Székelyföld: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
Linia 285: Linia 285:
  
 
|-
 
|-
−
! 2002<ref name=2011aranyok>Varga E. Árpád: ''[http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002.htm Erdély etnikai és felekezeti statisztikája]'', Dane ze spisu powszechnego między 1850 a 2002 rokiem</ref>||2011<ref name=2011aranyok/>
+
! 2002<ref name=2002va>Varga E. Árpád: ''[http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002.htm Erdély etnikai és felekezeti statisztikája]'', Dane ze spisu powszechnego między 1850 a 2002 rokiem</ref>||2011<ref name=2011aranyok>''[http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune]'' (po rumuńsku) (xls). Institutul natțonal de Statistică. [dostep:2014-01-12].</ref>
 
! 2002<ref name=2002va/>||2011<ref name=2011aranyok/>
 
! 2002<ref name=2002va/>||2011<ref name=2011aranyok/>
 
|-
 
|-

Aktualna wersja na dzień 16:12, 16 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[2] [3] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Błąd przy generowaniu miniatury:
Székelyföld, jak określają zwolennicy autonomii na podstawie historycznych miejsc Seklerów.
Plik:Tört Székelyföld.png
Historyczna siedziba Seklerów na mapie współczesnej Rumunii
Plik:Flag of Szekely Land.svg
Flaga Ziemi Seklerów przegłosowana przez Radę Narodową Seklerów.
Plik:Coat of arms of Szekely Land.svg
Herb

Székelyföld[1][2][3] (pol. Seklerszczyzna, rum. Ținutul Secuiesc (także Secuimea); niem. Szeklerland, łac. Terra Siculorum)[4] to historyczno-etnograficzny obszar w Rumunii, zamieszkany głównie przez Seklerów. Jego centrum kulturalnym jest miasto Târgu Mureș (Marosvásárhely), największa miejscowośc w regionie.[4]

Seklerzy (lub Szeklerzy), podgrupa Węgrów[5], mieszkająca w dolinach i wzgórzach Karpat Wschodnich, odpowiadających dzisiejszym okręgom Harghita, Covasna i części okręgu Mureș w Rumunii.

Pierwotnie nazwa Székelyföld oznaczała terytoria wielu autonomicznych siedzib Seklerów w Siedmiogrodzie. Samorządne siedziby Seklerów miały własny system administracyjny[6] i istniały jako osoby prawne od średniowiecza aż do lat 70. XIX wieku. Przywileje siedzib Seklerów i Saksonów zostały zniesione, a siedziby zastąpiono komitatami w 1876 r.

Wraz z Siedmiogrodem i właściwymi wschodnimi częściami Węgier ziemia Seklerów stała się częścią Rumunii w 1920 r., zgodnie z traktatem z Trianon. W sierpniu 1940 r., w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego, ziemie północne Siedmiogrodu, w tym Székelyföld, zostały przekazane Węgrom pod auspicjami III Rzeszy. Północny Siedmiogród znalazła się pod kontrolą sił radzieckich i rumuńskich w 1944 r.[7][8] [9] i został potwierdzony jako część Rumunii przez paryskie traktaty pokojowe podpisane po II wojnie światowej w 1947 r.

Pod nazwą Magyar Autonomous Region, z Târgu-Mureș jako stolicą,[10] części Székelyföld cieszyły się pewnym poziomem autonomii między 8 września 1952 r. a 16 lutego 1968 r. Istnieją inicjatywy autonomii terytorialnej mające na celu uzyskanie samorządu dla tego regionu w Rumunii.

Geografia

Dokładne terytorium dzisiejszego Székelyföld jest kwestionowane. Granice historycznych siedzib Seklerów i współczesne podziały administracyjne Rumunii są odmienne. Według Minahan jego powierzchnia wynosi szacunkowo 16 943 km².[4] Autonomiczna propozycja Rady Narodowej Seklerów obejmuje około 13 000 km². Wielkość ta jest zbliżona do historycznej krainy Seklerów. Jednak nie zawiera regionu Aranyos. Projekt autonomii UDMR obejmuje nieco większy obszar. Obejmuje całe terytoria okregów Mureș, Harghita i Covasna.

Geografia

Według Balázsa Orbána, obszar historycznego Székelyföld wynosi 12.800 km²,[11] obszar w obecnym sensie (bez Aranyosszék) wynosi 12 450 km².[11] Zgodnie z obszarem objętym statutem autonomii (SZNT) i wykonaną przez niego mapą − która obejmuje obszary włączone do regionalizacji z 1950 r., A także obszar Maroshévíz przyłączony do okręgu Harghita w 1968 r. (Który był tylko tymczasowo Szeklerland[12]) − 12.000 km². Jego zasięg wynosi 150 kilometrów w kierunku północ-południe i 140 kilometrów w kierunku wschód-zachód (w tym Aranyosszék 200 km).

Obejmuje środkowe i południowo-wschodnie pasma Keleti-Kárpátok (Karpat Wschodnich), ich Erdélyi-medence (dorzecza międzygórskie) oraz Mezőség (kotlinę Siedmiogrodzką), w tym obrzeża Mezőség. Istniała również oddzielna część historycznego regionu Székelyföld, który znajdował się dalej u podnóża środkowych Erdélyi-középhegység (gór Siedmiogrodu), w dolnym odcinku rzeki Aranyos.

Topografia

Plik:Magas-bükk.jpg
Region źródłowy Olt znajduje się w górach Gyergyói-havasok, po stronie Magas-bükk

Znaczna część topografii Székelyföld obejmuje wewnętrzne pasma i pogórze Keleti-Kárpátok (Karpat Wschodnich). Na zachodzie znajdują się wzgórza Erdélyi-medence (basenu siedmiogrodzkiego). Góry Székelyföld to południowa część gór Kelemen, Görgény, Hargita, południowa część Beszterce, Gyergyó, Hagymás, Naskalat, Csíki, Persányi na północy część, góry: Baróti, Bodoki, Répát, zachodnia część gór Nemere, zachodnia część gór: Háromszék, Bodzaforduló i północno-zachodnia część gór Bodzai. Zachodnie pasmo (Kelemen, Görgényi, Hargita) należy do wulkanicznego pasma Karpat Wschodnich. W tych i okolicznych górach często można znaleźć ślady następstw wulkanicznych. Linia wschodnia obejmuje krystaliczne góry (Gyergyói, Hagymás, Csíki).[13][14]

Ważne szczyty górskie w Székelyföld[15]
Nazwa Wysokość (metry) Góry
Madarasi-Hargita 1801 Hargita-hegység
Nagy-Hagymás 1792 Hagymás-hegység
Mező-havas 1777 Görgényi-havasok
Lakóca 1777 Háromszéki-havasok
Csicsói-Hargita 1755 Hargita-hegység
Öcsém-tető 1706 Hagymás-hegység
Csomafalvi-Dél-hegy 1694 Görgényi-havasok
Likas 1674 Gyergyói-havasok
Kis-Széples 1665 Besztercei-havasok
Nagy Sándor-csúcs 1640 Nemere-hegység
Öreg-tető 1633 Görgényi-havasok
Egyes-kő 1608 Hagymás-hegység

Dwa główne pasma od Karpat do Székelyföld obejmą takie wielkie kotliny , takie jak kotlina Gheorgheni i kotlina Csíki. Na obszarze Háromszék, kotlina Baróti, Kászoni, Felső-Háromszék i północno-wschodniej części Brassó należą do Székelyföld. Kotliny połączone są szlakami transportowymi wzdłuż dolin rzecznych lub przełęczy.[13][14]

Klimat

Klimat jest umiarkowany, kontynentalny, górzysty w niższych partiach i ostry górski w wyższych partiach. Ze względu na stosunkowo dużą wysokość nad poziomem morza klimat jest znacznie chłodniejszy niż w większości Rumunii. Średnia roczna temperatura wynosi zwykle około 7,1 i 7,6°C[13], nieco wyższa w Mezőség (9°C) i znacznie niższa w wyższych górach (poniżej 2°C w niektórych miejscach). Średnia temperatura najzimniejszego miesiąca (stycznia) wynosi od 3 do ‒10°C, a najcieplejszego (lipca) 10–19°C. Najwyższa zmierzona temperatura wyniosła 40°C, odnotowana w Szabéd w 1952 r., a najniższa zmierzona temperatura wyniosła 38,4°C, zmierzona w Miercurea Ciuc w styczniu 1985 r.[16] i jest to dotychczasowy krajowy rekord zimna w Rumunii.[17] Zimą często dochodzi do inwersji temperatur: zimne powietrze jest uwięzione w nisko położonych obszarach, więc w dolinach i nieckach jest zimniej niż na szczytach górskich (nawet najniższe temperatury mierzono na wysokości 750 metrów).[13] Liczba godzin słonecznych to 1500-2000 rocznie. Średnie roczne opady wynoszą 500–600 mm w Mezőség oraz w kotlinach międzygórskich, w górach mogą przekraczać 1200 mm. Znaczna część opadów przypada w postaci śniegu, grubość warstwy śniegu może przekraczać 1 metr. Na najwyższych szczytach gór śnieg utrzymuje się do czerwca.[14]

Hydrografia

Plik:Lacul Rosu 091.jpg
A Gyilkos-tó

Dwie największe rzeki w regionie Székelyföld to Maros (rum. Mureş) i Olt (rum. Aluta)[11], z których obie wypływają z południowej części gór Gyergyó (rum. Gheorgheni). Inne główne rzeki: Kis-Küküllő, Nagy-Küküllő, Tatros, Feketeügy.[13]

Nie ma dużych wód stojących. Największe jeziora (Bözödújfalusi-víztározó, Zeteváralji-víztározó, Szépvízi-víztározó) zostały stworzone sztucznie. Mniejsze naturalne jeziora to między innymi Gyilkos-tó, naturalna bariera w górach Hagymás-hegység (Cebulowych), Szent Anna-tó (jezioro Św. Anny), unikalne jezioro kraterowe w jednym z kraterów gór Csomád, skazane na los sąsiedniego torfowiska Mohos. Jednocześnie należy wspomnieć o słonych jeziorach Sovata, wśród nich heliotermalne [[Medve-tó (jezioro Niedźwiedzie) powstałe na słonym krasie, które jest największym tego typu jeziorem w Europie.[18]Na terenach zalewowych Olt i Feketeügy sprzyjają powstawaniu eutroficznych torfowisk, z których najbardziej znane to łąki i kopce.

Na terenach zalewowych Olt i Feketeügy sprzyjają warunki do pojawienia się eutroficznych torfowisk, z których najbardziej znane to Szűthos i Kökösi[13].

Dzika przyroda, ochrona przyrody

Plik:Székelyföld földtani térképe 1878.JPG
Dr Ferenc Herbich: Mapa geologiczna Székelyföld (1878)
Plik:Madarasi Hargita5.JPG
Las sosnowy zimą w Hargita-hegység

Z fitogeograficznego punktu widzenia Székelyföld należy do flory Carpaticum. W zależności od wysokości można wyróżnić kilka pasów roślinności. Poniżej 500 m naturalną roślinność tworzy pas grabowo-dębowy, występuje tu także rybitwa, wiąz, lipa i jesion. Na wysokości od 500 do 1000 m n.p.m. w wyższych partiach wzgórz iw niższych partiach rozciąga się pas lasów bukowych. Powyżej 1000 m znajduje się pas lasów iglastych (jest to najwyższy poziom strefy leśnej, w większości świerkowej), który zajmuje duże powierzchnie. Wokół kotlin międzygórskich (ze względu na inwersję temperatur) i na północnych stokach gór pojawiają się bory sosnowe o wysokości nawet 600 m. W najwyższych górach (Harghita, Hagymás) można również znaleźć strefę alpejską, której typowymi roślinami są: jałowiec, borówka, krasnolud górski. Oprócz dużych stref roślinności istnieją również obszary o specjalnej roślinności (np. Wały zalewowe w pobliżu nadbrzeży).[19][20] Najgroźniejszym dobrem naturalnym Szeklerlandu jest las, który przez wiele lat był wytwarzany przez grupy interesu powiązane ze środowiskami politycznymi.[21]

Obecnie w Székelyföld znajdują się trzy parki narodowe, z których część znajduje się w okręgu Harghita, Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park (Park Narodowy Békás Gorge-Nagyhagymás]][22] i Kelemen-havasok Nemzeti Park (Park Narodowy Gór Kelemen.[23] Trzecim parkiem narodowym był Park Narodowy Csalhó, który znajdował się również na obszarach administracyjnych Csalhó i Gyergyóbékás, połączonych z okręgiem Neamț z Szeklerland w momencie regionalizacji w 1950 r.[24] Jednocześnie w Székelyföld znajduje się 47 rezerwatów przyrody (z czego 32 w Harghita, trzy w Mureş, cztery w Neamț i cztery w okręgu Covasna), w tym Jezioro Niedźwiedzie i lasy solankowe, rezerwat przyrody Rétyi Nyír, wodospad termalny Maroshévíz i rezerwat przyrody i rezerwat przyrody Sóhát i Sószöros.

Historia

Plik:Székely flag - Bugac, Kurultáj 2014 (2).JPG
Székely flag - Kurultáj, 2014

Okres starożytny

Siedmiogród zaludniły ludy trackie w pierwszej epoce żelaza. Obszar ten otrzymał duży napływ Scytów ze Wschodu w pierwszej połowie pierwszego tysiąclecia p.Ch. Celtowie pojawili się w Siedmiogrodzie w okresie La Tène (ok. IV wieku p.Ch.).

Obecność kultury Daków w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie jest udokumentowany odkryciami, takimi jak flagowy skarb Sâncrăieni (okręg Harghita) lub fortece Dacian w okręgu Covasna (Cetatea Zânelor) lub Jigodin (okręg Harghita).

Królestwo Daków pod dowództwem Decebala zostało podbite po dwóch wojnach, w 106 r. przez Cesarstwo Rzymskie pod panowaniem Trajana, który zaczął organizować nową rzymską prowincję Dacia. Południowo-wschodni Siedmiogród został włączona do prowincji Dacia Porolissensis, Dacia Apulensis i Meuse i ufortyfikowana licznymi obozami, takimi jak te w Inlăceni (Praetoria Augusta) i Sânpaul (okręg Harghita) Breţcu (Angustia) i Oltenia (okręg Covasna) lub Brâncovenşti i Călugăreni okręg Mureș).

Po upadku rzymskiej Dacji dzisiejsze terytorium Székelyföld stało się częścią królestwa Thervingi „Gutthiuda”. Migracja Hunów ze wschodu zmusiła większość plemion germańskich do opuszczenia. W nad rzeką Nedao wschodniogermańscy Gepidzi pokonali Hunów i założyli Gepidię na terytorium dzisiejszego Siedmiogrodu. Oznaczało to koniec imperium hunnickiego.

Okres średniowiecza

Plik:Napeshold.jpg
Historyczna flaga Ziemi Seklerów

Terytorium Székelyföld było częścią chanatu Awarówpotrzebne źródło. W tym okresie grupy Awarów i Słowian migrowały do Siedmiogrodu potrzebne źródło. Od około 900 do 1526 r. obszar znajdował się pod bezpośrednią kontrolą państwa węgierskiego potrzebne źródło. Seklerowie prawdopodobnie osiedlili się w Siedmiogrodzie w XII wieku w dzisiejszych komitatach: Bihar i Bihor potrzebne źródło.

Starożytne węgierskie legendy sugerują związek między Seklerami i Hunami Attyli potrzebne źródło. Pochodzenie ludu seklerskiego jest nadal przedmiotem dyskusji. Siedziby Seklerów były tradycyjnymi samorządowymi jednostkami terytorialnymi Siedmiogrodu Seklerów w czasach średniowiecznych potrzebne źródło. (Sasowie byli również zorganizowani w siedzibach.) Ich siedziby nie były częścią tradycyjnego węgierskiego systemu komitatów, a ich mieszkańcy cieszyli się większym zakresem wolności (szczególnie do XVIII wieku) niż mieszkańcy komitatów potrzebne źródło.

Od XII i XIII wieku Székelyföld cieszyła się znaczną, ale zróżnicowaną autonomią, najpierw jako część Królestwa Węgier, a następnie w obrębie Księstwa Siedmiogrodu potrzebne źródło. Autonomia była w dużej mierze zasługą służby wojskowej, którą Seklerzy pełnili do początku XVIII wieku potrzebne źródło. Średniowieczna Kraina Seklerów była sojuszem siedmiu autonomicznych siedzib: w Udvarhely, Csík, Maros, Sepsi, Kézdi, Orbai i Aranyos. Liczba miejsc później spadła do pięciu, gdy miejsca Sepsi, Kézdi i Orbai zostały zjednoczone w jednej jednostce terytorialnej zwanej Háromszék (dosłownie Trzy miejsca) potrzebne źródło.

Główną siedzibą była siedziba Udvarhely, która była również nazywana siedzibą główną (łac. Capitalis Sedes)[25] W Székelyudvarhely (Odorheiu Secuiesc) odbyło się wiele krajowych zgromadzeń Székelys[26] Znanym wyjątkiem jest zgromadzenie 1554, które odbyło się miejsce w Marosvásárhely (Târgu Mureș).[27]

Czasy nowożytne

Z powodu podboju osmańskiego Siedmiogród stał się częściowo niezależnym państwem. Od końca XVII wieku Siedmiogród stał się częścią monarchii Habsburgów (później Imperium Austriackiego) i był zarządzany przez gubernatorów cesarskich[28]. W 1867 r., w wyniku kompromisu austro-węgierskiego, Siedmiogród stała się integralną częścią odnowionego Królestwa Węgier, w obrębie Austro-Węgier.

W 1876 r. ogólna reforma administracyjna zniosła wszystkie autonomiczne obszary Królestwa Węgier i stworzyła jednolity system komitataów. W rezultacie autonomia Székelyföld również dobiegła końca. Na jego miejscu utworzono cztery komitaty: Udvarhely, Háromszék, Csík i Maros-Torda. (Uprzednio tylko połowa terytorium Maros-Torda do Székelyföld). Odosobniony Aranyosszék stał się okręgiem komitatu Torda-Aranyos.

W grudniu 1918 r., Po pierwszej wojnie światowej, rumuńscy delegaci z całej Transylwanii głosowali za przyłączeniem się do Królestwa Rumunii. W Székelyudvarhely podjęto próbę założenia „Republiki Székely” w dniu 9 stycznia 1919 r .; jednak jego utworzenie nie powiodło się[29] W 1920 r., Na mocy traktatu z Trianon, Siedmiogród wraz z innymi terytoriami został oficjalnie oddany Królestwu Rumunii. Język rumuński oficjalnie zastąpił węgierski w kraju Seklerów, ale granice powiatu Seklerów zostały zachowane, a okręgi Seklerów mogły wybrać urzędników na szczeblu lokalnym i zachować edukację w języku węgierskim.

Po 1930 r. władze rumuńskie rozpoczęły rumunizację węgierskiej ludności seklerskiej.[30] Represjonowano obecność mniejszości w życiu politycznym[31]. Wybór Węgrów był konsekwentnie unieważniany.[31] Nazwy miejscowości zostały poddane rumunizacji[31]. Języki mniejszości zostały usunięte z oficjalnego życia, a lokalnymi władzami kierowali głównie wyznaczeni Rumuni etniczni[31].

W 1940 r., w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego, północny Siedmiogród ponownie stała się częścią Węgier; terytorium to obejmowało większość historycznych obszarów Seklerów. Władze węgierskie następnie przywróciły strukturę sprzed Trianonu z niewielkimi modyfikacjami.potrzebne cytowanie

Antysemickie prawa Iona Gigurtu, rumuńska wersja praw norymberskich, zostały zastąpione węgierskimi. Żydzi z ziemi Seklerów byli szczególnie surowo traktowani. Osobom tym zweryfikowano status obywatelstwa, przy czym wielu z nich zostało zatrzymanych. W Csíkszereda (Miercurea Ciuc) dziesiątki rodzin zostały zgrupowani i wydaleni. Mężczyzn w okolicy wcielono do batalionów pracy przymusowej[32]. Na przykład 1200 Żydów z Marosvásárhely (Târgu Mureș) zostało pobranych w latach 1941–1944; ponad połowa zmarła na ziemiach współczesnej Ukrainy, Polski i Węgier.[32]

Jednak pomimo dyskryminacji i wielu ofiar większość społeczności żyła we względnym bezpieczeństwie aż do okupacji Węgier przez nazistowskie Niemcy w marcu 1944 r. 28 kwietnia 1944 r. odbyła się konferencja poświęcona koncentracji Żydów w Székelyföld; obejmowała komitaty: Csík, Háromszék, Maros-Torda i Udvarhely. Żydzi z okolicy zostali zgromadzeni w Szászrégen (Reghin), Sepsiszentgyörgy (Sfântu Gheorghe) i Marosvásárhely. Obławy rozpoczęły się 3 maja 1944 r. i zakończyły się w ciągu tygodnia. Władze węgierskie aktywnie uczestniczyły w zbrodniach nazistów. Żydzi zgromadzeni w Sepsiszentgyörgy zostali później wysłani do Szászrégen, skąd 4 czerwca 1944 r. 3149 wsadzono do pociągu jadącego do obozu koncentracyjnego Auschwitz. Trzy transporty opuściły Marosvásáhely do Auschwitz: 27 maja, 30 maja i 8 czerwca 1944 r .; razem wywieziono 7549 Żydów.[32]

Po unieważnieniu drugiego arbitrażu wiedeńskiego

12 września 1944 r. drugi arbitraż wiedeński została unieważniona przez Komisję Aliancką na mocy porozumienia o zawieszeniu broni z Rumunią, a siły rumuńsko-radzieckie zajęły ten obszar jesienią 1944 r.; administracja rumuńska została jednak wydalona z tych terytoriów w październiku z powodu działalności rumuńskich grup paramilitarnych utworzonych na tym obszarze w celu zemsty za okrucieństwa popełnione przez Węgrów wobec Rumunów podczas rządów Węgier w północnym Siedmiogrodzie.[33][34] Na przykład tak zwani Strażnicy Iuliu Maniu terroryzowali wioski Seklerów, zabili miejscowych Węgrów toporem i siekierką[35] i prowadzili obóz zagłady w Feldioara.[36][37][38] Ta grupa paramilitarna została opisana przez Sowietów jako „grupa terrorystyczno-szowinistycznych przestępców”. ZSRR pozwolił władzom rumuńskim wrócić na te tereny w marcu 1945 r.[33], a traktaty pokojowe z Paryża oficjalnie zwróciły północny Siedmiogród do Rumunii.

Po powrocie północnego Siedmiogrodu do Rumunii po II wojnie światowej w 1952 r. utworzono Region Madziarski pod naciskiem Sowietów[39][40], który obejmował większość ziemi zamieszkałej przez Seklerów. W 1960 r. region został przemianowany na region autonomiczny Mureș-Magyar. Został zniesiony w 1968 r., gdy Rumunia po reformie administracyjnej wróciła do tradycyjnego lokalnego systemu administracyjnego opartego na powiatach. Z grubsza mówiąc, współczesny powiat Harghita obejmuje dawne Udvarhely i Csík, drugi to Gyergyószék; Powiat Covasna obejmuje mniej więcej terytorium byłego Háromszéka; a to, co kiedyś było Maros-Torda, jest w większości częścią dzisiejszego powiatu Mureş. Dawny Aranyosszék jest dziś podzielony między powiaty: Cluj i Alba.

Nicolae Ceaușescu doszedł do władzy w 1965 r. Przez następne kilkadziesiąt lat, z powodu wysiłków rumunizacyjnych, duża liczba ilu etnicznych Rumunów osiedliło się w Ziemi Székely.Seklerscy Węgrzy, którzy posiadali stopnie naukowe, zostali przesiedleni[41] .

Po upadku komunizmu wielu wielu miało nadzieję, że dawny region autonomiczny Wegrów, zniesiony przez reżim Nicolae Ceauşescu, wkrótce zostanie przywrócony. Tak się nie stało; istnieją jednak inicjatywy autonomiczne Seklerów[42] [43] oraz czynione są dalsze wysiłki organizacji Seklerów w celu osiągnięcia wyższego poziomu samorządu w kraju Seklerów w Rumunii.

2 lutego 2009 r. Rumuński prezydent Traian Băsescu spotkał się w Budapeszcie z prezydentem Węgier László Sólyomem i omówił kwestie praw mniejszości i autonomii regionalnej. Băsescu stwierdził wówczas, że „mniejszości węgierskiej nigdy nie zostanie przyznana autonomia terytorialna”.[44]

W 2014 r. Demokratyczny Związek Węgrów w Rumunii (UDMR) i Węgierska Partia Obywatelska miały wspólną propozycję autonomii dla Székelyföld, lecz i Rada Narodowa Seklerów również miała własne sugestie.

W 2016 roku Hans G. Klemm, ambasador Stanów Zjednoczonych w Rumunii, wraz z innymi lokalnymi urzędnikami, został pokazany z flagą Seklerów podczas jego wizyty w Székelyföld. Zdjęcie zostało opublikowane przez burmistrza Sfântu Gheorghe na Facebooku. Reakcje polityków w Bukareszcie były burzliwe. W odpowiedzi Klemm potwierdził, że jedynymi dwiema flagami, które są dla niego ważne, jako dyplomata, są flagi USA i Rumunii.[45][46][47]

  • Székely counties towns.svg

    Tradycyjna kraina Seklerów (XIX wiek)

  • Hungarian autonomous province02.png

    Węgierskie autonomiczne prowincje w czasach komunizmu

  • Szekelyfold.svg

    Dzisiejsze powiaty Harghita, Covasna i Mureș w Rumunii

Kwestie konstytucyjne

Plik:Székely Counties(hun).png
Székelyföld (bez Aranyosszék) z obecnymi granicami powiatu (2014)

Artykuł 1 rumuńskiej konstytucji definiuje kraj jako „suwerenne, niezależne, jednolite i niepodzielne państwo narodowe”. Często dyskutowana przez kogo kwestia różnorodności etnicznej, w tym autonomii kraju Seklerów, byłaby niezgodna z konstytucją.

Najwyższa Rada Obrony Narodowej Rumunii oświadczyła, że autonomia tak zwanej Ziemi Seklerów (Székelyföld) będzie niezgodna z konstytucją[48].

Ludność

W 2002 r. szacowany skład etniczny Székelyföld (powiaty Mureș, Covasna i Harghita) składał się z Węgrów (61%), Rumunów (33%), Niemców (3%) i Romów (3%)[4]. Obszar ten stanowi węgierską enklawę etniczną we współczesnej Rumunii.[1][49]

Populacja historycznej Székelyföld (według spisu z 2002 roku) wynosi 809 000, z czego 612 043 to Węgrzy, co stanowi 75,65% ogółu.[50] Węgrzy stanowią 59% populacji powiatów: Harghita, Covasna i Mureș. Odsetek Węgrów jest wyższy w Harghita i Covasna (odpowiednio 84,8% i 73,58%), a niższy w okręgu Mureș, przy czym nie wszystkie mieszczą się w regionie tradycyjnym (37,82%).

Według oficjalnego spisu z 2011 roku 609 033 Węgrów (56,8%) mieszka w powiatach Covasna, Harghita i Mureș (z ogólnej liczby 1 071 890 mieszkańców). W powiecie Mureș Rumuni są najliczniejsi (52,6%), podczas gdy w powiatach Covasna i Harghita Węgrzy stanowią większość (71,6% i 82,9%)[51]. Spis powszechny z 2011 r. W porównaniu z danymi z poprzedniego spisu ludności (2002 r.) Pokazuje również, że rumuński stosunek etniczny w Székelyföld spada (z powodu emigracji)[52].

Târgu Mureș jest domem dla największej społeczności Węgrów w Rumunii (57 532 w 2011 r.), Ale samo miasto ma większość rumuńską (66 943 z 127 849 mieszkańców).[53]

Ważnymi ośrodkami Ziemi Székely są Târgu-Mureş (Marosvásárhely), Miercurea Ciuc (Csíkszereda), Sfântu Gheorghe (Sepsiszentgyörgy) i Odorheiu Secuiesc (Székelyudvarhely).

Publiczna administracja

Dzisiaj Székelyföld znajduje się w Hargita, Kovászna i Maros, oraz w mniejszym stopniu w okręgach Bákó, Brassó i Neamț. Aranyosszék, który należy do tego historycznego regionu, znajduje się w okręgach Kolozs i Fehér megye.

W dzisiejszym sensie Székelyföld ma 18 miast - z których siedem to gminy (miasta podlegające jurysdykcji) - oraz 134 gminy i części ich osad. [54][55]

Według okręgów:

Hrabstwo Miasto W tym gminne Wioska (środek)

Szablon:Kép

Bákó 0 0 1
Brassó 0 0 3
Hargita 9 4 58
Kovászna 4 2 37
Neamț 0 0 3
Maros 5 1 32

Według dawnych lokacji:

Lokacja Miasto W tym gminne Wioska (środek)

Szablon:Kép

Bardóc-Miklósvár 1 0 8
Csík 3 1 23
Gyergyó 3 2 16
Kézdi 1 1 11
Maros 5 1 32
Orbai 1 0 6
Sepsi 1 1 15
Udvarhely 3 1 23

Miasta

   Lokalizacja Populacja Węgrzy populacja Pierwsza pisemna wzmianka Wysokość
2002[56] 2011[57] 2002[56] 2011[57]
1 Marosvásárhely * 150041 134290 70108 (46,73%) 57532 (42,81%) 1323 332 m
2 Sepsiszentgyörgy * 61543 56006 46113 (74,93%) 41233 (73,62%) 1332 555 m
3 Csíkszereda * 42029 38966 34359 (81,75%) 30607 (78,55%) 1558 662 m
4 Székelyudvarhely * 36948 34257 35357 (95,69%) 31665 (92,43%) 1333 477 m
5 Kézdivásárhely * 20488 18491 18633 (90,95%) 16292 (88,11%) 1407 565 m
6 Gyergyószentmiklós * 20018 18377 17524 (87,54%) 15388 (83,74%) 1332 810 m
7 Maroshévíz * 15880 13929 4039 (25,43%) 3080 (22,11%) 1567 650 m
8 Szováta 11614 10385 10465 (90,11%) 9104 (87,66%) 1578 502 m
9 Kovászna 11369 10114 7539 (66,31%) 6354 (62,821%) 1548 560 m
10 Székelykeresztúr 9672 9650 9201 (95,13%) 8923 (92,48%) 1333 393 m
11 Barót 9670 8672 9271 (95,87%) 8129 (93,74%) 1224 480 m
12 Balánbánya 7902 6115 2703 (34,21%) 2092 (34,21%) 1850 865 m
13 Szentegyháza 7042 6898 6960 (98,84%) 6704 (97,19%) 1406 860 m
14 Nyárádtő 6554 6945 599 (9,14%) 580 (8,35%) 1264 305 m
15 Nyárádszereda 5824 5554 4890 (83,96%) 4452 (80,16%) 1493 365 m
16 Erdőszentgyörgy 5492 5166 4149 (75,55%) 3808 (73,71%) 1333 355 m
17 Borszék 2864 2585 2240 (78,21%) 1972 (76,29%) 1594 875 m
18 Tusnádfürdő 1728 1641 1615 (93,46%) 1463 (89,15%) 1842 650 m

*Municípiumok

Marosvásárhely (rum. Târgu Mureş) widziany z północnego zachodu
Marosvásárhely (rum. Târgu Mureş) widziany z północnego zachodu

Galeria

  • Szekely03 original map.png

    Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 1992 roku, pokazująca obszary z przewagą Węgier

  • Szekely03.png

    Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 2002 roku, pokazująca obszary z przewagą Węgier

  • Szekely04.png

    Etniczna mapa Harghita, Covasna i Mureș na podstawie danych z 2011 r., Pokazująca obszary z przewagą Węgier

Atrakcje turystyczne

Plik:Nagyajtai unitarius templom.JPG
Ufortyfikowany kościół Aita Mare

Galeria zdjęć

  • Szent István kápolna Kézdiszentlélek.jpg

    Kaplica św. Stefana w Sânzieni/Kézdiszentlélek, pierwotnie zbudowana w XII wieku

  • Castelul Lazar, Lazarea.jpg

    Zamek Lázár Castle

  • Hídvégi Mikó Ferenc - 2013.06.19 (2).JPG

    Zamek Mikó

  • Korond.jpg

    Sklep z ceramiką w Corund/Korond

  • Lacul Rosu 092.jpg

    Góry otaczające Czerwone Jezioro

  • Kezdi centre6.jpg

    Târgu Secuiesc/Kézdivásárhely, miasto w kraju Seklerów

  • Szeklergaterem.jpg

    Typowa brama Seklerów w Remetea/Gyergyóremete

  • Decorated woden artefact from Seklerland.jpg

    Zdobione drewniane seklerskie narzędzie tkackie

  • Kürtőskalács.jpg

    Kürtőskalács, lokalny przysmak

  • Sovata 2.jpg

    Słone jezioro w miejscowości Sovata/Szováta

  • Gábor Áron Bereck.jpg

    Rzeźba Árona Gábora w Bretcu/Bereck

  • Kőrösi Csoma Sándor szobra Kovásznán.jpg

    Pomnik Aleksandra Csomy de Kőrösa w Covasna/Kovászna

  • Sacrifice cup - Székely Land.jpg

    Puchar ofiarny – dar rodziny Sándora Csíkszentmihályiego

  • Székely flag (1).JPG

    Flaga Seklerów unosząca się nad budynkiem węgierskiego parlamentu w Budapeszcie

  • Területi autonómiát Székelyföldnek ! - Budapest, 2014.03.10 (19).JPG

    Demonstracja w Budapeszcie z okazji Święta Narodowego Seklerów

Zobacz także

Uwaga

"The Romanian hatred of Hungarians reminds us of the Croatian hatred of Serbs. Olteanu's method was to decapitate the men "by the use of axes" or impale them in front of their families" (Eric Markusen, David Kopf, The Holocaust and strategic bombing: genocide and total war in the twentieth century, Westview Press, 1995, str. 116)

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Béla Tomka, A Social History of Twentieth-Century Europe, Routledge, 2013, str. 411
  2. ↑ "Symbol of a Struggle". The New York Times. 6 lutego 2013. [dostęp:2015-10-21].
  3. ↑ George Schöpflin, Nations, Identity, Power: The New Politics of Europe, C. Hurst & Co. Publishers, 2000,strp. 404
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 James Minahan, Encyclopedia of the stateless nations. 4. S - Z, Greenwood Publishing Group, 2002, p. 1810
  5. ↑ Ramet, Sabrina P. (1992). Protestantism and politics in eastern Europe and Russia: the communist and postcommunist eras. 3. Duke University Press. str. 160. ISBN 9780822312413. "...the Szekler community, now regarded as a subgroup of the Hungarian people."
  6. ↑ Józsa Hévizi, Thomas J. DeKornfeld, Autonomies in Hungary and Europe: a comparative study, Corvinus Society, 2005, str. 195
  7. ↑ Kurti, Laszlo (2001). The Remote Borderland. State University of New York Press. str. 33.
  8. ↑ Hall, Richard C. (2014). War in the Balkans. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, LLC. str. 249.
  9. ↑ The Avalon Project : The Armistice Agreement with Rumania; September 12, 1944. avalon.law.yale.edu
  10. ↑ [1]
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Vofkori László: Székelyföld útikönyve (htm). vjrktf.hu. [dostęp:2014-01-12].
  12. ↑ Orbán Balázs: Székelyföld leírása – Átrándulás Gyergyó-Topliczára (html). Magyar Elektronikus Könyvtár (MEK). [dostęp:2014-03-09].
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 Kovászna Megye Tanácsa: Háromszék földrajza (html). Kovászna Megye Tanácsa. [dostęp:2014-01-15].
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Hargita megye: Földrajzi leírás (html). Hargita Megye Tanácsa. [dostęp:2014-01-15].
  15. ↑ A Rekettyés-csúcs, Hargita megyében van, a jelenlegi értelemben vett Székelyföld területén, de nem tartozott a történelmi Székelyföldhöz.
  16. ↑ Újra az idei tél leghidegebb hőmérséklete Csíkszeredában (html). szekelyhon.ro, 26 stycznia 2011. [dostęp:2014-01-15].
  17. ↑ Bodzafordulón volt a leghidegebb (html). 3szek.ro, 10 stycznia 2013. [dostęp:2014-01-15].
  18. ↑ Szováta Város Önkormányzata: Általános bemutató (php). Szováta Város Önkormányzata. [dostęp:2014-01-16].
  19. ↑ Szováta Város Önkormányzata: Általános bemutató (php). Szováta Város Önkormányzata. [dostep:2014-01-16].
  20. ↑ Botanikai rezervációk a Csomád-Büdös hegycsoportban (I. rész) A Mohos tőzegláp (html). erdelyigyopar.ro. Zarchiwizowano 16 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-16].
  21. ↑ Erdőirtás Romániában (php). greenfo.hu, 19 maja 2006. [dostęp:2014-01-12].
  22. ↑ A Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park honlapja (php). A Békás-szoros-Nagyhagymás Nemzeti Park. Zarchiwizowano 14 wrzesnia 2008. [dostęp:2014-01-12].
  23. ↑ Parcul Național Călimani (po rumuńsku) (php). Parcul Național Călimani. Zarchiwizowano 12 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-12].
  24. ↑ Parcul Național Cealhău (po rumuńsku) (html). Parcul Național Cealhău. [dostęp:2014-01-12].
  25. ↑ Voievodatul Transilvaniei. [dostęp:2015-08-10].
  26. ↑ ""capitalis sedes" - Cutare Google". [dostęp:2015-08-10].
  27. ↑ http://mek.oszk.hu/03100/03187/03187.pdf
  28. ↑ Transylvania. Encyclopædia Britannica. [dostęp:2008-06-26].
  29. ↑ BÉLA KÖPECZI, HISTORY OF TRANSYLVANIA, Volume III. From 1830 to 1919, Atlantic Research and Publications, Inc., 2001-2002, str. 784
  30. ↑ Sándor Bíró, The Nationalities Problem in Transylvania, 1867-1940: A Social History of the Romanian Minority Under Hungarian Rule, 1867-1918 and of the Hungarian Minority Under Romanian Rule, 1918-1940, Social Science Monographs, 1992, str. 486.
  31. ↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 Michael Mandelbaum, The New European Diasporas: National Minorities and Conflict in Eastern Europe, Council on Foreign Relations Press, 2000, str. 33
  32. ↑ 32,0 32,1 32,2 "The Holocaust in Northern Transylvania", część raportu końcowego Międzynarodowej Komisji ds. Holokaustu w Rumunii, na stronie Yad Vashem
  33. ↑ 33,0 33,1 Rogers Brubaker, Nationalist Politics and Everyday Ethnicity in a Transylvanian Town, Princeton University Press, 2006, str. 80
  34. ↑ Holly Case (5 maja 2009). Between States: The Transylvanian Question and the European Idea during World War II. Stanford University Press. str. 285–. ISBN 978-0-8047-8755-0.
  35. ↑ "Symbol of a Struggle". The New York Times. 6 lutego 2013. [dostęp:2015-10-21].
  36. ↑ FBIS Daily Report: East Europe, Issues 159-169, Issues 159-169, The Service, 1988, str. 6
  37. ↑ The New Hungarian Quarterly, Volumes 31-32, Corvina Press, 1990, str. 34
  38. ↑ "Magyar civilek internálása 1944 őszén Romániában, Hungarian Civilians’ Relocation in the Autumn of 1944 in Romania. The Death Camp from Feldioara in the Collective Memory)", Hungarians from Transylvania in Soviet Captivity between 1945 and 1953 – Lectures, Exhibitions at Sapientia University –
  39. ↑ Nicolae Edroiu, Vasile Pușcaș, The Hungarians of Romania, Fundaţia Culturalǎ Românǎ, 1996, str. 27
  40. ↑ Plural Societies, Volume 18, Foundation for the Study of Plural Societies., 1988, str. 71
  41. ↑ Ingrid Piller, Linguistic Diversity and Social Justice: An Introduction to Applied Sociolinguistics, Oxford University Press, 2016, str. 101
  42. ↑ Kulish, Nicholas (2008-04-07). "Kosovo's Actions Hearten a Hungarian Enclave". The New York Times. [dostęp:2008-04-08].
  43. ↑ Manifesto of the Szekely Assembly
  44. ↑ World protests back Székely autonomy. Archiwizowane z oryginału 17 kwietnia 2015.
  45. ↑ "Romania: US Ambassador in Minority Group Flag Controversy". abcnews. 14 września 2016. [dostęp:2016-09-19] 19 September 2016.
  46. ↑ http://www.nineoclock.ro/new-reactions-in-row-over-photo-showing-american-ambassador-holding-szekely-flag-we-were-not-dishonest-with-ambassador-u-s-ambassador-says-sfantu-gheorghe-mayor/
  47. ↑ AGERPRES: US Embassy: Klemm ambassador to all of Romania; MAE: Visiting diplomats need to consider... www.agerpres.ro
  48. ↑ Proiectul de autonomie a "Ţinutului secuiesc" - iniţiativă separatistă sau un pas pe calea unei reale autonomii locale. BBC . BBC. (Hozzáférés: 8 May 2016)
  49. ↑ Sherrill Stroschein, Ethnic Struggle, Coexistence, and Democratization in Eastern Europe, Cambridge University Press, 2012, str. 210 Cited: "Székely, a Hungarian sub-group that is concentrated in the mountainous Hungarian enclave"
  50. ↑ Zsolt Árus. "The szeklers and their struggle for autonomy - SZNC - Szekler National Council". Zarchiwizowano z originału 16 kwietnia 2013. [dostęp:2015-08-10].
  51. ↑ Rezultatele recensământului din 2011
  52. ↑ Horváth István, Tonk Márton, Minority politics within the Europe of regions, Editura ISPMN, 2014, str. 205
  53. ↑ COMUNICAT DE PRESĂ 24 august 2012 privind rezultatele preliminare ale Recensământului Populaţiei şi al Locuinţelor – 2011 în judeţul Mureş (PDF) (Raport) (po rumuńsku). National Institute of Statistics (Romania). 2012-08-24. str. 14. [dostęp:2015-04-04].
  54. ↑ Populația stabilă pe sexe și grupe de vârstă – județe, municipii, orașe, comune (po rumuńsku) (xls). Institutul natțonal de Statistică. [dostęp:2014-01-12].
  55. ↑ Székelyföld Autonómia Statútuma, 1-es számú függelék (pdf). sznt.ro. Zarchiwizowano 11 stycznia 2014. [dostęp:2014-01-11].
  56. ↑ 56,0 56,1 Varga E. Árpád: Erdély etnikai és felekezeti statisztikája, Dane ze spisu powszechnego między 1850 a 2002 rokiem
  57. ↑ 57,0 57,1 Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune (po rumuńsku) (xls). Institutul natțonal de Statistică. [dostep:2014-01-12].

Linki zewnętrzne
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Székelyföld&oldid=52596”