Csák János

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Koniuszy królewski (1290) Następca: Borsa Jakab „Kopasz” Szécs II. Mikó Poprzednik: Koniuszy królewski (1297) Następca: Csák Mate ?? Rátót Kakas Poprzednik: Sędzia królewski (1311-1314) Następca: Csák III. Ugrin Vacant Title last held by Ákos István Hermán Lampert Csák János († przed 1324), węgierski baron, koniuszy królewski w 1290 roku. Po wyginięciu dynastii Árpádów początkowo poparł pretendenta Wacława, ale później przyłączył się do zwolenników Karola I. Został sędzią królewskim w 1311 roku, kładąc kres ponad dziesięcioletniemu wakatowi. Zdradził króla Karola i dołączył do swojego dalekiego krewnego, zbuntowanego oligarchy Mateusza Csáka w 1314 roku. John from the kindred Csák (; died before 1324) was a Hungarian baron at the turn of the 13th and 14th centuries. He served as Master of the horse in the 1290s. Following the extinction of the Árpád dynasty, he initially supported pretender Wenceslaus, but later joined the allegiance of Charles I. He was made Judge royal in 1311, putting end to a more than ten years of vacancy. He betrayed the King and joined his distant relative, the rebellious oligarch Matthew Csák in 1314. Wczesna kariera János urodził się w gałęzi Újlak (Ilok) potężnego klanu Csák. Jego ojcem był Csák, o którym wspominają współczesne akta w okresie od 1240 do 1274 roku. János nie miał znanych potomków. [1] John was born into the Újlak (Ilok) branch of the extended and powerful gens (clan) Csák. His father was Csák, who was mentioned by contemporary records in the period between 1240 and 1274. John had numerous illustrious close relatives, including his second cousin Ugrin Csák, the de facto ruler of Upper Syrmia in the early 14th century. John had no known descendants. János po raz pierwszy pojawił się w ówczesnych dokumentach w 1295 r. [2], chociaż dwa nieautentyczne czartery nazywają go koniuszym krlewskim i ispánem komitatu Baranya w lipcu 1290 r. [3] Był uważany za zwolennika Andrzeja III, ostatniego węgierskiego monarchy z dynastii Árpádów. Za swoją dworską posługę János otrzymał 25 kwietnia 1296 r. zamek Visk (lub Wysk) i okoliczne ziemie w komitacie Hont (dzisiejsze Vyškovce nad Ipľom na Słowacji). [4] [5] Służył jako koniuszy królewski w 1297 roku, zastępując swojego krewnego Csák III. Máté. Jest ostatnią znaną osobą, która zachowała godność w epoce Árpádów [6]. Funkcjonował jako ispán komitatu Hont w 1298 r. [7] Był ispánem komitatu Baranya w 1300 roku. [8] Jest prawdopodobne, że jego ostatnia funkcja była wysoce nominalna, ponieważ komitatem zarządzała rodzina Kőszegi, oprócz innych części regionu Zadunajskiego [9]. John first appeared in contemporary documents in 1295,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} although two non-authentic charters refer to him as Master of the horse and ispán of Baranya County in July 1290.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was considered a supporter of Andrew III, the last Hungarian monarch from the Árpád dynasty. For his court service, John was granted the castle of Visk (or Wysk) and its surrounding lands in Hont County (present-day Vyškovce nad Ipľom in Slovakia) on 25 April 1296.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He served as Master of the horse in 1297, replacing his relative Matthew Csák. He is the last known person, who held the dignity during the Age of Árpáds.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He functioned as ispán of Hont County in 1298.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was ispán of Baranya County in 1300.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} It is plausible that his latter function was highly nominal, as the county was ruled by the Kőszegi family, in addition to other parts of Transdanubia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Podczas bezkrólewia Andrzej III zmarł 14 stycznia 1301 roku. Wojna domowa między różnymi pretendentami do tronu - Karolem z Andegawenów, Wacławem z Czech i Otto z Bawarii - nastąpiła po śmierci Andrzeja i trwała przez siedem lat. Początkowo János wspierał Wacława w wojnie o sukcesję [10], mimo że Csák Ugrin, również z gałęzi Újlak z klanu Csák, był uważany za najsilniejszy wewnętrzny filar dominacji Karola we wczesnych latach. János został po raz pierwszy nazwany „baronem” i członkiem królewskiego dworu Wacława w 1303 r. [11] W tym samym roku młody król dokonał transkrypcji i potwierdził list darowizny zmarłego Andrzeja III dotyczący własności wszystkiego [4]. Andrew III died on 14 January 1301. A civil war between various claimants to the throne—Charles of Anjou, Wenceslaus of Bohemia, and Otto of Bavaria—followed Andrew's death and lasted for seven years. Initially, John supported Wenceslaus in the war of succession, {{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} despite that Ugrin Csák, also from the clan's Újlak branch, was considered the strongest domestic pillar of Charles' dominion in the early years. John was first styled as a "baron" and member of the royal court of Wenceslaus in 1303.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the same year, the young king transcribed and confirmed the letter donation of the late Andrew III, regarding the ownership of Visk.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} W 1307 r. János złożył przysięgę wierności Karolowi [12]. Odegrał ważną rolę w zdobyciu Budy w czerwcu. Po powrocie z czeskiej niewoli Ladislaus, son of Werner, wkroczył do miasta z pomocą żołnierzy János [13]. Jak opowiada Illuminated Chronicle, Ladislaus i János przedostali się do fortu przez bramę obok żydowskiej synagogi w nocy. Ich wojska starły się ze strażnikami miejskiego magistratu, który odmówił uznania Karola za prawowitego króla. Pro-Wacław Petermann uciekł ze sceny bez ubrania, podczas gdy inni niemieccy mieszczanie byli torturowani i mordowani. János schwytał i wysłał na dwór Tamása, arcybiskupa z Esztergom tych lokalnych pro-Wacława duchownych, którzy nawet wcześniej zostali ekskomunikowali przez papieża Bonifacego VIII i zostali nazwani heretykami [14]. Historyk Kristó Gyula przeanalizował królewskie dokumenty dekady i umieścił János na piątym lub szóstym najbardziej znaczących stronników króla Karola I. [12] By 1307, John Csák took an oath of allegiance to Charles of Anjou.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He played an important role in the capture of Buda in June. Returning from his Bohemian captivity, the ex-rector Ladislaus, son of Werner marched into the town with the assistance of John Csák's troops.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As the Illuminated Chronicle narrates, Ladislaus and John infiltrated into the fort through the gate next to the Jewish synagogue at night. Their troops clashed with the guards of the city magistrate, who refused to acknowledge Charles as their legitimate king. The pro-Wenceslaus rector Petermann escaped from the scene without clothing, while other German burghers were tortured and massacred. John captured and sent to the court of Archbishop Thomas of Esztergom those local pro-Wenceslaus clergymen, who even excommunicated Pope Boniface VIII prior to that, and were labelled as heretics.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Historian Gyula Kristó analyzed the royal documents of the decade and placed John to the fifth or sixth most prominent partisan of Charles I in the subsequent years.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Sędzia królewski i zdrada János został wymieniony jako „desygnowany” (łac. deputatus) na sędziego królewskiego 10 marca 1311 r. Wskaźnik oszczędności jego pozycji został już pominięty w poniższej wzmiance, 7 maja [12] Historyk Engel Paul uważał godność sędziego królewskiego za nic nieznaczacą w okresie Interregnum, przynajmniej od 1301 roku, gdy Królestwo Węgier zostało rozerwane na autonomiczne prowincje rządzone przez potężnych oligarchów [15]. Przed mianowaniem János, z pewnością Péter był nazywany sędzią królewskim, który wydał kartę we wrześniu 1301 roku w Budzie w tym charakterze. Historyk Bertényi Sr. Iván twierdzi, że szlachcic służył na dworze Wacława. XVIII-wieczny Liber Dignitariorum Saecularium wymienia także pewnego Istvàna jako sędziów królewskich (prawdopodobnie od Karola I) w latach 1301–1304, który jednocześnie sprawował urząd ispána komiatu Sáros [16]. Wice-sędzia królewski Thomas pojawił się także we współczesnych dokumentach w tym samym okresie, między 1302 a 1305 rokiem i nazwał się „sędzią królewskim króla Władysława [tj. Wacława]” [15]. Według często nierzetelnego Liber Dignitariorum Saecularium, Csák Ugrin pełnił również funkcję sędziego królewskiego w latach 1304–1311 do śmierci. Bertényi zaakceptował tę informację, odnosząc się do niektórych danych, które odzwierciedlają jurysdykcję Ugrina w odosobnionych przypadkach [13]. Jednak większość historyków, w tym biograf Csák Jánosa, [[Tóth Ildikó], akceptuje teorię Engel Pála i rozważa stanowisko sędziego królewskiego przez dekadę, aż trzecia koronacja Karola została wykonana zgodnie z prawem zwyczajowym w sierpniu 1310 roku. Tóth argumentuje, że Ugrin Csák pełnił swoją funkcję sądowniczą wyłącznie w swojej prowincji w Syrmi, a zatem nie zachował godności sędziego królewskiego [17]. John Csák was mentioned as "designate" () Judge royal on 10 March 1311. His position's austerity indicator was already omitted in the following mention, on 7 May.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Historian Pál Engel considered the dignity of Judge royal was vacant during the period of the Interregnum, at least since 1301, when the Kingdom of Hungary had disintegrated into autonomous provinces ruled by powerful oligarchs.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Prior to John's appointment, a certain comes Peter was referred as Judge royal, who issued a charter in September 1301 in Buda in this capacity. Historian Iván Bertényi Sr. argues that nobleman served in the court of Wenceslaus. The 18th-century Liber Dignitariorum Saecularium also mentions a certain Stephen as a Judge royal (possibly for Charles I) from 1301 to 1304, who simultaneously held the office of ispán of Sáros County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} A vice-Judge royal Thomas also appeared in contemporary documents in the same period, between 1302 and 1305, and styled himself as "king Ladislaus's [i.e. Wenceslaus] Judge royal".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to the often unreliable Liber Dignitariorum Saecularium, Ugrin Csák also served as Judge royal between 1304 and 1311, until his death. Bertényi has accepted this information, referring to some data which reflect Ugrin's jurisdictional role on isolated occasions.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, majority of historians, including John Csák's biographer Ildikó Tóth accept Pál Engel's theory and consider that the position of Judge royal was in a state of vacancy for a decade, until Charles's third coronation was performed in full accordance with customary law in August 1310. Tóth argues that Ugrin Csák performed his judicial role exclusively in his province in Syrmia, thus he did not held the dignity of Judge royal necessarily.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Plik:Ecseg légifotó.jpg Ruiny zamku Ecseg należącego do Jánosa Csáka aż do jego zdrady Podczas swojej kadencji jako [[sędzia królewski] János mieszkał w Budzie i pełnił swą funkcję sądowniczą z kompetencjami ogólnokrajowymi. Na przykład był sędzią w sprawie dotyczącej szlachty komitatu Valkó w sierpniu 1313 r., podczas gdy został pouczony w kapitule katedralnej Alba Iulia w Rumunii podczas procesu o nieruchomości gruntowe oraz w kapitule katedralnej Győr podczas dochodzenia. [18] Historyk Tóth Ildikó podkreśla, że wiele spraw sądowych János było pierwotnie właściwością sądów w prowincjach oligarchicznych. Po ustanowieniu silnej władzy królewskiej, János przejął i prowadził te procesy. Był pierwszym sędzią królewskim, który położył duży nacisk na dowody materialne podczas swoich postępowań sądowych [19]. During his tenure as Judge royal, John Csák resided in Buda and performed his judicial role with countrywide competence. For instance, he judged over the Valkó County nobles' abuse of power case in August 1313, while in other occasions, he instructed the cathedral chapter of Gyulafehérvár (present-day Alba Iulia, Romania) during a land property lawsuit, and the cathedral chapter of Győr during an investigation.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Historian Ildikó Tóth emphasizes that many of John's legal cases were originally belonged to the judicial courts of the oligarchic provinces. Following the establishment of the strong royal power, John Csák took over and conducted these lawsuits. He was the first Judge royal, who has placed great emphasis on material evidences during his litigation processes.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ostatni raz Csák János był nazwany sędzią królewskim 12 lipca 1314 r. [15] Zgodnie z przywilejem królewskim z następnego roku zdradził [[I. Károly|Karola I] i przyłączył się do stronników swojego dalekiego krewnego, Csáka III. Máté, który był najbardziej zagorzałym wrogiem króla i faktycznie rządził niezależnie w północno-zachodnich okręgach królestwa. Motywacja János jest nieznana, ale w 1314 roku na dużą skalę zastępowano byłą elitę, gdy Karol postanowił walczyć z potęgą oligarchów (w tym czasie zwolniono także palatyna Jakuba Borsę) i wyznaczał swoich zwolenników na urzędy. Jak monarcha opowiada w 1324 r., Csák János spiskował z oligarchą przeciwko niemu i próbował przekazać go Máté Csákowi [20]. Gdy następca Jánosa, Lampert Hermán, objawił się już jako sędzia królewski we współczesnym rejestrze z 29 września 1313 r., rozpoczeła się debata naukowa na temat znaczenia wspomnianego dokumentu. Engel Paul ogłosił rok wydania i ustalił go na 29 września 1334 r. [15] W przeciwieństwie do tego Iván Bertényi argumentował, że Csák János spierali się Hermanem Lampertem, jednocześnie zachowując godność do 1315 r., podobnie jak w przypadku wielu oligarchów stylizowanych podczas epoki feudalnej anarchii [21]. Zarówno [[Tóth Ildikó, jak i Kristó Gyula odrzucili teorię Bertényi i poparli pomysł Engela z niewłaściwą datę. [4] [12] Tak więc zdrada János miała miejsce latem 1314 r. Po nieudanej próbie uprowadzenia uciekł pod panowanie Máté Csáka, gdzie zmarł „nieszczęśliwie” przed 1324 r., jak określał to król. W tym roku Karol I rozdysponował wcześniej skonfiskowane ziemie Jánosa, które leżały w komitatach Peszt, Szolnok, Hont, Nógrád i Moson [21]. Do tej pory János był także właścicielem (i być może sam zbudował) zamek Ecseg w komitacie Nógrád, który następnie stał się własnością Wulfinga I Haschendorfera i jego rodziny (później Szécsényi zburzyli fort) [22]. W liście darowizny z 1324 r. [[I. Károly|Karol I] nazwał swojego byłego dworzanina i sędziego „zdradzieckim Judaszem Iskariotą” [4]. John Csák was last referred to as Judge royal on 12 July 1314.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to a royal charter from the next year, he betrayed Charles I and joined to the allegiance of his distant relative, Matthew Csák, who was the most ardent enemy of the king, and ruled de facto independently the north-western counties of the kingdom. John's motivation is unknown, but the year of 1314 saw a large-scale replacement of the former elite, when Charles decided to struggle the oligarchs' power (Palatine James Borsa was also dismissed during that time) and appointed his supporters to the dignities. As the monarch narrates in 1324, John Csák conspired with the oligarch against him, and tried to hand him over to Matthew Csák.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As John's successor Lampert Hermán already appeared as Judge royal in a contemporary record on 29 September 1313, a scholarly debate emerged on the relevance of the aforementioned charter. Pál Engel declared the year of release is invalid and fixed it to 29 September 1314.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In contrast, Iván Bertényi argued John Csák and Lampert Hermán simultaneously held the dignity for a time until 1315, similarly to that case, where many oligarchs were styled themselves palatines during the era of feudal anarchy.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As this would be a unique solution in the history of the position, both Ildikó Tóth and Gyula Kristó refused Bertényi's theory and supported Engel's idea about the wrong date.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Thus John Csák's betrayal happened in the summer of 1314. After his unsuccessful abduction attempt, he fled to the dominion of Matthew Csák, where he died "miserably" sometime before 1324, as the king formulates. In that year, Charles I donated John's formerly confiscated lands, which laid in Pest, Szolnok, Hont, Nógrád and Moson counties.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Heretofore, John also owned (and possibly built himself) the castle of Ecseg in Nógrád County, which then became a property of Wulfing I Haschendorfer and his family (later the Szécsényis demolished the fort).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the donation letter of 1324, Charles called his former courtier and judge as "treasonous Judas Iscariot".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Przypisy Źródła Bertényi, Iván (1976). Az országbírói intézmény története a XIV. században [History of the Institution of Judge Royal in the 14th Century] (po węgiersku). Hungarian Academy of Sciences. ISBN 963-05-0734-X. Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Kristó, Gyula (1999). "I. Károly király főúri elitje (1301–1309) [The Aristocratic Elite of King Charles I, 1301–1309]". Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): 41–62. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest; ISBN 963-547-085-1. Tóth, Ildikó (1999). "Károly Róbert első országbírója (Adalékok Csák János országbírói működéséhez) [Charles Robert's First Judge Royal: Data to the Function of John Csák as Judge Royal]". In Homonnai, Sarolta; Piti, Ferenc; Tóth, Ildikó (eds.). Tanulmányok a középkori magyar történelemről. Az I. Medievisztikai PhD-konferencia (Szeged, 1999. július 2.) előadásai (po węgiersku). University of Szeged. str. 143–150. ISBN 963-482-421-8. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Csák János — Koniuszy królewski Sędzia królewski — Koniuszy królewski Okres (1) 1290, (2) 1297 Poprzednik 1. Borsa Jakab „Kopasz” 2. Csák Mate ?? Następca 1. Szécs II. Mikó 2. Rátót Kakas Sędzia królewski Okres od 1311 do 1314 Poprzednik Csák III. Ugrin Następca Hermány Lampert Dane biograficzne Ród Csák Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć przed 1324 Ojciec Csák Matka nieznana