Hermán Lampert

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Sędzia królewski (1314-1324) Następca: Csák János Köcski II. Sándor Hermán Lampert (* nieznana, † 4/5 lipca 1324), węgierski szlachcic, sędzia królewski od 1314 r. do śmierci. Należał do „nowej arystokracji” króla Węgier Karola I, która wspierała starania króla o przywrócenie silnej władzy królewskiej na Wegrzech w pierwszych dziesięcioleciach XIV wieku. W ciągu 10 lat swojego urzędowania Lampert ustabilizował królewski system sądowniczy, a im bardziej zbrojne zjednoczenie królestwa poszerzyło lokalną przestrzeń władzy królewskiej, tym bardziej poszerzono jurysdykcję terytorialną Lampertowi. Jego kadencja jako sędziego królewskiego oznaczała stopniową stabilizację funkcjonowania instytucji sądowej. Rodzina Lampert urodził się w klanie Hermán. Jego rodzice są niezidentyfikowani, w wyniku czego nie można połączyć jego osoby z trzema znanymi gałęziami klanu. Być może jego ojcem był Rubinus, odnoszący sukcesy rycerz króla Węgier Władysław IV, który również został wyniesiony na stanowisko sędziego królewskiego w latach 1280. Jednak dokument królewski z 1323 r. określał go mianem syna Emeryka, którego tożsamość jest niepewna. Lampert miał siostrę, która poślubiła niejakiego Támasa, syna Ihona. Według Gesta Hunnorum et Hungarorum Szymona Kézy, przodek rodziny rycerza Hermana, też Herman pochodził z Norymbergi, który eskortował Giselę Bawarską na Węgry w 996 roku. Poślubiła ona Stefana, przyszłego pierwszego króla Węgier. Następnie Herman otrzymał darowizny gruntów w komitacie Vas. Zarówno Szymon Kéza, jak i XIV-wieczna Chronicon Pictum opisali pokrewieństwo Hermana jako „względnie biednego” Lampert był nazywany jako „magister” we współczesnych mu dokumentach, nawet gdy utrzymywał różne ispánaty („comes”) obok swojej godności sędziego królewskiego. Może to odzwierciedlać jego niskie pochodzenie w porównaniu z innymi baronami na dworze królewskim. Jego przywiązanie do klanu Hermán zostało potwierdzone przez jego pieczęć, która pojawiła się w dokumencie z 29 września 1313 r. Została ona po raz pierwszy pokazana przez historyka Imre Nagyego w 1878 r. Wcześniej Vilmos Fraknói twierdził, że Lampert był członkiem rodu Hont-Pázmány. Albert Nyári nazwał go „Leszenyei”, podczas gdy Mór Wertner połączył jego osobę z rodem Csanád, opierając się na jego ostatnim majątku i testamencie, gdzie historyczna własność znajduje się w komitacie Krassó, gdzie ród Csanád posiadał większość ziemi. Historyk János Karácsonyi rozpoznał wizerunek smoka w pieczęci Lamperta i udowodnił jego pochodzenie. Stopień pokrewieństwa ze współczesnym krewnym Lackiem Hermánem, przodkiem rodziny Lackfi, jest nieznany, ale ich ziemie znajdowały się blisko siebie. Posiadłości Lamperta leżały w komitacie Temes, należące do miejscowej szlachty sąsiadowały z tymczasowym królewskim centrum – tymczasowy dwór w Temesvár (dzisiejsze Timișoara, Rumunia) – uważa historyk Ildikó Tóth. Możliwe jest jednak, że nabył swój majątek dopiero po tym, jak Karol postanowił przenieść swoją siedzibę do Temesváru i wcześniej nie był zainteresowany regionem. Według dokumentu wydanego w 1319 r. kupił miejsce o nazwie Széphely (Jebel, Rumunia) i Sajtos od Tivadara Vejtehi, a król podarował Lampertowi trzy inne okoliczne wioski, rekompensując byłemu oligarchowi Vejtehi ziemie w komitacie Csanád Sędzia królewski Ponieważ raz pierwszy pojawił się w królewskim dokumencie, wydanym 29 września 1313 r., powołującym go na sędziego królewskiego, wczesne życie Lamperta i rozwój kariery nie jest możliwy do odtworzenia. Podobnie jak jego krewny Lack, stali się nagle częścią najbliższego otoczenia króla Karola I. W tym dokumencie król nakazał Lampertowi przenieść się do Budy. Poza tym był określany jako ispán komitatu Csanád. Następnie został wspomniany dyplomem z 8 lipca 1315 r., gdy mieszkał w Lippie (dziś Lipowa, Rumunia). Ponieważ jego poprzednik Jan Csák, który później zdradził króla i dołączył do swojego dalekiego krewnego, oligarchy Mateusza III Csáka, nadal był nazywany sędzią królewskim w połowie 1314 r., debata naukowa pojawiła się na temat znaczenia wspomnianego dokumentu z 1313 roku. Historyk Pál Engel ogłosił rok wydania i ustalił go na 29 września 1334 r. Engel uważał nominację Lamperta za część wielkiej wymiany elity, z chwilą gdy Karol postanowił walczyć z potęgą oligarchów (w tym czasie zwolniono także palatyna [[Borsa Jakab|Jakuba Borsę) i wyznaczył swoich zwolenników na godności. Natomiast Iván Bertényi senior, argumentował, że Jan Csák i Lampert jednocześnie zachowywali godność do 1315 r., podobnie jak w przypadku, gdy wielu oligarchów było nazywanymi podczas epoki feudalnej anarchii. Balázs Bényei argumentował, że Lampert został sędzią królewskim dopiero latem 1315 roku, po zdradzie Jana. Wojewoda Mikołaj Pok i palatyn Dominik I Rátót zostali również podniesieni do godności na dworze królewskim w tym samym okresie, zastępując odpowiednio zmarłego Władysława III Kana i Jakuba Borsę. Twierdził, że Lampert został również mianowany ispánem komitatu Csanád, gdy klan Kánów stopniowo tracił wpływy w Siedmiogrodzie od śmierci ich paterfamilias rodzin na początku 1315 r., co jest prawdopodobne gdyż Lampert aktywnie uczestniczył w królewskich kampaniach przeciwko synom Kána i Ákos, aby pomóc przywrócić władzę królewską. Karol przeniósł swoją rezydencję z Budy do Temesváru na początku 1315 roku. Lampert mieszkał tu także przez większą część swojej kadencji jako sędzia królewski. Całe jego panowanie zbiegło się w czasie z wojną Karola przeciwko oligarchom, gdy król przywrócił władzę królewską przede wszystkim dzięki pomocy prałatów i średniej szlachty z większości regionów królestwa. W takich warunkach, gdy król stopniowo rozszerzał swoje wpływy, dominacja Lamperta początkowo ograniczała się praktycznie do służby jako sędzia królewskiej rodziny, a nie całego królestwa. Wydał 161 rozstrzygnięć podczas swojej dekady, większość z nich od 1319 roku, tj. drugiego okresu swojej działalności. W sumie jego zbiór obejmuje 275 dokumentów. Początkowo autorytet instytucji był ograniczony; większość jego wczesnych dokumentów zarzuca brak lub nieposłuszeństwo stronom, dużo odroczeń i złe wykonanie wyroków, co zdecydowanie odzwierciedla załamanie się systemu sądowniczego, który działał z niską skutecznością w warunkach stałej sytuacji wojennej. Jurysdykcja Lamperta uległa dalszemu zawężeniu na przełomie 1316 i 1317 roku, gdy Karol I rozpoczął wojnę na wielu frontach przeciwko oligarchom. Po drugiej połowie 1317 r. Liczba jego rozstrzygnięć gwałtownie wzrosła, również rósł zasięg terytorialny jego działania. Równolegle z udaną kampanią zjednoczeniową Karola, jurysdykcja Lamperta objęła Siedmiogród i Délvidék, a także środkowe Węgry. Na polecenie Lamperta kancelarie w Váradzie (dziś Oradea, Rumunia) i Egerze funkcjonowały jako najważniejsze miejsca posiedzeń jego trybunału. Informacje o jego personelu są ograniczone. Jego wice-sędzia królewski Piotr Szentemágocs, został wymieniony dwukrotnie w 1319 r., a także jako zastępca w 1323 r., gdy Jan Alsáni sprzedał swoją posiadłość. Jego notariuszem był niejaki magister Mikołaj w 1322 r. W tym samym roku niezidentyfikowany magister „Wz” był określany jako „królewski sędzia”, gdy brał udział w procesie konfiskaty ziemi. Kilku komorników sądowych pojawiło się również we współczesnych mu aktach. Na podstawie dokumentów Lampert prowadził rozległą i wszechstronną działalność sądowniczą, udowadniając istnienie pierwszych kroków reformatorskich w ramach godności sędziego królewskiego, które zostaną zrealizowane przez jego następców, Aleksandra Köcskiego i Pawła Nagymartoniego. Lampert wzywał świadków, wydał iudicialis, nakładał grzywny, zarejestrował nowych właścicieli ziemskich w nowo nabytych majątkach, potwierdzał królewskie przywileje w imieniu króla, a także skazywał w sprawach dotyczących własności gruntów i spraw karnych. Niektóre źródła sugerują, że Lampert był czasami nadużywał swojej pozycji podobnie jak i jego ówcześnie urzędnicy. Jego bogactwo gwałtownie wzrosło w trakcie jego kadencji jako sędziego królewskiego. W 1349 r. szlachta z Kalondy (obecnie część Korundu w Rumunii) złożyła skargę do walnego zgromadzenia (generalis congregatio) komitatu Temes, wezwanego przez palatyn Mikołaja Zsámboki, że ich ziemie zostały niegdyś bezprawnie zajęte i skonfiskowane przez Lamperta. Podczas procesu przydzielił on sobie dwie trzecie Gyöngyös, Bene i Zsadány, podczas gdy palatyn Debreceni Dózsa otrzymał jedną trzecią w 1322 r. Zamek Topoľčany, dzisiaj na Słowacji Po śmierci Mateusza III Csáka w marcu 1321 r. armia królewska zaatakowała domenę zmarłego oligarchy, która wkrótce rozpadła się, ponieważ większość jej byłych kasztelanów poddała się bez oporu. Po ich pojmaniu Lampert został kasztelanem zamku Tapolcsány (dziś w Topolczany na Słowacji), który stał się twierdzą królewską. W dokumentach po raz pierwszy wymieniono go w tym charakterze 8 stycznia 1322 r. Poza tym pełnił również funkcję ispána komitatu Nyitra (dawniej będącego częścią państwa Csáka), pełniąc oba urzędy aż do śmierci. W 1323 r. Karol mianował również swojego sędziego królewskiego na ispána komitatu Zala, po tym jak odegrał znaczącą rolę w zdobyciu sześciu fortec Kőszegich w serii kampanii królewskich. Po pokonaniu ostatnich oligarchów, jak stwierdził jeden z jego dokumentów, Karol przejął „pełne posiadanie” swojego królestwa do 1323 r. W pierwszej połowie roku przeniósł swoją stolicę z Temesváru do Wyszehradu w centrum swojego królestwa. Następnie Lampert wydał swoje ostatnie przywileje w Budafelhévíz (dziś dzielnica w 2. dzielnicy Budapesztu), gdzie ustanowiono jego siedzibę sądową, zachowują kancelarie w Váradzie i Egerze, jako miejsca uwierzytelnienia dla swoich wyroków i decyzji. Lampert towarzyszył Karolowi w kilku królewskich kampaniach wojskowych od 1310 roku. Na przykład był obecny przy oblężeniu Komárom (obecnie Komarno na Słowacji) w październiku 1317 r. Podczas wyprawy przeciwko Stefanowi Urošowi II Milutinowi wydał rozstrzygnięcia w Péterváradzie i Szávaszentdemeter (odpowiednio Petrovaradin i Sremska Mitrovica w Serbii). Gdy Karol w latach 1322–23 próbował także przywrócić władzę królewską w Chorwacji i Slawonii, Lampert był jednym z baronów obecnych w armii królewskiej. Następnie wydał swoje dekrety w Zagrzebiu i Kriżewci. Ponieważ synowie Kána wciąż stanowili poważne zagrożenie dla władzy królewskiej poprzez ich ciągłe grabieże i najazdy, korzystając ze wsparcia Basaraba I z Wołoszczyzny, Karol rozpoczął kampanię w Siedmiogrodzie latem 1324 roku. Po raz ostatni jako żyjący Lampert został wymieniony w czterech przywilejach Karola z 5 i 6 lipca. Dokument z 1327 r. wydany przez Köcskiego wspomina, że ​​jego poprzednik zmarł w Siedmiogrodzie. 8 lipca proces został przełożony z powodu jego śmierci w Budafelhévíz. 10 lipca, Karol, stacjonując w pobliżu rzeki Küküllő (Târnava), wspomniał, że jego sędzia królewski złożył ostatni testament, zawieszając i unieważniając grzywny na rzecz jego duchowego zbawienia. Historyk Ferenc Piti argumentował, że pomimo jego pojawienia się jako żyjącego człowieka 6 lipca, informacje o jego śmierci nie mogły dotrzeć do 8 lipca z Siedmiogrodu do Budafelhévíz w średniowiecznych warunkach transportowych, dlatego dokumenty z 5 i 6 lipca były wiarygodnie datowane potem. Jego funkcja pozostała nieobsadzona nie później niż do 3 października, gdy Köcski został po raz pierwszy nazwany sędzią królewskim. Hermann Lampert nie miał potomków ze swą nieznaną z imienia żoną. Przypisy Źródła Almási, Tibor (2017). Hermán nembéli Lampert királyi országbíró működésének okleveles adatai [Poświadczone dane o czynach Lamperta z klanu Hermány, sedziego królewskiego]. Z: Acta Juridica et Politica. University of Szeged. 7 (1): str. 5–29. ISSN 2063-2525. Bényei, Balázs (2011). Hermán nembeli Lampert országbíró tisztségbe jutásának körülményei [Okoliczności mianowania Lamperta z klanu Hermány na urząd sędziego królewskiego]. W: Mihalik, Béla Vilmos; Zarnóczki, Áron (red.). Tanulmányok Badacsonyból. A Fiatal Levéltárosok Egyesületének konferenciája, Badacsony, 2010. július 9–10. Fiatal Levéltárosok Egyesülete. str. 11–23. ISBN 978-963-08-3098-0. Bertényi, Iván (1976). Az országbírói intézmény története a XIV. században [Historia instytucji sędziego królewskiego w XIV wieku]. Hungarian Academy of Sciences. ISBN 963-05-0734-X. Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Piti, Ferenc (1997). Okleveles adatok az 1324. évi országbíróváltáshoz [Dane źródłowe dotyczące zastępcy 1324 na stanowisku sędziego Royal] Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 4 (2): str. 243–250. ISSN 1217-8020. Tóth, Ildikó (2003). Adalékok Hermány nembeli Lampert országbírói működéséhez [Dane o funkcji Lamperta z klanu Hermány jako sędziego królewskiego]. W: Weisz, Boglárka (red.). Középkortörténti tanulmányok. A III. Medievisztikai PhD-konferencia (Szeged, 2003. május 8–9.) előadásai. University of Szeged. str. 181–192. ISBN 978-963-482-664-4.

Hermán Lampert (węg.) — Sędzia królewski — Sędzia królewski Okres od 1314 do 1324 Poprzednik Csák János Następca Köcski Sándor Dane biograficzne Klan Hermány / Hermán ?? Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć 4–5 lipca 1324 Miejsce w Budafelhévíz nad rzeką Târnava w Siedmiogrodzie Ojciec Imre Matka nieznana