Drugeth I. Fülöp: Różnice pomiędzy wersjami
(Przekierowanie do Druget I. Fülöp) Znacznik: Nowe przekierowanie |
(Usunięto przekierowanie do Druget I. Fülöp) Znacznik: Usunięto przekierowanie |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | + | [[Kategoria:Redak]] | |
| + | {{Uwaga| | ||
| + | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Drugeth_F%C3%BCl%C3%B6p | ||
| + | |autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Drugeth_F%C3%BCl%C3%B6p&action=history | ||
| + | |nota = węgierski | ||
| + | }} | ||
| − | [[Kategoria: | + | {| |
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
| + | |||
| + | {{Redoslijed| | ||
| + | |poprzednik = [[Debreceni Dózsa]] | ||
| + | |gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1323-1327) | ||
| + | |współrządzący = | ||
| + | |następca = [[Drugeth János]] | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | '''Drugeth I. Fülöp''' (*bd, † 9 września 1327), [[palatyn]] (1323-1327), węgierski szlachcic francuskiego pochodzenia, [[[ispán]] [[Szepes]] i [[Újvár]]; stronnik [[I. Károly|Karol I]]. | ||
| + | |||
| + | <small><small>'''Drugeth Fülöp''' (''Drugeth I. Fülöp''; ? – [[1327]]. [[szeptember 9.]] előtt) [[frankok|frank]] származású magyar főnemes, [[Szepes vármegye|Szepes]] és [[Újvár vármegye|Újvár]] [[ispán|ispánja]], nádor (1323–1327); [[I. Károly magyar király|I. Károly]] feltétlen híve és szövetségese. </small></small> | ||
| + | |||
| + | == Działalność == | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Drugeth.PNG|thumb|left|122x122px|Drugeth családi címer]] | ||
| + | |||
| + | Jego ojciec, [[Drugeth János]], był stronnikiem [[Anjou Károly calabriai herceg (1271–1295)|Karola Martela]]. [1] | ||
| + | |||
| + | <small><small>Fülöp a frank eredetű [[Nápoly|nápolyi]] [[Drugeth család|Druget család]]ban született. Apja, [[Druget János]] [[Anjou Károly calabriai herceg (1271–1295)|Martell Károly]] hűbérese volt.<ref>[https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/d-750BB/drugeth-janos-homonnai-752D8/ Arcanum: Drugeth János, homonnai]</ref> </small></small> | ||
| + | |||
| + | Latem 1300 roku Károly przybył '''z Węgier do Salerno''' jako członek jego eskorty. Jako pierwszy Drugeth, który przybył na Węgry, ustanowił bogactwo, wpływy polityczne i wojskowe szlachty. | ||
| + | |||
| + | <small><small>1300 nyarán [[I. Károly magyar király|Károly Róbert]] kíséretének tagjaként érkezett [[Salerno|Salernóból]] Magyarországra. Az első, hazánkba érkező Drugethként ő alapozta meg a főnemessé váló család vagyonát, politikai és katonai befolyását. </small></small> | ||
| + | |||
| + | Jako powiernik Karola z dzieciństwa odgrywał ważną rolę w konsolidacji władzy króla i jego wysiłkach zmierzających do przełamania władzy '''królewiąt/małych królów'''. Po [[rozgonyi csata|bitwie pod Rozgony]] i po ostatecznym rozbiciu władzy [[Aba Abák]] król podarował mu kilka dóbr, w tym Zempléna, Barkó, Jeszenő, Palocsa, Szokolya, Párics (obok dzisiejszego Terytorium Stołecznego), '''akcesoria'''. Wtedy to zamek Gönc i zamek Füzér weszli w ich ręce w 1312 roku, a zamek Happykő w 1317 roku. Ponadto powierzono mu zamki Sáros, Regéc, Jászó, Sárd (??), Dédes, Fülek, Diósgyőr i Makovica (obok obecnej doliny Miklós). | ||
| + | |||
| + | <small><small>Károly gyermekkori bizalmasaként fontos szerepe volt a király hatalmi konszolidációjában és a kiskirályok hatalmát letörő hadjárataiban. A [[rozgonyi csata]] után, majd [[Aba nemzetség|Abák]] hatalmának végső megtörésekor a király több birtokot adományozott neki, többek között [[Zemplén]], [[Barkó (település)|Barkó]], [[Jeszenő]], [[Palocsa]], „Szokoly” ([[Pusztatorony-Bibervár]], [[Szokolya]] mellett), [[Párics]] (a mai [[Tőketerebes]] mellett), és [[Lubló]] kővárait tartozékaikkal. Ekkor került a kezére a [[Amadé-vár|gönci vár]] és a [[füzéri vár]] 1312-ben, a [[boldogkői vár]] pedig 1317-ben. Ezek mellett [[Sáros vára|Sáros]], [[regéci vár|Regéc]], [[Jászó]], [[Sárd]](??), [[dédesi vár|Dédes]], [[füleki vár|Fülek]], [[diósgyőri vár|Diósgyőr]] és [[Makovica]] (a mai [[Miklósvölgye]] mellett) várait is gondjaira bízták. </small></small> | ||
| + | |||
| + | W latach 1316–1327 był [[ispán]] [[Szepes]] i [[Újvár]]. Jako '''gubernator''' tych terenów kilkakrotnie spotkał [[Csák Máté]]. Później został [[tárnokmester]] królowej, a od 1323 do 1327 r. [[palatyn]]em. Szablon: H lewy | miniaturka | 126x126px | I. Charles, patron Drugeths | ||
| + | |||
| + | <small><small>[[1316]]?–1327 között [[Szepes vármegye|Szepes]] és [[Újvár vármegye|Újvár]] ispánja volt. E területek kormányzójaként többször is összeütközésbe került [[Csák Máté (trencséni tartományúr)|Csák Mátéval]]. Később rövid időre a királyné tárnokmestere lett, majd [[1323]]-tól [[1327]]-ig nádor. {{H|Borbély|2015|o=75}} </small></small> | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Charles I (Chronica Hungarorum).jpg|thumb|left|126x126px|I. Károly, a Drugethek pártfogója]] | ||
| + | |||
| + | Opierając się na swoich posiadłościach na północy kraju, pozyskał wielu członków rodziny i budował nieruchomości. Później kilka jego rodzin zostało szlachtą. Najbardziej znanym przykładem szybkiego wzrostu jest [[Perényi Miklós]]. Polegając na swoich wielkich majątkach, był ważnym sojusznikiem wojskowym; prowadził kampanie króla w Chorwacji i na wyżynach [[havasalföldi]] Wołoszczyzny. | ||
| + | |||
| + | <small><small>Az ország északi részén szerzett birtokaira támaszkodva számos [[familiáris]]t szerzett és valóságos udvartartást épített ki. Familiárisai közül később több család is a főnemesek közé emelkedett. A gyors kiemelkedés legjelesebb példája például [[Perényi Miklós (országbíró)|Perényi Miklós]]. Nagy birtokaira támaszkodva fontos katonai szövetségesnek számított; ő vezette a király horvátországi és a havasalföldi hadjáratait. </small></small> | ||
| + | |||
| + | Wraz z nabyciem tytułu [[palatyn]]a stał się ważnym graczem w sądownictwie. Zostało to wzmocnione rozszerzeniem władzy sądowniczej palatyna. Fülöp mianowały dwóch poruczników (''viceiudex palatini'' i ''iudex palatini''). Jeden miał siedzibę w Budzie, drugi w Vizsoly. Przyznano mu już prawa sędziego we własnej strefie wpływów na Północnych Węgrzech. Wprowadził instytucję sądu podniebiennego (''ongregatio generalis palatini'') i dwunastoosobowego jury. Często w szeregach sądownictwa stawiał się pod swoją rodzinę. | ||
| + | |||
| + | <small><small>A nádori cím megszerzésével komoly szerepe lett az igazságszolgáltatásban. Ezt erősítette a nádor bírói jogkörének kiszélesítése. Fülöp két alnádort ''(viceiudex palatini'', illetve ''iudex palatini'') nevezett ki. Egyikének állandó székhelye [[Buda (történelmi település)|Budán]] volt, a másikuké [[Vizsoly]]ban. Ő maga saját észak-magyarországi befolyási területeire már korábban megkapta a főbíró jogait. Bevezette a nádori ítélőszék intézményét ''(ongregatio generalis palatini)'' és a tizenkét tagú esküdtszéket. A bírói ranglétrán gyakran familiárisait tette maga alá. </small></small> | ||
| + | |||
| + | On i jego przybrany ojciec, [[tárnokmester]] [[Nekcsei Demeter]], i jego zięć, [[ban Maczwy]] [[Garai Pál]], założyli pierwszą Ligę Barokową. | ||
| + | |||
| + | <small><small>Fogadott apjával, [[Nekcsei Demeter]] [[tárnokmester]]rel és annak vejével, [[Garai Pál]] [[macsói bán]]nal alapította meg az első báróligát. </small></small> | ||
| + | |||
| + | Zmarł bez spadkobiercy w 1327 r. Przed śmiercią zaprosił brata Jánosa Drugetha na Węgry, aby przejął posiadłość za pośrednictwem [[Árpád-házi Mária nápolyi királyné|Maria Wegierskiej]] . Jan został założycielem węgierskiej gałęzi węgierskich Drugeths, głównym rzecznikiem kilku komitatów. | ||
| + | |||
| + | <small><small>Fiúörökös nélkül halt meg 1327-ben. Halála előtt [[Árpád-házi Mária nápolyi királyné|Nápolyi Mária]] közvetítésével Magyarországra hívta bátyját,<ref>[https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/d-750BB/drugeth-janos-homonnai-752D8/ Arcanum: Drugeth János, homonnai]</ref> [[Drugeth János]]t a birtok átvételére. János lett a magyar Drugethek homonnai ágának megalapítója, több vármegye főispánja.{{H|Borbély|2015|o=76–77}} Fülöp vagyonát unokaöccse (János fia), [[Drugeth Vilmos]] '''(Drugeth I. Vilmos)''' örökölte. </small></small> | ||
| + | |||
| + | == Rodzina == | ||
| + | |||
| + | Brat Fülöpa, János Drugeth (1288-1333), założyciel homonicznej gałęzi rodziny, jest [[főispán]] komitstów [[Somogy]], [[Bács]], [[Fejér]] i [[Tolna]]. | ||
| + | |||
| + | <small><small>Fülöp bátyja [[Drugeth János]] (1288-1333), a család homonnai ágának megalapítója, [[Somogy vármegye|Somogy]], [[Bács vármegye|Bács]], [[Fejér vármegye|Fejér]] és [[Tolna vármegye|Tolna]] vármegyék főispánja. </small></small> | ||
| + | |||
| + | Najstarszym synem Jana jest [[palatyn]] [[Drugeth Vilmos]], młodszy [[Drugeth Miklós]] (wódz Węgier od 1344 do 1354, [[országbíró]] z 1354). | ||
| + | |||
| + | <small><small>János idősebb fia geréni [[Drugeth Vilmos]] nádor, a fiatalabb [[Drugeth Miklós]] (1344–1354 között ungi főispán, 1354-től országbíró). </small></small> | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | == Źródła == | ||
| + | |||
| + | * {{Cite web|url=http://www.kislexikon.hu/drugeth.html|title=Drugeth család|accessdate=2017-02-27|work=www.kislexikon.hu}} | ||
| + | * Borbély, Zoltán, témavezető: Vargáné Dr. Balogh Judit e. ''A Homonnai Drugethek Felső-Magyarországon a 17. század első évtizedeiben - Doktori értekezés'' (PDF), Eger: Eszterházy Károly Főiskola Bölcsészettudományi Kar. DOI: 10.15773/EKF.2015.003 (2015). Hozzáférés ideje: 2017. február 27. Archiválva 2018. május 1-i dátummal a Wayback Machine-ben | ||
| + | * {{Cite web|url=http://jupiter.elte.hu/gonc/amadevargajdos.pdf|title=A gönci Amádé-vár|accessdate=2017-02-27|author=Gajdos Csaba|year=2010|work=A történelmi Magyarország várai {{!}} http://jupiter.elte.hu}} | ||
| + | |||
| + | | | ||
| + | {{Urzędnik infobox | ||
| + | |urzędnik = Drugeth Fülöp | ||
| + | |imiona = | ||
| + | |tytulatura = Palatyn Królestwa Węgier | ||
| + | |grafika = | ||
| + | |opis grafiki = | ||
| + | |herb = Drugeth.PNG | ||
| + | |opis herbu = Herb Fülöpa Drugetha | ||
| + | |faksymile = | ||
| + | |opis faksymile = | ||
| + | |dewiza = | ||
| + | |1. tytuł = [[Palatyn Królestwa Węgier]] | ||
| + | |1. od = 1323 | ||
| + | |1. do = 1327 | ||
| + | |1. powołanie = | ||
| + | |1. poprzednik = [[Debreceni Dózsa]] | ||
| + | |1. następca = [[Drugeth János]] | ||
| + | |||
| + | |klan = | ||
| + | |ród = | ||
| + | |rodzina = [[Drugeth]] | ||
| + | |pochodzenie = angielskie | ||
| + | |państwo = [[Królestwo Węgier]] | ||
| + | |data urodzenia = data nieznana | ||
| + | |miejsce urodzenia = | ||
| + | |data śmierci = 9 sierpnia 1327 | ||
| + | |miejsce śmierci = | ||
| + | |przyczyna śmierci = | ||
| + | |miejsce spoczynku = | ||
| + | |ojciec = nieznany ?? | ||
| + | |matka = nieznana | ||
| + | |rodzeństwo = [[Drugeth János|János]] | ||
| + | |1. związek = | ||
| + | |1. związek z = | ||
| + | |1. związek od = | ||
| + | |1. związek do = | ||
| + | |1. dzieci = | ||
| + | |dokonania = | ||
| + | |odznaczenia = | ||
| + | |commons = | ||
| + | |wikiźródła = | ||
| + | |wikicytaty = | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {{SORTUJ:Drugeth Fulop}} | ||
| + | |||
| + | [[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | ||
| + | [[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Rody]] | ||
| + | [[Kategoria:Ród Drugeth]] | ||
| + | [[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]] | ||
| + | [[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]] | ||
| + | [[Kategoria:Węgierscy szlachcice]] | ||
| + | [[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]] | ||
| + | [[Kategoria:Zmarli w 1327]] | ||
| + | [[Kategoria:Zmarli w XIV wieku]] | ||
Wersja z 15:45, 31 mar 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Drugeth I. Fülöp (*bd, † 9 września 1327), palatyn (1323-1327), węgierski szlachcic francuskiego pochodzenia, [[[ispán]] Szepes i Újvár; stronnik Karol I. Drugeth Fülöp (Drugeth I. Fülöp; ? – 1327. szeptember 9. előtt) frank származású magyar főnemes, Szepes és Újvár ispánja, nádor (1323–1327); I. Károly feltétlen híve és szövetségese. Spis treściDziałalnośćPlik:Drugeth.PNG Drugeth családi címer Jego ojciec, Drugeth János, był stronnikiem Karola Martela. [1] Fülöp a frank eredetű nápolyi Druget családban született. Apja, Druget János Martell Károly hűbérese volt.[1] Latem 1300 roku Károly przybył z Węgier do Salerno jako członek jego eskorty. Jako pierwszy Drugeth, który przybył na Węgry, ustanowił bogactwo, wpływy polityczne i wojskowe szlachty. 1300 nyarán Károly Róbert kíséretének tagjaként érkezett Salernóból Magyarországra. Az első, hazánkba érkező Drugethként ő alapozta meg a főnemessé váló család vagyonát, politikai és katonai befolyását. Jako powiernik Karola z dzieciństwa odgrywał ważną rolę w konsolidacji władzy króla i jego wysiłkach zmierzających do przełamania władzy królewiąt/małych królów. Po bitwie pod Rozgony i po ostatecznym rozbiciu władzy Aba Abák król podarował mu kilka dóbr, w tym Zempléna, Barkó, Jeszenő, Palocsa, Szokolya, Párics (obok dzisiejszego Terytorium Stołecznego), akcesoria. Wtedy to zamek Gönc i zamek Füzér weszli w ich ręce w 1312 roku, a zamek Happykő w 1317 roku. Ponadto powierzono mu zamki Sáros, Regéc, Jászó, Sárd (??), Dédes, Fülek, Diósgyőr i Makovica (obok obecnej doliny Miklós). Károly gyermekkori bizalmasaként fontos szerepe volt a király hatalmi konszolidációjában és a kiskirályok hatalmát letörő hadjárataiban. A rozgonyi csata után, majd Abák hatalmának végső megtörésekor a király több birtokot adományozott neki, többek között Zemplén, Barkó, Jeszenő, Palocsa, „Szokoly” (Pusztatorony-Bibervár, Szokolya mellett), Párics (a mai Tőketerebes mellett), és Lubló kővárait tartozékaikkal. Ekkor került a kezére a gönci vár és a füzéri vár 1312-ben, a boldogkői vár pedig 1317-ben. Ezek mellett Sáros, Regéc, Jászó, Sárd(??), Dédes, Fülek, Diósgyőr és Makovica (a mai Miklósvölgye mellett) várait is gondjaira bízták. W latach 1316–1327 był ispán Szepes i Újvár. Jako gubernator tych terenów kilkakrotnie spotkał Csák Máté. Później został tárnokmester królowej, a od 1323 do 1327 r. palatynem. Szablon: H lewy | miniaturka | 126x126px | I. Charles, patron Drugeths 1316?–1327 között Szepes és Újvár ispánja volt. E területek kormányzójaként többször is összeütközésbe került Csák Mátéval. Később rövid időre a királyné tárnokmestere lett, majd 1323-tól 1327-ig nádor. Szablon:H Plik:Charles I (Chronica Hungarorum).jpg I. Károly, a Drugethek pártfogója Opierając się na swoich posiadłościach na północy kraju, pozyskał wielu członków rodziny i budował nieruchomości. Później kilka jego rodzin zostało szlachtą. Najbardziej znanym przykładem szybkiego wzrostu jest Perényi Miklós. Polegając na swoich wielkich majątkach, był ważnym sojusznikiem wojskowym; prowadził kampanie króla w Chorwacji i na wyżynach havasalföldi Wołoszczyzny. Az ország északi részén szerzett birtokaira támaszkodva számos familiárist szerzett és valóságos udvartartást épített ki. Familiárisai közül később több család is a főnemesek közé emelkedett. A gyors kiemelkedés legjelesebb példája például Perényi Miklós. Nagy birtokaira támaszkodva fontos katonai szövetségesnek számított; ő vezette a király horvátországi és a havasalföldi hadjáratait. Wraz z nabyciem tytułu palatyna stał się ważnym graczem w sądownictwie. Zostało to wzmocnione rozszerzeniem władzy sądowniczej palatyna. Fülöp mianowały dwóch poruczników (viceiudex palatini i iudex palatini). Jeden miał siedzibę w Budzie, drugi w Vizsoly. Przyznano mu już prawa sędziego we własnej strefie wpływów na Północnych Węgrzech. Wprowadził instytucję sądu podniebiennego (ongregatio generalis palatini) i dwunastoosobowego jury. Często w szeregach sądownictwa stawiał się pod swoją rodzinę. A nádori cím megszerzésével komoly szerepe lett az igazságszolgáltatásban. Ezt erősítette a nádor bírói jogkörének kiszélesítése. Fülöp két alnádort (viceiudex palatini, illetve iudex palatini) nevezett ki. Egyikének állandó székhelye Budán volt, a másikuké Vizsolyban. Ő maga saját észak-magyarországi befolyási területeire már korábban megkapta a főbíró jogait. Bevezette a nádori ítélőszék intézményét (ongregatio generalis palatini) és a tizenkét tagú esküdtszéket. A bírói ranglétrán gyakran familiárisait tette maga alá. On i jego przybrany ojciec, tárnokmester Nekcsei Demeter, i jego zięć, ban Maczwy Garai Pál, założyli pierwszą Ligę Barokową. Fogadott apjával, Nekcsei Demeter tárnokmesterrel és annak vejével, Garai Pál macsói bánnal alapította meg az első báróligát. Zmarł bez spadkobiercy w 1327 r. Przed śmiercią zaprosił brata Jánosa Drugetha na Węgry, aby przejął posiadłość za pośrednictwem Maria Wegierskiej . Jan został założycielem węgierskiej gałęzi węgierskich Drugeths, głównym rzecznikiem kilku komitatów. Fiúörökös nélkül halt meg 1327-ben. Halála előtt Nápolyi Mária közvetítésével Magyarországra hívta bátyját,[2] Drugeth Jánost a birtok átvételére. János lett a magyar Drugethek homonnai ágának megalapítója, több vármegye főispánja.Szablon:H Fülöp vagyonát unokaöccse (János fia), Drugeth Vilmos (Drugeth I. Vilmos) örökölte. RodzinaBrat Fülöpa, János Drugeth (1288-1333), założyciel homonicznej gałęzi rodziny, jest főispán komitstów Somogy, Bács, Fejér i Tolna. Fülöp bátyja Drugeth János (1288-1333), a család homonnai ágának megalapítója, Somogy, Bács, Fejér és Tolna vármegyék főispánja. Najstarszym synem Jana jest palatyn Drugeth Vilmos, młodszy Drugeth Miklós (wódz Węgier od 1344 do 1354, országbíró z 1354). János idősebb fia geréni Drugeth Vilmos nádor, a fiatalabb Drugeth Miklós (1344–1354 között ungi főispán, 1354-től országbíró). PrzypisyŹródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||