Belső-Szolnok: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | + | [[Plik:GrandDuchyOfTransylvania_Josephinische_Landaufnahme.jpg|thumb|260px|left|Komitat Belső-Szolnok na szczegółach mapy z pierwszego przeglądu wojskowego w latach 1782-85]] | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | '''Belső-Szolnok vármegye''' (łac. ''Comitatus Szolnok Interior'', niem. ''Innere Szolnoker Gespanschaft'', rum. ''Comitatul Solnocul Interior'') był jednym z historycznych komitatów [[Królestwo|Królestwa Węgier]] w Siedmiogrodzie. Jego początek to rok przed 1320 r., zaś koniec w 1876 r., gdy to prawie cały został połączony z największą częścią komitatu [[Donoka]], uzupełnionego o część [[Kővárvidék]] − jako nowy komitat. Miała siedzibę w Des.<ref name="katolikus">[http://lexikon.katolikus.hu/B/Bels%C5%91-Szolnok%20v%C3%A1rmegye.html Belső-Szolnok vármegye]. Magyar Katolikus Lexikon [dostęp: 2019-07-16].</ref> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Nazwa == | == Nazwa == | ||
| − | Podobnie jak | + | Podobnie jak komitat [[Közép-Szolnok]], swoją nazwę zawdzięcza nie od miasta Szolnok, ale jako ważny region solny królestwa, prawdopodobnie od określenia „solniczka”, która narodziła się w językach ludów słowiańskich żyjących tu później. podbój.<ref>Gyalay Mihály: ''Magyar igazgatástörténeti helységnévlexikon''. 1 2. Budapest: Egeler Kft. 1991. str. 140.</ref> W języku serbskim sól nadal nazywa się сол-nak, czyli sol. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Starsze źródła wywodzą nazwę od imienia ''[[ispán]]a'' Zonuka, który żył w okresie drugiego panowania króla [[Piotr|Piotra Orsello]].{{odn|Benkő|2014|p=483}} | |
== Lokalizacja == | == Lokalizacja == | ||
| − | Graniczy z Mołdawią i | + | Graniczy z Mołdawią i komitatem [[Máramaros]] na północy, saksońskimi komitatami [[Besztercevidék|Bistrița]] i [[Doboka]] na wschodzie, [[Doboką]] na południu oraz [[Doboką]] i [[Kővárvidék]] na zachodzie.{{odn|Benkő|2014|p=483}} |
| − | |||
| − | |||
== Historia == | == Historia == | ||
| − | + | [[Plik:Hungary 1490.jpg|thumb|left|260px|[[Dezső Csánki]]−[[Manó Kogutowicz]]: Węgry króla [[Maciej]]a po jego śmierci.]] | |
| + | [[Plik:Hungary,_Galicia_and_Transylvania.jpg|thumb|260px|Jednostki administracyjne na mapie 1862 roku]] | ||
| − | + | Niegdyś zjednoczony i ogromny królewski komitat [[Szolnok]] zostało w XIII wieku podzielone na ''wewnętrzny'' [[Belső-Szolnok]] (Siedmiogród) i ''zewnętrzny'' Külső-Szolnok (Tisza). Powodem wydzielenia mogło być i to również, że zachodnia część obszaru należała do diecezji egerskiej, a wschodnia do diecezji siedmiogrodzkiej. Pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu komitatu pochodzi z 1320 roku. Po rozdzieleniu Belső-Szolnok przeszedł pod kontrolę wojewody siedmiogrodzkiego, podczas gdy Külső-Szolnok był nadal rządzony przez ''[[ispán]]a'' wyznaczonego przez króla.<ref>Makkai László: ''[[http://adatbank.ro/html/alcim_pdf12882.pdf Belső-Szolnok és Doboka megye a középkorban]]''. Kolozsvár: Erdélyi Múzeum-Egyesület. 1943. str. 54. [dostęp: 2019-07-17]. </ref> | |
| − | Po 1848 r. | + | Po 1848 r. komitaty zostały zasadniczo zniesione przez administrację cesarską i dopiero w 1861 r. przywrócono dawny system administracji. W 1876 r. osady [[Csépán (település)|Csépán]], [[Entrádám]], [[Magyarnemegye]], [[Oláhnemegye]], [[Oláhnémeti]], [[Priszlop]], [[Szamospart]] i [[Tóhát]] zostały przyłączone do komitatu [[Beszterce-Naszód]], a pozostałe części do komitatu [[Szolnok-Doboka]], który powstał w tym czasie. |
| − | + | == Populacja == | |
| − | + | W 1870 r. liczyło 138307 mieszkańców, z czego 82 527 (59,7%) było grekokatolikami, 23846 (17,2%) prawosławnymi, 17 075 (12,3%) było reformowanymi, 6604 (4,8%) było rzymskokatolikami, 5 591 (4%) ) był wyznania mojżeszowego i 2664 innych religi (głównie ormiańskimi katolikami i luteranami). 77% to Rumuni, 17% Węgrzy, 4% Żydzi.<ref>''[https://library.hungaricana.hu/hu/view/NEDA_1870/?pg=141 Az 1870. év elején végrehajtott népszámlálás eredményei a hasznos házi állatok kimutatásával együtt]''. Pest: Országos Magyar kir. Statistikai Hivatal. 1871. str. 62.</ref> | |
| − | |||
| − | + | | | |
| − | + | {{Infobox Komitat | |
| − | = | + | |Nazwa = Belső-Szolnok |
| − | + | <small>'''Innere Szolnoker Gespanschaft (niem.)<br> | |
| − | + | '''Comitatul Solnocul Interior (rum.)<br> | |
| − | + | '''Comitatus Szolnok Interior (łac.) </small> | |
| − | + | |Rok = 1876 | |
| − | + | |Herb = ROU_CJ_Dej_CoA.png | |
| − | + | |Siedziba = Dés | |
| − | + | |Powierzchnia = 3 340 | |
| − | + | |Ludność = 138 307 | |
| − | + | |Narodowości = 77 % Rumuni<br>17 % Węgrzy<br>4 % Żydzi<br>2% Sasi | |
| − | + | |Utworzony = przed 1320 | |
| − | + | |Zlikwidowany = 1876 | |
| − | + | |Mapa = Erdélyi_Fejedelemség_-_Belső-Szolnok_vármegye_17._század.png | |
| + | }} | ||
| + | |} | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| Linia 110: | Linia 77: | ||
[[Kategoria:Historia]] | [[Kategoria:Historia]] | ||
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Rumunii]] | ||
Wersja z 05:51, 5 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Belső-Szolnok vármegye (łac. Comitatus Szolnok Interior, niem. Innere Szolnoker Gespanschaft, rum. Comitatul Solnocul Interior) był jednym z historycznych komitatów Królestwa Węgier w Siedmiogrodzie. Jego początek to rok przed 1320 r., zaś koniec w 1876 r., gdy to prawie cały został połączony z największą częścią komitatu Donoka, uzupełnionego o część Kővárvidék − jako nowy komitat. Miała siedzibę w Des.[1] NazwaPodobnie jak komitat Közép-Szolnok, swoją nazwę zawdzięcza nie od miasta Szolnok, ale jako ważny region solny królestwa, prawdopodobnie od określenia „solniczka”, która narodziła się w językach ludów słowiańskich żyjących tu później. podbój.[2] W języku serbskim sól nadal nazywa się сол-nak, czyli sol. Starsze źródła wywodzą nazwę od imienia ispána Zonuka, który żył w okresie drugiego panowania króla Piotra Orsello.[3] LokalizacjaGraniczy z Mołdawią i komitatem Máramaros na północy, saksońskimi komitatami Bistrița i Doboka na wschodzie, Doboką na południu oraz Doboką i Kővárvidék na zachodzie.[3] HistoriaNiegdyś zjednoczony i ogromny królewski komitat Szolnok zostało w XIII wieku podzielone na wewnętrzny Belső-Szolnok (Siedmiogród) i zewnętrzny Külső-Szolnok (Tisza). Powodem wydzielenia mogło być i to również, że zachodnia część obszaru należała do diecezji egerskiej, a wschodnia do diecezji siedmiogrodzkiej. Pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu komitatu pochodzi z 1320 roku. Po rozdzieleniu Belső-Szolnok przeszedł pod kontrolę wojewody siedmiogrodzkiego, podczas gdy Külső-Szolnok był nadal rządzony przez ispána wyznaczonego przez króla.[4] Po 1848 r. komitaty zostały zasadniczo zniesione przez administrację cesarską i dopiero w 1861 r. przywrócono dawny system administracji. W 1876 r. osady Csépán, Entrádám, Magyarnemegye, Oláhnemegye, Oláhnémeti, Priszlop, Szamospart i Tóhát zostały przyłączone do komitatu Beszterce-Naszód, a pozostałe części do komitatu Szolnok-Doboka, który powstał w tym czasie. PopulacjaW 1870 r. liczyło 138307 mieszkańców, z czego 82 527 (59,7%) było grekokatolikami, 23846 (17,2%) prawosławnymi, 17 075 (12,3%) było reformowanymi, 6604 (4,8%) było rzymskokatolikami, 5 591 (4%) ) był wyznania mojżeszowego i 2664 innych religi (głównie ormiańskimi katolikami i luteranami). 77% to Rumuni, 17% Węgrzy, 4% Żydzi.[5] |
| ||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Belső-Szolnok vármegye. Magyar Katolikus Lexikon [dostęp: 2019-07-16].
- ↑ Gyalay Mihály: Magyar igazgatástörténeti helységnévlexikon. 1 2. Budapest: Egeler Kft. 1991. str. 140.
- ↑ 3,0 3,1 Benkő 2014 ↓, str. 483.
- ↑ Makkai László: [Belső-Szolnok és Doboka megye a középkorban]. Kolozsvár: Erdélyi Múzeum-Egyesület. 1943. str. 54. [dostęp: 2019-07-17].
- ↑ Az 1870. év elején végrehajtott népszámlálás eredményei a hasznos házi állatok kimutatásával együtt. Pest: Országos Magyar kir. Statistikai Hivatal. 1871. str. 62.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródła
- Benkő József: Erdély. Sepsziszentgyörgy: Székely Nemzeti Múzeum; Barót: Tortoma. 2014. ISBN 978-973-8995-25-3
- Lázár Miklós: Erdély főispánjai (1540–1711). (PDF) Budapest: Athenaeum. 1889.
- Magyar életrajzi lexikon I–IV. Főszerk. Kenyeres Ágnes. Budapest: Akadémiai. 1967–1994.
Więcej informacji
- Jakó Zsigmond: Belső-Szolnok és Doboka magyarsága az újkorban (PDF). W: Szolnok-Doboka magyarsága. Szerk. Szabó T. Attila. Dés–Kolozsvár: (kiadó nélkül). 1944.