[Jász-Nagykun-Szolnok]]
  
−
==External links==
+
==Bibliografia==
−
* [https://web.archive.org/web/20120425121135/http://jaszkapu.hu/userfiles/jaszsag.gif Map of Jászság]
+
* Sulimirski T., ''Sarmaci'', A. Baranowska (tłum.), T. Baranowski (tłum.), Warszawa: PIW, 1979, s. 115-116, 156-166, ISBN 83-06-00023-4, OCLC 830309464.
−
* [https://web.archive.org/web/20120425121154/http://jaszkapu.hu/userfiles/map-jasz.jpg Map of Jászság]
+
* [http://lexikon.katolikus.hu/J/J%C3%A1szkun%20Ker%C3%BClet.html "Jászkun Kerület"]. Magyar Katolikus Lexikon.
−
* [http://www.jnszm.hu/feltolt/Image/tfi/kist_jaszsag.jpg Map of Jászság]
+
* [http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v1f8/v1f8a013.html Encyclopedia Iranica, "Alans" V. I. Abaev]
−
* [http://sites.google.com/site/szilagyipeter80/jszsgmo-custom-size-520-338.jpg Map of Jászság]
 
−
* [http://jaszsag.eu/uploads/image/kiskepek-szoveges-tartalomhoz/natura2000-sci.jpg Map of Jászság]
 
−
* [http://www.jaszkiser.hu/popup/jaszsag.jpg Map of Jászság]{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
 
−
* [http://magyarorszag.terkepek.net/szolnok/jasznagykunszolnok-megye.jpg Map of Jászság]
 
  
−
{{Hungary geographical regions}}
+
== Linki zewnętrzne ==
 +
* [https://web.archive.org/web/20120425121135/http://jaszkapu.hu/userfiles/jaszsag.gif Mapa Jászság]
 +
* [https://web.archive.org/web/20120425121154/http://jaszkapu.hu/userfiles/map-jasz.jpg Mapa Jászság]
 +
* [http://sites.google.com/site/szilagyipeter80/jszsgmo-custom-size-520-338.jpg Mapa Jászság]
 +
* [http://jaszsag.eu/uploads/image/kiskepek-szoveges-tartalomhoz/natura2000-sci.jpg Mapa Jászság]
 +
* [http://magyarorszag.terkepek.net/szolnok/jasznagykunszolnok-megye.jpg Mapa Jászság]
  
−
{{coord missing|Hungary}}
+
{{SORTUJ:Jaszsag}}
  
−
{{DEFAULTSORT:Jaszsag}}
+
[[Kategoria:Jászság]]
−
[[Category:Historical regions in Hungary]]
+
[[Kategoria:Alanowie]]
−
[[Category:Jászság]]
+
[[Kategoria:Grupy etniczne]]
−
[[Category:Geography of Hungary]]
+
[[Kategoria:Sarmaci]]
 +
[[Kategoria:Średniowieczne ludy]]
 +
[[Kategoria:Węgrzy]]
 +
[[Kategoria:Historyczne regiony Węgier]]
 +
[[Kategoria:Geografia Węgier]]

Aktualna wersja na dzień 14:06, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Jaszsag jazygia map.png
Map of Jászság
Plik:Jászság.gif
Jászság within modern Hungary

Jasowie[1] - lud pochodzenie alańskiego (pokrewny współczesnym Osetyjczykom), a obecnie węgierska grupa etniczna zamieszkująca północne obszary Węgier, głównie rejon Jász-Nagykun-Szolnok, który nosi historyczną nazwę Jazygia. 

Jászság ()[2] is a historical, ethnographical and geographical region in Hungary. Its Szablon:Convert territory is situated in the north-western part of the Jász-Nagykun-Szolnok county. The main town in the region is Jászberény. Jászság is inhabited by the Jassic people, an Iranic ethnic group whose linguistic base is preserved by the Ossetians. The population of the region is around 85,000.

Nazwa

Jászság oznacza „prowincję Jásza” (tj. prowincję ludu Jassów).

Historia

Jasowie przybyli do Europy w średniowieczu z północnych stoków Kaukazu. Początkowo zasiedlali wraz z Połowcami (Kumanami) stepy nad Morzem Czarnym: tereny dzisiejszej Mołdawii (od nich nosi nazwę miasto Jassy), Rumunii i Ukrainy.

Plik:Jászkunság ca. 1800.svg
Jászság (w kolorze pomarańczowym) i dwa pozostałe elementy dzielnicy Jászkunság, ok. 1800 roku: Mała Kumania (ciemnozielony), Wielka Kumania (limonka)

Na początku XIII wieku Jasowie jako sojusznicy Kipczaków na stepach nadkaspijskich stawiali opór podbojom mongolskim. Poniósłszy klęskę uciekli na Węgry, gdzie w 1237 król Bela IV udzielił im schronienia i osiedlił na terenach u stóp Mátry, w północnej części Międzyrzecza Dunaju i Cisy. Tereny te zostały ostatecznie zajęte przez Jasów po odwrocie Mongołów z Europy w 1242. Krainę tę nazwano Jazygią (węg. Jászság), jej stolicą stało się miasto Jászberény.

Pod rządami Królestwa Węgier Jasowie utrzymali odrębność etniczną, wojskową i administracyjną. W zamian za szeroki samorząd dostarczali królom węgierskim bitnych i licznych wojowników. W XVI wieku Jazygia wraz z resztą środkowych Węgier dostała się pod panowanie imperium osmańskiego. Po odzyskaniu Węgier Habsburgowie poddali ludność Jazygii uciskowi podatkowemu, od którego kraina wykupiła się w 1745. Potem cieszyła się przywilejami do połowy XIX wieku.

Plik:Hungary Jaszbereny church.jpg
The main church in the center of Jászberény
Plik:Library, Jászapati.jpg
Jászapáti library

Język i tożsamość

Jasowie przyjęli język węgierski w czasie okupacji tureckiej i ostatecznie zarzucili używanie rodzimego języka w XVII wieku. Do czasów współczesnych pozostały jego niezbyt liczne ślady w warstwie leksykalnej. Zachowali jednak świadomość odrębności etnicznej od Węgrów oraz własną kulturę ludową.

Współcześnie do jasyjskiego pochodzenia przyznaje się około 105 tysięcy osób, mieszkających w Jazygii, głównie w okolicach Jászberény.

Zobacz też

Bibliografia

Linki zewnętrzne
  1. ↑ "Jászkun Kerület". Magyar Katolikus Lexikon.
  2. ↑ Szablon:Cite news
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Jászság&oldid=51755”