Borsod: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 23: | Linia 23: | ||
'''Borsod''' (niem. ''Borschod'', łac. ''Borsodiensis''), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po [[Trianon|traktacie pokojowym z Trianon]] z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 [[Borsod]], [[Gömör]] i [[Kishont]] stało się częścią komitatu [[Borsod-Gömör]] w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] od lat 50. XX wieku. | '''Borsod''' (niem. ''Borschod'', łac. ''Borsodiensis''), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po [[Trianon|traktacie pokojowym z Trianon]] z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 [[Borsod]], [[Gömör]] i [[Kishont]] stało się częścią komitatu [[Borsod-Gömör]] w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] od lat 50. XX wieku. | ||
| + | |||
| + | == Historia == | ||
| + | |||
| + | Hrabstwo zostało założone przez [[I. István|Stefana I]] w czasie tworzenia państwa i organizacji królewskiego systemu hrabstwa, prawdopodobnie na ziemiach klanu Örsúr. [1] | ||
| + | |||
| + | A vármegyét [[I. István magyar király|Szent István király]] hozta létre az államalapítás és a [[vármegye|királyi vármegye]]rendszer megszervezése idején valószínűleg az [[Örsúr nemzetség]] földjein.<ref name="Györffy:István:15.fejezet"> {{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}} </ref> | ||
| + | |||
| + | Jego centrum, zamek Borsod, podobnie jak większość miast zbudowanych przed najazdem Tatarów, był glinianym zamkiem, stojącym w pobliżu dzisiejszej Edelény. Zamek został prawdopodobnie nazwany na cześć swojego pierwszego ispána, Borsa, który żył w czasach księcia Gézy lub św. Szczepana. | ||
| + | |||
| + | Központja, [[Borsodi földvár|Borsod vára]] a legtöbb, a tatárjárás előtt épült városhoz hasonlóan [[Földvár (építmény)|földvár]] volt, a mai [[Edelény]] közelében állt. A vár feltehetőleg első ispánjáról, Borsról kapta a nevét, aki vagy [[Géza magyar fejedelem|Géza fejedelem]] vagy [[I. István magyar király|Szent István]] idején élt. | ||
| + | |||
| + | Sąsiedni okręg Torna powstał na początku XIV wieku; Granice Borsodu osiągnęły stan, który pozostawał mniej więcej niezmieniony przez sześćset lat. Sądząc po nazwach miejscowości, większość mieszkańców stanowili Węgrzy; później osiedliły się również inne grupy etniczne: pod koniec X wieku, na początku XI wieku Pieczyngowie, w 11-12. wieku pływam. Nazwy miejscowości również odnoszą się do osad, na przykład Szirmabesenyő i Ózd. | ||
| + | |||
| + | A [[14. század]] elején alakult meg a szomszédos Torna vármegye; Borsod határai érték el azt az állapotot, ami azután hatszáz éven át többé-kevésbé változatlan maradt. A helynevekből ítélve a népesség nagy része magyar volt; később más népcsoportok is letelepedtek: a [[10. század]] végén, [[11. század]] elején [[besenyők]], a 11-12. században úzok. A betelepülésekre a helynevek is utalnak, például [[Szirmabesenyő]] és [[Ózd]]. | ||
| + | |||
| + | Parafie powiatu od samego początku należały do biskupstwa egerskiego. Na tym terenie powstało kilka klasztorów, na przykład w Százd klan Aba w XI wieku, królowa Boldván w XII wieku, w Kács z klanu Örsúr, w Tapolca z klanu Miskolc, w Bélháromkút, biskup Eger, po 1232 roku. | ||
| + | |||
| + | A megye egyházközségei a kezdetektől fogva az [[Egri főegyházmegye|Egri püspökség]]hez tartoztak. A területen több kolostort is alapítottak, Százdon például az Aba nemzetség a 11. században, Boldván a királyné a 12. században, Kácson az Örsúr nemzetség, [[Miskolctapolca|Tapolcán]] a Miskolc nemzetség, Bélháromkúton az egri püspök, 1232 után. | ||
| + | |||
| + | <!--Kis felbontásban széttöri az oldalt | ||
| + | [[Fájl:Diosgyor castle.jpg|250px|thumb|left|A [[diósgyőri vár]] (épült a [[13. század]] második felében)]]--> | ||
| + | |||
| + | Bitwa pod Muhi, która zapoczątkowała najazd Tatarów, rozegrała się na terenie powiatu Borsod, obok istniejącej do dziś wioski Muhi, 11 kwietnia 1241 r. Podczas dwuletniej inwazji 16 z 69 osad powiatu zostało całkowicie zniszczonych. | ||
| + | |||
| + | A [[tatárjárás]] kezdetét jelző [[muhi csata]] Borsod megye területén zajlott, [[Muhi]] ma is létező község mellett, [[1241]]. [[április 11.|április 11-én]]. A kétéves invázió alatt a megye 69 településéből 16 teljesen elpusztult. | ||
| + | |||
| + | W 1248 roku, kiedy IV. Béla zlecił budowę kamiennych zamków, kilka nowych zostało zbudowanych w powiecie Borsod (Cserépvár, Csorbakő, Dédes, Diósgyőr, Szendrő, Éleskő), większość z nich na miejscu dawnych, zniszczonych zamków ziemnych. Klasztor Boldva został zniszczony podczas drugiego najazdu Tatarów w 1285 roku. | ||
| + | |||
| + | [[1248]]-ban, mikor [[IV. Béla magyar király|IV. Béla]] elrendelte a kővárak építését, Borsod megyében is számos új vár épült ([[Cserépvár]], [[Csorbakő vára|Csorbakő]], [[Dédesi vár|Dédes]], [[Diósgyőri vár|Diósgyőr]], [[Szendrő (Magyarország)|Szendrő]], [[Éleskővár|Éleskő]]), többségük korábbi, elpusztult földvárak helyén. A boldvai kolostor az [[1285]]-ös második tatárjárás idején pusztult el. | ||
| + | |||
| + | Według papieskiej dziesięciny z 1332–1335 w Borsodzie było 91 parafii. Następnie ok. W powiecie było 240 wsi. Przed bitwą pod Mohaczem w 1526 r. W powiecie było 13 zamków, 13 miasteczek targowych (w tym Miskolc i Mezőkövesd) oraz 250 wiosek, które były własnością różnych właścicieli ziemskich (w tym diecezja i kilka klasztorów). Naczelnym władcą hrabstwa był ambasador zamku lub kapitan zamku Diósgyőr. | ||
| + | |||
| + | Az 1332–1335-ös pápai tizedjegyzés szerint Borsodnak 91 plébániája volt. Ekkor kb. 240 falu állt a megye területén. Az [[1526]]-os [[mohácsi csata]] előtt a megyében 13 vár, 13 [[mezőváros]] (köztük [[Miskolc]] és [[Mezőkövesd]]) és 250 falu állt, ezek különböző földesurak (köztük az egyházmegye és több kolostor) tulajdonát képezték. A megye főispánja a diósgyőri vár várnagya vagy kapitánya volt. | ||
| + | |||
| + | W 1566 roku Turcy zajęli czasowo zamki Dédes i Diósgyőr, a krótko po bitwie pod Mezőzteresztes (26-28 października 1596) Miszkolc. W latach 1613-1660 siedziba powiatu Borsod była strategicznie ważną twierdzą graniczną i miastem targowym Szendrő. Część hrabstwa pozostawała pod panowaniem tureckim do 1687 roku. | ||
| + | |||
| + | [[1566]]-ban a törökök átmenetileg elfoglalták Dédes és Diósgyőr várait, a [[mezőkeresztesi csata]] ([[1596]]. [[október 26.|október 26]]-[[október 28.|28]].) után pedig rövid időre Miskolcot is. 1613 és 1660 közt Borsod vármegye székhelye a stratégiai fontosságú végvár és mezőváros, [[Szendrő (Magyarország)|Szendrő]]. A vármegye egyes részei [[1687]]-ig álltak török uralom alatt. | ||
| | | | ||
Wersja z 06:26, 13 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Plik:Borsod county map.jpg Mapa terenu komitatu Borsod Borsod (niem. Borschod, łac. Borsodiensis), komitat w północno-wschodniej części Węgier w latach 1923–1939–1945. Po traktacie pokojowym z Trianon z 1920 r. komitat pozostał w całości na Węgrzech, w latach 1923–1939 Borsod, Gömör i Kishont stało się częścią komitatu Borsod-Gömör w latach 1945–1950 i stało się częścią komitatu Borsod-Abaúj-Zemplén od lat 50. XX wieku. HistoriaHrabstwo zostało założone przez Stefana I w czasie tworzenia państwa i organizacji królewskiego systemu hrabstwa, prawdopodobnie na ziemiach klanu Örsúr. [1] A vármegyét Szent István király hozta létre az államalapítás és a királyi vármegyerendszer megszervezése idején valószínűleg az Örsúr nemzetség földjein.[1] Jego centrum, zamek Borsod, podobnie jak większość miast zbudowanych przed najazdem Tatarów, był glinianym zamkiem, stojącym w pobliżu dzisiejszej Edelény. Zamek został prawdopodobnie nazwany na cześć swojego pierwszego ispána, Borsa, który żył w czasach księcia Gézy lub św. Szczepana. Központja, Borsod vára a legtöbb, a tatárjárás előtt épült városhoz hasonlóan földvár volt, a mai Edelény közelében állt. A vár feltehetőleg első ispánjáról, Borsról kapta a nevét, aki vagy Géza fejedelem vagy Szent István idején élt. Sąsiedni okręg Torna powstał na początku XIV wieku; Granice Borsodu osiągnęły stan, który pozostawał mniej więcej niezmieniony przez sześćset lat. Sądząc po nazwach miejscowości, większość mieszkańców stanowili Węgrzy; później osiedliły się również inne grupy etniczne: pod koniec X wieku, na początku XI wieku Pieczyngowie, w 11-12. wieku pływam. Nazwy miejscowości również odnoszą się do osad, na przykład Szirmabesenyő i Ózd. A 14. század elején alakult meg a szomszédos Torna vármegye; Borsod határai érték el azt az állapotot, ami azután hatszáz éven át többé-kevésbé változatlan maradt. A helynevekből ítélve a népesség nagy része magyar volt; később más népcsoportok is letelepedtek: a 10. század végén, 11. század elején besenyők, a 11-12. században úzok. A betelepülésekre a helynevek is utalnak, például Szirmabesenyő és Ózd. Parafie powiatu od samego początku należały do biskupstwa egerskiego. Na tym terenie powstało kilka klasztorów, na przykład w Százd klan Aba w XI wieku, królowa Boldván w XII wieku, w Kács z klanu Örsúr, w Tapolca z klanu Miskolc, w Bélháromkút, biskup Eger, po 1232 roku. A megye egyházközségei a kezdetektől fogva az Egri püspökséghez tartoztak. A területen több kolostort is alapítottak, Százdon például az Aba nemzetség a 11. században, Boldván a királyné a 12. században, Kácson az Örsúr nemzetség, Tapolcán a Miskolc nemzetség, Bélháromkúton az egri püspök, 1232 után.
A tatárjárás kezdetét jelző muhi csata Borsod megye területén zajlott, Muhi ma is létező község mellett, 1241. április 11-én. A kétéves invázió alatt a megye 69 településéből 16 teljesen elpusztult. W 1248 roku, kiedy IV. Béla zlecił budowę kamiennych zamków, kilka nowych zostało zbudowanych w powiecie Borsod (Cserépvár, Csorbakő, Dédes, Diósgyőr, Szendrő, Éleskő), większość z nich na miejscu dawnych, zniszczonych zamków ziemnych. Klasztor Boldva został zniszczony podczas drugiego najazdu Tatarów w 1285 roku. 1248-ban, mikor IV. Béla elrendelte a kővárak építését, Borsod megyében is számos új vár épült (Cserépvár, Csorbakő, Dédes, Diósgyőr, Szendrő, Éleskő), többségük korábbi, elpusztult földvárak helyén. A boldvai kolostor az 1285-ös második tatárjárás idején pusztult el. Według papieskiej dziesięciny z 1332–1335 w Borsodzie było 91 parafii. Następnie ok. W powiecie było 240 wsi. Przed bitwą pod Mohaczem w 1526 r. W powiecie było 13 zamków, 13 miasteczek targowych (w tym Miskolc i Mezőkövesd) oraz 250 wiosek, które były własnością różnych właścicieli ziemskich (w tym diecezja i kilka klasztorów). Naczelnym władcą hrabstwa był ambasador zamku lub kapitan zamku Diósgyőr. Az 1332–1335-ös pápai tizedjegyzés szerint Borsodnak 91 plébániája volt. Ekkor kb. 240 falu állt a megye területén. Az 1526-os mohácsi csata előtt a megyében 13 vár, 13 mezőváros (köztük Miskolc és Mezőkövesd) és 250 falu állt, ezek különböző földesurak (köztük az egyházmegye és több kolostor) tulajdonát képezték. A megye főispánja a diósgyőri vár várnagya vagy kapitánya volt. W 1566 roku Turcy zajęli czasowo zamki Dédes i Diósgyőr, a krótko po bitwie pod Mezőzteresztes (26-28 października 1596) Miszkolc. W latach 1613-1660 siedziba powiatu Borsod była strategicznie ważną twierdzą graniczną i miastem targowym Szendrő. Część hrabstwa pozostawała pod panowaniem tureckim do 1687 roku. 1566-ban a törökök átmenetileg elfoglalták Dédes és Diósgyőr várait, a mezőkeresztesi csata (1596. október 26-28.) után pedig rövid időre Miskolcot is. 1613 és 1660 közt Borsod vármegye székhelye a stratégiai fontosságú végvár és mezőváros, Szendrő. A vármegye egyes részei 1687-ig álltak török uralom alatt. |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Györffy György. "15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete.". István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
.svg){kind=link}
.svg){kind=link}
