Jajačka Banovina

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Plik:Hrvatska uoči Mohačke bitke.jpg Chorwacja w przeddzień bitwy pod Mohács w 1526 r. Jajačka banovina (pol. Banat Jajce, bosn. Jajačka Banovina, węg. Jajcei bánság, niem. Banschaft von Jajce) była obronną jednostką administracyjną na terenie dzisiejszego państwa Bośni i Hercegowiny. Był częścią Królestwa Chorwacji w państwie chorwacko-węgierskim. Obszar, organizacja, administracja Na jej czele był ban. Banat się z trzech żupanii: Vrbas, Sana i Dubica. Miasta do niego należące (w kolejności alfabetycznej): Banja Luka, Belaj (w pobliżu Bos. Petrovac), Bocac, Celepirovac, Greben w pobliżu Vrbas, miasto Grmec, Jajce, jezioro, Kamengrad (północny zachód od Kljuc), Komotin, Koszoruvar (Vinac) , Kotorgrad, Kozarac, Krupa, Ostregrad-Istregrad, Peeg (Perga)?, Prusac, Sokolac (koło Jezera), Travnik, Vincac, Vrbenacgrad (blisko Travnik), Zvecaj (50 km do Banja Luka). Wiele z tych miast było ufortyfikowanych. W przeddzień bitwy pod Mohaczem w 1526 r. jego granice były: rzeka Sawa na północy (aż do miasta Samac), nie licząc samego miasta. Granica biegła następnie rzekami: Usorą i Bośnią, obejmując miasto Dobor. Granica ciągnęła się dalej na południowy zachód do górnego biegu rzeki Vrbanja, gdzie została przecięta na około 44 ° 30 'N. szerokość i 17 ° 30 'długości geograficznej wschodniej. Rozciągała się w tym samym kierunku, aż do górnego biegu rzeki Vrbas (ponad Bočac, który ją obejmował), wzdłuż której biegła aż do Jajce, obejmują ją/go. Jajce było samotne, niczym przyczółek po przeciwnej stronie rzeki, po południowo-wschodniej stronie zbiegu Plivy i Vrbasa. Granica obchodziła Jajce po południowej stronie (rzeką Ugar) (Vinča była w międzyczasie okupowana przez Turków) i skręcaa na zachód do Jezery (którą w tym czasie również okupowali Turcy). Granica szła następnie na północny zachód do Prijedoru do zbiegu Gomjenicy w Sanie; Zagłębie Gomjenica znajdowało się w obrębie banatu. Historia Okoliczności wstępne Banat został założony przez chorwacko-węgierskiego króla Macieja Korwina, na przełomie jesieni i zimy 1463 roku. Było to podczas 100-letniej wojny chorwacko-tureckiej, gdy podbój turecki poważnie zagroził nie tylko wschodnim granicom chorwackiego królestwa, ale także dalszym ziemiom chorwackim. Latem tego samego roku Królestwo Bośni znalazło się pod panowaniem tureckim, gdy sułtan osmański Mehmed II zaatakował i zajął Bośnię i miasto Jajce. Banat z Jajce i sąsiedni banat Srebrenica były częścią łańcucha obronnego, który nadal obejmował banat Šabački (utworzony w 1476 r.), Balgradzki i Severin; wraz z łańcuchem wojskowo zorganizowanych jednostek administracyjnych król Maciej zamierzał przeciwstawić się najazdom tureckim. Pomimo wszystkich, a nawet tej samej administracji wojskowo-cywilnej, ponieważ często mieli ten sam zakaz, nie okazało się to przydatne. Strategicznie sytuacja niewiele się zmieniła. Imperium Osmańskie zachowało strategiczne miasta Kljuc i Kamengrad, położone w dolinie rzeki Sana, i podbiło je po upadku Bośni. Zatem z tego kierunku i przez pola Livanj i Duvanj mogli w dowolnym momencie najechać jednostki dowolnej wielkości do Królestwa Chorwacji, bez konieczności dotykania fortów w Jajac Banovina. Wyjaśnia to liczba inwazji osmańskich na terytoria chorwackie i na terytorium banatu od 1468 r. do siedmioletniego rozejmu z 20 sierpnia 1503 r. W tym okresie Imperium Osmańskie nie zadało sobie trudu podbicia chorwackich miast i miasteczek, ale zamiast tego skupiło się na ekonomicznym uszczuplaniu stanu przeciwników poprzez niszczenie pól, grabieże i chwytaniem ludzi dla okupu lub braniem w niewolę. Marsz wyzwolenia Korwina 1463 Jesienią 1463 r. król Maciej wyzwolił część Bośni i założył banaty: Jajce i Srebrenica. Siedzibą bana Jajce było miasto Jajce. Tto stamtąd wychodził szlak handlowy (trasa karawany), który prowadził przez Livno do Splitu. Bydło, futro, miód, wosk i ser były eksportowane z Bośni. Handel ten trwał do okupacji tureckiej. Autorzy zauważają: „Król Macieja Korwin z Węgier i Chorwacji, który nie przybył na pomoc upadającemu królestwu, obudził Mahometa II, przechytrzony, bądź tym, czego chciał, by królestwo zginęło, aby mógł następnie wyrwać Bośnię z rąk Turcji i dołączyć do swojego kraju jako prowincję." Liczne władze Bośni pomagały mu w jego kampanii wojskowej. W szczególności wyróżniał się książę Władysław, syn księcia Stefana. Zimą 1463 r. Maciej wyzwolił od Turków wszystkie „dolne kraje” i oraz Usorę i Solę. Udaną kampania zdobył pod swoją władzą 30 ufortyfikowanych miast. W „dolnych krajach” ważne forty znajdowały się w Jajce, Zveçaj, Vrbaški grad i Banja Luka, a w Usorze - Tešanj i Srebrenik. Tylko „górna lub prawdziwa Bośnia” z Podrinje pozostała pod kontrolą Imperium Osmańskiego. 6 grudnia 1463 r. król Maciej osobiście przybył do Jajce. Tam wydał dokument księciu Vladislavowi Vukčićowi, wychwalając go za doskonałość w kampanii wojskowej przeciwko Turkom i za wsparcie logistyczne sił chorwacko-węgierskich. Z wyzwolonych obszarów powstały dwa banaty. Maciej Korwin z „dolnych krain” stworzyła banat Jajce, którego celem było zapobieganie atakom osmańskim na Chorwację. Z wyzwolonych obszarów księstwa Usory utworzył banat Srebrenicy, który miała chronić Slawonię przed atakami osmańskimi. Upadek skrzydła południowego Posiadłość księcia Stjepana Vukčicia uległa zniszczeniu po jego śmierci w 1466 r. Dwóch jego synów, Vladislav i Vlatko, przez pewien czas pozostawało w posiadłości, ale ostatecznie wyemigrowało do Dubrownika, a jego trzeci syn, Stjepan, został islamizowany. Do 1483 r. Cała Hercegowina była pod panowaniem osmańskim. [4] Posjed hercega Stjepana Vukčića bi izložen propadanju nakon njegove smrti 1466. godine. Dvojica njegovih sinova, Vladislav i Vlatko, neko su vrijeme opstojali na posjedu no naposljetku iseliše u Dubrovnik, a treći mu se sin Stjepan islamizirao. Već do 1483. se je godine cijela Hercegovina našla pod osmanskom vlašću. Katastrofa Krbawska W 1493 r. Siły chorwackie i tureckie powracające z marszu starły się w Krbavsko Polje. Chorwackie wojska wpadły w zasadzkę i poniosły ciężką porażkę 9 września [5]. 10 000 Chorwatów zostało zabitych, 1500 schwytanych, większość rdzennej szlachty [5], która czuła się z ziemią, o którą walczyli, w przeciwieństwie do późniejszych obcych szlachciców, dla których ziemia chorwacka była tylko własnością, którą otrzymali jako dar w momencie ogłoszenia króla i którzy odrzucili w niekorzystnych momentach. Pojawił się nowy problem demograficzno-strategiczny, ponieważ mieszkańcy południowej Chorwacji zaczęli się wówczas przenosić do Slawonii [5], pozostawiając regiony południowej Chorwacji bez źródła demograficznego dla obrony i wsparcia gospodarczego. Jajko bananowe pozostało więc poważnie zagrożone przez osłabione skrzydło zachodnie. W bitwie schwytano uwięzionego Ban Juraja Vlatkovica. [6] 1493. su se na Krbavskom polju sukobile hrvatske snage i turske snage koje su se vraćale s pohoda. Hrvatske su postrojbe upale u zasjedu te 11. rujna pretrpe teški poraz. Poginulo je 10.000 Hrvata, 1500 zarobljeno, izginulo je većina domaćeg plemstva koje je osjećalo sa zemljom za koju se borilo, za razliku od kasnijih inozemnih plemića kojima je hrvatska zemlja bila samo posjed koji su dobili na dar u trenutcima kraljeve obijesti te koji su odbacivali u nepovoljnim trenutcima. Demografsko-strateški je nastao novi problem jer su stanovnici južne Hrvatske onda počeli se preseljavati u Slavoniju, ostavljajući tako južne hrvatske krajeve bez demografskog izvora za obranu i gospodarsku potporu. Jajačka je banovina tako ostala ozbiljno ugrožena oslabljenim zapadnim krilom. U bitci je zarobljen jajački ban Juraj Vlatković. Przechwytywanie prób i nowych zmian strategicznych Kiedy Franjo Berislavic przyszedł na łaskę króla, ponownie stał się zakazem składania jaj [7]. 1501. Był to czas wojny, ponieważ kierownictwo osmańskiego zamachu stanu w tych latach skierowano na ziemie chorwackie pod panowaniem weneckim [7] Istniała również świadomość, że będzie to tak krótki czas, o czym świadczy list Franciszka do księcia Splitu z 1499 r. Informujący go o przygotowaniach tureckich, błagający o pomoc, ale także oferujący pomoc, jeśli Turcy zostaną zaatakowani przez Wenecjan [8]. To dziwne, że w tym czasie Francis twierdził, że Egg była dobrze zaopatrzona i logistyczna. [8] Kad je Franjo Berislavić došao u kraljevu milost, ponovno je postao jajačkim banom. 1501. To je bilo vrijeme ratnog predaha, jer je smjer osmanskog udara tih godina bio usmjeren na hrvatske krajeve pod mletačkom vlašću. Svijest da će to biti tako samo kratko vrijeme također je postojala, o čemu svjedoči Franjin dopis splitskom knezu 1499. u kojem ga je obavijestio o turskim pripremama, molio za pomoć ali i također nudi pomoć ako ih Turci napadnu Mlečane. Neobično je što za onodobne okolnosti Franjo je tvrdio da je Jajce dobro opskrbljeno ljudstvom i logistički. Franjo Berislavic dyplomatycznie zaangażowany w tworzenie sojuszu wojskowego Republiki Weneckiej (z którym wcześniej się kontaktował), papieża i króla Władysława II. Jagelovices [8]. Wenecjanie nie zawarli pokoju z Turkami. Wysiłek Franciszka się opłacił i sojusz został zawarty, a wkrótce w tym samym roku został powołany do życia na polu bitwy [8]. Franjo Berislavić diplomatski se angažirao na stvaranju vojnog saveza Mletačke Republike (s kojima je već prije kontaktirao), pape i kralja Vladislava II. Jagelovića. Radilo se na tome da Mlečani ne sklope primirje s Turcima. Franjin se trud isplatio te je savez uspostavljen, a uskoro je iste godine oživotvoren na bojištu. Skenderbeg Mihajlovic bezskutecznie oblegał Jajce w 1501 r. [9], ponieważ został silnie pokonany przez wojska pod dowództwem Iwanisa Korvina [8] z pomocą Zrinskiego, Frankopana, Karlovica i Cubora. [9] Turcy nie odepchnęli go, ale przystąpili do przygotowań do kolejnego nalotu na miasto [8]. Skenderbeg Mihajlović neuspješno je opsjeo 1501. godine Jajce, jer su ga pod samim gradom teško porazile postrojbe pod zapovjedništvom Ivaniša Korvina uz pomoć Zrinskog, Frankopana, Karlovića i Cubora. Turke to nije odagnalo nego su se dali spremati za novu navalu na grad. 1501. Balthazar Batthyány został mianowany bansmanem, ale unikał objęcia urzędu i wejścia do miasta [10], az drugiej strony w 1502 r. Zakaz Franjo Berislavić zwrócił się do króla o zwolnienie go z obowiązków w Jajce; przypuszcza się, że wynikało to z wieców pieniężnych, ponieważ nie dotarła płaca niezbędna do zabezpieczenia dostaw towarów niezbędnych do obrony banana Jajaca [8]. Wreszcie Franciszek nie był aktywnym uczestnikiem obrony, ani nie wysyłał żołnierzy na pozycje. [10] 1501. Baltazar Baćan (Baltazar Batthyány) postavljen je za bana, no izbjegavao je preuzeti dužnost i ući u grad, a s druge strane, od 1502. je ban Franjo Berislavić tražio od kralja razriješiti ga banske dužnosti u Jajcu; pretpostavlja se da je zbog novčarskih raloga, jer plaća koja je trebala osigurati opskrbu dobrima nuždnim za obranu Jajačke banovine nije stigla. Naposljetku Franjo nije bio aktivnim sudionikom obrane niti je slao postrojbe na položaje. Ponieważ obaj uniknęli obrony, Turcy skorzystali z niechronionej granicy, a w 1502 r. Spustoszyli region Vrbas [10]. Z tego powodu sam król, który ostrzegał, interweniował, ale to też nie pomogło, ponieważ Franciszek był w niechcianej służbie w następnym roku. [10] Bankowość franciszkańska, która odbywała się na jego koszt, charakteryzowała się również poprawą infrastruktury. [10] Dał drogę do budowy drogi łączącej Brod i Jajce. Wskazuje na to głagolicowy napis na tabliczce na tej drodze „Czas potężnego księcia Ferenca Berisalica” [10]. Zbog toga što su oboje izbjegavali primiti se obrane, Turci su iskoristili nezaštićenu granicu te 1502. teško opustošilo vrbaški kraj. Zbog toga intervenirao je i sam kralj koji je opomenuo, no ni to nije pomoglo, jer je Franjo bio na neželjenoj dužnosti i iduće godine. Franjino je banovanje, koje i je njemu bilo na trošak, obilježeno i infrastrukturnim poboljšanjima. Dao je izgraditi cestovnu prometnicu dao izgraditi cestu koja je povezala Brod i Jajce. O tome govori glagoljski natpis na ploči na toj cesti "Va vrime uzmožnog kneza Ferenca Berisalića". Wenecjanie zawarli jednak rozejm z Turkami pod koniec 1502 r. [8] Na szczęście dla Chorwacji presja turecka ustąpiła w 1503 r. [8] 13 lipca 1503 r. Król nakazał Stephenowi z Gorbonok i Clementowi Szemera przejęcie zakazu od Franjo Berislavicia [10]. Gdy anty-turecki sojusz państw chrześcijańskich rozpadł się, 20 sierpnia 1503 r. Król Władysław podpisał także rozejm z Turkami. [8] Mlečani su ipak sklopili s Turcima primirje koncem 1502. godine. Na sreću po Hrvatsku, turski je pritisak popustio 1503. godine. 13. srpnja 1503. kralj je naložio neka Stjepan od Gorbonoka i Klement Szemere preuzmu dužnost bana od Franje Berislavića. Budući da se je raspao protuturski savez kršćanskih država, 20. kolovoza 1503. kralj je Vladislav također potpisao primirje s Turcima. W 1512 r. Upadła Srebrenica banovina, co spowodowało, że banja Jajaca również została zagrożona ze wschodu. [1] 1512. je pala Srebrenička banovina, čime se je Jajačka banovina našla ugroženom i s istoka. W 1525 r. Siły osmańskie rozpoczęły nowe oblężenie Jaj. Trwało to pół roku. Zakończone przez Krsto Frankopan 11 czerwca 1525 r. Jego akcja wyzwolenia rozprzestrzeniła się na cały świat chrześcijański. Po powrocie na swoje miejsce został bardzo dobrze przyjęty, a chorwacki węgierski król nadał mu tytuł „obrońcy królestw Dalmacji, Chorwacji i Slawonii” [4]. [11] 1525. su osmanske snage poduzele novu opsadu Jajca. Trajala je pola godine. Okončao ju je Krsto Frankopan 11. lipnja 1525. godine. Njegova se osloboditeljska akcija pročula po kršćanskom svijetu. Nakon povratka u svoje sjedište, veličanstveno je dočekan, a hrvatsko-ugarski kralj mu je podijelio naslov "branitelja kraljevina Dalmacije, Hrvatske i Sla­vonije". Po porażce w Mohaczach == Klęska w bitwie pod Mohakiem i upadek Jagelovic w 1526 roku zwiastowały złe dni. Zagrożone już podwójne królestwo byłoby jeszcze bardziej zagrożone przez podział Chorwacji na zwolenników Habsburgów i zwolenników Zapolja [4]. Poraz u Mohačkoj bitci i padadinastije Jagelovića 1526. navijestio je loše dane. Ionako ugroženo dvojno kraljevstvo bi dodatno ugroženo što je podvojenošću Hrvatske na pristaše Habsburgovaca i na pristaše Zapolje. Jajce Ban Ban Ban Petar Keglevic przekazał następnie miasto Jajce i Jajce Banovo cesarzowi Habsburgów Ferdynandowi. Niemiecki personel wojskowy, obaj dowodzący zwykłymi żołnierzami, został do tego przydzielony. Jednocześnie między Chorwacją a Węgrami toczyła się bezsensowna wojna domowa w krytycznym momencie pomiędzy zwolennikami Habsburgów i Zapoljevs. [4] Ban Jajačke banovine Petar Keglević je potom predao grad Jajce i Jajačku banovinu habsburškom caru Ferdinandu. Ovaj je na to postavio njemačko vojno osoblje, i zapovjedno i obične vojnike. U isto se je vrijeme unutar Hrvatske i Ugarske u tako kritičnom trenutku vodio besmisleni građanski rat između pristaša Habsburgovaca i Zapoljevaca. Turcy szybko wykorzystali ten strategiczny moment. Już w styczniu 1528 r. Oblegali Jajce, podczas gdy Chorwaci pogrążyli się w niepotrzebnych kłótniach, dopóki prawdziwe niebezpieczeństwo nie znalazło się ponownie na południowych granicach Chorwacji. Jajo pozostało zapomniane, dowódca osmański, bośniacki Usref-pasha, gwałtownie zaatakował miasto, a przy całej tej nędzy obrońcy Jajce zostali zdradzeni przez zdradę Stjepana Grbonoga, który poddał miasto samolubnym interesom. Osmanlije su taj strateški trenutak brzo iskoristile. Već siječnja 1528. opsjeli su Jajce, dok su se Hrvati gubili u nepotrebnim međusobnim zavadama dok se je prava opasnost našla opet na hrvatskim južnim granicama. Jajce osta zaboravljeno, osmanski zapovjednik, bosanski Usref-paša je silovito napao grad, a uz svu tu nevolju branitelje Jajca snašla je izdaja Stjepana Grbonoga koji je radi sebeljubnih osobnih interesa predao grad. Po upadku Jajce Kiedy Osmanie podbili Jajce i Banja Lukę w 1528 r., Jajce banovia wkrótce znalazło się pod panowaniem tureckim. Kad su 1528. Osmanlije osvojile Jajce i Banju Luku, Jajačka je banovina uskoro pala pod tursku vlast. Banowie Jajač Banovi Jajačke banovine bili su: Data Osoba Monarcha Uwagi Blaž Raškaj od XXX -1493 Juraj Vlatkovic schwytany w bitwie pod Krbavą 1494 Franjo Berislavić wraz z Baltazarem Bacanem 1494-1502 Balthazar Bacan (Batthyány) wraz z Franjo Berislavić, 1499–1501 Franjo Berislavić wraz z Baltazarem Bacanem 1503 Franjo Berislavić wraz z Baltazarem Bacanem czerwiec 1495-1505 Ladislav Kaniški wraz z Ivanem Bebkiem) 1505-1510 Juraj Strazemanski (Zthresley, de Strasemlye, deZthreslye, Stresemley, Zthresley) ban Srebrnička banovine 1494-1495 Juraj Kaniški czerwiec 1495-1505 Ivan Bebek wraz z Ladislavem Kaniškim, 1507 Bartol Berislavić, Prior Vranski 1508 Juraj Strazemanski (Zthresley, de Strasemlye, deZthreslye, Stresemley, Zthresley) ban Srebrnička banovine 1494-1495 Nikola Székely 1511-1513 Baltazar Alapic Ivan Berislavic, (Ivanis Berislavic), kuzyn Franjo Berislavica (Francis był wówczas jego zastępcą i kolega z banku Juraj Strazemanski ) 1518 do... Ivan Tahi 1520-1526 Petar Keglevic 1528 Tadija Mikulic zabity w obronie miasta Źródła Milan Kruhek: Granice Hrvatskog Kraljevstva u međunarodnim državnim ugovorima, Povijesni prilozi 10/1991., str.37-79 Povijest župe Podmilačje Crohis.com Stjepan Srkulj: Hrvatska uoči bitke na Mohaču 1526. godine Przypisy Linki zewnętrzne Zemljovid Stogodišnjeg hrvatsko-turskog rata Večernji list doc. dr. sc. Hrvoje Gračanin: Petar Zrinski s 2000 krajišnika potukao 8000 Turaka i - kažnjen, 4. srpnja 2010. Issuu Dane Gruber: Borba Hrvata sa Turcima od pada Sigeta do navale Turaka na Sisak (1566-1576) u Zabavnik hrvatske omladine za godinu 1878., Djaško društvo Hrvatski dom na I. hrvatskom sveučilištu, Zagreb, 1878. Historijski zbornik g. XXXVII (1) Tomislav Raukar: Turci i hrvatsko kasnosrednjovjekovno društvo