Borsod: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 2 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 20: | Linia 20: | ||
{{Komitaty króla Stefana I}} | {{Komitaty króla Stefana I}} | ||
| − | [[Plik:Borsod_county_map.jpg|thumb|left|Mapa terenu komitatu Borsod]] | + | [[Plik:Borsod_county_map.jpg|thumb|left|600px|Mapa terenu komitatu Borsod]] |
'''Borsod''' (niem. ''Borschod'', łac. ''Borsodiensis''), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po [[Trianon|traktacie pokojowym z Trianon]] z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 [[Borsod]], [[Gömör]] i [[Kishont]] stało się częścią komitatu [[Borsod-Gömör]] w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] od lat 50. XX wieku. | '''Borsod''' (niem. ''Borschod'', łac. ''Borsodiensis''), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po [[Trianon|traktacie pokojowym z Trianon]] z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 [[Borsod]], [[Gömör]] i [[Kishont]] stało się częścią komitatu [[Borsod-Gömör]] w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] od lat 50. XX wieku. | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
== Historia == | == Historia == | ||
| − | Komitat został założony przez [[I. István|Stefana I]] w czasie tworzenia państwa i organizacji królewskiego systemu hrabstwa, prawdopodobnie na ziemiach klanu Örsúr.<ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref> | + | Komitat został założony przez [[I. István|Stefana I]] w czasie tworzenia państwa i organizacji królewskiego systemu hrabstwa, prawdopodobnie na ziemiach klanu [[Örsúr]].<ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref> |
Jego centrum był zamek [Borsodi földvár Borsod], który podobnie jak większość miast zbudowanych przed najazdem Tatarów, był ziemnym [https://pl.wikipedia.org/wiki/Grodzisko_(archeologia) grodziskiem], połozonym w pobliżu dzisiejszej [[Edelény]]. Zamek został prawdopodobnie nazwany na cześć swojego pierwszego ''[[ispán]]a'', Borsa, który żył w czasach księcia [[Géza magyar fejedelem|Gejzy]] lub króla Stefana. | Jego centrum był zamek [Borsodi földvár Borsod], który podobnie jak większość miast zbudowanych przed najazdem Tatarów, był ziemnym [https://pl.wikipedia.org/wiki/Grodzisko_(archeologia) grodziskiem], połozonym w pobliżu dzisiejszej [[Edelény]]. Zamek został prawdopodobnie nazwany na cześć swojego pierwszego ''[[ispán]]a'', Borsa, który żył w czasach księcia [[Géza magyar fejedelem|Gejzy]] lub króla Stefana. | ||
| − | Sąsiedni | + | Sąsiedni komitat [[Torna]] powstał na początku XIV wieku; granice [[Borsod]]u osiągnęły stan, który pozostawał mniej więcej niezmieniony przez sześćset lat. Sądząc po nazwach miejscowości, większość mieszkańców stanowili Węgrzy; później osiedliły się również inne grupy etniczne: np. pod koniec X wieku i na początku XI wieku [[Pieczyngowie]] (węg. ''besenyők''), co można odnaleźć w nazwach miejscowości, na przykład [[Szirmabesenyő]] i [[Ózd]]. |
| − | + | Parafie komitatu od samego początku należały do [[Biskup Eger|biskupstwa egerskiego]]. Na tym terenie powstało kilka klasztorów, na przykład klan [[Aba]] w XI wieku założył klaszto w [[Százd]], królowa w XII wieku − w Boldván, klan [[Örsúr]] − w Kács, klan [[Miskolc]] − w Tapolca, biskup Eger − w Bélháromkút (po 1232). | |
| − | + | [[Plik:Diosgyor castle.jpg|thumb|left|Zamek [[Diósgyőr]] (zbudowany w drugiej połowie XIII wieku)]] | |
| − | + | [[Muhi|Bitwa pod Muhi]], która zapoczątkowała najazd Tatarów, rozegrała się na terenie komitatu, obok istniejącej do dziś wioski Muhi, 11 kwietnia 1241 r. Podczas dwuletniej inwazji 16 z 69 osad komitatu zostało całkowicie zniszczonych. | |
| − | + | W 1248 roku, gdy [[IV. Béla|Bela IV]] zlecił budowę kamiennych zamków, kilka nowych zostało zbudowanych w komitacie Borsod ([[Cserépvár]], [[Csorbakő vára|Csorbakő]], [[Dédesi vár|Dédes]], [[Diósgyőri vár|Diósgyőr]], [[Szendrő (Magyarország)|Szendrő]], [[Éleskővár|Éleskő]]), większość z nich na miejscu dawnych, zniszczonych zamków ziemnych. Klasztor Boldva został zniszczony podczas drugiego najazdu Tatarów w 1285 roku. | |
| − | [[ | ||
| − | + | Według papieskiej dziesięciny z 1332–1335 w komitacie było 91 parafii i ok. 240 wsi. Przed bitwą pod Mohaczem w 1526 r. w komitacie było 13 zamków, 13 miasteczek targowych (w tym Miskolc i Mezőkövesd) oraz 250 wiosek, które były własnością różnych właścicieli ziemskich (w tym diecezji i kilku klasztorów). Naczelnym władcą komitatu był ''[[főispán]]'' zamku lub kapitan zamku Diósgyőr. | |
| − | + | W 1566 roku Turcy zajęli czasowo zamki Dédes i Diósgyőr, a krótko po bitwie pod [[mezőkeresztesi csata|Mezőzteresztes]] (26-28 października 1596) Miszkolc. W latach 1613-1660 stolicą komitatu była strategicznie ważna twierdza graniczna i miasto targowe Szendrő. Część komitatu pozostawała pod panowaniem tureckim do 1687 roku. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | W 1566 roku Turcy zajęli czasowo zamki Dédes i Diósgyőr, a krótko po bitwie pod Mezőzteresztes (26-28 października 1596) Miszkolc. W latach 1613-1660 | ||
| − | |||
| − | |||
| | | | ||
Aktualna wersja na dzień 11:00, 15 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Borsod (niem. Borschod, łac. Borsodiensis), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po traktacie pokojowym z Trianon z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 Borsod, Gömör i Kishont stało się częścią komitatu Borsod-Gömör w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu Borsod-Abaúj-Zemplén od lat 50. XX wieku. HistoriaKomitat został założony przez Stefana I w czasie tworzenia państwa i organizacji królewskiego systemu hrabstwa, prawdopodobnie na ziemiach klanu Örsúr.[1] Jego centrum był zamek [Borsodi földvár Borsod], który podobnie jak większość miast zbudowanych przed najazdem Tatarów, był ziemnym grodziskiem, połozonym w pobliżu dzisiejszej Edelény. Zamek został prawdopodobnie nazwany na cześć swojego pierwszego ispána, Borsa, który żył w czasach księcia Gejzy lub króla Stefana. Sąsiedni komitat Torna powstał na początku XIV wieku; granice Borsodu osiągnęły stan, który pozostawał mniej więcej niezmieniony przez sześćset lat. Sądząc po nazwach miejscowości, większość mieszkańców stanowili Węgrzy; później osiedliły się również inne grupy etniczne: np. pod koniec X wieku i na początku XI wieku Pieczyngowie (węg. besenyők), co można odnaleźć w nazwach miejscowości, na przykład Szirmabesenyő i Ózd. Parafie komitatu od samego początku należały do biskupstwa egerskiego. Na tym terenie powstało kilka klasztorów, na przykład klan Aba w XI wieku założył klaszto w Százd, królowa w XII wieku − w Boldván, klan Örsúr − w Kács, klan Miskolc − w Tapolca, biskup Eger − w Bélháromkút (po 1232).  Zamek Diósgyőr (zbudowany w drugiej połowie XIII wieku) Bitwa pod Muhi, która zapoczątkowała najazd Tatarów, rozegrała się na terenie komitatu, obok istniejącej do dziś wioski Muhi, 11 kwietnia 1241 r. Podczas dwuletniej inwazji 16 z 69 osad komitatu zostało całkowicie zniszczonych. W 1248 roku, gdy Bela IV zlecił budowę kamiennych zamków, kilka nowych zostało zbudowanych w komitacie Borsod (Cserépvár, Csorbakő, Dédes, Diósgyőr, Szendrő, Éleskő), większość z nich na miejscu dawnych, zniszczonych zamków ziemnych. Klasztor Boldva został zniszczony podczas drugiego najazdu Tatarów w 1285 roku. Według papieskiej dziesięciny z 1332–1335 w komitacie było 91 parafii i ok. 240 wsi. Przed bitwą pod Mohaczem w 1526 r. w komitacie było 13 zamków, 13 miasteczek targowych (w tym Miskolc i Mezőkövesd) oraz 250 wiosek, które były własnością różnych właścicieli ziemskich (w tym diecezji i kilku klasztorów). Naczelnym władcą komitatu był főispán zamku lub kapitan zamku Diósgyőr. W 1566 roku Turcy zajęli czasowo zamki Dédes i Diósgyőr, a krótko po bitwie pod Mezőzteresztes (26-28 października 1596) Miszkolc. W latach 1613-1660 stolicą komitatu była strategicznie ważna twierdza graniczna i miasto targowe Szendrő. Część komitatu pozostawała pod panowaniem tureckim do 1687 roku. |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg){kind=small}
.svg)
Przypisy
- ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
