 Mapa terenu komitatu Sáros  Dawny komitat Sáros nałożony na mapę współczesnej Słowacji Sáros vármegye (pol. Szarysz lub hrabstwo szaryskie, łac. comitatus Sarossiensis, słow. Šarišská župa) był jednostką administracyjną w północnej części Królestwa Węgier. Obecnie jest częścią Słowacji.
Geografia
Komitat jest w dużej mierze górzysty. Doliny ważnych rzek, Hernád i Tarca są tylko wąskimi równinami. Jego pasma górskie należą do północnych Karpat. Graniczy od północy z Galicją, od wschodu z komitatem Zemplén, od południa z Abaúj-Torna, a od zachodu z Szepes.
Historia
Tereny dzisiejszego Sáros w I połowie XI wieku znajdowały się w granicach Polski. W jego południowej części (koło dzisiejszego Preszowa) znajdował się znany polski graniczny gród Castrum Salis wzmiankowany zarówno w dokumentach polskich, jak i węgierskich.
W II połowie XI wieku Węgrzy zaczęli opanowywać ten region. Z tym, że jeszcze w XII w. i w I połowie XIII w. jego północna część znajdowała się we władaniu Polski. Tam m.in. dokonano nadań ziemi cystersom w okolicy dzisiejszego Bardiowa.
Po zajęciu przez Węgry teren Sáros stanowił początkowo, wraz z Abovem i regionem Heves, część wielkiego komitatu Novi Castri. Sáros wyodrębnił się jako jego skrajnie północna część w XIII wieku. Siedzibą władz komitatu był najpierw Zamek Szaryski (Šarišský hrad) koło Wielkiego Szarysza, potem różne miejscowości w zależności od osoby żupana, a od 1647 – Preszów. Sáros władały różne rody magnackie – najdłużej ród Rakoczych (Rákóczi). Do 1775 komitat dzielił się na cztery powiaty, obok których istniało, jako samodzielna jednostka, dominium Makovicy (słow. Panstvo Makovica, łac. Dominium Makovicza). Od 1775 komitat dzielił się na sześć powiatów, z których każdy dzielił się na trzy obwody. Z czasem liczba powiatów doszła do dziesięciu, w tym trzech miejskich.
Po rozbiorze Węgier w XVI wieku komitat znalazł się w części przypadłej Habsburgom. Po traktacie w Trianon komitat w całości przypadł Czechosłowacji. Po reformie administracyjnej w 1923 komitat (żupa) Sáros przestał istnieć jako jednostka administracyjna, jednak nazwa Šariš jest dalej używana jako oznaczenie tradycyjnego regionu etnograficznego odpowiadającego terytorialnie dawnemu komitatowi.
|
Komitat Sáros
(1910)
|
|
| Siedziba:
|
Eperjes
|
| Powierzchnia:
|
3 652 km²
|
| Ludność:
|
174 620[1]
|
| Narodowości:
|
58 % Słowacy
22 % Rusini
1 % <br10 % Węgrzy
5 % Niemcy[2]
|
| Utworzony:
|
XIII wiek
|
| Zlikwidowany:
|
4.06.1920
(Traktat z Trianon)
|
|
|
.svg){kind=small}
.png){kind=small}
_v1.svg)
