Atyusz III. Atyusz: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 55: | Linia 55: | ||
Atyusz po raz pierwszy pojawił się we współczesnych aktach w 1202 r.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest str. 12, 270.</ref> jako [[ispán]] komitatu [[Fejér]] do 1203 r., W ostatnich latach panowania króla [[Emeryk]]a<ref name="Zsoldos2011" />. Ponieważ był lojalny wobec księcia [[András]]a, stracił swoje wpływy polityczne po 1203 r., gdy brat [[Emeryk]]a powstał w otwartym buncie przeciwko królowi jesienią 1203 r.<ref name="Markó" /> Odzyskał wpływy na dworze królewskim dopiero po nieoczekiwanej śmierci dziecka [[III. László|Władysława III]] w 1205 r. [[II. András|Andrzej II]], który wstąpił na tron, mianował go [[ispán]]em komitatu [[Zala]] i pełnił tę funkcję do 1206 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Zgodnie z dokumentem z 1207 r. zarządzał komitatem [[Pozsony]], jedną z najważniejszych jednostek terytorialnych<ref name="Zsoldos2011" />. W tym samym roku był [[ispán]]em [[Veszprém]] i [[Vas]]<ref name="Nemes" />. Pełnił funkcję [[ispán]]a komitatu [[Sopron]] (1209-1212)<ref name="Zsoldos2011" />. | Atyusz po raz pierwszy pojawił się we współczesnych aktach w 1202 r.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest str. 12, 270.</ref> jako [[ispán]] komitatu [[Fejér]] do 1203 r., W ostatnich latach panowania króla [[Emeryk]]a<ref name="Zsoldos2011" />. Ponieważ był lojalny wobec księcia [[András]]a, stracił swoje wpływy polityczne po 1203 r., gdy brat [[Emeryk]]a powstał w otwartym buncie przeciwko królowi jesienią 1203 r.<ref name="Markó" /> Odzyskał wpływy na dworze królewskim dopiero po nieoczekiwanej śmierci dziecka [[III. László|Władysława III]] w 1205 r. [[II. András|Andrzej II]], który wstąpił na tron, mianował go [[ispán]]em komitatu [[Zala]] i pełnił tę funkcję do 1206 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Zgodnie z dokumentem z 1207 r. zarządzał komitatem [[Pozsony]], jedną z najważniejszych jednostek terytorialnych<ref name="Zsoldos2011" />. W tym samym roku był [[ispán]]em [[Veszprém]] i [[Vas]]<ref name="Nemes" />. Pełnił funkcję [[ispán]]a komitatu [[Sopron]] (1209-1212)<ref name="Zsoldos2011" />. | ||
| − | W 1214 r. został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]] i [[ispán]]em komitatu [[Somogy]]<ref name="Zsoldos2011" />. Jak sugeruje László Markó, Atyusz | + | W 1214 r. został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]] i [[ispán]]em komitatu [[Somogy]]<ref name="Zsoldos2011" />. Jak sugeruje [[Markó László|László Markó]], Atyusz organizuje [[ispán]]at już od 1209 roku, ale ten fakt nie jest poparty pracą [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldos]].<ref name="Markó" /> Tylko jedna karta zachowała swoją pierwszą kadencję jako Ban, gdy Atyusz wysłał [[Ajkai Lorinc]] z okazji legalnej transakcji<ref name="Nemes" />. W 1215 roku [[II. András|Andrzej II]] mianował go [[sędzia|sędzią królewskim]], drugim najwyższym świeckim stanowiskiem na Węgrzech. W tym samym roku był także [[ispán]]em komitatu [[Bács]]<ref name="Zsoldos2011" />. Służył jako [[sędzia królewski]] do 1217 roku, niemniej jednak, zgodnie z nieautentycznym zapisem, zachował godność nawet w 1218 roku.<ref name="Zsoldos2011" /> W 1216 r. nabył majątek [[Tomaj]] od [[palatyn]]a [[Győr I. Pat]]a , który otrzymał tę ziemię jako rekompensatę od króla Andrzeja, który skonfiskował ją [[Tomaj Tiba|Tibie Tomajowi, który wcześniej zamordował [[palatyn]]a [[Győr I. Csépán]], brata Pata. Wkrótce Atyusz sprzedał posiadłość.<ref name="Nemes" /> |
<small>In 1214, he was made [[Ban of Slavonia]] and head of [[Somogy County (former)|Somogy County]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=43}} As László Markó suggests, Atyusz already held the ispánate since 1209, however this rumor is not supported by Attila Zsoldos' work.{{sfn|Markó|2006|p=270}} Only one charter preserved his first term as Ban, when Atyusz sent his {{lang|lat|pristaldus}} Lawrence Ajkai on the occasion of a legal transaction.{{sfn|Nemes|2006|p=21}} In 1215, Andrew II nominated him as Judge royal, the second-highest secular position in Hungary. He was also head of [[Bács County]] in that year.{{sfn|Zsoldos|2011|p=127}} He served as Judge royal until 1217, nevertheless, according to a non-authentic record, he held the dignity even in 1218.{{sfn|Zsoldos|2011|p=28}} In 1216, he purchased the estate of [[Tomaj]] from [[Palatine of Hungary|Palatine]] [[Pat Győr]], who had received the land as compensation from King Andrew, who confiscated it from , who had murdered Palatine [[Csépán Győr]], Pat's brother, before. Shall soon, Atyusz sold the estate.{{sfn|Nemes|2006|p=22}} </small> | <small>In 1214, he was made [[Ban of Slavonia]] and head of [[Somogy County (former)|Somogy County]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=43}} As László Markó suggests, Atyusz already held the ispánate since 1209, however this rumor is not supported by Attila Zsoldos' work.{{sfn|Markó|2006|p=270}} Only one charter preserved his first term as Ban, when Atyusz sent his {{lang|lat|pristaldus}} Lawrence Ajkai on the occasion of a legal transaction.{{sfn|Nemes|2006|p=21}} In 1215, Andrew II nominated him as Judge royal, the second-highest secular position in Hungary. He was also head of [[Bács County]] in that year.{{sfn|Zsoldos|2011|p=127}} He served as Judge royal until 1217, nevertheless, according to a non-authentic record, he held the dignity even in 1218.{{sfn|Zsoldos|2011|p=28}} In 1216, he purchased the estate of [[Tomaj]] from [[Palatine of Hungary|Palatine]] [[Pat Győr]], who had received the land as compensation from King Andrew, who confiscated it from , who had murdered Palatine [[Csépán Győr]], Pat's brother, before. Shall soon, Atyusz sold the estate.{{sfn|Nemes|2006|p=22}} </small> | ||
Wersja z 13:18, 20 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Atyusz III. Atyusz (także Oguz) (* nieznana, † po 1233), wpływowy węgierski wieloża, najwybitniejszy członek rodziny, który służył jako sędzia królewski (1215-1217), za panowania króla Andrzeja II.[1] Spis treściRodzinaUrodził jako najstarszy syn Atyusza II (zwanego także Atyuszem Wielkim), który odziedziczył większość majątku rodzinnego po swoim bracie (lub wuju), bezdzietnym Istvánie, zgodnie z wolą i testamentem tego ostatniego[2]. Miał co najmniej jednego młodszego brata, Lőrinc, który również krótko działał jako sędzia królewski w 1222 r. (Dawne dzieła genealogiczne błędnie określały Lőrinca jako dziecko Atyusza III)[2] Być może I. Dénes był także bratem Atyusza III i Lőrinca.[2] W wyniku koligacji rodzinnych Atyusz III miał kilku znamienitych kuzynów, w tym Salamona (także sędziego królewskiego w 1222 r. i bliskiego sojusznika Atyusza) oraz ispán Miska III Atyusz i Sal.[3] XIX-wieczny historyk Mór Wertner błędnie nazwał Atyusza członkiem rodziny Vázsony[2]. Według nieautentycznego dokumentu z lat 30. XIV wieku, która fałszywie datowana jest na 22 marca 1262 r., Żoną Atyusa III była Berbur z rodu Hont-Pázmány, córka Sebesa Hontpázmányego,[2] stolnik królewski (1209-1217)[1], jak głosi dokument, Abraham, syn Sebesa, sprzedał Zánka swojej siostrze, którą wcześniej odziedziczył po ojcu III, swoim szwagrze. Mimo że dokument jest zdecydowanie fałszerstwem, historyk Gabor przyjmuje jednak informację o małżeństwie Atyusza, z tej strony nie ma to wpływu na cel fałszowania dyplomu. Nieautentyczna karta była częścią sądu procesowego między rodzinami Amade i Szentgyörgyi o własność Várkony (obecnie część Vrakúň, Słowacja).[2] Atyusz III i Berbur mieli dwoje dzieci. O starszym IV. Atyuszu wspomniano jako osobę żywą tylko raz w 1236 r., przy okazji sprzedaży posiadłości. Według królewskiej karty wydanej przez IV. Béla|Belę IV]] w 1244 r. Atyus IV został zamordowany przez niejakiego Puchunę ze Slawonii, którzy „popełnili wiele morderstw i innych przestępstw”. Jak pisze Bela IV, całe królestwo opłakiwało śmierć Atyusza IV[2]. Mieli także młodszego syna o imieniu Györk (lub Gyurkó). Po raz pierwszy wspomniano o nim w 1248 r., gdy był właścicielem Sevnica (dziś w Słowenii). W 1251 r. sprzedał Pécsely ją kapitule Veszprém, a także przysięgał chronić diecezję. Ożenił się z niezidentyfikowaną córką Hahót Mihály (kuzyna bana i chrześcijańskiego męczennika Hahót II. Buzáda). Mieli syna, Atyusza V, który był właścicielem Dabrony w 1274 roku. Dwa lata później Atyusz V został oskarżony o nielojalność przez Władysława IV, który skonfiskował jego własność, zamek Szentmiklós i podarował arcybiskupowi Esztergomu Benedykta III i jego braciom, Dedalusowi, ispánowi komitatu Zala (1273-1274), Beke i Istvánowi. Atyusz V zmarł bez posiadłości i spadkobierców, więc gałąź Atyusza III wyginęła wraz z nim w 1276 r.[2] KarieraAtyusz po raz pierwszy pojawił się we współczesnych aktach w 1202 r.[4] jako ispán komitatu Fejér do 1203 r., W ostatnich latach panowania króla Emeryka[1]. Ponieważ był lojalny wobec księcia Andrása, stracił swoje wpływy polityczne po 1203 r., gdy brat Emeryka powstał w otwartym buncie przeciwko królowi jesienią 1203 r.[4] Odzyskał wpływy na dworze królewskim dopiero po nieoczekiwanej śmierci dziecka Władysława III w 1205 r. Andrzej II, który wstąpił na tron, mianował go ispánem komitatu Zala i pełnił tę funkcję do 1206 r.[1] Zgodnie z dokumentem z 1207 r. zarządzał komitatem Pozsony, jedną z najważniejszych jednostek terytorialnych[1]. W tym samym roku był ispánem Veszprém i Vas[2]. Pełnił funkcję ispána komitatu Sopron (1209-1212)[1]. W 1214 r. został banem Slawonii i ispánem komitatu Somogy[1]. Jak sugeruje László Markó, Atyusz organizuje ispánat już od 1209 roku, ale ten fakt nie jest poparty pracą Attili Zsoldos.[4] Tylko jedna karta zachowała swoją pierwszą kadencję jako Ban, gdy Atyusz wysłał Ajkai Lorinc z okazji legalnej transakcji[2]. W 1215 roku Andrzej II mianował go sędzią królewskim, drugim najwyższym świeckim stanowiskiem na Węgrzech. W tym samym roku był także ispánem komitatu Bács[1]. Służył jako sędzia królewski do 1217 roku, niemniej jednak, zgodnie z nieautentycznym zapisem, zachował godność nawet w 1218 roku.[1] W 1216 r. nabył majątek Tomaj od palatyna Győr I. Pata , który otrzymał tę ziemię jako rekompensatę od króla Andrzeja, który skonfiskował ją [[Tomaj Tiba|Tibie Tomajowi, który wcześniej zamordował palatyna Győr I. Csépán, brata Pata. Wkrótce Atyusz sprzedał posiadłość.[2] In 1214, he was made Ban of Slavonia and head of Somogy County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As László Markó suggests, Atyusz already held the ispánate since 1209, however this rumor is not supported by Attila Zsoldos' work.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Only one charter preserved his first term as Ban, when Atyusz sent his {{#invoke:Lang|lang}} Lawrence Ajkai on the occasion of a legal transaction.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In 1215, Andrew II nominated him as Judge royal, the second-highest secular position in Hungary. He was also head of Bács County in that year.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He served as Judge royal until 1217, nevertheless, according to a non-authentic record, he held the dignity even in 1218.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In 1216, he purchased the estate of Tomaj from Palatine Pat Győr, who had received the land as compensation from King Andrew, who confiscated it from , who had murdered Palatine Csépán Győr, Pat's brother, before. Shall soon, Atyusz sold the estate.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Atyusz wraz ze swoim bratem Atyusz Lőrincem uczestniczyli w piątej krucjacie Andrzeja w latach 1217–1218.[4] Po powrocie do domu Atyusz pożyczył 200 srebrnych marek Koronie w zamian za oddanie Kamešnica, która wcześniej została skonfiskowana przez króla Bélę III[2]. W ten sposób Andrzej II był w stanie spłacić ogromne długi dworu królewskiego spowodowane Piątą Krucjatą, na którą zmusił go papież Innocenty III[4]. W 1219 r. (Lub wcześniej) Atyusz został mianowany sędzią królewskim dla królowej Queen Yolanda. Utrzymywał tę godność do 1221 r.[1] Poza tym był także ispánem Bodrog (1219) i Varaždina (1220).[4] Po raz drugi pełnił funkcję bana Slawonii, zastępując swojego kuzyna Atyusz Salamona. Nazwa godności pojawiła się raz jako „Ban Dalmacji i Chorwacji” (łac. banus Dalmatie et Chroatie) w 1221 r.[1] Atyusz wydał najwcześniejszą znaną kartę wydaną przez bana (zachowany w Zadarze), gdy został osądzony przez Świętych Kosmy i Damiana w Monastyrze Biograd na Moru (węg. Tengerfehérvár) i Rycerzy Templariuszy podczas procesu sądowego[2]. Po Złotej Bulli z 1222 r. zniknęli ze źródeł na lata.[2] Od 1226 r. ponownie pełnił funkcję sędziego królewskiego] na dworze królowej[1]. Poza tym został mianowany ispánem komitatu Bodrog w 1228 r.[2] Funkcjonował jako sędzia królewski królowej do 1229 r., gdy zastąpił go Tétény Péter.[1] Atyus III został uwikłany w konflikt z Bertalanem, biskupem Veszprém w 1232 r., Co okazało się pierwszym kamieniem milowym na drodze do szlachetnego samostanowienia. Według oskarżenia Bartłomieja Atyusz III „niesprawiedliwie i brutalnie przejął i zatrzymał diecezjalną ziemię Wezmech i nie chciał jej oddać”. Natomiast Atyusz twierdził, że ziemia należała do starożytnej własności pokrewieństwa Atyusza. Miejscowa szlachta z komitatu Zala zwana sługami królewskimi, trzykrotnie cytowała pana i jego potencjalnych świadków przed ich trybunałem, ale Atyusz nie raczył im odpowiedzieć. W ten sposób szlachta osądziła Bartłomieja na korzyść[2]. Słudzy królewscy wydali tak zwany Kehida Diploma, aby wezwać króla Andrzeja II do uznania ich wyroku za obowiązkowy, ponieważ Atyusz odmówił oddania ziemi diecezji Veszprém i został zmuszony siłą Apáti Andornok do wykonania wyroku[5]. Później królewscy słudzy byli w stanie wykonać wyrok, gdy Bartłomiej sprzedał Wezmech Hahót Mihály w 1239 r.[5] Dyplom Kehidy był pierwszym znakiem powstania szlacheckich hrabstw. Od lat trzydziestych XX wieku terminologia używana w królewskich kartach, kiedy mówiono o „królewskich sługach”, zaczęła się zmieniać i częściej nazywano ich „szlachetnymi sługami” (łac. nobiles sevientes), a później „szlachcicami lub sługami” (Łac . nobiles seu seviente), podczas gdy ostatecznie dekret z 1267 r. wydany przez króla Bélę IV utożsamiał „królewskich sług” z arystokratami[5]. Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
