Székelyföld: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2 Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii {{Uwaga| |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Sz%C3%A9kely_Land |autorzy = https://en.wi...")
 
 
(Nie pokazano 116 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:1sek]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
−
[[Image:Flag of Szekely Land.svg|thumb|220px|The flag of Székely Land voted by the [[Szekler National Council]].]]
+
[[Image:Szekely Land issues.svg|thumb|250px|left|500px|Székelyföld, jak określają zwolennicy autonomii na podstawie historycznych miejsc Seklerów.]]
−
[[File:Coat of arms of Szekely Land.svg|thumb|112x112px|Coat of arms]]
+
[[File:Tört Székelyföld.png|thumb|250px|right|Historyczna siedziba Seklerów na mapie współczesnej Rumunii]]
−
[[File:Tört Székelyföld.png|thumb|250px|The historical Székely seats on the map of present-day Romania]]
+
[[Image:Flag of Szekely Land.svg|thumb|right|220px|Flaga Ziemi Seklerów przegłosowana przez Radę Narodową Seklerów.]]
−
[[File:Napeshold.jpg|thumb|220px|Historical flag of Székely Land]]
+
[[File:Coat of arms of Szekely Land.svg|thumb|right|112x112px|left|Herb]]
−
The '''Székely Land'''<ref name="Tomka"/><ref name="news">{{cite news|url= https://www.nytimes.com/2013/02/07/sports/in-romanias-top-hockey-team-ethnic-hungarians-find-a-strong-voice.html?_r=0|title=Symbol of a Struggle|newspaper=The New York Times|date=6 February 2013|accessdate=21 October 2015}}</ref>  or '''Szeklerland'''<ref>George Schöpflin, [https://books.google.com/books?id=JihdzOzz9Z0C&pg=PA404 Nations, Identity, Power: The New Politics of Europe], C. Hurst & Co. Publishers, 2000, p. 404</ref> ({{lang-hu|Székelyföld}}, {{IPA-hu|ˈseːkɛjføld|pron}}; {{lang-ro|Ținutul Secuiesc}} (also ''Secuimea''); {{lang-de|Szeklerland}}; {{lang-la|Terra Siculorum}})<ref name="Minahan">James Minahan, [https://books.google.com/books?id=Zu5GpDby9H0C&pg=PA1810 Encyclopedia of the stateless nations. 4. S - Z], Greenwood Publishing Group, 2002, p. 1810</ref> is a historic and ethnographic area in [[Romania]], inhabited mainly by Székelys. Its cultural centre is the city of [[Târgu Mureș]] (Marosvásárhely), the largest settlement in the region.<ref name="Minahan"/>
 
  
−
[[Székelys]] (or Szeklers), a subgroup of [[Hungarians]],<ref name="Stroschein"/><ref>{{cite book |title= Protestantism and politics in eastern Europe and Russia: the communist and postcommunist eras|last=Ramet |first=Sabrina P. |authorlink= |coauthors= |year=1992 |volume=3|publisher=[[Duke University Press]] |location= |isbn= 9780822312413|page=160 |pages= |url= https://books.google.com/books?id=O4GGgAmzl3gC&pg=PA160|accessdate=|quote=...the Szekler community, now regarded as a subgroup of the Hungarian people.}}</ref> live in the valleys and hills of the [[Eastern Carpathian Mountains]], corresponding to the present-day [[Harghita]], [[Covasna County|Covasna]], and parts of [[Mureș County|Mureș]] counties in Romania.
+
'''Székelyföld'''<ref name="Tomka">Béla Tomka, ''[https://books.google.com/books?id=bwQhUiwTRJIC&pg=PA411 A Social History of Twentieth-Century Europe]'', Routledge, 2013, str. 411</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2013/02/07/sports/in-romanias-top-hockey-team-ethnic-hungarians-find-a-strong-voice.html?_r=0 "Symbol of a Struggle"]. ''The New York Times''. 6 lutego 2013. [dostęp:2015-10-21].</ref><ref>George Schöpflin, [https://books.google.com/books?id=JihdzOzz9Z0C&pg=PA404 Nations, Identity, Power: The New Politics of Europe], C. Hurst & Co. Publishers, 2000,strp. 404</ref> (pol. ''Seklerszczyzna'', rum. ''Ținutul Secuiesc'' (także ''Secuimea''); niem. ''Szeklerland'', łac. ''Terra Siculorum'')<ref name="Minahan">James Minahan, [https://books.google.com/books?id=Zu5GpDby9H0C&pg=PA1810 Encyclopedia of the stateless nations. 4. S - Z], Greenwood Publishing Group, 2002, p. 1810</ref> to historyczno-etnograficzny obszar w Rumunii, zamieszkany głównie przez [[Seklerzy|Seklerów]]. Jego centrum kulturalnym jest miasto Târgu Mureș (Marosvásárhely), największa miejscowośc w regionie.<ref name="Minahan"/>
  
−
Originally, the name ''Székely Land'' denoted the territories of a number of [[History of the Székely people|autonomous Székely seats]] within [[Transylvania]]. The self-governing Szekler seats had their own administrative system,<ref>Józsa Hévizi, Thomas J. DeKornfeld, [https://books.google.com/books?ei=wKknVfeAKszWUY_fgOgB&id=TBUiAQAAIAAJ Autonomies in Hungary and Europe: a comparative study], Corvinus Society, 2005, p. 195</ref> and existed as legal entities from medieval times until the 1870s. The privileges of the Székely and [[Transylvanian Saxons|Saxon]] [[Seat (territorial-administrative unit)|seat]]s [[Counties of the Kingdom of Hungary#Modernised counties .281867 - 1920.29|were abolished and seats were replaced with counties in 1876]].
+
Seklerzy (lub Szeklerzy), podgrupa Węgrów<ref>Ramet, Sabrina P. (1992). ''[https://books.google.com/books?id=O4GGgAmzl3gC&pg=PA160 Protestantism and politics in eastern Europe and Russia: the communist and postcommunist eras]''. '''3'''. Duke University Press. str. 160. ISBN 9780822312413. "...the Szekler community, now regarded as a subgroup of the Hungarian people."</ref>, mieszkająca w dolinach i wzgórzach Karpat Wschodnich, odpowiadających dzisiejszym okręgom [[Harghita]], [[Covasna]] i części okręgu [[Mureș]] w Rumunii.
  
−
Along with Transylvania and eastern parts of [[Administrative divisions of the Kingdom of Hungary#After the 1848.2F1849 Revolution|Hungary proper]], Székely Land became a part of Romania in 1920, in accordance with the [[Treaty of Trianon]]. In August 1940, as a consequence of the [[Second Vienna Award]], the [[Northern Transylvania|northern territories of Transylvania]], including Székely Land, were ceded to [[Hungary]], under [[Third Reich]] auspices. Northern Transylvania came under the control of Soviet and Romanian forces in 1944,<ref>{{cite book |title= The Remote Borderland|last=Kurti |first=Laszlo |authorlink= |coauthors= |year=2001 |volume=|publisher=[[State University of New York Press]] |location= |isbn=|page=33 |pages= |url= https://books.google.com/books?id=tHJPU14MvfMC&pg=PA30|accessdate=|quote=}}</ref><ref>{{cite book |title= War in the Balkans|last=Hall |first=Richard C. |authorlink= |coauthors= |year=2014 |volume=|publisher=ABC-CLIO, LLC |location= Santa Barbara, California|isbn=|page=249 |pages= |url= https://books.google.com/books?id=wy3TBAAAQBAJ&pg=PA249|accessdate=|quote=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://avalon.law.yale.edu/wwii/rumania.asp|title=The Avalon Project : The Armistice Agreement with Rumania; September 12, 1944|website=avalon.law.yale.edu}}</ref> and were confirmed as part of Romania by the [[Paris Peace Treaties, 1947|Paris peace treaties]], signed after World War II, in 1947.
+
Pierwotnie nazwa ''Székelyföld'' oznaczała terytoria wielu autonomicznych siedzib Seklerów w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]]. Samorządne siedziby Seklerów miały własny system administracyjny<ref>Józsa Hévizi, Thomas J. DeKornfeld, [https://books.google.com/books?ei=wKknVfeAKszWUY_fgOgB&id=TBUiAQAAIAAJ Autonomies in Hungary and Europe: a comparative study], Corvinus Society, 2005, str. 195</ref> i istniały jako osoby prawne od średniowiecza aż do lat 70. XIX wieku. Przywileje siedzib Seklerów i Saksonów zostały zniesione, a siedziby zastąpiono komitatami w 1876 r.
  
−
Under the name [[Magyar Autonomous Region]], with Târgu-Mureș as capital,<ref>[http://adatbank.transindex.ro/regio/kisebbsegkutatas/pdf/V_fej_04_Bottoni.pdf]</ref> parts of Székely Land enjoyed a certain level of autonomy between 8 September 1952 and 16 February 1968.
+
Wraz z Siedmiogrodem i właściwymi wschodnimi częściami Węgier ziemia Seklerów stała się częścią Rumunii w 1920 r., zgodnie z [[Trianon|traktatem z Trianon]]. W sierpniu 1940 r., w wyniku [[Drugi arbitraż wiedeński|drugiego arbitrażu wiedeńskiego]], ziemie północne Siedmiogrodu, w tym ''Székelyföld'', zostały przekazane Węgrom pod auspicjami III Rzeszy. Północny Siedmiogród znalazła się pod kontrolą sił radzieckich i rumuńskich w 1944 r.<ref>Kurti, Laszlo (2001). ''[https://books.google.com/books?id=tHJPU14MvfMC&pg=PA30 The Remote Borderland]''. State University of New York Press. str. 33.</ref><ref>Hall, Richard C. (2014). ''[https://books.google.com/books?id=wy3TBAAAQBAJ&pg=PA249 War in the Balkans]''. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, LLC. str. 249.</ref>
−
There are [[Székely autonomy initiatives|territorial autonomy initiatives]] with the aim to obtain self-governance for this region within Romania.
+
<ref>{{cite web|url=http://avalon.law.yale.edu/wwii/rumania.asp|title=The Avalon Project : The Armistice Agreement with Rumania; September 12, 1944|website=avalon.law.yale.edu}}</ref> i został potwierdzony jako część Rumunii przez [[Pokój paryski (1947)|paryskie traktaty pokojowe]] podpisane po II wojnie światowej w 1947 r.
  
−
==Geography==
+
Pod nazwą Magyar Autonomous Region, z Târgu-Mureș jako stolicą,<ref>[http://adatbank.transindex.ro/regio/kisebbsegkutatas/pdf/V_fej_04_Bottoni.pdf]</ref> części Székelyföld cieszyły się pewnym poziomem autonomii między 8 września 1952 r. a 16 lutego 1968 r. Istnieją inicjatywy autonomii terytorialnej mające na celu uzyskanie samorządu dla tego regionu w Rumunii.
−
{{see also|List of Székely settlements}}
 
  
−
The exact territory of present-day Szeklerland is disputed. The boundaries of the historical Székely [[Seat (territorial-administrative unit)|seats]] and the present-day administrative divisions of Romania are dissimilar. According to Minahan its territory is an estimated {{convert|16,943|km2|sqmi}}.<ref name="Minahan"/> The autonomy proposal of the [[Szekler National Council]] consists of about 13,000&nbsp;km<sup>2</sup>. This size is close to the extent of the historical Székely Land. However, it does not contain the region of [[Aranyos Seat]]. The [[UDMR]]'s autonomy project covers a slightly bigger territory. It includes the whole territories of Mureș, Harghita, and Covasna counties.
+
== Geografia ==
  
−
==History==
+
Dokładne terytorium dzisiejszego Székelyföld jest kwestionowane. Granice historycznych siedzib Seklerów i współczesne podziały administracyjne Rumunii są odmienne. Według Minahan jego powierzchnia wynosi szacunkowo 16 943 km².<ref name="Minahan"/> Autonomiczna propozycja Rady Narodowej Seklerów obejmuje około 13 000 km². Wielkość ta jest zbliżona do historycznej krainy Seklerów. Jednak nie zawiera regionu Aranyos. Projekt autonomii UDMR obejmuje nieco większy obszar. Obejmuje całe terytoria okregów Mureș, Harghita i Covasna.
−
{{see also|History of the Székely people|Hungarians in Romania}}
+
 
 +
== Geografia ==
 +
 
 +
Według Balázsa Orbána, obszar historycznego [[Székelyföld]] wynosi 12.800 km²,<ref name=ter>''[https://web.archive.org/web/20010123160200/http://www.vjrktf.hu/carus/honisme/Ho990623.htm Vofkori László: Székelyföld útikönyve]'' (htm). vjrktf.hu. [dostęp:2014-01-12].</ref> obszar w obecnym sensie (bez [[Aranyosszék]]) wynosi 12 450 km².<ref name=ter/> Zgodnie z obszarem objętym statutem autonomii (SZNT) i wykonaną przez niego mapą − która obejmuje obszary włączone do regionalizacji z 1950 r., A także obszar [[Maroshévíz]] przyłączony do okręgu [[Hargita megyé|Harghita]] w 1968 r. (Który był tylko tymczasowo Szeklerland<ref name=ob-gyt>''[http://mek.oszk.hu/04800/04804/html/104.html Orbán Balázs: Székelyföld leírása – Átrándulás Gyergyó-Topliczára]'' (html). Magyar Elektronikus Könyvtár (MEK). [dostęp:2014-03-09].</ref>) − 12.000 km². Jego zasięg wynosi 150 kilometrów w kierunku północ-południe i 140 kilometrów w kierunku wschód-zachód (w tym Aranyosszék 200 km).
 +
 
 +
Obejmuje środkowe i południowo-wschodnie pasma [[Keleti-Kárpátok]] (''Karpat Wschodnich''), ich [[Erdélyi-medence]] (''dorzecza międzygórskie'') oraz [[Mezőség]] (''kotlinę Siedmiogrodzką''), w tym obrzeża Mezőség. Istniała również oddzielna część historycznego regionu [[Székelyföld]], który znajdował się dalej u podnóża środkowych [[Erdélyi-középhegység]] (''gór Siedmiogrodu''), w dolnym odcinku rzeki [[Aranyos]].
 +
 
 +
=== Topografia ===
 +
 
 +
[[Plik:Magas-bükk.jpg|thumb|left|Region źródłowy Olt znajduje się w górach [[Gyergyói-havasok]], po stronie [[Magas-bükk]]]]
 +
 
 +
Znaczna część topografii [[Székelyföld]] obejmuje wewnętrzne pasma i pogórze [[Keleti-Kárpátok]] (''Karpat Wschodnich''). Na zachodzie znajdują się wzgórza [[Erdélyi-medence]] (''basenu siedmiogrodzkiego''). Góry Székelyföld to południowa część gór [[Kelemen-havasok|Kelemen]], [[Görgényi-havasok|Görgény]], [[Hargita-hegység|Hargita]], południowa część [[Besztercei-havasok|Beszterce]], [[Gyergyói-havasok|Gyergyó]], [[Hagymás-hegység|Hagymás]], [[Naskalat-hegység|Naskalat]], [[Csíki-havasok|Csíki]], [[Persányi-hegység|Persányi]] na północy część, góry: [[Baróti-hegység|Baróti]], [[Bodoki-hegység|Bodoki]],  [[Répát-hegység|Répát]], zachodnia część gór [[Nemere-hegység|Nemere]], zachodnia część gór: [[Háromszéki-havasok|Háromszék]], [[Bodzafordulói-hegyek|Bodzaforduló]] i północno-zachodnia część gór [[Bodzai-havasok|Bodzai]]. Zachodnie pasmo ([[Kelemen-havasok|Kelemen]], [[Görgényi-havasok|Görgényi]], [[Hargita-hegység|Hargita]]) należy do wulkanicznego pasma Karpat Wschodnich. W tych i okolicznych górach często można znaleźć ślady następstw wulkanicznych. Linia wschodnia obejmuje krystaliczne góry ([[Gyergyói-havasok|Gyergyói]], [[Hagymás-hegység|Hagymás]], [[Csíki-havasok|Csíki]]).<ref name=3szekf>''[http://www.kvmt.ro/haromszek-foldrajza/ Kovászna Megye Tanácsa: Háromszék földrajza]'' (html). Kovászna Megye Tanácsa. [dostęp:2014-01-15].</ref><ref name=hmf>''[http://www.hargitamegye.ro/hargita-megye/foldrajzi-leiras.html Hargita megye: Földrajzi leírás]'' (html). Hargita Megye Tanácsa. [dostęp:2014-01-15].</ref>
 +
 
 +
{| width="380" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" align="right" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
 +
|-
 +
! colspan="3" | Ważne szczyty górskie w [[Székelyföld]]<ref>A [[Rekettyés-csúcs]], [[Hargita megye|Hargita megyében]] van, a jelenlegi értelemben vett Székelyföld területén, de nem tartozott a történelmi Székelyföldhöz.</ref>
 +
|- bgcolor="#efefef"
 +
! Nazwa
 +
! Wysokość (metry)
 +
! Góry
 +
|-
 +
||''[[Madarasi-Hargita]]''
 +
|align="center"|1801
 +
|align="center"|[[Hargita (hegység)|Hargita-hegység]]
 +
|-
 +
||''[[Nagy-Hagymás]]''
 +
|align="center"|1792
 +
|align="center"|[[Hagymás-hegység]]
 +
|-
 +
||''[[Mező-havas]]''
 +
|align="center"|1777
 +
|align="center"|[[Görgényi-havasok]]
 +
|-
 +
||''[[Lakóca]]''
 +
|align="center"|1777
 +
|align="center"|[[Háromszéki-havasok]]
 +
|-
 +
||''[[Csicsói-Hargita]]''
 +
|align="center"|1755
 +
|align="center"|[[Hargita (hegység)|Hargita-hegység]]
 +
|-
 +
||''[[Öcsém-tető]]''
 +
|align="center"|1706
 +
|align="center"|[[Hagymás-hegység]]
 +
|-
 +
||''[[Csomafalvi-Dél-hegy]]''
 +
|align="center"|1694
 +
|align="center"|[[Görgényi-havasok]]
 +
|-
 +
||''[[Likas]]''
 +
|align="center"|1674
 +
|align="center"|[[Gyergyói-havasok]]
 +
|-
 +
||''[[Kis-Széples]]''
 +
|align="center"|1665
 +
|align="center"|[[Besztercei-havasok]]
 +
|-
 +
||''[[Nagy Sándor-csúcs]]''
 +
|align="center"|1640
 +
|align="center"|[[Nemere-hegység]]
 +
|-
 +
||''[[Öreg-tető]]''
 +
|align="center"|1633
 +
|align="center"|[[Görgényi-havasok]]
 +
|-
 +
||''[[Egyes-kő]]''
 +
|align="center"|1608
 +
|align="center"|[[Hagymás-hegység]]
 +
|}
 +
 
 +
Dwa główne pasma od [[Kárpátok|Karpat]] do [[Székelyföld]] obejmą takie wielkie kotliny , takie jak kotlina [[Gyergyói-medence|Gheorgheni]] i kotlina [[Csíki-medence|Csíki]]. Na obszarze Háromszék, kotlina [[Baróti-medence|Baróti]], [[Kászoni-medence|Kászoni]], [[Felső-háromszéki-medence|Felső-Háromszék]] i północno-wschodniej części [[Brassói-medence|Brassó]] należą do [[Székelyföld]]. Kotliny połączone są szlakami transportowymi wzdłuż dolin rzecznych lub przełęczy.<ref name=3szekf/><ref name=hmf/>
 +
 
 +
=== Klimat ===
 +
 
 +
Klimat jest umiarkowany, kontynentalny, górzysty w niższych partiach i ostry górski w wyższych partiach. Ze względu na stosunkowo dużą wysokość nad poziomem morza klimat jest znacznie chłodniejszy niż w większości Rumunii. Średnia roczna temperatura wynosi zwykle około 7,1 i 7,6°C<ref name=3szekf/>, nieco wyższa w [[Mezőség]] (9°C) i znacznie niższa w wyższych górach (poniżej 2°C w niektórych miejscach). Średnia temperatura najzimniejszego miesiąca (stycznia) wynosi od 3 do ‒10°C, a najcieplejszego (lipca) 10–19°C. Najwyższa zmierzona temperatura wyniosła 40°C, odnotowana w [[Szabéd]] w 1952 r., a najniższa zmierzona temperatura wyniosła 38,4°C, zmierzona w Miercurea Ciuc w styczniu 1985 r.<ref>''[http://szekelyhon.ro/aktualis/fagyos-napfelkelte-csikszeredaban Újra az idei tél leghidegebb hőmérséklete Csíkszeredában]'' (html). szekelyhon.ro, 26 stycznia 2011. [dostęp:2014-01-15].</ref> i jest to dotychczasowy krajowy rekord zimna w Rumunii.<ref>''[http://www.3szek.ro/load/cikk/56184/bodzafordulon_volt_a_leghidegebb Bodzafordulón volt a leghidegebb]'' (html). 3szek.ro, 10 stycznia 2013. [dostęp:2014-01-15].</ref> Zimą często dochodzi do inwersji temperatur: zimne powietrze jest uwięzione w nisko położonych obszarach, więc w dolinach i nieckach jest zimniej niż na szczytach górskich (nawet najniższe temperatury mierzono na wysokości 750 metrów).<ref name=3szekf/> Liczba godzin słonecznych to 1500-2000 rocznie. Średnie roczne opady wynoszą 500–600 mm w Mezőség oraz w kotlinach międzygórskich, w górach mogą przekraczać 1200 mm. Znaczna część opadów przypada w postaci śniegu, grubość warstwy śniegu może przekraczać 1 metr. Na najwyższych szczytach gór śnieg utrzymuje się do czerwca.<ref name=hmf/>
 +
 
 +
=== Hydrografia ===
 +
[[Plik:Lacul Rosu 091.jpg|thumb|left|270x270px|A [[Gyilkos-tó]]]]
 +
 
 +
Dwie największe rzeki w regionie Székelyföld to [[Maros]] (rum. ''Mureş'') i [[Olt]] (rum. ''Aluta'')<ref name=ter/>, z których obie wypływają z południowej części gór [[Gyergyói-havasok|Gyergyó]] (rum. ''Gheorgheni''). Inne główne rzeki: [[Kis-Küküllő]], [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]], [[Tatros (folyó)|Tatros]], [[Feketeügy]].<ref name=3szekf/>
 +
 
 +
Nie ma dużych wód stojących. Największe jeziora ([[Bözödújfalusi-víztározó]], [[Zeteváraljai víztározó|Zeteváralji-víztározó]], [[Szépvízi-víztározó]]) zostały stworzone sztucznie. Mniejsze naturalne jeziora to między innymi [[Gyilkos-tó]], naturalna bariera w górach [[Hagymás-hegység]] (''Cebulowych''), [[Szent Anna-tó]] (jezioro Św. Anny), unikalne jezioro kraterowe w jednym z kraterów gór [[Csomád-hegység|Csomád]], skazane na los sąsiedniego torfowiska [[Mohos-tőzegláp|Mohos]]. Jednocześnie należy wspomnieć o słonych jeziorach Sovata, wśród nich heliotermalne [[[[Medve-tó]] (''jezioro Niedźwiedzie'') powstałe na słonym krasie, które jest największym tego typu jeziorem w Europie.<ref>''[http://www.primariasovata.ro/index.php?aT02OA== Szováta Város Önkormányzata: Általános bemutató]'' (php). Szováta Város Önkormányzata. [dostęp:2014-01-16].</ref>Na terenach zalewowych Olt i Feketeügy sprzyjają powstawaniu eutroficznych torfowisk, z których najbardziej znane to łąki i kopce.
 +
 
 +
Na terenach zalewowych Olt i Feketeügy sprzyjają warunki do pojawienia się eutroficznych torfowisk, z których najbardziej znane to Szűthos i Kökösi<ref name=3szekf/>.
 +
 
 +
=== Dzika przyroda, ochrona przyrody ===
 +
 
 +
[[Plik:Székelyföld földtani térképe 1878.JPG|left|thumb|Dr Ferenc Herbich: Mapa geologiczna [[Székelyföld]] (1878)]]
 +
[[Plik:Madarasi Hargita5.JPG|thumb|right|Las sosnowy zimą w [[Hargita-hegység]]]]
 +
 
 +
Z fitogeograficznego punktu widzenia Székelyföld należy do flory ''Carpaticum''. W zależności od wysokości można wyróżnić kilka pasów roślinności. Poniżej 500 m naturalną roślinność tworzy pas grabowo-dębowy, występuje tu także '''rybitwa''', wiąz, lipa i jesion. Na wysokości od 500 do 1000 m n.p.m. w wyższych partiach wzgórz iw niższych partiach rozciąga się pas lasów bukowych. Powyżej 1000 m znajduje się pas lasów iglastych (jest to najwyższy poziom strefy leśnej, w większości świerkowej), który zajmuje duże powierzchnie. Wokół kotlin międzygórskich (ze względu na inwersję temperatur) i na północnych stokach gór pojawiają się bory sosnowe o wysokości nawet 600 m. W najwyższych górach (Harghita, Hagymás) można również znaleźć strefę alpejską, której typowymi roślinami są: jałowiec, borówka, krasnolud górski. Oprócz dużych stref roślinności istnieją również obszary o specjalnej roślinności (np. Wały zalewowe w pobliżu nadbrzeży).<ref name=szovata>''[http://www.primariasovata.ro/index.php?aT02OA== Szováta Város Önkormányzata: Általános bemutató]'' (php). Szováta Város Önkormányzata. [dostep:2014-01-16].</ref><ref>''[https://web.archive.org/web/20140116141957/http://www.erdelyigyopar.ro/1995-3/276-botanikai-rezervaciok-a-csomad-budos-hegycsoportban-i-resz-a-mohos-tozeglap.html# Botanikai rezervációk a Csomád-Büdös hegycsoportban (I. rész) A Mohos tőzegláp]'' (html). erdelyigyopar.ro. Zarchiwizowano 16 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-16].</ref> Najgroźniejszym dobrem naturalnym Szeklerlandu jest las, który przez wiele lat był wytwarzany przez grupy interesu powiązane ze środowiskami politycznymi.<ref>''[http://www.greenfo.hu/hirek/hirek_item.php?hir=13137 Erdőirtás Romániában]'' (php). greenfo.hu, 19 maja 2006. [dostęp:2014-01-12].</ref>
 +
 
 +
Obecnie w Székelyföld znajdują się trzy parki narodowe, z których część znajduje się w okręgu Harghita, [[Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park]] (''Park Narodowy Békás Gorge-Nagyhagymás]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20080914023046/http://cheilebicazului-hasmas.ro/hu/index.php# A Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park honlapja]'' (php). A Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park. [http://www.calimani.ro/ Zarchiwizowano] 14 wrzesnia 2008. [dostęp:2014-01-12].</ref> i [[Kelemen-havasok Nemzeti Park]] (''Park Narodowy Gór Kelemen''.<ref>''[https://web.archive.org/web/20140112060834/http://www.calimani.ro/# Parcul Național Călimani]'' (po rumuńsku) (php). Parcul Național Călimani. [http://www.calimani.ro/ Zarchiwizowano] 12 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-12].</ref> Trzecim parkiem narodowym był Park Narodowy Csalhó, który znajdował się również na obszarach administracyjnych Csalhó i Gyergyóbékás, połączonych z okręgiem Neamț z Szeklerland w momencie regionalizacji w 1950 r.<ref>''[http://www.ceahlaupark.ro/ Parcul Național Cealhău]'' (po rumuńsku) (html). Parcul Național Cealhău. [dostęp:2014-01-12].</ref> Jednocześnie w Székelyföld znajduje się 47 rezerwatów przyrody (z czego 32 w Harghita, trzy w Mureş, cztery w Neamț i cztery w okręgu Covasna), w tym [[Medve-tó és a sós sziklák erdőségei|Jezioro Niedźwiedzie]] i lasy solankowe, rezerwat przyrody [[Rétyi Nyír természetvédelmi terület|Rétyi Nyír]], wodospad termalny [[Maroshévízi termál-vízesés természetvédelmi terület|Maroshévíz]] i rezerwat przyrody i rezerwat przyrody [[Sóhát és Sószoros Természetvédelmi terület|Sóhát i Sószöros]].
 +
 
 +
== Historia ==
  
 
[[File:Székely flag - Bugac, Kurultáj 2014 (2).JPG|thumb|220px|Székely flag - Kurultáj, 2014]]
 
[[File:Székely flag - Bugac, Kurultáj 2014 (2).JPG|thumb|220px|Székely flag - Kurultáj, 2014]]
  
−
===The ancient period===
+
=== Okres starożytny ===
−
{{See also|Celts in Transylvania|Dacian kingdom|Roman Dacia|Thervingi|Huns|Gepids}}
+
 
−
Transylvania was populated by [[Thracians|Thracian peoples]] in the [[First Iron Age]]. The area received a large influx of [[Scythians]] from the East in the first half of the first millennium BC. The [[Celts]] appeared in Transylvania in the La Tène period (c. 4th century BC).
+
Siedmiogród zaludniły ludy trackie w pierwszej epoce żelaza. Obszar ten '''otrzymał''' duży napływ Scytów ze Wschodu w pierwszej połowie pierwszego tysiąclecia p.Ch. Celtowie pojawili się w Siedmiogrodzie w okresie La Tène (ok. IV wieku p.Ch.).
 +
 
 +
Obecność kultury Daków w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie jest udokumentowany odkryciami, takimi jak flagowy skarb Sâncrăieni (okręg Harghita) lub fortece Dacian w okręgu Covasna (Cetatea Zânelor) lub Jigodin (okręg Harghita).
 +
 
 +
Królestwo Daków pod dowództwem Decebala zostało podbite po dwóch wojnach, w 106 r. przez Cesarstwo Rzymskie pod panowaniem Trajana, który zaczął organizować nową rzymską prowincję Dacia. Południowo-wschodni Siedmiogród został włączona do prowincji Dacia Porolissensis, Dacia Apulensis i Meuse i ufortyfikowana licznymi obozami, takimi jak te w Inlăceni (Praetoria Augusta) i Sânpaul (okręg Harghita) Breţcu (Angustia) i Oltenia (okręg Covasna) lub Brâncovenşti i Călugăreni okręg Mureș).
 +
 
 +
Po upadku rzymskiej Dacji dzisiejsze terytorium Székelyföld stało się częścią królestwa Thervingi „[https://en.wikipedia.org/wiki/Romania_in_the_Early_Middle_Ages#Gutthiuda:_land_of_the_Goths_.28c..C2.A0290.E2.80.93c..C2.A0455.29 Gutthiuda]”. Migracja Hunów ze wschodu zmusiła większość plemion germańskich do opuszczenia. W [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_nad_rzek%C4%85_Nedao|bitwie nad rzeką  Nedao] wschodniogermańscy Gepidzi pokonali Hunów i założyli Gepidię na terytorium dzisiejszego Siedmiogrodu. Oznaczało to koniec imperium hunnickiego.
  
−
Dacian culture presence in southeastern Transylvania is marked by discoveries such as the flagship hoard Sâncrăieni (Harghita county) or Dacian fortresses in Covasna county ([[Dacian fortress of Covasna|Cetatea Zânelor]]) or Jigodin (Harghita county).
+
=== Okres średniowiecza ===
  
−
Dacian Kingdom led by Decebal was taken after two wars, in 106 AD by the Roman Empire under the emperor Trajan, who began organizing the new Roman province of Dacia. Southeastern Transylvania was included in the provinces of Dacia Porolissensis, Dacia Apulensis and Meuse and fortified with numerous camps such as those at Inlăceni ( Praetoria Augusta) and Sânpaul (Harghita county) Breţcu (Angustia) and Oltenia (Covasna county) or Brâncoveneşti and Călugăreni (Mureș county).
 
  
−
After the fall of [[Roman Dacia]], present-day territory of Szeklerland became part of the Thervingi kingdom ''"[[Gutthiuda]]"''. The migration of the [[Huns]] from the east pressured most of the German tribes to leave.  In the [[Battle of Nedao]] the East Germanic [[Gepids]] defeated the Huns and founded Gepidia in the territory of present-day Transylvania. This marked the end of the [[Hunnic Empire]].
+
[[File:Napeshold.jpg|thumb|220px|left|Historyczna flaga Ziemi Seklerów]]
  
−
===The medieval period===
+
Terytorium Székelyföld było częścią [https://en.wikipedia.org/wiki/Pannonian_Avars chanatu Awarów]<sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. W tym okresie grupy Awarów i Słowian migrowały do Siedmiogrodu <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Od około 900 do 1526 r. obszar znajdował się pod bezpośrednią kontrolą państwa węgierskiego <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Seklerowie prawdopodobnie osiedlili się w Siedmiogrodzie w XII wieku w dzisiejszych komitatach: [[Bihar]] i [[Bihor]] <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>.
−
{{See also|History of the Székely people}}
 
  
−
The territory of Szeklerland was part of the [[Avar Khaganate]]{{cn|date=January 2020}}. During this period, Avar and Slavic groups migrated into Transylvania{{cn|date=January 2020}}. From around 900 to 1526 the area was under the direct control of the Hungarian state{{cn|date=January 2020}}. The Szeklers presumably settled in Transylvania in the 12th century from present day [[Hajdú-Bihar County|Bihar]] and [[Bihor county|Bihor]] counties{{cn|date=January 2020}}.
+
Starożytne węgierskie legendy sugerują związek między Seklerami i Hunami Attyli <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Pochodzenie ludu seklerskiego jest nadal przedmiotem dyskusji. Siedziby Seklerów były tradycyjnymi samorządowymi jednostkami terytorialnymi Siedmiogrodu Seklerów w czasach średniowiecznych <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. (Sasowie byli również zorganizowani w siedzibach.) Ich siedziby nie były częścią tradycyjnego węgierskiego systemu komitatów, a ich mieszkańcy cieszyli się większym zakresem wolności (szczególnie do XVIII wieku) niż mieszkańcy komitatów <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>.
  
−
Ancient Hungarian legends suggest a connection between the Székelys and Attila's Huns{{cn|date=January 2020}}. The [[Székelys#Origins|origin of the Székely people]] is still debated. The [[Seat (territorial-administrative unit)|Székely seats]] were the traditional self-governing territorial units of the Transylvanian Székelys during medieval times{{cn|date=January 2020}}. (Saxons were also organised in seats.) The Seats were not part of the traditional Hungarian county system, and their inhabitants enjoyed a higher level of freedom (especially until the 18th century) than those living in the counties{{cn|date=January 2020}}.
+
Od XII i XIII wieku Székelyföld cieszyła się znaczną, ale zróżnicowaną autonomią, najpierw jako część Królestwa Węgier, a następnie w obrębie Księstwa Siedmiogrodu <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Autonomia była w dużej mierze zasługą służby wojskowej, którą Seklerzy pełnili do początku XVIII wieku <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>. Średniowieczna Kraina Seklerów była sojuszem siedmiu autonomicznych siedzib: w ''Udvarhely'', ''Csík'', ''Maros'', ''Sepsi'', ''Kézdi'', ''Orbai'' i ''Aranyos''. Liczba miejsc później spadła do pięciu, gdy miejsca Sepsi, Kézdi i Orbai zostały zjednoczone w jednej jednostce terytorialnej zwanej Háromszék (dosłownie Trzy miejsca) <sup>[[potrzebne źródło]]</sup>.
  
−
From the 12th and 13th centuries, the Székely Land enjoyed a considerable but varying amount of autonomy, first as a part of the [[Kingdom of Hungary]], then inside the [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]]{{cn|date=January 2020}}. The autonomy was largely due to the military service the Székely provided until the beginning of the 18th century{{cn|date=January 2020}}. The medieval Székely Land was an alliance of the seven autonomous Székely [[Seat (territorial-administrative unit)|seats]] of ''Udvarhely'', ''Csík'', ''Maros'', ''Sepsi'', ''Kézdi'', ''Orbai'' and ''[[Aranyosszék|Aranyos]]''. The number of seats later decreased to five, when ''Sepsi'', ''Kézdi'' and ''Orbai'' seats were united into one territorial unit called ''Háromszék'' (literally ''Three seats''){{cn|date=January 2020}}.
+
Główną siedzibą była siedziba Udvarhely, która była również nazywana ''siedzibą główną'' (łac. ''Capitalis Sedes'')<ref>''[https://books.google.com/books?id=QIW2AAAAIAAJ&q=principal+%27capitalis+sedes)+Odorhei82.+Este+cea+dintfi+subliniere+a+locului+%C5%9Fi+rolului+scaunului+Odorhei+cu+statut+de+scaun+principal.&dq=principal+%27capitalis+sedes)+Odorhei82.+Este+cea+dintfi+subliniere+a+locului+%C5%9Fi+rolului+scaunului+Odorhei+cu+statut+de+scaun+principal.&hl=en&sa=X&ei=TMS5UZfzEqT_4QS5xYCgDA&ved=0CDEQ6AEwAA Voievodatul Transilvaniei]''. [dostęp:2015-08-10].</ref> W Székelyudvarhely (Odorheiu Secuiesc) odbyło się wiele krajowych zgromadzeń Székelys<ref>[http://www.google.com/search?q=%22capitalis+sedes%22&btnG=C%C4%83utare+de+c%C4%83r%C5%A3i&tbm=bks&tbo=1&hl=ro#hl=en&tbm=bks&sclient=psy-ab&q=%22Sz%C3%A9kelyudvarhely%2C+an+ancient+settlement%2C+is+the+mother-town+of+the+Sz%C3%A9kely+people%2C+seat+of+the+earlier+Udvarhelysz%C3%A9k+along+the+river+Nagy-Kukullifi.+Many+Sz%C3%A9kely+national+assemblies+were+held+here%22&oq=%22Sz%C3%A9kelyudvarhely%2C+an+ancient+settlement%2C+is+the+mother-town+of+the+Sz%C3%A9kely+people%2C+seat+of+the+earlier+Udvarhelysz%C3%A9k+along+the+river+Nagy-Kukullifi.+Many+Sz%C3%A9kely+national+assemblies+were+held+here%22&gs_l=serp.3...67210.69697.6.70039.3.3.0.0.0.0.0.0..0.0...0.3...1c.1.17.psy-ab.WcUgAPdVoas&pbx=1&fp=fd4e6becb3f1e211&biw=930&bih=593&bav=on.2,or.r_qf.&cad=b&sei=IcO5UdnmOueN7QbI64GwBA ""capitalis sedes" - Cutare Google"].  [dostęp:2015-08-10].</ref> Znanym wyjątkiem jest zgromadzenie 1554, które odbyło się miejsce w [[Marosvásárhely]] (Târgu Mureș).<ref>http://mek.oszk.hu/03100/03187/03187.pdf</ref>
  
−
The main seat was Udvarhely seat, which was also called the Principal seat ({{lang-la|Capitalis Sedes}})<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QIW2AAAAIAAJ&q=principal+'capitalis+sedes)+Odorhei82.+Este+cea+dintfi+subliniere+a+locului+%C5%9Fi+rolului+scaunului+Odorhei+cu+statut+de+scaun+principal.&dq=principal+'capitalis+sedes)+Odorhei82.+Este+cea+dintfi+subliniere+a+locului+%C5%9Fi+rolului+scaunului+Odorhei+cu+statut+de+scaun+principal.&hl=en&sa=X&ei=TMS5UZfzEqT_4QS5xYCgDA&ved=0CDEQ6AEwAA|title=Voievodatul Transilvaniei|publisher=|accessdate=10 August 2015}}</ref> At [[Székelyudvarhely]] (Odorheiu Secuiesc) were held many national assemblies of the Székelys<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/search?q=%22capitalis+sedes%22&btnG=C%C4%83utare+de+c%C4%83r%C5%A3i&tbm=bks&tbo=1&hl=ro#hl=en&tbm=bks&sclient=psy-ab&q=%22Sz%C3%A9kelyudvarhely%2C+an+ancient+settlement%2C+is+the+mother-town+of+the+Sz%C3%A9kely+people%2C+seat+of+the+earlier+Udvarhelysz%C3%A9k+along+the+river+Nagy-Kukullifi.+Many+Sz%C3%A9kely+national+assemblies+were+held+here%22&oq=%22Sz%C3%A9kelyudvarhely%2C+an+ancient+settlement%2C+is+the+mother-town+of+the+Sz%C3%A9kely+people%2C+seat+of+the+earlier+Udvarhelysz%C3%A9k+along+the+river+Nagy-Kukullifi.+Many+Sz%C3%A9kely+national+assemblies+were+held+here%22&gs_l=serp.3...67210.69697.6.70039.3.3.0.0.0.0.0.0..0.0...0.3...1c.1.17.psy-ab.WcUgAPdVoas&pbx=1&fp=fd4e6becb3f1e211&biw=930&bih=593&bav=on.2,or.r_qf.&cad=b&sei=IcO5UdnmOueN7QbI64GwBA|title="capitalis sedes" - Cutare Google|publisher=|accessdate=10 August 2015}}</ref> A known exception is the 1554 assembly, which took place at Marosvásárhely (Târgu Mureș)<ref>http://mek.oszk.hu/03100/03187/03187.pdf</ref>
+
=== Czasy nowożytne ===
  
−
===Modern era===
+
Z powodu podboju osmańskiego Siedmiogród stał się częściowo niezależnym państwem. Od końca XVII wieku Siedmiogród stał się częścią monarchii Habsburgów (później Imperium Austriackiego) i był zarządzany przez gubernatorów cesarskich<ref>''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/603323/Transylvania Transylvania]''. ''Encyclopædia Britannica''. [dostęp:2008-06-26].</ref>. W 1867 r., w wyniku kompromisu austro-węgierskiego, Siedmiogród stała się integralną częścią odnowionego Królestwa Węgier, w obrębie Austro-Węgier.
−
{{See also|Eastern Hungarian Kingdom|Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania (1711–1867)}}
 
  
−
Due to the Ottoman conquest Transylvania became a semi-independent polity. From the end of the 17th century, [[Principality of Transylvania (1711–1867)|Transylvania]] became part of the [[Habsburg Monarchy]] (later [[Austrian Empire]]), and governed by imperial governors.<ref name=Britannica>{{cite web|work=Encyclopædia Britannica |title=Transylvania |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/603323/Transylvania |accessdate=2008-06-26 }}</ref> In 1867, as a result of the [[Austro-Hungarian Compromise of 1867|Austro-Hungarian Compromise]], Transylvania become an integral part of the Kingdom of Hungary, within [[Austria-Hungary]].
+
W 1876 r. ogólna reforma administracyjna zniosła wszystkie autonomiczne obszary Królestwa Węgier i stworzyła jednolity system komitataów. W rezultacie autonomia Székelyföld również dobiegła końca. Na jego miejscu utworzono cztery komitaty: [[Udvarhely]], [[Háromszék]], [[Csík]] i [[Maros-Torda]]. (Uprzednio tylko połowa terytorium Maros-Torda do Székelyföld). Odosobniony Aranyosszék stał się okręgiem komitatu Torda-Aranyos.
  
−
In 1876, a [[Administrative divisions of the Kingdom of Hungary|general administrative reform]] abolished all the autonomous areas in the Kingdom of Hungary and created a unified system of counties. As a result, the autonomy of the Székely Land came to an end as well. Four counties were created in its place: [[Udvarhely]], [[Háromszék]], [[Csík]], and [[Maros-Torda]]. (Only half of the territory of [[Maros-Torda]] originally belonged to Székely Land.) The isolated [[Aranyosszék]] became a district of [[Torda-Aranyos]] county.
+
W grudniu 1918 r., Po pierwszej wojnie światowej, rumuńscy delegaci z całej Transylwanii głosowali za przyłączeniem się do Królestwa Rumunii. W Székelyudvarhely podjęto próbę założenia „Republiki Székely” w dniu 9 stycznia 1919 r .; jednak jego utworzenie nie powiodło się<ref>BÉLA KÖPECZI, HISTORY OF TRANSYLVANIA, Volume III. From 1830 to 1919, Atlantic Research and Publications, Inc., 2001-2002, str. 784</ref> W 1920 r., Na mocy traktatu z Trianon, Siedmiogród wraz z innymi terytoriami został oficjalnie oddany Królestwu Rumunii. Język rumuński oficjalnie zastąpił węgierski w kraju Seklerów, ale granice powiatu Seklerów zostały zachowane, a okręgi Seklerów mogły wybrać urzędników na szczeblu lokalnym i zachować edukację w języku węgierskim.
  
−
In December 1918, in the wake of the [[World War I|First World War]], Romanian delegates from throughout Transylvania [[Union of Transylvania with Romania|voted to join the Kingdom of Romania]]. There was an attempt in [[Székelyudvarhely]] to found a "Székely Republic" on 9 January 1919; however, its creation was unsuccessful.<ref>BÉLA KÖPECZI, HISTORY OF TRANSYLVANIA,  Volume III. From 1830 to 1919, Atlantic Research and Publications, Inc., 2001-2002, p. 784</ref> In 1920, by the [[Treaty of Trianon]], Transylvania along with further territories was officially ceded to the [[Kingdom of Romania]]. The [[Romanian language]] officially replaced Hungarian in the Székely Land, but Székely county boundaries were preserved, and Székely districts were able to elect their own officials at local level and to preserve Hungarian-language education.
+
Po 1930 r. władze rumuńskie rozpoczęły rumunizację węgierskiej ludności seklerskiej.<ref>Sándor Bíró, The Nationalities Problem in Transylvania, 1867-1940: A Social History of the Romanian Minority Under Hungarian Rule, 1867-1918 and of the Hungarian Minority Under Romanian Rule, 1918-1940, Social Science Monographs, 1992, str. 486.</ref> Represjonowano obecność mniejszości w życiu politycznym<ref name="Mandelbaum">Michael Mandelbaum, The New European Diasporas: National Minorities and Conflict in Eastern Europe, Council on Foreign Relations Press, 2000, str. 33</ref>. Wybór Węgrów był konsekwentnie unieważniany.<ref name="Mandelbaum"/> Nazwy miejscowości zostały poddane rumunizacji<ref name="Mandelbaum"/>. Języki mniejszości zostały usunięte z oficjalnego życia, a lokalnymi władzami kierowali głównie wyznaczeni Rumuni etniczni<ref name="Mandelbaum"/>.
  
−
After 1930, the Romanian authorities began to [[Romanianization|Romanianize]] the Hungarian population of Székely Land.;<ref>Sándor Bíró, The Nationalities Problem in Transylvania, 1867-1940: A Social History of the Romanian Minority Under Hungarian Rule, 1867-1918 and of the Hungarian Minority Under Romanian Rule, 1918-1940, Social Science Monographs, 1992, p. 486.</ref> the presence of minorities in political life was repressed.<ref name="Mandelbaum"/> The election of Hungarians was consistently nullified.<ref name="Mandelbaum"/> The place-names were subjected to Romanianization.<ref name="Mandelbaum"/> The minority languages were excised from official life and the local authorities were mostly led by appointed ethnic Romanians.<ref name="Mandelbaum">Michael Mandelbaum, The New European Diasporas: National Minorities and Conflict in Eastern Europe, Council on Foreign Relations Press, 2000, p. 33</ref>
+
W 1940 r., w wyniku [[Drugi arbitraż wiedeński|drugiego arbitrażu wiedeńskiego]], północny Siedmiogród ponownie stała się częścią Węgier; terytorium to obejmowało większość historycznych obszarów Seklerów. Władze węgierskie następnie przywróciły strukturę sprzed [[Trianon|Trianonu]] z niewielkimi modyfikacjami.<sup>[[potrzebne cytowanie]]</sup>
  
−
In 1940, as a result of the [[Second Vienna Award]], [[Northern Transylvania]] became part of Hungary again; this territory included most of the historical Székely areas. Hungarian authorities subsequently restored the pre-Trianon structure with slight modifications.{{citation needed|date=August 2016}}
+
Antysemickie prawa [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ion_Gigurtu Iona Gigurtu], rumuńska wersja praw norymberskich, zostały zastąpione węgierskimi. Żydzi z ziemi Seklerów byli szczególnie surowo traktowani. Osobom tym zweryfikowano status obywatelstwa, przy czym wielu z nich zostało zatrzymanych. W Csíkszereda (Miercurea Ciuc) dziesiątki rodzin zostały zgrupowani i wydaleni. Mężczyzn w okolicy wcielono do batalionów pracy przymusowej<ref name="wiesel"/>. Na przykład 1200 Żydów z Marosvásárhely (Târgu Mureș) zostało pobranych w latach 1941–1944; ponad połowa zmarła na ziemiach współczesnej Ukrainy, Polski i Węgier.<ref name="wiesel">[https://www.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/wiesel/holocaust_in_northern_transylvania.pdf "The Holocaust in Northern Transylvania"], część raportu końcowego Międzynarodowej Komisji ds. Holokaustu w Rumunii, na stronie Yad Vashem</ref>
−
[[Ion Gigurtu]]'s antisemitic laws, the Romanian version of [[Nuremberg Laws]], were replaced by Hungarian ones. The Jews of the Székely Land were subjected to particularly harsh treatment. These individuals had their citizenship status reviewed, many of them being detained. In [[Csíkszereda]] (''Miercurea Ciuc''), dozens of families were rounded up and expelled. The men in the area were drafted into [[Labour service (Hungary)|forced labor battalions]].<ref name="wiesel"/> For example, 1,200 Jewish males of [[Marosvásárhely]] (''Târgu Mureș'') were conscripted between 1941 and 1944; over half died in Ukraine, Poland and Hungary.<ref>Shmuel Spector, Geoffrey Wigoder (eds.), ''The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust: Seredina-Buda-Z'', p. 1289. NYU Press, 2001, {{ISBN|978-081-4793-76-3}}</ref>
 
  
−
However, despite discrimination and many casualties, most of the community lived in relative safety until the March 1944 [[Operation Margarethe|occupation of Hungary]] by Nazi Germany. A conference devoted to the concentration of Jews in the Székely Land was held on 28 April 1944; it covered the counties of Csík, Háromszék, Maros-Torda and Udvarhely. The area's Jews were [[Ghettos in Nazi-occupied Europe|ghettoized]] in [[Szászrégen]] (''Reghin''), [[Sepsiszentgyörgy]] (''Sfântu Gheorghe'') and Marosvásárhely. Roundups began on 3 May 1944 and were completed within a week. The Hungarian authorities actively participated in the crimes of the Nazis. The Jews ghettoized at Sepsiszentgyörgy were later sent to Szászrégen, whence on 4 June 1944, 3,149 were boarded on a train bound for the [[Auschwitz concentration camp]]. Three transports left Marosvásáhely for Auschwitz: on 27 May, 30 May and 8 June 1944; altogether, they carried 7,549 Jews.<ref name="wiesel">[https://www.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/wiesel/holocaust_in_northern_transylvania.pdf "The Holocaust in Northern Transylvania"], part of the Final Report of the [[International Commission on the Holocaust in Romania]], at the Yad Vashem site</ref>
+
Jednak pomimo dyskryminacji i wielu ofiar większość społeczności żyła we względnym bezpieczeństwie aż do okupacji Węgier przez nazistowskie Niemcy w marcu 1944 r. 28 kwietnia 1944 r. odbyła się konferencja poświęcona koncentracji Żydów w Székelyföld; obejmowała komitaty: Csík, Háromszék, Maros-Torda i Udvarhely. Żydzi z okolicy zostali zgromadzeni w Szászrégen (Reghin), Sepsiszentgyörgy (Sfântu Gheorghe) i Marosvásárhely. Obławy rozpoczęły się 3 maja 1944 r. i zakończyły się w ciągu tygodnia. Władze węgierskie aktywnie uczestniczyły w zbrodniach nazistów. Żydzi zgromadzeni w Sepsiszentgyörgy zostali później wysłani do Szászrégen, skąd 4 czerwca 1944 r. 3149 wsadzono do pociągu jadącego do obozu koncentracyjnego Auschwitz. Trzy transporty opuściły Marosvásáhely do Auschwitz: 27 maja, 30 maja i 8 czerwca 1944 r .; razem wywieziono 7549 Żydów.<ref name="wiesel"/>
  
−
[[Image:Szekely Land issues.svg|thumb|250px|right|220px|Székely Land as envisaged by the autonomy supporters based on the historical Székely seats.]]
+
== Po unieważnieniu drugiego arbitrażu wiedeńskiego ==
  
−
On 12 September 1944, the Second Vienna Award was voided by the [[Allied Commission]] through the Armistice Agreement with Romania, and the Romanian-Soviet forces seized the area in Autumn 1944; however, the Romanian administration was expelled from these territories in October due to the activities of the Romanian paramilitary groups created in the area to avenge the atrocities committed by the Hungarians against the Romanians during the Hungarian rule in Northern Transylvania.<ref name='Brubaker'>Rogers Brubaker, Nationalist Politics and Everyday Ethnicity in a Transylvanian Town, Princeton University Press, 2006, p. 80</ref><ref name="Case2009">{{cite book|author=Holly Case|title=Between States: The Transylvanian Question and the European Idea during World War II|url=https://books.google.com/books?id=1BA1CgAAQBAJ&pg=PT285|date=5 May 2009|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-8755-0|pages=285–}}</ref> For instance, the so-called ''Iuliu Maniu Guards'' terrorized the Szekler villages, butchered the local Hungarians by axe and hatchet{{ref|a}} and operated a death camp in [[Feldioara]].<ref>[https://books.google.com/books?id=ECYUAQAAMAAJ&q=%22Olteanu+Manin+beheaded+innocent+Szeklers+with+hatchets%22&dq=%22Olteanu+Manin+beheaded+innocent+Szeklers+with+hatchets%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi6rLq9hpjgAhXnlYsKHa0xDdQQ6AEIKTAA FBIS Daily Report: East Europe, Issues 159-169], Issues 159-169, The Service, 1988, p. 6</ref><ref>The New Hungarian Quarterly, Volumes 31-32, Corvina Press, 1990, p. 34</ref><ref name="Foldvar">[http://et.sapientia.ro/index.php?id=magyar-civilek-internalasa-1944-oszen-romaniaban "Magyar civilek internálása 1944 őszén Romániában, Hungarian Civilians’ Relocation in the Autumn of 1944 in Romania. The Death Camp from Feldioara in the Collective Memory)"], Hungarians from Transylvania in Soviet
+
12 września 1944 r. drugi arbitraż wiedeński została unieważniona przez Komisję Aliancką na mocy porozumienia o zawieszeniu broni z Rumunią, a siły rumuńsko-radzieckie zajęły ten obszar jesienią 1944 r.; administracja rumuńska została jednak wydalona z tych terytoriów w październiku z powodu działalności rumuńskich grup paramilitarnych utworzonych na tym obszarze w celu zemsty za okrucieństwa popełnione przez Węgrów wobec Rumunów podczas rządów Węgier w północnym Siedmiogrodzie.<ref name='Brubaker'>Rogers Brubaker, Nationalist Politics and Everyday Ethnicity in a Transylvanian Town, Princeton University Press, 2006, str. 80</ref><ref>Holly Case (5 maja 2009). ''[https://books.google.com/books?id=1BA1CgAAQBAJ&pg=PT285 Between States: The Transylvanian Question and the European Idea during World War II]''. Stanford University Press. str. 285–. ISBN 978-0-8047-8755-0.</ref> Na przykład tak zwani ''Strażnicy Iuliu Maniu'' terroryzowali wioski Seklerów, zabili miejscowych Węgrów toporem i siekierką<ref>[https://www.nytimes.com/2013/02/07/sports/in-romanias-top-hockey-team-ethnic-hungarians-find-a-strong-voice.html?_r=0 "Symbol of a Struggle"]. ''The New York Times''. 6 lutego 2013. [dostęp:2015-10-21].</ref> i prowadzili obóz zagłady w [https://en.wikipedia.org/wiki/Feldioara Feldioara].<ref>[https://books.google.com/books?id=ECYUAQAAMAAJ&q=%22Olteanu+Manin+beheaded+innocent+Szeklers+with+hatchets%22&dq=%22Olteanu+Manin+beheaded+innocent+Szeklers+with+hatchets%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi6rLq9hpjgAhXnlYsKHa0xDdQQ6AEIKTAA FBIS Daily Report: East Europe, Issues 159-169], Issues 159-169, The Service, 1988, str. 6</ref><ref>The New Hungarian Quarterly, Volumes 31-32, Corvina Press, 1990, str. 34</ref><ref name="Foldvar">[http://et.sapientia.ro/index.php?id=magyar-civilek-internalasa-1944-oszen-romaniaban "Magyar civilek internálása 1944 őszén Romániában, Hungarian Civilians’ Relocation in the Autumn of 1944 in Romania. The Death Camp from Feldioara in the Collective Memory)"], Hungarians from Transylvania in Soviet Captivity between 1945 and 1953 – Lectures, Exhibitions at Sapientia University –</ref> Ta grupa paramilitarna została opisana przez Sowietów jako „grupa terrorystyczno-szowinistycznych przestępców”. ZSRR pozwolił władzom rumuńskim wrócić na te tereny w marcu 1945 r.<ref name='Brubaker' />, a traktaty pokojowe z Paryża oficjalnie zwróciły północny Siedmiogród do Rumunii.
−
Captivity between 1945 and 1953 – Lectures, Exhibitions at Sapientia University –</ref> This paramilitary group was described as "''a band of terrorist-chauvinistic criminals''"<ref>Bogdan C. Iacob, History of Communism in Europe vol. 3 / 2012, Zeta Books, 2012, p. 53</ref> by the Soviets. The USSR let the Romanian authorities back to the area in March 1945,<ref name='Brubaker'/> and the [[Paris Peace Treaties, 1947|Paris Peace Treaties]] officially returned Northern Transylvania to Romania.
 
  
−
Following the Northern Transylvania's return to Romania after [[World War II]], a [[Magyar Autonomous Region]] was created in 1952 under the Soviets' pressure,<ref>Nicolae Edroiu, Vasile Pușcaș, The Hungarians of Romania, Fundaţia Culturalǎ Românǎ, 1996, p. 27</ref><ref>Plural Societies, Volume 18, Foundation for the Study of Plural Societies., 1988, p. 71</ref> which encompassed most of the land inhabited by the Székelys. In 1960, the region was renamed to Mureș-Magyar Autonomous Region. It was abolished in 1968, when Romania, following an [[Administrative divisions of Romania|administrative reform]], returned to its traditional local administrative system based on [[Counties of Romania|counties]]. Roughly speaking, present-day [[Harghita County]] encompasses the former [[Udvarhely]] and [[Csík]], the latter including [[Gyergyószék]]; [[Covasna County]] covers more or less the territory of the former [[Háromszék]]; and what was once [[Maros-Torda]] is mostly part of present-day [[Mureş County]]. The former [[Aranyosszék]] is today divided between [[Cluj County|Cluj]] and [[Alba County|Alba]] counties.
+
Po powrocie północnego Siedmiogrodu do Rumunii po II wojnie światowej w 1952 r. utworzono Region Madziarski pod naciskiem Sowietów<ref>Nicolae Edroiu, Vasile Pușcaș, The Hungarians of Romania, Fundaţia Culturalǎ Românǎ, 1996, str. 27</ref><ref>Plural Societies, Volume 18, Foundation for the Study of Plural Societies., 1988, str. 71</ref>, który obejmował większość ziemi zamieszkałej przez Seklerów. W 1960 r. region został przemianowany na region autonomiczny Mureș-Magyar. Został zniesiony w 1968 r., gdy Rumunia po reformie administracyjnej wróciła do tradycyjnego lokalnego systemu administracyjnego opartego na powiatach. Z grubsza mówiąc, współczesny powiat Harghita obejmuje dawne Udvarhely i Csík, drugi to Gyergyószék; Powiat Covasna obejmuje mniej więcej terytorium byłego Háromszéka; a to, co kiedyś było Maros-Torda, jest w większości częścią dzisiejszego powiatu Mureş. Dawny Aranyosszék jest dziś podzielony między powiaty: Cluj i Alba.
  
−
[[Nicolae Ceaușescu]] got to power in 1965. For the next couple of decades, due to the [[Romanianization]] efforts, a large number{{How many|date=April 2018}} of ethnic Romanians settled in Székely Land.<ref name='Piller'>Ingrid Piller, Linguistic Diversity and Social Justice: An Introduction to Applied Sociolinguistics, Oxford University Press, 2016, p. 101</ref> Those Székely Hungarians who possessed degrees were subjected to resettlement.<ref name='Piller'/>
+
Nicolae Ceaușescu doszedł do władzy w 1965 r. Przez następne kilkadziesiąt lat, z powodu wysiłków rumunizacyjnych, duża liczba <sup>ilu etnicznych Rumunów osiedliło się w Ziemi Székely</sup>.Seklerscy Węgrzy, którzy posiadali stopnie naukowe, zostali przesiedleni<ref name='Piller'>Ingrid Piller, Linguistic Diversity and Social Justice: An Introduction to Applied Sociolinguistics, Oxford University Press, 2016, str. 101</ref> .
−
In March 1990, [[Ethnic clashes of Târgu Mureș|the city of Târgu Mureș witnessed violent clashes]] between ethnic Romanian and Hungarian groups.
 
  
−
After the fall of [[communism]], many{{Who|date=June 2013}} hoped that the former [[Magyar Autonomous Region]], abolished by [[Nicolae Ceauşescu]]'s regime, would soon be restored. This did not happen; however, there are Székely autonomy initiatives<ref>{{cite news|title=Kosovo's Actions Hearten a Hungarian Enclave|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/04/07/world/europe/07hungarians.html?_r=1&scp=1&sq=Szekler&st=nyt&oref=slogin|accessdate=2008-04-08 | first=Nicholas | last=Kulish | date=2008-04-07}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071104064402/http://freeszekelyland.uw.hu/manifesto.html Manifesto of the Szekely Assembly]</ref> and further efforts from Székely organisations to reach a higher level of self-governance for the Székely Land within Romania.
+
Po upadku komunizmu wielu wielu miało nadzieję, że dawny region autonomiczny Wegrów, zniesiony przez reżim Nicolae Ceauşescu, wkrótce zostanie przywrócony. Tak się nie stało; istnieją jednak inicjatywy autonomiczne Seklerów<ref>Kulish, Nicholas (2008-04-07). [https://www.nytimes.com/2008/04/07/world/europe/07hungarians.html?_r=1&scp=1&sq=Szekler&st=nyt&oref=slogin "Kosovo's Actions Hearten a Hungarian Enclave"]. ''The New York Times''. [dostęp:2008-04-08].</ref>
 +
<ref>[https://web.archive.org/web/20071104064402/http://freeszekelyland.uw.hu/manifesto.html Manifesto of the Szekely Assembly]</ref> oraz czynione są dalsze wysiłki organizacji Seklerów w celu osiągnięcia wyższego poziomu samorządu w kraju Seklerów w Rumunii.
  
−
On 2 February 2009, Romanian President [[Traian Băsescu]] met the Hungarian President [[László Sólyom]] in Budapest and discussed the issues of minority rights and regional autonomy. Băsescu stated "The Hungarian minority will never be given territorial autonomy."<ref>{{cite web|url=http://www.budapesttimes.hu/2013/03/18/world-protests-back-szekely-autonomy/|title=World protests back Székely autonomy|publisher=|access-date=10 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417070517/http://budapesttimes.hu/2013/03/18/world-protests-back-szekely-autonomy/|archive-date=2015-04-17|url-status=dead|df=}}</ref>
+
2 lutego 2009 r. Rumuński prezydent Traian Băsescu spotkał się w Budapeszcie z prezydentem Węgier László Sólyomem i omówił kwestie praw mniejszości i autonomii regionalnej. Băsescu stwierdził wówczas, że „mniejszości węgierskiej nigdy nie zostanie przyznana autonomia terytorialna”.<ref>''[https://web.archive.org/web/20150417070517/http://budapesttimes.hu/2013/03/18/world-protests-back-szekely-autonomy/ World protests back Székely autonomy]''. Archiwizowane z [http://www.budapesttimes.hu/2013/03/18/world-protests-back-szekely-autonomy/ oryginału] 17 kwietnia 2015.</ref>
  
−
In 2014, the [[UDMR]] and the [[Hungarian Civic Party (Romania)|Hungarian Civic Party]]  had a joint autonomy proposal for Szeklerland but the [[Szekler National Council]] also possessed its own suggestion.
+
W 2014 r. [https://pl.wikipedia.org/wiki/Demokratyczny_Zwi%C4%85zek_W%C4%99gr%C3%B3w_w_Rumunii Demokratyczny Związek Węgrów w Rumunii (UDMR)] i [https://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_Civic_Party_(Romania) Węgierska Partia Obywatelska] miały wspólną propozycję autonomii dla Székelyföld, lecz i [https://en.wikipedia.org/wiki/Szekler_National_Council Rada Narodowa Seklerów] również miała własne sugestie.
  
−
In 2016,  Hans G. Klemm, the [[United States Ambassador to Romania]], together with other local officials, were pictured with a Szekler flag during his visit to Szeklerland. The photo was posted by the mayor of [[Sfântu Gheorghe]] on Facebook. The reactions of the politicians in Bucharest were turbulent. In a response Klemm affirmed that the only two flags that are important to him, as a diplomat, are the U.S. and the Romanian ones.<ref name="Romania: US Ambassador in Minority Group Flag Controversy">{{cite news|url= http://abcnews.go.com/International/wireStory/romania-us-ambassador-minority-group-flag-controversy-42081430|title=Romania: US Ambassador in Minority Group Flag Controversy|publisher=abcnews|date=14 September 2016|accessdate=19 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.agerpres.ro/english/2016/09/14/us-embassy-klemm-ambassador-to-all-of-romania-mae-visiting-diplomats-need-to-consider-local-sensitivities-20-32-36|title=US Embassy: Klemm ambassador to all of Romania; MAE: Visiting diplomats need to consider..|first=|last=AGERPRES|website=www.agerpres.ro}}</ref><ref>http://www.nineoclock.ro/new-reactions-in-row-over-photo-showing-american-ambassador-holding-szekely-flag-we-were-not-dishonest-with-ambassador-u-s-ambassador-says-sfantu-gheorghe-mayor/</ref>
+
W 2016 roku Hans G. Klemm, ambasador Stanów Zjednoczonych w Rumunii, wraz z innymi lokalnymi urzędnikami, został pokazany z flagą Seklerów podczas jego wizyty w Székelyföld. Zdjęcie zostało opublikowane przez burmistrza Sfântu Gheorghe na Facebooku. Reakcje polityków w Bukareszcie były burzliwe. W odpowiedzi Klemm potwierdził, że jedynymi dwiema flagami, które są dla niego ważne, jako dyplomata, są flagi USA i Rumunii.<ref>[http://abcnews.go.com/International/wireStory/romania-us-ambassador-minority-group-flag-controversy-42081430 "Romania: US Ambassador in Minority Group Flag Controversy"]. abcnews. 14 września 2016. [dostęp:2016-09-19] 19 September 2016.</ref><ref>http://www.nineoclock.ro/new-reactions-in-row-over-photo-showing-american-ambassador-holding-szekely-flag-we-were-not-dishonest-with-ambassador-u-s-ambassador-says-sfantu-gheorghe-mayor/</ref><ref>{{cite web|url=http://www.agerpres.ro/english/2016/09/14/us-embassy-klemm-ambassador-to-all-of-romania-mae-visiting-diplomats-need-to-consider-local-sensitivities-20-32-36|title=US Embassy: Klemm ambassador to all of Romania; MAE: Visiting diplomats need to consider..|first=|last=AGERPRES|website=www.agerpres.ro}}</ref>
  
 
<gallery class="center">
 
<gallery class="center">
−
Image:Székely counties towns.svg|Traditional Székely Land (19th century)
+
Image:Székely counties towns.svg|Tradycyjna kraina Seklerów (XIX wiek)
−
File:Hungarian autonomous province02.png|Hungarian autonomous provinces under the Communist era
+
File:Hungarian autonomous province02.png|Węgierskie autonomiczne prowincje w czasach komunizmu
−
File:Szekelyfold.svg|Present-day counties of Harghita, Covasna, and Mureș within Romania
+
File:Szekelyfold.svg|Dzisiejsze powiaty Harghita, Covasna i Mureș w Rumunii
 
</gallery>
 
</gallery>
  
−
===Constitutional issues===
+
=== Kwestie konstytucyjne ===
−
Article 1 of the [[Constitution of Romania|Romanian Constitution]] defines the country as a "sovereign, independent, unitary and indivisible national state." It has often been argued{{by whom|date=October 2014}} that, as a result of this provision, any ethnic-based territorial autonomy, including that of the Székely Land, would be unconstitutional.
+
 
 +
[[Plik:Székely_Counties(hun).png|thumb|500px|Székelyföld (bez Aranyosszék) z obecnymi granicami powiatu (2014)]]
  
−
The Supreme Council of National Defence of Romania declared that an autonomy of the so-called Székely Land would be unconstitutional.<ref name="BBC">{{cite web|title=Proiectul de autonomie a "Ţinutului secuiesc" - iniţiativă separatistă sau un pas pe calea unei reale autonomii locale|url=http://www.bbc.co.uk/romanian/040121140338.shtml|website=BBC|publisher=BBC|accessdate=8 May 2016}}</ref>
+
Artykuł 1 rumuńskiej konstytucji definiuje kraj jako „suwerenne, niezależne, jednolite i niepodzielne państwo narodowe”. Często dyskutowana <sup>przez kogo</sup> kwestia różnorodności etnicznej, w tym autonomii kraju Seklerów, byłaby niezgodna z konstytucją.
  
−
==Population==
+
Najwyższa Rada Obrony Narodowej Rumunii oświadczyła, że autonomia tak zwanej ''Ziemi Seklerów'' (Székelyföld) będzie niezgodna z konstytucją<ref name="BBC">{{cite web|title=Proiectul de autonomie a "Ţinutului secuiesc" - iniţiativă separatistă sau un pas pe calea unei reale autonomii locale|url=http://www.bbc.co.uk/romanian/040121140338.shtml|website=BBC|publisher=BBC|accessdate=8 May 2016}}</ref>.
−
{{main|Székelys}}
 
  
−
In 2002 the estimated ethnic composition of Székely Land (Mureș, Covasna and Harghita counties) consisted of Hungarians (61%), Romanians (33%), Germans (3%) and [[Romani people|Roma]] (3%).<ref name="Minahan"/> The area forms a [[Hungarian people|Hungarian]] [[Enclave and exclave#Ethnic enclaves|ethnic enclave]] within present-day Romania.<ref name="Tomka">Béla Tomka, [https://books.google.com/books?id=bwQhUiwTRJIC&pg=PA411 A Social History of Twentieth-Century Europe], Routledge, 2013, p. 411</ref><ref name="Stroschein">Sherrill Stroschein, [https://books.google.com/books?id=SC5B3NXPiU4C&pg=PP1 Ethnic Struggle, Coexistence, and Democratization in Eastern Europe], Cambridge University Press, 2012, p. 210 Cited: "Székely, a Hungarian sub-group that is concentrated in the mountainous Hungarian enclave"</ref>
+
== Ludność ==
  
−
The population of historical Székely Land (according to the 2002 census) is 809,000, 612,043 of them Hungarians, accounting for 75.65% of the total.<ref>{{cite web|url=http://www.sznt.ro/en/?option=com_content&view=article&id=210|archive-url=https://archive.is/20130416140906/http://www.sznt.ro/en/?option=com_content&view=article&id=210|url-status=dead|archive-date=16 April 2013|title=The szeklers and their struggle for autonomy - SZNC - Szekler National Council|author=Zsolt Árus|publisher=|access-date=10 August 2015}}</ref> The Hungarians represent 59% of the populations of Harghita, Covasna and Mureș counties. The percentage of Hungarians is higher in Harghita and Covasna (84.8% and 73.58% respectively), and lower in Mureș County, not all of which falls inside the traditional region (37.82%).
+
W 2002 r. szacowany skład etniczny Székelyföld (powiaty Mureș, Covasna i Harghita) składał się z Węgrów (61%), Rumunów (33%), Niemców (3%) i Romów (3%)<ref name="Minahan"/>. Obszar ten stanowi węgierską enklawę etniczną we współczesnej Rumunii.<ref name="Tomka" /><ref name="Stroschein">Sherrill Stroschein, [https://books.google.com/books?id=SC5B3NXPiU4C&pg=PP1 Ethnic Struggle, Coexistence, and Democratization in Eastern Europe], Cambridge University Press, 2012, str. 210 Cited: "Székely, a Hungarian sub-group that is concentrated in the mountainous Hungarian enclave"</ref>
 +
   
 +
Populacja historycznej Székelyföld (według spisu z 2002 roku) wynosi 809 000, z czego 612 043 to Węgrzy, co stanowi 75,65% ogółu.<ref>Zsolt Árus. [https://archive.is/20130416140906/http://www.sznt.ro/en/?option=com_content&view=article&id=210 "The szeklers and their struggle for autonomy - SZNC - Szekler National Council"]. Zarchiwizowano z [http://www.sznt.ro/en/?option=com_content&view=article&id=210 originału] 16 kwietnia 2013. [dostęp:2015-08-10].</ref> Węgrzy stanowią 59% populacji powiatów: Harghita, Covasna i Mureș. Odsetek Węgrów jest wyższy w Harghita i Covasna (odpowiednio 84,8% i 73,58%), a niższy w okręgu Mureș, przy czym nie wszystkie mieszczą się w regionie tradycyjnym (37,82%).
  
−
According to the 2011 official census, 609,033 Hungarians (56.8%) live in the counties of Covasna, Harghita and Mureș (out of a total population of 1,071,890 inhabitants). In Mureș county the Romanians are the most numerous (52.6%), while in the counties of Covasna and Harghita, the Hungarians make up the majority (71.6% and 82.9%).<ref name="Tab 8_2011">{{cite web|url=http://www.recensamantromania.ro/rezultate-2/|title=Rezultatele recensământului din 2011}}</ref> The 2011 census compared to the data of the previous census (2002) also shows that the Romanian ethnic ratio in Szeklerland has been decreasing (due to emigration).<ref>Horváth István, Tonk Márton, [https://books.google.com/books?id=ibCVBQAAQBAJ&pg=PA204 Minority politics within the Europe of regions], Editura ISPMN, 2014, p. 205</ref>
+
Według oficjalnego spisu z 2011 roku 609 033 Węgrów (56,8%) mieszka w powiatach Covasna, Harghita i Mureș (z ogólnej liczby 1 071 890 mieszkańców). W powiecie Mureș Rumuni są najliczniejsi (52,6%), podczas gdy w powiatach Covasna i Harghita Węgrzy stanowią większość (71,6% i 82,9%)<ref name="Tab 8_2011">{{cite web|url=http://www.recensamantromania.ro/rezultate-2/|title=Rezultatele recensământului din 2011}}</ref>. Spis powszechny z 2011 r. W porównaniu z danymi z poprzedniego spisu ludności (2002 r.) Pokazuje również, że rumuński stosunek etniczny w Székelyföld spada (z powodu emigracji)<ref>Horváth István, Tonk Márton, [https://books.google.com/books?id=ibCVBQAAQBAJ&pg=PA204 Minority politics within the Europe of regions], Editura ISPMN, 2014, str. 205</ref>.
  
−
[[Târgu Mureș]] is the home for the largest community of Hungarians in Romania (57,532 in 2011), but the town itself has a Romanian majority (66,943 out of 127,849 inhabitants).<ref>{{cite report|publisher=National Institute of Statistics (Romania) |url=http://www.mures.insse.ro/phpfiles/Comunicat_presa_rez_preliminare_Mures_RPL-2011.pdf|format=PDF|accessdate=2015-04-04 | language=Romanian | title= COMUNICAT DE PRESĂ 24 august 2012 privind rezultatele preliminare ale Recensământului Populaţiei şi al Locuinţelor – 2011 în judeţul Mureş |date=2012-08-24|page=14}}</ref>
+
[[Târgu Mureș]] jest domem dla największej społeczności Węgrów w Rumunii (57 532 w 2011 r.), Ale samo miasto ma większość rumuńską (66 943 z 127 849 mieszkańców).<ref>[http://www.mures.insse.ro/phpfiles/Comunicat_presa_rez_preliminare_Mures_RPL-2011.pdf COMUNICAT DE PRESĂ 24 august 2012 privind rezultatele preliminare ale Recensământului Populaţiei şi al Locuinţelor – 2011 în judeţul Mureş] (PDF) (Raport) (po rumuńsku). National Institute of Statistics (Romania). 2012-08-24. str. 14. [dostęp:2015-04-04].</ref>
  
−
Important centers of the Székely Land are Târgu-Mureş (''Marosvásárhely''), [[Miercurea Ciuc]] (''Csíkszereda''), [[Sfântu Gheorghe]] (''Sepsiszentgyörgy''), and [[Odorheiu Secuiesc]] (''Székelyudvarhely'').
+
Ważnymi ośrodkami Ziemi Székely są Târgu-Mureş (''Marosvásárhely''), Miercurea Ciuc (''Csíkszereda''), [[Sfântu Gheorghe]] (''Sepsiszentgyörgy'') i [[Odorheiu Secuiesc]] (''Székelyudvarhely'').
  
−
<gallery class="center">
+
== Publiczna administracja ==
−
Image:Szekely03 original map.png|Ethnic map of Harghita, Covasna, and Mureș based on the 1992 data, showing areas with Hungarian majority
+
 
−
Image:Szekely03.png|Ethnic map of Harghita, Covasna, and Mureș based on the 2002 data, showing areas with Hungarian majority
+
Dzisiaj Székelyföld znajduje się w [[Hargita megye|Hargita]], [[Kovászna megye|Kovászna]] i [[Maros megye|Maros]], oraz w mniejszym stopniu w okręgach [[Bákó megye|Bákó]], [[Brassó megye|Brassó]] i [[Neamț megye|Neamț]]. [[Aranyosszék]], który należy do tego historycznego regionu, znajduje się w okręgach [[Kolozs megye|Kolozs]] i [[Fehér megye]].
−
Image:Szekely04.png|Ethnic map of Harghita, Covasna, and Mureș based on the 2011 data, showing areas with Hungarian majority
+
 
−
</gallery>
+
W dzisiejszym sensie Székelyföld ma 18 miast - z których siedem to gminy (miasta podlegające jurysdykcji) - oraz 134 gminy i części ich osad.
−
<!-- Before editing this section to reinsert statements about the census, note that it MUST be cited and please review the talk page for discussion about why this was problematic -->
+
<ref name=nsz2011>''[http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_31.xls Populația stabilă pe sexe și grupe de vârstă – județe, municipii, orașe, comune]'' (po rumuńsku) (xls). Institutul natțonal de Statistică. [dostęp:2014-01-12].</ref><ref name=statutumf>''[https://web.archive.org/web/20140111010034/http://www.sznt.ro/hu-sic/images/sznt_stat_fuggelek.pdf# Székelyföld Autonómia Statútuma, 1-es számú függelék]'' (pdf). sznt.ro. [http://www.sznt.ro/hu-sic/images/sznt_stat_fuggelek.pdf Zarchiwizowano] 11 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-11].</ref>
 +
 
 +
Według okręgów:
 +
 
 +
{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" width="95%" align="center" {{széptáblázat}}
 +
! Hrabstwo
 +
! Miasto
 +
! W tym gminne
 +
! Wioska (środek)
 +
! rowspan="7" width="15%"|
 +
 
 +
{{Kép|Székely_Counties(hun).png|155px|szöveg=Székelyföld (Aranyosszék nélkül) a jelenlegi megyehatárokkal (2014)}}
 +
|-
 +
| align="center" | Bákó ||align="center" | 0 || align="center" | 0 || align="center" | 1
 +
|-
 +
| align="center" | Brassó ||align="center" | 0 || align="center" | 0 || align="center" | 3
 +
|-
 +
| align="center" | Hargita ||align="center" | 9 || align="center" | 4 || align="center" | 58
 +
|-
 +
| align="center" | Kovászna ||align="center" | 4 || align="center" | 2 || align="center" | 37
 +
|-
 +
| align="center" | Neamț ||align="center" | 0 || align="center" | 0 || align="center" | 3
 +
|-
 +
| align="center" | Maros ||align="center" | 5 || align="center" | 1 || align="center" | 32
 +
|-
 +
|}
 +
 
 +
Według dawnych lokacji:
 +
{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" width="95%" align="center" {{széptáblázat}}
 +
! Lokacja
 +
! Miasto
 +
! W tym gminne
 +
! Wioska (środek)
 +
! rowspan="9" width="15%"|
  
−
==Culture==
+
{{Kép|Szeklerland-planned seats.png|155px|szöveg=Az SZNT által javasolt székek}}
−
[[File:Marosvásárhely, Nemzeti Színház 2.jpg|thumb|The contemporary building of the Târgu Mureș National Theatre inaugurated in 1973]]
+
|-
−
===Theatres and orchestras===
+
| align="center" | Bardóc-Miklósvár ||align="center" | 1 || align="center" | 0 || align="center" | 8
−
*[[Târgu Mureș National Theatre]] is the continuator of the Szekler Theater established in 1946 by [[Miklós Tompa]]; it has two language sections, Hungarian and Romanian
+
|-
−
*''Tamási Áron Theatre'' in [[Sfântu Gheorghe]], established in 1948
+
| align="center" | Csík ||align="center" | 3 || align="center" | 1 || align="center" | 23
−
*''Ariel Theatre for Children and Youth'' in Târgu Mureș, established in 1949 (Hungarian and Romanian sections)
+
|-
−
*[[Târgu Mureș State Philharmonic Orchestra]], established in 1950
+
| align="center" | Gyergyó ||align="center" | 3 || align="center" | 2 || align="center" | 16
−
*''Figura Stúdió Theatre'' in [[Gheorgheni]] (1990)
+
|-
−
*''Csíki Játékszín Municipal Theatre'' in [[Miercurea Ciuc]] (1998)
+
| align="center" | Kézdi ||align="center" | 1 || align="center" | 1 || align="center" | 11
−
*''Tomcsa Sándor Theatre'' in [[Odorheiu Secuiesc]] (1998)
+
|-
 +
| align="center" | Maros ||align="center" | 5 || align="center" | 1 || align="center" | 32
 +
|-
 +
| align="center" | Orbai ||align="center" | 1 || align="center" | 0 || align="center" | 6
 +
|-
 +
| align="center" | Sepsi ||align="center" | 1 || align="center" | 1 || align="center" | 15
 +
|-
 +
| align="center" | Udvarhely ||align="center" | 3 || align="center" | 1 || align="center" | 23
 +
|-
 +
|}
  
−
===Mass media===
+
=== Miasta ===
−
====Public====
 
−
*[[TVR Târgu Mureș]] (Hungarian and Romanian sections)
 
−
*[[Romanian Radio Broadcasting Company|Radio Târgu Mureș]] (Hungarian and Romanian sections)
 
  
−
====Private====
+
{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" width="95%" align="center" {{széptáblázat}}
−
*[[Erdély TV]] (Târgu Mureș)
+
! rowspan=2 |&nbsp;&nbsp;
−
*''Erdély FM'' (Târgu Mureș)
+
! rowspan=2 |Lokalizacja
−
*''Radio GaGa'' (Târgu Mureș)
+
! colspan=2 |Populacja
−
*''Sepsi Rádió'' (Sfântu Gheorghe)
+
! colspan=2 |[[Węgrzy]] populacja
−
*''Siculus Rádió'' ([[Târgu Secuiesc]])
+
! rowspan=2 |Pierwsza pisemna wzmianka
 +
! rowspan=2 |[[Wysokość]]
  
−
==Education==
+
|-
−
[[File:Biblioteca Teleky-Bolyai Targu Mures.JPG|thumb|Teleki-Bolyai Library]]
+
! 2002<ref name=2002va>Varga E. Árpád: ''[http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002.htm Erdély etnikai és felekezeti statisztikája]'', Dane ze spisu powszechnego między 1850 a 2002 rokiem</ref>||2011<ref name=2011aranyok>''[http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune]'' (po rumuńsku) (xls). Institutul natțonal de Statistică. [dostep:2014-01-12].</ref>
−
*[[Teleki Library]] in Târgu Mureș (1802)
+
! 2002<ref name=2002va/>||2011<ref name=2011aranyok/>
−
*[[University of Medicine, Pharmacy, Science and Technology of Târgu Mureș]] (1945)
+
|-
−
*[[Târgu Mureș University of Arts]] (1946)
+
| align="center" | 1 ||align="center" | [[Marosvásárhely]] * || align="center" | 150041 || align="center" | 134290 || align="center" | 70108 ''(46,73%)'' || align="center" | 57532 ''(42,81%)'' || align="center" | [[1323]] || align="center" | 332 m
−
*[[Sapientia University]] (2001) (in Târgu Mureș and Miercurea Ciuc)  
+
|-
 +
| align="center" | 2 ||align="center" | [[Sepsiszentgyörgy]] * || align="center" | 61543 || align="center" | 56006 || align="center" | 46113 ''(74,93%)'' || align="center" | 41233 ''(73,62%)'' || align="center" | [[1332]] || align="center" | 555 m
 +
|-
 +
| align="center" | 3 ||align="center" | [[Csíkszereda]] * || align="center" | 42029 || align="center" | 38966 || align="center" | 34359 ''(81,75%)'' || align="center" | 30607 ''(78,55%)'' || align="center" | [[1558]] || align="center" | 662 m
 +
|-
 +
| align="center" | 4 ||align="center" | [[Székelyudvarhely]] * || align="center" | 36948 || align="center" | 34257 || align="center" | 35357 ''(95,69%)'' || align="center" | 31665 ''(92,43%)'' || align="center" | [[1333]] || align="center" | 477 m
 +
|-
 +
| align="center" | 5 ||align="center" | [[Kézdivásárhely]] * || align="center" | 20488 || align="center" | 18491 || align="center" | 18633 ''(90,95%)'' || align="center" | 16292 ''(88,11%)'' || align="center" | [[1407]] || align="center" | 565 m
 +
|-
 +
| align="center" | 6 ||align="center" | [[Gyergyószentmiklós]] * || align="center" | 20018 || align="center" | 18377 || align="center" | 17524 ''(87,54%)'' || align="center" | 15388 ''(83,74%)'' || align="center" | [[1332]] || align="center" | 810 m
 +
|-
 +
| align="center" | 7 ||align="center" | [[Maroshévíz]] * || align="center" | 15880 || align="center" | 13929 || align="center" | 4039 ''(25,43%)'' || align="center" | 3080 ''(22,11%)'' || align="center" | [[1567]] || align="center" | 650 m
 +
|-
 +
| align="center" | 8 ||align="center" | [[Szováta]] || align="center" | 11614 || align="center" | 10385 || align="center" | 10465 ''(90,11%)'' || align="center" | 9104 ''(87,66%)'' || align="center" | [[1578]] || align="center" | 502 m
 +
|-
 +
| align="center" | 9 ||align="center" | [[Kovászna]] || align="center" | 11369 || align="center" | 10114 || align="center" | 7539 ''(66,31%)'' || align="center" | 6354 ''(62,821%)'' || align="center" | [[1548]] || align="center" | 560 m
 +
|-
 +
| align="center" | 10 ||align="center" | [[Székelykeresztúr]] || align="center" | 9672 || align="center" | 9650 || align="center" | 9201 ''(95,13%)'' || align="center" | 8923 ''(92,48%)'' || align="center" | [[1333]] || align="center" | 393 m
 +
|-
 +
| align="center" | 11 ||align="center" | [[Barót]] || align="center" | 9670 || align="center" | 8672 || align="center" | 9271 ''(95,87%)'' || align="center" | 8129 ''(93,74%)'' || align="center" | [[1224]] || align="center" | 480 m
 +
|-
 +
| align="center" | 12 ||align="center" | [[Balánbánya]] || align="center" | 7902 || align="center" | 6115 || align="center" | 2703 ''(34,21%)'' || align="center" | 2092 ''(34,21%)'' || align="center" | [[1850]] || align="center" | 865 m
 +
|-
 +
| align="center" | 13 ||align="center" | [[Szentegyháza]] || align="center" | 7042 || align="center" | 6898 || align="center" | 6960 ''(98,84%)'' || align="center" | 6704 ''(97,19%)'' || align="center" | [[1406]] || align="center" | 860 m
 +
|-
 +
| align="center" | 14 ||align="center" | [[Nyárádtő]] || align="center" | 6554 || align="center" | 6945 || align="center" | 599 ''(9,14%)'' || align="center" | 580 ''(8,35%)'' || align="center" | [[1264]] || align="center" | 305 m
 +
|-
 +
| align="center" | 15 ||align="center" | [[Nyárádszereda]] || align="center" | 5824 || align="center" | 5554 || align="center" | 4890 ''(83,96%)'' || align="center" | 4452 ''(80,16%)'' || align="center" | [[1493]] || align="center" | 365 m
 +
|-
 +
| align="center" | 16 ||align="center" | [[Erdőszentgyörgy]] || align="center" | 5492 || align="center" | 5166 || align="center" | 4149 ''(75,55%)'' || align="center" | 3808 ''(73,71%)'' || align="center" | [[1333]] || align="center" | 355 m
 +
|-
 +
| align="center" | 17 ||align="center" | [[Borszék]] || align="center" | 2864 || align="center" | 2585 || align="center" | 2240 ''(78,21%)'' || align="center" | 1972 ''(76,29%)'' || align="center" | [[1594]] || align="center" | 875 m
 +
|-
 +
| align="center" | 18 ||align="center" | [[Tusnádfürdő]] || align="center" | 1728 || align="center" | 1641 || align="center" | 1615 ''(93,46%)'' || align="center" | 1463 ''(89,15%)'' || align="center" | [[1842]] || align="center" | 650 m
 +
|-
 +
|}
 +
<small>*[[Municípium (Románia)|Municípiumok]]</small>
  
−
==Sport==
+
{{Duża grafika|Marosvásárhely_panoráma.jpg|1100px|<center> Marosvásárhely (rum. ''Târgu Mureş'') widziany z północnego zachodu </center>}}
−
The Székely ice hockey team Sport Club of Csíkszereda, with mainly home trained, local players (Székelys), plays simultaneously in the MOL League (Hungarian League) and in the Romanian Ice Hockey Championship. Starting with the 2010/2011 season, the Sport Club ice hockey team participated at the championships under the name [[HSC Csíkszereda]] and that year it won its first MOL League title as well.
 
  
−
The team's main achievements so far:
+
== Galeria ==
−
The Romanian Championship (fifteen times winner): 1949, 1952, 1957, 1960, 1963, 1997, 2000, 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013.
 
−
The Romanian Cup (ten times winner): 1950, 1952, 1995, 2001, 2003, 2006, 2007, 2010, 2011, 2014.
 
−
Pannonian League (one-time winner): 2004.
 
−
MOL League (one-time winner): 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.sportclub.ro/a_short_historical_overview|title=Csíkszeredai Sportklub - A Short Historical Overview|website=www.sportclub.ro}}</ref>
 
  
−
The majority of the Romanian men's national ice hockey team consist of Székely players. The national team are ranked 28th in the 2010 IIHF World Rankings and currently compete in Division IIA.
+
<gallery class="center">
 +
Image:Szekely03 original map.png|Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 1992 roku, pokazująca obszary z przewagą Węgier
 +
Image:Szekely03.png|Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 2002 roku, pokazująca obszary z przewagą Węgier
 +
Image:Szekely04.png|Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 2011 r., Pokazująca obszary z przewagą Węgier
 +
</gallery>
 +
<!-- Before editing this section to reinsert statements about the census, note that it MUST be cited and please review the talk page for discussion about why this was problematic -->
  
−
==Tourist attractions==
+
== Atrakcje turystyczne ==
−
[[File:Nagyajtai unitarius templom.JPG|thumb|220px|right|Fortified church of [[Aita Mare]]]]
+
[[Plik:Nagyajtai unitarius templom.JPG|thumb|220px|Ufortyfikowany kościół [[Aita Mare]]]]
  
−
*Székely [[Villages with fortified churches in Transylvania|fortified churches]] - more than [[List of fortified churches in Transylvania#List of Székely towns and villages|20 Székely villages]] count fortified churches
+
* Székely [[wioski z kościołami warownymi w Siedmiogrodzie | kościoły obronne]] - więcej niż [[Lista kościołów warownych w Siedmiogrodzie # Lista miast i wsi Székely | 20 wsi Székely]]
−
*Baroque church at [[Şumuleu Ciuc]] (''Csíksomlyó''), a major Roman Catholic [[Christian pilgrimage|pilgrimage]] site
+
* Barokowy kościół w [[Şumuleu Ciuc]] ('' Csíksomlyó ''), ważnym miejscu rzymskokatolickim [[pielgrzymka chrześcijańska | pielgrzymka]]
−
*[[Rural tourism]]
+
* [[Turystyka wiejska]]
−
*Hiking in the [[Carpathians]]
+
* Wędrówki po [[Karpatach]]
−
*[[Mofette]], spas
+
* [[Mofette]], spa
−
*[[Mineral spring]]s, [[thermal bath]]s
+
* [[Źródło mineralne]], [[kąpiel termalna]] s
−
*[[Salt mines]] (treatment against allergy and asthma)
+
* [[Kopalnie soli]] (leczenie alergii i astmy)
−
*Traditional Székely handicrafts (pottery, wood carving)
+
* Tradycyjne rękodzieło Székely (garncarstwo, rzeźba w drewnie)
−
*[[Mikó Castle]]
+
* [[Zamek Mikó]]
−
*[http://www.transylvaniancastle.com/ Kálnoky Castle]
+
* [http://www.transylvaniancastle.com/ Zamek Kálnoky]
−
*[[Teleki Library]]
+
* [[Biblioteka Teleki]]
−
*Székely National Museum (Muzeul Național Secuiesc/Székely Nemzeti Múzeum), Sfântu Gheorghe/Sepsiszentgyörgy
+
* Muzeum Narodowe Székely (Muzeul Național Secuiesc / Székely Nemzeti Múzeum), Sfântu Gheorghe / Sepsiszentgyörgy
−
*Szekler Museum of Ciuc (Muzeul Secuiesc al Ciucului/Csíki Székely Múzeum), Miercurea-Ciuc/Csíkszereda
+
* Szekler Museum of Ciuc (Muzeul Secuiesc al Ciucului / Csíki Székely Múzeum), Miercurea-Ciuc / Csíkszereda
  
−
==Image gallery==
+
== Galeria zdjęć ==
 
<gallery widths="220">
 
<gallery widths="220">
−
File:Darjiu Ansamblu (1).JPG|[[Dârjiu fortified church|The fortified church]] of [[Dârjiu]]/<wbr/>Székelyderzs is on [[Villages with fortified churches in Transylvania|UNESCO's World Heritage List]]
+
 
−
File:Szent István kápolna Kézdiszentlélek.jpg|St. Stephen chapel of [[Sânzieni]]/<wbr/>{{nowrap|Kézdiszentlélek,}} originally built in the 12th century
+
File:Darjiu Ansamblu (1).JPG|[[Dârjiu fortified church|Ufortyfikowany kościół Dârjiu/Székelyderzs znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO]]
−
File:Castelul Lazar, Lazarea.jpg|[[Lázár Castle]]
+
File:Szent István kápolna Kézdiszentlélek.jpg|Kaplica św. Stefana w Sânzieni/Kézdiszentlélek, pierwotnie zbudowana w XII wieku
−
File:Hídvégi Mikó Ferenc - 2013.06.19 (2).JPG|[[Mikó Castle]]
+
File:Castelul Lazar, Lazarea.jpg|Zamek Lázár Castle
−
File:Korond.jpg|Pottery shop in [[Corund, Harghita|Corund]]/<wbr/>Korond
+
File:Hídvégi Mikó Ferenc - 2013.06.19 (2).JPG|Zamek Mikó
−
File:Lacul Rosu 092.jpg|Mountains surrounding the [[Red Lake (Romania)|Red Lake]]
+
File:Korond.jpg|Sklep z ceramiką w Corund/Korond
−
File:Kezdi centre6.jpg|[[Târgu Secuiesc]]/<wbr/>{{nowrap|Kézdivásárhely,}} town in the Székely Land
+
File:Lacul Rosu 092.jpg|Góry otaczające Czerwone Jezioro
−
File:Szeklergaterem.jpg|A typical Székely gate in [[Remetea, Harghita|Remetea]]/Gyergyóremete
+
File:Kezdi centre6.jpg|Târgu Secuiesc/Kézdivásárhely, miasto w kraju Seklerów
−
Image:Decorated woden artefact from Seklerland.jpg|Decorated wooden [[weaving]] tool from Székely Land
+
File:Szeklergaterem.jpg|Typowa brama Seklerów w Remetea/Gyergyóremete
−
Image:Kürtőskalács.jpg|[[Kürtőskalács]], a local treat
+
Image:Decorated woden artefact from Seklerland.jpg|Zdobione drewniane seklerskie narzędzie tkackie
−
Image:Sovata 2.jpg|Salt-water lake in [[Sovata]]/Szováta
+
Image:Kürtőskalács.jpg|Kürtőskalács, lokalny przysmak
−
Image:Gábor Áron Bereck.jpg|[[Áron Gábor]]'s sculpture in [[Bretcu]]/Bereck
+
Image:Sovata 2.jpg|Słone jezioro w miejscowości Sovata/Szováta
−
Image:Kőrösi Csoma Sándor szobra Kovásznán.jpg|[[Alexander Csoma de Kőrös]]' statue in [[Covasna]]/Kovászna
+
Image:Gábor Áron Bereck.jpg|Rzeźba Árona Gábora w Bretcu/Bereck
−
File:Sacrifice cup - Székely Land.jpg|Sacrifice cup - {{nowrap|Csíkszentmihályi}} Sándor family
+
Image:Kőrösi Csoma Sándor szobra Kovásznán.jpg|Pomnik Aleksandra Csomy de Kőrösa w Covasna/Kovászna
−
File:Székely flag (1).JPG|Székely flag flying above the [[Hungarian Parliament Building]], Budapest
+
File:Sacrifice cup - Székely Land.jpg|Puchar ofiarny – dar rodziny Sándora Csíkszentmihályiego
−
File:Területi autonómiát Székelyföldnek ! - Budapest, 2014.03.10 (19).JPG|Demonstration in [[Budapest]] on the Székely National Day
+
File:Székely flag (1).JPG|Flaga Seklerów unosząca się nad budynkiem węgierskiego parlamentu w Budapeszcie
 +
File:Területi autonómiát Székelyföldnek ! - Budapest, 2014.03.10 (19).JPG|Demonstracja w Budapeszcie z okazji Święta Narodowego Seklerów
 
</gallery>
 
</gallery>
  
−
==See also==
+
== Zobacz także ==
 
* [[Hungarians in Romania]]
 
* [[Hungarians in Romania]]
 
* [[Hungarian Autonomous Province]]
 
* [[Hungarian Autonomous Province]]
Linia 212: Linia 384:
 
* [[Székely Land football team]]
 
* [[Székely Land football team]]
  
−
==Notes==
+
== Uwaga ==
−
:1.{{note|a}}''"The Romanian hatred of Hungarians reminds us of the Croatian hatred of Serbs. Olteanu's method was to decapitate the men "by the use of axes" or impale them in front of their families"'' (Eric Markusen, David Kopf, The Holocaust and strategic bombing: genocide and total war in the twentieth century, Westview Press, 1995, p. 116)
+
''"The Romanian hatred of Hungarians reminds us of the Croatian hatred of Serbs. Olteanu's method was to decapitate the men "by the use of axes" or impale them in front of their families"'' (Eric Markusen, David Kopf, The Holocaust and strategic bombing: genocide and total war in the twentieth century, Westview Press, 1995, str. 116)
 +
 
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
−
==References==
+
== Linki zewnętrzne ==
−
{{Reflist}}
 
  
−
==External links==
 
−
{{Commons|Székely Land}}
 
−
{{Commons|Székely fortified churches in Transylvania}}
 
 
* [https://www.youtube.com/watch?v=ozFTzRq5-1M Székely Anthem]
 
* [https://www.youtube.com/watch?v=ozFTzRq5-1M Székely Anthem]
 
* [http://szekelyfoldportal.info/ Szeklerland Portal]
 
* [http://szekelyfoldportal.info/ Szeklerland Portal]
Linia 227: Linia 398:
 
* [https://www.kezdi.info/ Kézdi.Infó Digital Community Service]
 
* [https://www.kezdi.info/ Kézdi.Infó Digital Community Service]
  
−
{{coord missing|Romania}}
+
{{SORTUJ:Seklerzy, Kraj}}
  
−
{{DEFAULTSORT:Szekely Land}}
+
[[Kategoria:Seklerzy]]
−
[[Category:Székely Land|*]]
+
[[Kategoria:Geografia Siedmiogordu]]
−
[[Category:Székely]]
+
[[Kategoria:Historyczne regiony Węgier]]
−
[[Category:Geography of Transylvania]]
+
[[Kategoria:Historia Węgier]]
−
[[Category:Historical regions of Transylvania]]
+
[[Kategoria:Historia Rumunii]]

Aktualna wersja na dzień 16:12, 16 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Szekely Land issues.svg
Székelyföld, jak określają zwolennicy autonomii na podstawie historycznych miejsc Seklerów.
Plik:Tört Székelyföld.png
Historyczna siedziba Seklerów na mapie współczesnej Rumunii
Plik:Flag of Szekely Land.svg
Flaga Ziemi Seklerów przegłosowana przez Radę Narodową Seklerów.
Plik:Coat of arms of Szekely Land.svg
Herb

Székelyföld[1][2][3] (pol. Seklerszczyzna, rum. Ținutul Secuiesc (także Secuimea); niem. Szeklerland, łac. Terra Siculorum)[4] to historyczno-etnograficzny obszar w Rumunii, zamieszkany głównie przez Seklerów. Jego centrum kulturalnym jest miasto Târgu Mureș (Marosvásárhely), największa miejscowośc w regionie.[4]

Seklerzy (lub Szeklerzy), podgrupa Węgrów[5], mieszkająca w dolinach i wzgórzach Karpat Wschodnich, odpowiadających dzisiejszym okręgom Harghita, Covasna i części okręgu Mureș w Rumunii.

Pierwotnie nazwa Székelyföld oznaczała terytoria wielu autonomicznych siedzib Seklerów w Siedmiogrodzie. Samorządne siedziby Seklerów miały własny system administracyjny[6] i istniały jako osoby prawne od średniowiecza aż do lat 70. XIX wieku. Przywileje siedzib Seklerów i Saksonów zostały zniesione, a siedziby zastąpiono komitatami w 1876 r.

Wraz z Siedmiogrodem i właściwymi wschodnimi częściami Węgier ziemia Seklerów stała się częścią Rumunii w 1920 r., zgodnie z traktatem z Trianon. W sierpniu 1940 r., w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego, ziemie północne Siedmiogrodu, w tym Székelyföld, zostały przekazane Węgrom pod auspicjami III Rzeszy. Północny Siedmiogród znalazła się pod kontrolą sił radzieckich i rumuńskich w 1944 r.[7][8] [9] i został potwierdzony jako część Rumunii przez paryskie traktaty pokojowe podpisane po II wojnie światowej w 1947 r.

Pod nazwą Magyar Autonomous Region, z Târgu-Mureș jako stolicą,[10] części Székelyföld cieszyły się pewnym poziomem autonomii między 8 września 1952 r. a 16 lutego 1968 r. Istnieją inicjatywy autonomii terytorialnej mające na celu uzyskanie samorządu dla tego regionu w Rumunii.

Geografia

Dokładne terytorium dzisiejszego Székelyföld jest kwestionowane. Granice historycznych siedzib Seklerów i współczesne podziały administracyjne Rumunii są odmienne. Według Minahan jego powierzchnia wynosi szacunkowo 16 943 km².[4] Autonomiczna propozycja Rady Narodowej Seklerów obejmuje około 13 000 km². Wielkość ta jest zbliżona do historycznej krainy Seklerów. Jednak nie zawiera regionu Aranyos. Projekt autonomii UDMR obejmuje nieco większy obszar. Obejmuje całe terytoria okregów Mureș, Harghita i Covasna.

Geografia

Według Balázsa Orbána, obszar historycznego Székelyföld wynosi 12.800 km²,[11] obszar w obecnym sensie (bez Aranyosszék) wynosi 12 450 km².[11] Zgodnie z obszarem objętym statutem autonomii (SZNT) i wykonaną przez niego mapą − która obejmuje obszary włączone do regionalizacji z 1950 r., A także obszar Maroshévíz przyłączony do okręgu Harghita w 1968 r. (Który był tylko tymczasowo Szeklerland[12]) − 12.000 km². Jego zasięg wynosi 150 kilometrów w kierunku północ-południe i 140 kilometrów w kierunku wschód-zachód (w tym Aranyosszék 200 km).

Obejmuje środkowe i południowo-wschodnie pasma Keleti-Kárpátok (Karpat Wschodnich), ich Erdélyi-medence (dorzecza międzygórskie) oraz Mezőség (kotlinę Siedmiogrodzką), w tym obrzeża Mezőség. Istniała również oddzielna część historycznego regionu Székelyföld, który znajdował się dalej u podnóża środkowych Erdélyi-középhegység (gór Siedmiogrodu), w dolnym odcinku rzeki Aranyos.

Topografia

Plik:Magas-bükk.jpg
Region źródłowy Olt znajduje się w górach Gyergyói-havasok, po stronie Magas-bükk

Znaczna część topografii Székelyföld obejmuje wewnętrzne pasma i pogórze Keleti-Kárpátok (Karpat Wschodnich). Na zachodzie znajdują się wzgórza Erdélyi-medence (basenu siedmiogrodzkiego). Góry Székelyföld to południowa część gór Kelemen, Görgény, Hargita, południowa część Beszterce, Gyergyó, Hagymás, Naskalat, Csíki, Persányi na północy część, góry: Baróti, Bodoki, Répát, zachodnia część gór Nemere, zachodnia część gór: Háromszék, Bodzaforduló i północno-zachodnia część gór Bodzai. Zachodnie pasmo (Kelemen, Görgényi, Hargita) należy do wulkanicznego pasma Karpat Wschodnich. W tych i okolicznych górach często można znaleźć ślady następstw wulkanicznych. Linia wschodnia obejmuje krystaliczne góry (Gyergyói, Hagymás, Csíki).[13][14]

Ważne szczyty górskie w Székelyföld[15]
Nazwa Wysokość (metry) Góry
Madarasi-Hargita 1801 Hargita-hegység
Nagy-Hagymás 1792 Hagymás-hegység
Mező-havas 1777 Görgényi-havasok
Lakóca 1777 Háromszéki-havasok
Csicsói-Hargita 1755 Hargita-hegység
Öcsém-tető 1706 Hagymás-hegység
Csomafalvi-Dél-hegy 1694 Görgényi-havasok
Likas 1674 Gyergyói-havasok
Kis-Széples 1665 Besztercei-havasok
Nagy Sándor-csúcs 1640 Nemere-hegység
Öreg-tető 1633 Görgényi-havasok
Egyes-kő 1608 Hagymás-hegység

Dwa główne pasma od Karpat do Székelyföld obejmą takie wielkie kotliny , takie jak kotlina Gheorgheni i kotlina Csíki. Na obszarze Háromszék, kotlina Baróti, Kászoni, Felső-Háromszék i północno-wschodniej części Brassó należą do Székelyföld. Kotliny połączone są szlakami transportowymi wzdłuż dolin rzecznych lub przełęczy.[13][14]

Klimat

Klimat jest umiarkowany, kontynentalny, górzysty w niższych partiach i ostry górski w wyższych partiach. Ze względu na stosunkowo dużą wysokość nad poziomem morza klimat jest znacznie chłodniejszy niż w większości Rumunii. Średnia roczna temperatura wynosi zwykle około 7,1 i 7,6°C[13], nieco wyższa w Mezőség (9°C) i znacznie niższa w wyższych górach (poniżej 2°C w niektórych miejscach). Średnia temperatura najzimniejszego miesiąca (stycznia) wynosi od 3 do ‒10°C, a najcieplejszego (lipca) 10–19°C. Najwyższa zmierzona temperatura wyniosła 40°C, odnotowana w Szabéd w 1952 r., a najniższa zmierzona temperatura wyniosła 38,4°C, zmierzona w Miercurea Ciuc w styczniu 1985 r.[16] i jest to dotychczasowy krajowy rekord zimna w Rumunii.[17] Zimą często dochodzi do inwersji temperatur: zimne powietrze jest uwięzione w nisko położonych obszarach, więc w dolinach i nieckach jest zimniej niż na szczytach górskich (nawet najniższe temperatury mierzono na wysokości 750 metrów).[13] Liczba godzin słonecznych to 1500-2000 rocznie. Średnie roczne opady wynoszą 500–600 mm w Mezőség oraz w kotlinach międzygórskich, w górach mogą przekraczać 1200 mm. Znaczna część opadów przypada w postaci śniegu, grubość warstwy śniegu może przekraczać 1 metr. Na najwyższych szczytach gór śnieg utrzymuje się do czerwca.[14]

Hydrografia

Plik:Lacul Rosu 091.jpg
A Gyilkos-tó

Dwie największe rzeki w regionie Székelyföld to Maros (rum. Mureş) i Olt (rum. Aluta)[11], z których obie wypływają z południowej części gór Gyergyó (rum. Gheorgheni). Inne główne rzeki: Kis-Küküllő, Nagy-Küküllő, Tatros, Feketeügy.[13]

Nie ma dużych wód stojących. Największe jeziora (Bözödújfalusi-víztározó, Zeteváralji-víztározó, Szépvízi-víztározó) zostały stworzone sztucznie. Mniejsze naturalne jeziora to między innymi Gyilkos-tó, naturalna bariera w górach Hagymás-hegység (Cebulowych), Szent Anna-tó (jezioro Św. Anny), unikalne jezioro kraterowe w jednym z kraterów gór Csomád, skazane na los sąsiedniego torfowiska Mohos. Jednocześnie należy wspomnieć o słonych jeziorach Sovata, wśród nich heliotermalne [[Medve-tó (jezioro Niedźwiedzie) powstałe na słonym krasie, które jest największym tego typu jeziorem w Europie.[18]Na terenach zalewowych Olt i Feketeügy sprzyjają powstawaniu eutroficznych torfowisk, z których najbardziej znane to łąki i kopce.

Na terenach zalewowych Olt i Feketeügy sprzyjają warunki do pojawienia się eutroficznych torfowisk, z których najbardziej znane to Szűthos i Kökösi[13].

Dzika przyroda, ochrona przyrody

Plik:Székelyföld földtani térképe 1878.JPG
Dr Ferenc Herbich: Mapa geologiczna Székelyföld (1878)
Plik:Madarasi Hargita5.JPG
Las sosnowy zimą w Hargita-hegység

Z fitogeograficznego punktu widzenia Székelyföld należy do flory Carpaticum. W zależności od wysokości można wyróżnić kilka pasów roślinności. Poniżej 500 m naturalną roślinność tworzy pas grabowo-dębowy, występuje tu także rybitwa, wiąz, lipa i jesion. Na wysokości od 500 do 1000 m n.p.m. w wyższych partiach wzgórz iw niższych partiach rozciąga się pas lasów bukowych. Powyżej 1000 m znajduje się pas lasów iglastych (jest to najwyższy poziom strefy leśnej, w większości świerkowej), który zajmuje duże powierzchnie. Wokół kotlin międzygórskich (ze względu na inwersję temperatur) i na północnych stokach gór pojawiają się bory sosnowe o wysokości nawet 600 m. W najwyższych górach (Harghita, Hagymás) można również znaleźć strefę alpejską, której typowymi roślinami są: jałowiec, borówka, krasnolud górski. Oprócz dużych stref roślinności istnieją również obszary o specjalnej roślinności (np. Wały zalewowe w pobliżu nadbrzeży).[19][20] Najgroźniejszym dobrem naturalnym Szeklerlandu jest las, który przez wiele lat był wytwarzany przez grupy interesu powiązane ze środowiskami politycznymi.[21]

Obecnie w Székelyföld znajdują się trzy parki narodowe, z których część znajduje się w okręgu Harghita, Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park (Park Narodowy Békás Gorge-Nagyhagymás]][22] i Kelemen-havasok Nemzeti Park (Park Narodowy Gór Kelemen.[23] Trzecim parkiem narodowym był Park Narodowy Csalhó, który znajdował się również na obszarach administracyjnych Csalhó i Gyergyóbékás, połączonych z okręgiem Neamț z Szeklerland w momencie regionalizacji w 1950 r.[24] Jednocześnie w Székelyföld znajduje się 47 rezerwatów przyrody (z czego 32 w Harghita, trzy w Mureş, cztery w Neamț i cztery w okręgu Covasna), w tym Jezioro Niedźwiedzie i lasy solankowe, rezerwat przyrody Rétyi Nyír, wodospad termalny Maroshévíz i rezerwat przyrody i rezerwat przyrody Sóhát i Sószöros.

Historia

Plik:Székely flag - Bugac, Kurultáj 2014 (2).JPG
Székely flag - Kurultáj, 2014

Okres starożytny

Siedmiogród zaludniły ludy trackie w pierwszej epoce żelaza. Obszar ten otrzymał duży napływ Scytów ze Wschodu w pierwszej połowie pierwszego tysiąclecia p.Ch. Celtowie pojawili się w Siedmiogrodzie w okresie La Tène (ok. IV wieku p.Ch.).

Obecność kultury Daków w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie jest udokumentowany odkryciami, takimi jak flagowy skarb Sâncrăieni (okręg Harghita) lub fortece Dacian w okręgu Covasna (Cetatea Zânelor) lub Jigodin (okręg Harghita).

Królestwo Daków pod dowództwem Decebala zostało podbite po dwóch wojnach, w 106 r. przez Cesarstwo Rzymskie pod panowaniem Trajana, który zaczął organizować nową rzymską prowincję Dacia. Południowo-wschodni Siedmiogród został włączona do prowincji Dacia Porolissensis, Dacia Apulensis i Meuse i ufortyfikowana licznymi obozami, takimi jak te w Inlăceni (Praetoria Augusta) i Sânpaul (okręg Harghita) Breţcu (Angustia) i Oltenia (okręg Covasna) lub Brâncovenşti i Călugăreni okręg Mureș).

Po upadku rzymskiej Dacji dzisiejsze terytorium Székelyföld stało się częścią królestwa Thervingi „Gutthiuda”. Migracja Hunów ze wschodu zmusiła większość plemion germańskich do opuszczenia. W nad rzeką Nedao wschodniogermańscy Gepidzi pokonali Hunów i założyli Gepidię na terytorium dzisiejszego Siedmiogrodu. Oznaczało to koniec imperium hunnickiego.

Okres średniowiecza

Plik:Napeshold.jpg
Historyczna flaga Ziemi Seklerów

Terytorium Székelyföld było częścią chanatu Awarówpotrzebne źródło. W tym okresie grupy Awarów i Słowian migrowały do Siedmiogrodu potrzebne źródło. Od około 900 do 1526 r. obszar znajdował się pod bezpośrednią kontrolą państwa węgierskiego potrzebne źródło. Seklerowie prawdopodobnie osiedlili się w Siedmiogrodzie w XII wieku w dzisiejszych komitatach: Bihar i Bihor potrzebne źródło.

Starożytne węgierskie legendy sugerują związek między Seklerami i Hunami Attyli potrzebne źródło. Pochodzenie ludu seklerskiego jest nadal przedmiotem dyskusji. Siedziby Seklerów były tradycyjnymi samorządowymi jednostkami terytorialnymi Siedmiogrodu Seklerów w czasach średniowiecznych potrzebne źródło. (Sasowie byli również zorganizowani w siedzibach.) Ich siedziby nie były częścią tradycyjnego węgierskiego systemu komitatów, a ich mieszkańcy cieszyli się większym zakresem wolności (szczególnie do XVIII wieku) niż mieszkańcy komitatów potrzebne źródło.

Od XII i XIII wieku Székelyföld cieszyła się znaczną, ale zróżnicowaną autonomią, najpierw jako część Królestwa Węgier, a następnie w obrębie Księstwa Siedmiogrodu potrzebne źródło. Autonomia była w dużej mierze zasługą służby wojskowej, którą Seklerzy pełnili do początku XVIII wieku potrzebne źródło. Średniowieczna Kraina Seklerów była sojuszem siedmiu autonomicznych siedzib: w Udvarhely, Csík, Maros, Sepsi, Kézdi, Orbai i Aranyos. Liczba miejsc później spadła do pięciu, gdy miejsca Sepsi, Kézdi i Orbai zostały zjednoczone w jednej jednostce terytorialnej zwanej Háromszék (dosłownie Trzy miejsca) potrzebne źródło.

Główną siedzibą była siedziba Udvarhely, która była również nazywana siedzibą główną (łac. Capitalis Sedes)[25] W Székelyudvarhely (Odorheiu Secuiesc) odbyło się wiele krajowych zgromadzeń Székelys[26] Znanym wyjątkiem jest zgromadzenie 1554, które odbyło się miejsce w Marosvásárhely (Târgu Mureș).[27]

Czasy nowożytne

Z powodu podboju osmańskiego Siedmiogród stał się częściowo niezależnym państwem. Od końca XVII wieku Siedmiogród stał się częścią monarchii Habsburgów (później Imperium Austriackiego) i był zarządzany przez gubernatorów cesarskich[28]. W 1867 r., w wyniku kompromisu austro-węgierskiego, Siedmiogród stała się integralną częścią odnowionego Królestwa Węgier, w obrębie Austro-Węgier.

W 1876 r. ogólna reforma administracyjna zniosła wszystkie autonomiczne obszary Królestwa Węgier i stworzyła jednolity system komitataów. W rezultacie autonomia Székelyföld również dobiegła końca. Na jego miejscu utworzono cztery komitaty: Udvarhely, Háromszék, Csík i Maros-Torda. (Uprzednio tylko połowa terytorium Maros-Torda do Székelyföld). Odosobniony Aranyosszék stał się okręgiem komitatu Torda-Aranyos.

W grudniu 1918 r., Po pierwszej wojnie światowej, rumuńscy delegaci z całej Transylwanii głosowali za przyłączeniem się do Królestwa Rumunii. W Székelyudvarhely podjęto próbę założenia „Republiki Székely” w dniu 9 stycznia 1919 r .; jednak jego utworzenie nie powiodło się[29] W 1920 r., Na mocy traktatu z Trianon, Siedmiogród wraz z innymi terytoriami został oficjalnie oddany Królestwu Rumunii. Język rumuński oficjalnie zastąpił węgierski w kraju Seklerów, ale granice powiatu Seklerów zostały zachowane, a okręgi Seklerów mogły wybrać urzędników na szczeblu lokalnym i zachować edukację w języku węgierskim.

Po 1930 r. władze rumuńskie rozpoczęły rumunizację węgierskiej ludności seklerskiej.[30] Represjonowano obecność mniejszości w życiu politycznym[31]. Wybór Węgrów był konsekwentnie unieważniany.[31] Nazwy miejscowości zostały poddane rumunizacji[31]. Języki mniejszości zostały usunięte z oficjalnego życia, a lokalnymi władzami kierowali głównie wyznaczeni Rumuni etniczni[31].

W 1940 r., w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego, północny Siedmiogród ponownie stała się częścią Węgier; terytorium to obejmowało większość historycznych obszarów Seklerów. Władze węgierskie następnie przywróciły strukturę sprzed Trianonu z niewielkimi modyfikacjami.potrzebne cytowanie

Antysemickie prawa Iona Gigurtu, rumuńska wersja praw norymberskich, zostały zastąpione węgierskimi. Żydzi z ziemi Seklerów byli szczególnie surowo traktowani. Osobom tym zweryfikowano status obywatelstwa, przy czym wielu z nich zostało zatrzymanych. W Csíkszereda (Miercurea Ciuc) dziesiątki rodzin zostały zgrupowani i wydaleni. Mężczyzn w okolicy wcielono do batalionów pracy przymusowej[32]. Na przykład 1200 Żydów z Marosvásárhely (Târgu Mureș) zostało pobranych w latach 1941–1944; ponad połowa zmarła na ziemiach współczesnej Ukrainy, Polski i Węgier.[32]

Jednak pomimo dyskryminacji i wielu ofiar większość społeczności żyła we względnym bezpieczeństwie aż do okupacji Węgier przez nazistowskie Niemcy w marcu 1944 r. 28 kwietnia 1944 r. odbyła się konferencja poświęcona koncentracji Żydów w Székelyföld; obejmowała komitaty: Csík, Háromszék, Maros-Torda i Udvarhely. Żydzi z okolicy zostali zgromadzeni w Szászrégen (Reghin), Sepsiszentgyörgy (Sfântu Gheorghe) i Marosvásárhely. Obławy rozpoczęły się 3 maja 1944 r. i zakończyły się w ciągu tygodnia. Władze węgierskie aktywnie uczestniczyły w zbrodniach nazistów. Żydzi zgromadzeni w Sepsiszentgyörgy zostali później wysłani do Szászrégen, skąd 4 czerwca 1944 r. 3149 wsadzono do pociągu jadącego do obozu koncentracyjnego Auschwitz. Trzy transporty opuściły Marosvásáhely do Auschwitz: 27 maja, 30 maja i 8 czerwca 1944 r .; razem wywieziono 7549 Żydów.[32]

Po unieważnieniu drugiego arbitrażu wiedeńskiego

12 września 1944 r. drugi arbitraż wiedeński została unieważniona przez Komisję Aliancką na mocy porozumienia o zawieszeniu broni z Rumunią, a siły rumuńsko-radzieckie zajęły ten obszar jesienią 1944 r.; administracja rumuńska została jednak wydalona z tych terytoriów w październiku z powodu działalności rumuńskich grup paramilitarnych utworzonych na tym obszarze w celu zemsty za okrucieństwa popełnione przez Węgrów wobec Rumunów podczas rządów Węgier w północnym Siedmiogrodzie.[33][34] Na przykład tak zwani Strażnicy Iuliu Maniu terroryzowali wioski Seklerów, zabili miejscowych Węgrów toporem i siekierką[35] i prowadzili obóz zagłady w Feldioara.[36][37][38] Ta grupa paramilitarna została opisana przez Sowietów jako „grupa terrorystyczno-szowinistycznych przestępców”. ZSRR pozwolił władzom rumuńskim wrócić na te tereny w marcu 1945 r.[33], a traktaty pokojowe z Paryża oficjalnie zwróciły północny Siedmiogród do Rumunii.

Po powrocie północnego Siedmiogrodu do Rumunii po II wojnie światowej w 1952 r. utworzono Region Madziarski pod naciskiem Sowietów[39][40], który obejmował większość ziemi zamieszkałej przez Seklerów. W 1960 r. region został przemianowany na region autonomiczny Mureș-Magyar. Został zniesiony w 1968 r., gdy Rumunia po reformie administracyjnej wróciła do tradycyjnego lokalnego systemu administracyjnego opartego na powiatach. Z grubsza mówiąc, współczesny powiat Harghita obejmuje dawne Udvarhely i Csík, drugi to Gyergyószék; Powiat Covasna obejmuje mniej więcej terytorium byłego Háromszéka; a to, co kiedyś było Maros-Torda, jest w większości częścią dzisiejszego powiatu Mureş. Dawny Aranyosszék jest dziś podzielony między powiaty: Cluj i Alba.

Nicolae Ceaușescu doszedł do władzy w 1965 r. Przez następne kilkadziesiąt lat, z powodu wysiłków rumunizacyjnych, duża liczba ilu etnicznych Rumunów osiedliło się w Ziemi Székely.Seklerscy Węgrzy, którzy posiadali stopnie naukowe, zostali przesiedleni[41] .

Po upadku komunizmu wielu wielu miało nadzieję, że dawny region autonomiczny Wegrów, zniesiony przez reżim Nicolae Ceauşescu, wkrótce zostanie przywrócony. Tak się nie stało; istnieją jednak inicjatywy autonomiczne Seklerów[42] [43] oraz czynione są dalsze wysiłki organizacji Seklerów w celu osiągnięcia wyższego poziomu samorządu w kraju Seklerów w Rumunii.

2 lutego 2009 r. Rumuński prezydent Traian Băsescu spotkał się w Budapeszcie z prezydentem Węgier László Sólyomem i omówił kwestie praw mniejszości i autonomii regionalnej. Băsescu stwierdził wówczas, że „mniejszości węgierskiej nigdy nie zostanie przyznana autonomia terytorialna”.[44]

W 2014 r. Demokratyczny Związek Węgrów w Rumunii (UDMR) i Węgierska Partia Obywatelska miały wspólną propozycję autonomii dla Székelyföld, lecz i Rada Narodowa Seklerów również miała własne sugestie.

W 2016 roku Hans G. Klemm, ambasador Stanów Zjednoczonych w Rumunii, wraz z innymi lokalnymi urzędnikami, został pokazany z flagą Seklerów podczas jego wizyty w Székelyföld. Zdjęcie zostało opublikowane przez burmistrza Sfântu Gheorghe na Facebooku. Reakcje polityków w Bukareszcie były burzliwe. W odpowiedzi Klemm potwierdził, że jedynymi dwiema flagami, które są dla niego ważne, jako dyplomata, są flagi USA i Rumunii.[45][46][47]

  • Tradycyjna kraina Seklerów (XIX wiek)

  • Hungarian autonomous province02.png

    Węgierskie autonomiczne prowincje w czasach komunizmu

  • Szekelyfold.svg

    Dzisiejsze powiaty Harghita, Covasna i Mureș w Rumunii

Kwestie konstytucyjne

Plik:Székely Counties(hun).png
Székelyföld (bez Aranyosszék) z obecnymi granicami powiatu (2014)

Artykuł 1 rumuńskiej konstytucji definiuje kraj jako „suwerenne, niezależne, jednolite i niepodzielne państwo narodowe”. Często dyskutowana przez kogo kwestia różnorodności etnicznej, w tym autonomii kraju Seklerów, byłaby niezgodna z konstytucją.

Najwyższa Rada Obrony Narodowej Rumunii oświadczyła, że autonomia tak zwanej Ziemi Seklerów (Székelyföld) będzie niezgodna z konstytucją[48].

Ludność

W 2002 r. szacowany skład etniczny Székelyföld (powiaty Mureș, Covasna i Harghita) składał się z Węgrów (61%), Rumunów (33%), Niemców (3%) i Romów (3%)[4]. Obszar ten stanowi węgierską enklawę etniczną we współczesnej Rumunii.[1][49]

Populacja historycznej Székelyföld (według spisu z 2002 roku) wynosi 809 000, z czego 612 043 to Węgrzy, co stanowi 75,65% ogółu.[50] Węgrzy stanowią 59% populacji powiatów: Harghita, Covasna i Mureș. Odsetek Węgrów jest wyższy w Harghita i Covasna (odpowiednio 84,8% i 73,58%), a niższy w okręgu Mureș, przy czym nie wszystkie mieszczą się w regionie tradycyjnym (37,82%).

Według oficjalnego spisu z 2011 roku 609 033 Węgrów (56,8%) mieszka w powiatach Covasna, Harghita i Mureș (z ogólnej liczby 1 071 890 mieszkańców). W powiecie Mureș Rumuni są najliczniejsi (52,6%), podczas gdy w powiatach Covasna i Harghita Węgrzy stanowią większość (71,6% i 82,9%)[51]. Spis powszechny z 2011 r. W porównaniu z danymi z poprzedniego spisu ludności (2002 r.) Pokazuje również, że rumuński stosunek etniczny w Székelyföld spada (z powodu emigracji)[52].

Târgu Mureș jest domem dla największej społeczności Węgrów w Rumunii (57 532 w 2011 r.), Ale samo miasto ma większość rumuńską (66 943 z 127 849 mieszkańców).[53]

Ważnymi ośrodkami Ziemi Székely są Târgu-Mureş (Marosvásárhely), Miercurea Ciuc (Csíkszereda), Sfântu Gheorghe (Sepsiszentgyörgy) i Odorheiu Secuiesc (Székelyudvarhely).

Publiczna administracja

Dzisiaj Székelyföld znajduje się w Hargita, Kovászna i Maros, oraz w mniejszym stopniu w okręgach Bákó, Brassó i Neamț. Aranyosszék, który należy do tego historycznego regionu, znajduje się w okręgach Kolozs i Fehér megye.

W dzisiejszym sensie Székelyföld ma 18 miast - z których siedem to gminy (miasta podlegające jurysdykcji) - oraz 134 gminy i części ich osad. [54][55]

Według okręgów:

Hrabstwo Miasto W tym gminne Wioska (środek)

Szablon:Kép

Bákó 0 0 1
Brassó 0 0 3
Hargita 9 4 58
Kovászna 4 2 37
Neamț 0 0 3
Maros 5 1 32

Według dawnych lokacji:

Lokacja Miasto W tym gminne Wioska (środek)

Szablon:Kép

Bardóc-Miklósvár 1 0 8
Csík 3 1 23
Gyergyó 3 2 16
Kézdi 1 1 11
Maros 5 1 32
Orbai 1 0 6
Sepsi 1 1 15
Udvarhely 3 1 23

Miasta

   Lokalizacja Populacja Węgrzy populacja Pierwsza pisemna wzmianka Wysokość
2002[56] 2011[57] 2002[56] 2011[57]
1 Marosvásárhely * 150041 134290 70108 (46,73%) 57532 (42,81%) 1323 332 m
2 Sepsiszentgyörgy * 61543 56006 46113 (74,93%) 41233 (73,62%) 1332 555 m
3 Csíkszereda * 42029 38966 34359 (81,75%) 30607 (78,55%) 1558 662 m
4 Székelyudvarhely * 36948 34257 35357 (95,69%) 31665 (92,43%) 1333 477 m
5 Kézdivásárhely * 20488 18491 18633 (90,95%) 16292 (88,11%) 1407 565 m
6 Gyergyószentmiklós * 20018 18377 17524 (87,54%) 15388 (83,74%) 1332 810 m
7 Maroshévíz * 15880 13929 4039 (25,43%) 3080 (22,11%) 1567 650 m
8 Szováta 11614 10385 10465 (90,11%) 9104 (87,66%) 1578 502 m
9 Kovászna 11369 10114 7539 (66,31%) 6354 (62,821%) 1548 560 m
10 Székelykeresztúr 9672 9650 9201 (95,13%) 8923 (92,48%) 1333 393 m
11 Barót 9670 8672 9271 (95,87%) 8129 (93,74%) 1224 480 m
12 Balánbánya 7902 6115 2703 (34,21%) 2092 (34,21%) 1850 865 m
13 Szentegyháza 7042 6898 6960 (98,84%) 6704 (97,19%) 1406 860 m
14 Nyárádtő 6554 6945 599 (9,14%) 580 (8,35%) 1264 305 m
15 Nyárádszereda 5824 5554 4890 (83,96%) 4452 (80,16%) 1493 365 m
16 Erdőszentgyörgy 5492 5166 4149 (75,55%) 3808 (73,71%) 1333 355 m
17 Borszék 2864 2585 2240 (78,21%) 1972 (76,29%) 1594 875 m
18 Tusnádfürdő 1728 1641 1615 (93,46%) 1463 (89,15%) 1842 650 m

*Municípiumok

Marosvásárhely (rum. Târgu Mureş) widziany z północnego zachodu
Marosvásárhely (rum. Târgu Mureş) widziany z północnego zachodu

Galeria

  • Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 1992 roku, pokazująca obszary z przewagą Węgier

  • Szekely03.png

    Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 2002 roku, pokazująca obszary z przewagą Węgier

  • Szekely04.png

    Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 2011 r., Pokazująca obszary z przewagą Węgier

Atrakcje turystyczne

Plik:Nagyajtai unitarius templom.JPG
Ufortyfikowany kościół Aita Mare

Galeria zdjęć

  • Szent István kápolna Kézdiszentlélek.jpg

    Kaplica św. Stefana w Sânzieni/Kézdiszentlélek, pierwotnie zbudowana w XII wieku

  • Castelul Lazar, Lazarea.jpg

    Zamek Lázár Castle

  • Hídvégi Mikó Ferenc - 2013.06.19 (2).JPG

    Zamek Mikó

  • Korond.jpg

    Sklep z ceramiką w Corund/Korond

  • Góry otaczające Czerwone Jezioro

  • Târgu Secuiesc/Kézdivásárhely, miasto w kraju Seklerów

  • Szeklergaterem.jpg

    Typowa brama Seklerów w Remetea/Gyergyóremete

  • Decorated woden artefact from Seklerland.jpg

    Zdobione drewniane seklerskie narzędzie tkackie

  • Kürtőskalács.jpg

    Kürtőskalács, lokalny przysmak

  • Sovata 2.jpg

    Słone jezioro w miejscowości Sovata/Szováta

  • Rzeźba Árona Gábora w Bretcu/Bereck

  • Kőrösi Csoma Sándor szobra Kovásznán.jpg

    Pomnik Aleksandra Csomy de Kőrösa w Covasna/Kovászna

  • Puchar ofiarny – dar rodziny Sándora Csíkszentmihályiego

  • Székely flag (1).JPG

    Flaga Seklerów unosząca się nad budynkiem węgierskiego parlamentu w Budapeszcie

  • Demonstracja w Budapeszcie z okazji Święta Narodowego Seklerów

Zobacz także

Uwaga

"The Romanian hatred of Hungarians reminds us of the Croatian hatred of Serbs. Olteanu's method was to decapitate the men "by the use of axes" or impale them in front of their families" (Eric Markusen, David Kopf, The Holocaust and strategic bombing: genocide and total war in the twentieth century, Westview Press, 1995, str. 116)

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Béla Tomka, A Social History of Twentieth-Century Europe, Routledge, 2013, str. 411
  2. ↑ "Symbol of a Struggle". The New York Times. 6 lutego 2013. [dostęp:2015-10-21].
  3. ↑ George Schöpflin, Nations, Identity, Power: The New Politics of Europe, C. Hurst & Co. Publishers, 2000,strp. 404
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 James Minahan, Encyclopedia of the stateless nations. 4. S - Z, Greenwood Publishing Group, 2002, p. 1810
  5. ↑ Ramet, Sabrina P. (1992). Protestantism and politics in eastern Europe and Russia: the communist and postcommunist eras. 3. Duke University Press. str. 160. ISBN 9780822312413. "...the Szekler community, now regarded as a subgroup of the Hungarian people."
  6. ↑ Józsa Hévizi, Thomas J. DeKornfeld, Autonomies in Hungary and Europe: a comparative study, Corvinus Society, 2005, str. 195
  7. ↑ Kurti, Laszlo (2001). The Remote Borderland. State University of New York Press. str. 33.
  8. ↑ Hall, Richard C. (2014). War in the Balkans. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, LLC. str. 249.
  9. ↑ The Avalon Project : The Armistice Agreement with Rumania; September 12, 1944. avalon.law.yale.edu
  10. ↑ [1]
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Vofkori László: Székelyföld útikönyve (htm). vjrktf.hu. [dostęp:2014-01-12].
  12. ↑ Orbán Balázs: Székelyföld leírása – Átrándulás Gyergyó-Topliczára (html). Magyar Elektronikus Könyvtár (MEK). [dostęp:2014-03-09].
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 Kovászna Megye Tanácsa: Háromszék földrajza (html). Kovászna Megye Tanácsa. [dostęp:2014-01-15].
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Hargita megye: Földrajzi leírás (html). Hargita Megye Tanácsa. [dostęp:2014-01-15].
  15. ↑ A Rekettyés-csúcs, Hargita megyében van, a jelenlegi értelemben vett Székelyföld területén, de nem tartozott a történelmi Székelyföldhöz.
  16. ↑ Újra az idei tél leghidegebb hőmérséklete Csíkszeredában (html). szekelyhon.ro, 26 stycznia 2011. [dostęp:2014-01-15].
  17. ↑ Bodzafordulón volt a leghidegebb (html). 3szek.ro, 10 stycznia 2013. [dostęp:2014-01-15].
  18. ↑ Szováta Város Önkormányzata: Általános bemutató (php). Szováta Város Önkormányzata. [dostęp:2014-01-16].
  19. ↑ Szováta Város Önkormányzata: Általános bemutató (php). Szováta Város Önkormányzata. [dostep:2014-01-16].
  20. ↑ Botanikai rezervációk a Csomád-Büdös hegycsoportban (I. rész) A Mohos tőzegláp (html). erdelyigyopar.ro. Zarchiwizowano 16 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-16].
  21. ↑ Erdőirtás Romániában (php). greenfo.hu, 19 maja 2006. [dostęp:2014-01-12].
  22. ↑ A Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park honlapja (php). A Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park. Zarchiwizowano 14 wrzesnia 2008. [dostęp:2014-01-12].
  23. ↑ Parcul Național Călimani (po rumuńsku) (php). Parcul Național Călimani. Zarchiwizowano 12 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-12].
  24. ↑ Parcul Național Cealhău (po rumuńsku) (html). Parcul Național Cealhău. [dostęp:2014-01-12].
  25. ↑ Voievodatul Transilvaniei. [dostęp:2015-08-10].
  26. ↑ ""capitalis sedes" - Cutare Google". [dostęp:2015-08-10].
  27. ↑ http://mek.oszk.hu/03100/03187/03187.pdf
  28. ↑ Transylvania. Encyclopædia Britannica. [dostęp:2008-06-26].
  29. ↑ BÉLA KÖPECZI, HISTORY OF TRANSYLVANIA, Volume III. From 1830 to 1919, Atlantic Research and Publications, Inc., 2001-2002, str. 784
  30. ↑ Sándor Bíró, The Nationalities Problem in Transylvania, 1867-1940: A Social History of the Romanian Minority Under Hungarian Rule, 1867-1918 and of the Hungarian Minority Under Romanian Rule, 1918-1940, Social Science Monographs, 1992, str. 486.
  31. ↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 Michael Mandelbaum, The New European Diasporas: National Minorities and Conflict in Eastern Europe, Council on Foreign Relations Press, 2000, str. 33
  32. ↑ 32,0 32,1 32,2 "The Holocaust in Northern Transylvania", część raportu końcowego Międzynarodowej Komisji ds. Holokaustu w Rumunii, na stronie Yad Vashem
  33. ↑ 33,0 33,1 Rogers Brubaker, Nationalist Politics and Everyday Ethnicity in a Transylvanian Town, Princeton University Press, 2006, str. 80
  34. ↑ Holly Case (5 maja 2009). Between States: The Transylvanian Question and the European Idea during World War II. Stanford University Press. str. 285–. ISBN 978-0-8047-8755-0.
  35. ↑ "Symbol of a Struggle". The New York Times. 6 lutego 2013. [dostęp:2015-10-21].
  36. ↑ FBIS Daily Report: East Europe, Issues 159-169, Issues 159-169, The Service, 1988, str. 6
  37. ↑ The New Hungarian Quarterly, Volumes 31-32, Corvina Press, 1990, str. 34
  38. ↑ "Magyar civilek internálása 1944 őszén Romániában, Hungarian Civilians’ Relocation in the Autumn of 1944 in Romania. The Death Camp from Feldioara in the Collective Memory)", Hungarians from Transylvania in Soviet Captivity between 1945 and 1953 – Lectures, Exhibitions at Sapientia University –
  39. ↑ Nicolae Edroiu, Vasile Pușcaș, The Hungarians of Romania, Fundaţia Culturalǎ Românǎ, 1996, str. 27
  40. ↑ Plural Societies, Volume 18, Foundation for the Study of Plural Societies., 1988, str. 71
  41. ↑ Ingrid Piller, Linguistic Diversity and Social Justice: An Introduction to Applied Sociolinguistics, Oxford University Press, 2016, str. 101
  42. ↑ Kulish, Nicholas (2008-04-07). "Kosovo's Actions Hearten a Hungarian Enclave". The New York Times. [dostęp:2008-04-08].
  43. ↑ Manifesto of the Szekely Assembly
  44. ↑ World protests back Székely autonomy. Archiwizowane z oryginału 17 kwietnia 2015.
  45. ↑ "Romania: US Ambassador in Minority Group Flag Controversy". abcnews. 14 września 2016. [dostęp:2016-09-19] 19 September 2016.
  46. ↑ http://www.nineoclock.ro/new-reactions-in-row-over-photo-showing-american-ambassador-holding-szekely-flag-we-were-not-dishonest-with-ambassador-u-s-ambassador-says-sfantu-gheorghe-mayor/
  47. ↑ AGERPRES: US Embassy: Klemm ambassador to all of Romania; MAE: Visiting diplomats need to consider... www.agerpres.ro
  48. ↑ Proiectul de autonomie a "Ţinutului secuiesc" - iniţiativă separatistă sau un pas pe calea unei reale autonomii locale. BBC . BBC. (Hozzáférés: 8 May 2016)
  49. ↑ Sherrill Stroschein, Ethnic Struggle, Coexistence, and Democratization in Eastern Europe, Cambridge University Press, 2012, str. 210 Cited: "Székely, a Hungarian sub-group that is concentrated in the mountainous Hungarian enclave"
  50. ↑ Zsolt Árus. "The szeklers and their struggle for autonomy - SZNC - Szekler National Council". Zarchiwizowano z originału 16 kwietnia 2013. [dostęp:2015-08-10].
  51. ↑ Rezultatele recensământului din 2011
  52. ↑ Horváth István, Tonk Márton, Minority politics within the Europe of regions, Editura ISPMN, 2014, str. 205
  53. ↑ COMUNICAT DE PRESĂ 24 august 2012 privind rezultatele preliminare ale Recensământului Populaţiei şi al Locuinţelor – 2011 în judeţul Mureş (PDF) (Raport) (po rumuńsku). National Institute of Statistics (Romania). 2012-08-24. str. 14. [dostęp:2015-04-04].
  54. ↑ Populația stabilă pe sexe și grupe de vârstă – județe, municipii, orașe, comune (po rumuńsku) (xls). Institutul natțonal de Statistică. [dostęp:2014-01-12].
  55. ↑ Székelyföld Autonómia Statútuma, 1-es számú függelék (pdf). sznt.ro. Zarchiwizowano 11 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-11].
  56. ↑ 56,0 56,1 Varga E. Árpád: Erdély etnikai és felekezeti statisztikája, Dane ze spisu powszechnego między 1850 a 2002 rokiem
  57. ↑ 57,0 57,1 Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune (po rumuńsku) (xls). Institutul natțonal de Statistică. [dostep:2014-01-12].

Linki zewnętrzne
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Székelyföld&oldid=52596”