Gutkeled I. István
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskimm. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskimm są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Gutkeled I. István (chor. Stjepan Gut-Keled), węgiersko-chorwacki szlachcic, syn Apaja i brat Mikołaja Draguna, Sędzia królewski w 1245 r., palatyn od 1246 r. Później służył jako ban całej Slawonii (1248–1259), ban Przybrzeżny (banus maritimus) (1243–1249) i kapitan Styrii (1254–1258). Ojciec Nikoli z Gacka bana Chorwacji i księcia Gacka. Towarzysz króla Béli IV, w kampanii przeciw Tatarom (1241), István jako ban całej Slavonii, na północ od twierdzy Križevci (castrum) organizuje osadnictwo (dzisiejsze Gornji grad), a 24 kwietnia 1252 r. wydaje statut ogłaszający Križevce „nowym wolnym miastem” (novarum et liberam villam w Crisio). Z tego dokumentu jasno wynika, że ban czyni to na korzyść i honor króla (pro utilities et honore regis). Rok później, a dokładniej 16 sierpnia 1253 r., sam król Béla IV potwierdził ten przywilej słynną [[Złota Bulla|Złotą Bullą]. Stephen (I) from the kindred Gutkeled (, ;{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} died 1259) was a Hungarian influential lord, an early prominent member of the gens Gutkeled and ancestor of its Majád branch. He governed the Duchy of Styria on behalf of claimants Duke Béla and Duke Stephen from 1254 until his death.
Spis treściPochodzenie i relacje rodzinneIstván urodził się w klanie Gutkeled, szeroko rozległym klanie pochodzenia niemieckiego, który przybył z Księstwa Szwabii do Królestwa Węgier za panowania I. Péter w połowie XI wieku, według Gesta Hunnorum et Hungarorum Kéza Simona. Ojciec István był zapewne „comesem” Dragunem z gałęzi Sárvármonostor. Potężni baronowie [[Gutkeled I. Miklós]|Miklós I]] i Gutkeled Apaj byli kuzynami Draguna, jednak nie można zidentyfikować wszystkich ich przodków, dlatego też nie można połączyć gałęzi Sárvármonostor z innymi gałęziami klanu. István był jedynym znanym synem Draguna. [2] Stephen was born into the Gutkeled kindred, a widely extended clan of German origin, which came from the Duchy of Swabia to the Kingdom of Hungary during the reign of Peter in the mid-11th century, according to Simon of Kéza's Gesta Hunnorum et Hungarorum. Stephen's father was a certain comes Dragun from the clan's Sárvármonostor branch. Powerful barons Nicholas I and Apaj Gutkeled were Dragun's cousins however all of their ancestors can not be identified thus there is inability to connect the Sárvármonostor branch to the other branches of the clan. Stephen was the only known son of Dragun.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Uważany jest za przodka i pierwszego członka gałęzi Majád. Miał czterech synów z nieznaną z imienia żoną: [[Gutkeled II. Miklós]|Miklósa II]], Joachima, Istvána II i Pála. Wszyscy zajmowali ważne stanowiska, np. odpowiednio sędziego królewskiego, skarbnika królewskiego, sędziego królewskiego i bana Severin. Za pośrednictwem swojego najmłodszego syna Pála István był także przodkiem rodzin szlacheckich Majádi, Butkai, Keszeg de Butka, Márki, Málcai, Csatári, Ráskai, Fejes de Ráska i Vidfi de Ráska. [3] He is considered as forefather and first member of the Majád branch. He had four sons from his unidentified wife: Nicholas II, Joachim, Stephen II and Paul. All of them held important positions, e.g. Judge royal, Master of the treasury, Judge royal and Ban of Severin, respectively. Through his youngest son Paul, Stephen was also an ancestor of the Majádi, Butkai, Keszeg de Butka, Márki, Málcai, Csatári, Ráskai, Fejes de Ráska and Vidfi de Ráska noble families.[1] Joachim, jego drugi syn, był jednym z najbardziej niesławnych wczesnych oligarchów podczas chaotycznego panowania Władysława IV w latach 70. Porwał nawet młodego Władysława i ustanowił dominację w Slawonii, wyłączając władzę królewską. Po jego śmierci w 1277 r. jego prowincję podzielono między Kőszegich i Babonićów, dlatego gałąź Majád upadła, podczas gdy inne gałęzie klanu Gutkeled (na przykład gałąź Rakamaz, z której wywodzi się prestiżowa rodzina Báthori), zyskały na znaczeniu. [4] Joachim, his second son was one of the most infamous early oligarchs during the chaotic reign of Ladislaus IV in the 1270s. He even kidnapped the young Ladislaus and established a dominion in Slavonia, excluding the royal power. Following his death in 1277, his province was divided between the Kőszegis and Babonići, thus the Majád branch declined while other branches of the Gutkeled clan (for instance Rakamaz branch, where the prestigious Báthory family originated) has become increasingly important.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Kariera na WęgrzechStephen rozpoczął karierę polityczną na dworze książęcym Andrzeja, księcia halickiego, najmłodszego syna króla Andrzeja II, gdzie służył w latach 1231–1234. [2] Kiedy młody książę zmarł w 1234 r. Bez dziecka, Szczepan opuścił Księstwo Halickie. Po śmierci króla Andrzeja II w następnym roku został lojalnym zwolennikiem Béli IV, która wstąpiła na tron węgierski w 1235 r. Kiedy Mongołowie dokonali najazdu na Węgry w 1241 r., Stephen brał udział w bitwie pod Mohi, gdzie dotknięta katastrofalną porażką przeciwko oddziałom Batu Khana. Był w stanie uciec z pola bitwy, a później dołączył do towarzysza ucieczki Béli IV, która uciekła do Dalmacji po krótkiej i niefortunnej obwodnicy w Księstwie Austrii [2]. Stephen started his political career at the ducal court of Andrew, Prince of Halych, the youngest son of King Andrew II, where he served between 1231 and 1234.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} When the young prince died without child in 1234, Stephen left the Principality of Halych. Following the death of King Andrew II in the next year, he became a loyal supporter of Béla IV, who ascended the Hungarian throne in 1235. When the Mongols raided Hungary in 1241, Stephen had participated in the Battle of Mohi where the Hungarian royal army suffered a catastrophic defeat against Batu Khan's troops. He was able to flee from the battlefield and later joined the companion of the escaping Béla IV who fled to Dalmatia after a short and unfortune bypass in the Duchy of Austria.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Po śmierci Wilhelma z Saint Omer, dalekiego krewnego króla, Stephen został mianowany Mistrzem Konia około sierpnia 1242 roku. Utrzymywał godność co najmniej do października 1244 roku, ale istnieje nieautentyczna karta, która sugeruje, że służył w tym charakterze. do 1245. [5] Poza tym Stephen działał również jako przyprawa / zupa w hrabstwie Vrbas (lub Orbas) od 1243 do 1244/5, w przeciwnym razie jest on pierwszym znanym arystokratą, który utrzymywał ten zakres w Dolnej Slawonii [6]. W latach 1245–1246 pełnił funkcję sędziego królewskiego i hiszpańskiego hrabstwa Nyitra [7]. After the death of William of Saint Omer, the King's distant relative, Stephen was appointed Master of the horse around August 1242. He held the dignity until at least October 1244, but there is a non-authentic charter which suggests he served in that capacity until 1245.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Beside that Stephen also functioned as ispán/župan of Vrbas (or Orbász) County from 1243 to 1244/5, otherwise he is the first known noble, who held that ispánate in Lower Slavonia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} From 1245 to 1246, he served as Judge royal and ispán of Nyitra County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} W 1246 r. Został wybrany na Palatyn Węgier przez Bélę IV, zastępując Denisa Türje. Funkcjonował na tej pozycji do 1247 lub 1248. [8] W tym czasie, w 1246 r., Zarządzał także hrabstwem Somogy [9]. Trzech czarterów przewodniczyło sporom w Bela, Szántó (hrabstwo Zala) i Baksa (hrabstwo Baranya) [10]. Od lat trzydziestych monarchowie czasami powierzali podniebienia, wraz z innymi baronami królestwa, konkretnymi zadaniami. Na przykład Stephen Gutkeled i Hiszpan Csák Hahót rozkazali zniszczyć młyny zbudowane bez pozwolenia na rzece Rabie na rozkaz Béli IV [11]. In 1246, he was elected Palatine of Hungary by Béla IV, replacing Denis Türje. He functioned in that position until 1247 or 1248.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} During that time, in 1246, he also governed Somogy County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Three charters preserved that Stephen judged in Bela, Szántó (Zala County) and Baksa (Baranya County) over litigation cases.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} From the 1230s, the monarchs occasionally entrusted the palatines, along with other barons of the realm, with specific tasks. For instance, Stephen Gutkeled and ispán Csák Hahót ordered to destroy mills built without permission on the river Rába on Béla IV's orders.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Governor of Slavonia and StyriaIn 1248, Stephen became Ban of Slavonia, a position which he held for an 11-year term, until his death.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He adopted the title of dux in 1254.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His proper title was "Ban and Duke of Slavonia", according to a royal charter issued in 1254.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Following the Mongol invasion, the province of Slavonia and Croatia had an important function of border defense, as a result the royal title of Duke of Slavonia was transformed into the hands of powerful secular barons, like Denis Türje and Stephen Gutkeled, while the King's son, Duke Stephen was still a minor.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In Slavonia, Stephen acted as Béla's viceroy, according to a royal charter in 1248.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Nevertheless, Ban Stephen was embroiled in conflict with several Dalmatian towns during his decade of rule, for instance, his son Ban Nicholas Gutkeled commemorated an event, when his father unlawfully usurped lands from the town of Trogir.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Stephen resided in Zagreb and governed the region from his palace there, where he also had an own ducal court.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He built up a vassal system in Slavonia, royal servants and familiaris were among his household. In 1256, Benedict, the Canon of Zagreb represented Stephen in the mintage and chamber at Pakrac.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Plik:Ptuj en 1687.PNG Stephen Gutkeled governed Styria from Pettau Castle between 1254 and 1259 Stephen built several castles (including Jablanac) along the borders as part of Béla's radical reforms introduced after the Mongol invasion. He also resettled with hospes migrants the town of Križevci and donated privileges to the newly-inhabited settlement. Stephen was the first secular landowner in Hungary, who founded a settlement, when he settled down the inhabitants of the Rab Island to along the walls of the Jablanac Castle.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Béla IV, in accordance with a treaty in Pressburg (today Bratislava in Slovakia), acquired the Duchy of Styria from his rival Ottokar II of Bohemia on 1 May 1254 after a series of wars. Stephen Gutkeled was installed Captain of Styria () in that year, while also maintained the dignity of Ban and Duke of Slavonia.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He governed the occupied province from Pettau Castle (today Ptuj, Slovenia) on behalf of Béla, who adopted the title Duke of Styria, contesting Ottokar's claims. During his reign, Stephen supported the local church and the nobility in Lower Styria, but some of the nobility from Upper Styria also joined to his league by the end of 1256.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, Stephen was unable to consolidate the Hungarian rule in Styria due the Bohemians' counter-propaganda and activity. The Styrian noblemen rose up in rebellion against Stephen Gutkeled and routed him in early 1258.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Stephen Gutkeled unsuccessfully besieged his former seat, Pettau in the first half of the year, defended by Seifried von Mahrenberg, who defeated the Hungarian troops. Ban Stephen could barely escape from the battlefield, when he swam across the Danube along with his horse.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He had to flee Styria, however Béla and his son, Stephen jointly invaded Styria with mostly Cuman auxiliary troops, restored his suzerainty and Béla appointed his oldest son, Stephen as the new Duke of Styria.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Their campaign was also connected to the war of succession between Philip of Carinthia and Ulrich of Seckau for the Archbishopric of Salzburg.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Duke Stephen and his captain, Stephen Gutkeled launched a plundering raid in Carinthia in the spring of 1259, in retaliation of Duke Ulrich III of Carinthia's (brother of Archbishop Philip) support of the Styrian rebels.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Following the death of Gutkeled, his position remained vacant and shortly thereafter the province lost for the Hungarians, when the Styrian lords sought assistance from Ottokar and vanquished the Hungarian army in the Battle of Kressenbrunn on 12 June 1260.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Stephen Gutkeled was also notable for the first Ban, who minted his own marten-adorned silver denarius in whole Slavonia, the so-called banovac or banski denar. The first coins were issued in 1255 by the Pakrac Chamber, according to a 1256 royal charter of Béla IV. Stephen's coins marked Styrian influence, as historian Bálint Hóman writes in his high-impact work in 1916.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Later the mintage's seat moved from Pakrac to Zagreb by 1260.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His banovac was considered a high quality currency and when the minting of golden coins began under Charles I of Hungary in 1323, Gutkeled's coins served as an example and base for the new florins. The self-coiange of the Ban of Slavonia (and Croatia) have persisted until the 1350s.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Przypisy
Źródła
Zobacz także |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- 50procent
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł
- Banowie całej Slawonii
- Koniuszy królewscy
- Nieznana data urodzenia
- Palatyni Królestwa Węgier
- Rody
- Ród Gutkeled
- Sędziowie królewscy
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Zmarli w 1259
- Zmarli w XIII wieku
