Péc Apor
Master of the horse 1280
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Péc Apor, także Opour († 1307), węgierski baron i właściciel ziemski, który zajmował kilka świeckich urzędów za panowania królów Węgier: Władysława IV i Andrzeja III. Był jednym z siedmiu baronów na początku XIV wieku, którzy tytułowali się palatynami. Apor from the kindred Péc (; died 1307) was a Hungarian baron and landowner at the turn of the 13th and 14th centuries, who held several secular positions during the reign of kings Ladislaus IV and Andrew III. He was one of the seven barons in the early 14th century, who were styled themselves Palatine of Hungary. Spis treściRodzinaApor urodził się w gałęzi Zala rodu Péc jako syn ispána (pochodzi) Marka (zm. po 1245 r.). Miał czworo rodzeństwa, w tym Grzegorza, sędziego królewskiego w 1288 r. i Łukasza III, ispána komitatu Zala od 1289 do 1291 r. [1] Miał także kilku wpływowych krewnych, w tym jego kuzyna Denisa, prawdopodobnie najpotężniejszego członka pokolenia. Apor zmarł bezdzietnie. [2] Apor (also Opour) was born into the Zala branch of the gens Péc as the son of ispán (comes) Mark (d. after 1245). He had four siblings, including Gregory, judge royal in 1288 and Lucas, ispán of Zala County from 1289 to 1291.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He also had several influential relatives, including his cousin Denis, probably the most powerful member of the kindred. Apor died childless.[1] KarieraApor rozpoczął karierę polityczną za panowania Władysława IV; w 1280 r. pełniąc funkcję koniuszego królewskiego i ispána komitatu Zala. [3] Trzy lata później został mianowany wojewodą siedmiogrodzkim i ispánem komitatu Szolnok [4], gdy seria koncesji królewskich na arystokrację zmusiła Rolanda Borsę do rezygnacji ze swojego województwa na rzecz Apora, mimo że posiadłości leżały głównie na Zadunaju. Według historyk rumuńskiego Tudora Sălăgeana Apor sprawował swój urząd spoza prowincji i „ustanowił reżim wyzysku na rzecz węgierskiej arystokracji”. Na podstawie współczesnych dokumentów Apor nigdy nie wykazywał zainteresowania Siedmiogrodem i nie nabywał tam ziem w swoim krótkoterminowym wojewodowaniu. Po śmierci Mateusza II i Piotra I Csáków do 1284 r. ich grupa baronialna, która narzuciła Apora jako wojewodę, rozpadła się, przez co wkrótce utracił on godność. Roland Borsa wrócił do Siedmiogrodu i ponownie przejął urząd w 1284 r. [5] Apor Péc began his political career during the reign of Ladislaus IV; he served as Master of the horse and ispán of Zala County in 1280.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Three years later, he was appointed Voivode of Transylvania and ispán of Szolnok County,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} when a series of royal concessions to the aristocracy forced Roland Borsa to resign his voivodeship in favour of Apor Péc, even though his estates laid mainly in Transdanubia. According to Romanian historian Tudor Sălăgean, Apor exerted his office from outside the province and "merely instituted an exploitation regime to the benefit of the Hungarian aristocracy". Based on the contemporary documents, Apor never demonstrated any interest in Transylvania, and he did not acquire lands there during his short-term voivodeship. Following the death of Matthew II and Peter I Csák by 1284, their baronial group which imposed Apor as voivode broke apart, thus he lost his dignity soon. Roland Borsa returned to Transylvania and retook the office in 1284.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Plik:Rezi - Castle.jpg Zamek Rezi, który został przejęty przez Apora Péca około 1290 roku Gdy król Władysław IV poprowadził kampanię przeciwko Iwanowi Kőszegowi i schwytał Iwana w 1286 r., Apor, w sojuszu z Mikołajem I Kőszegim, obległ i zajął zamek Pressburg (Bratysława; dziś Bratysława, Słowacja), zdewastowany zima tego roku. Jednak miejscowy szlachcic, wice-ispán Jan Csukárdi zebrał swoich krewnych i przy ich pomocy pokonał armię Apora, która doznała poważnych obrażeń podczas bitwy. Po tym Csukárdi odbił zamek Pressburg. [1] Apor stracił wpływy polityczne na kilka lat po tej zdradzie. Był uważany za silnego sojusznika potężnej rodziny Kőszegi w drugiej połowie lat osiemdziesiątych [6]. Według raportu Apor dokonał inwazji i zajął zamek Rezi i okoliczne ziemie z Tiba Tomaj około 1290 r. [7] When king Ladislaus IV led a campaign against Ivan Kőszegi and captured Kőszeg in 1286, Apor Péc, in alliance with Nicholas Kőszegi, besieged and occupied the castle of Pressburg (Pozsony; today Bratislava, Slovakia), as well as devastated its surrounding area in winter that year. However a local noble, vice-ispán John Csukárdi gathered his relatives and their forces and defeated the army of Péc, who seriously injured during the battle. After that Csukárdi reconquered the castle of Pressburg.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Apor Péc lost his political influence for several years after this betrayal. He was considered a strong ally of the powerful Kőszegi family in the second half of the 1280s.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to a report, Apor invaded and seized the castle of Rezi and its surrounding lands from Tiba Tomaj around 1290.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Po koronacji Andrzeja III nominalnie poparł wysiłki króla. Pełnił funkcję ispána komitatu Pozsony w latach 1291–1292. [8] W tym charakterze on i jeden z jego braci, Łukasz zajęli siłą zamek Tátika, należący do diecezji Veszprém i zbudowany przez Zlaudusa Jáka kilkadziesiąt lat wcześniej. Biskup Benedykt Rád bezskutecznie sprzeciwił się na dworze królewskim. Zamek został jednak utracony przez rodzinę Kőszegi do 1314 r., gdy fort był własnością [[Kőszegi András|Andrzeja Kőszegiego. Zamek Tátika został przywrócony pierwotnemu właścicielowi dopiero po upadku domu Kőszegich [9]. After the coronation of Andrew III, he supported the king's efforts nominally. He served as ispán of Pozsony County between 1291 and 1292.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In this capacity, he and one of his brothers, Lucas conquered by force the Tátika Castle which owned by the Diocese of Veszprém and built by Zlaudus Ják decades earlier. The bishop, Benedict Rád vainly objected at the royal court. However the castle was lost to the Kőszegi family by 1314, when Andrew Kőszegi owned the fort. Tátika Castle has been restored to its original owner only after the fall of the Kőszegis' domain.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Apor pełnił funkcję sędziego królewskiego od 1293 do 1297 roku. [10] Do tego czasu znaczenie tego stanowiska uległo pogorszeniu, ponieważ Węgry znajdowały się w stanie ciągłej anarchii w drugiej połowie panowania Andrzeja. Równolegle jego zastępca, wice-sędzia królewski Marcin Devecseri był uważany za osobiście wyznaczonego poufnego eksperta monarchy, a on sam objął skuteczną funkcję sądową. Zgodnie ze współczesnymi obyczajami Devecseri przyjął pieczęć swojego nominalnego przełożonego, ale de facto był przedstawicielem monarchy. Na przykład Apor wyznaczył notariusza do sądu, który zamieszkiwał w Budzie, reprezentować jego interesy, które odzwierciedlają instytucjonalną niezależność Devecseriego od niego [11]. He served as judge royal from 1293 to 1297.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} By that time, the importance of the position had deteriorated, since Hungary was in a state of constant anarchy during the second half of Andrew's reign. In parallel with this, his deputy, vice-judge royal Martin Devecseri was considered the monarch's personally appointed confidential expert, and himself took an effective judicial role. In accordance with contemporary customs, Devecseri adopted the seal of his nominal superior, but he was de facto the monarch's representative. For instance, Apor Péc nominated a notary to the judicial court, which resided in Buda, to represent his interests, which reflected Devecseri's institutional independence from him.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Utrzymując krótkotrwały system dualności w celu uniknięcia walki o władzę, która charakteryzowała późne panowanie Andrzeja III, Apor został palatynem Węgier dla Przedunaja (łac. palatinus citradanubialis) - podczas gdy Roland Rátót był odpowiedzialny za Zadunaje - w 1298 r. pełnił ten urząd do przyszłego roku [12] W kontekście współczesnym oznaczało to, że Apor sprawował jurysdykcję nad Zachodnimi Węgrami w tym charakterze, podczas gdy Roland Rátót nadzorował komitaty we wschodnich Węgrzech (ponieważ „Zadunaje” miało inne znaczenie niż obecnie) [13]. Maintaining the short-lived dual system in the dignity in order to avoid power struggle, which characterized the late reign of Andrew III, Apor Péc became Palatine of Hungary for the Cisdanubian region () – simultaneously Roland Rátót was responsible for Transdanubia – in 1298 and held that office until the next year.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the contemporary context, this meant that Apor had jurisdiction over Western Hungary in this capacity, while Roland Rátót supervised the counties in Eastern Hungary (as "Transdanubia" had a different meaning than present days).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} 1Śmierć Andrzeja i wymarcie dynastii Arpadów oznaczało erę interregnum (1301–1310), podczas którego wybuchła wojna domowa między różnymi pretendentami do tronu - Karolem z Anjou, Wacława z Czech i Otto z Bawarii - trwającą siedem lat lat. Apor był wymieniany jako „baron” w różnych chwilach w tych czasie. [14] Popierając jego roszczenia do tronu węgierskiego, był stronnikiem Karola przynajmniej od 1302 r., ale przypuszczano, że Apor złożył przysięgę wierności już w 1301 r., po śmierci Andrzeja. Brał udział w nieudanym oblężeniu Budy we wrześniu 1302 r. [15] Apor został po raz pierwszy nazwany palatynem w dokumencie wydanym 13 sierpnia. [16] W pierwszej dekadzie XIV wieku siedmiu baronów zachowało godność jednocześnie. Większość historyków Gyula Kristó i Jenő Szűcs uważa, że baronowie Mateusz III Csák tylko Amadeusz Aba, Ivan Kőszegi, Stefan Ákos, Jakub Borsa, Roland Rátót i sam Apor arbitralnie wzięli sobie tytuł i przez ich nadużywanie, doprowadzili do dewaluacji [17]. Jednak historyk Attila Zsoldos opracował specjalną teorię. Gdy Andrzej III utworzył ligę ze swoimi wrogami, grupa potężnych władców - w tym Kőszegi, Mateusz Csák i Roland Borsa - wezwali Karola II z Neapolu do wysłania 12-letniego Karola z Anjou na Węgry by zostł królem, zgodnie z Chronicon Pictum. Młody książę wysiadł w Splicie w sierpniu 1300 r., wspierany przez większość chorwackich i slawońskich władców. Jednak Kőszegi i Mateusz Csák wkrótce połączyli się z Andrzejem, co uniemożliwiło Karolowi odniesienie sukcesu. Zsoldos argumentował, że Andrzej III zawarł nowy feudalny kontrakt z baronami latem 1300 roku: Mateusz Csák i Iwan Kőszegi stali się „wiecznymi” palatynami, a Andrzej zaakceptował ich zwierzchnictwo nad prowincjami, Amadeusz Aba i Stefan Ákos również otrzymali ten przywilej. Oprócz nich dwaj współ-palatyni z poprzedniego roku, Roland Rátót i Apor również otrzymali tytuły jako przeciwwaga, zgodnie z teorią Zsoldosa. Dlatego historyk uważa, że Apor nosił już godność palatyna od ostatniego roku panowania Andrzeja. [18]. W związku z tym osoby ubiegające się o tron węgierski odziedziczyły ostatnią decyzję Andrzeja i zostali zmuszeni do zaakceptowania status quo. Jak podkreślał Zsoldos, oligarchowie postrzegali się nawzajem, oprócz monarchów, rozdziałów katedralnych i innych instytucji. Jedną z podstaw teorii Zsoldosa jest fakt, że Roland Rátót i - jeszcze bardziej - Apor byli uważani za znacznie mniej ważne osoby niż, na przykład, Mateusz Csák lub Amadeusz Aba. Jednak inni umiarkowanie wpływowi baronowie nie poszli za przykładem Apora i Rolanda, a nikt inny nie uważał się za palatyna poza nimi dwoma. W dokumencie królewskim z 1307 r. Karol odnosił się także do Apora jako do palatyna [19]. Po trzeciej koronacji Karola, która została przeprowadzona w pełni zgodnie z prawem zwyczajowym, jest 27 sierpnia 1310 r., król uważał za palatyna tylko Jakuba Borsę, który został powołany na to stanowisko w 1306 r. przez Karola. Apor już wówczas nie żył. [20] Andrew's death and the extinction of the Árpád dynasty marked the era of the Interregnum (1301–1310), when civil war between various claimants to the throne —Charles of Anjou, Wenceslaus of Bohemia, and Otto of Bavaria — broke out and lasted for seven years. Apor Péc was mentioned as a "baron" in various times in those period.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Supporting his claim to the Hungarian throne, he was a partisan of Charles at least since 1302, but it is presumable that Apor took an oath of allegiance to him already in 1301, following Andrew's death. He participated in the unsuccessful siege of Buda in September 1302.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Apor was first styled as Palatine in a document issued on August 1304.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the first decade of the 14th century, seven barons held the dignity simultaneously. Majority of the historians, including Gyula Kristó and Jenő Szűcs, considered, these barons, Matthew III Csák, Amadeus Aba, Ivan Kőszegi, Stephen Ákos, James Borsa, Roland Rátót and Apor himself were arbitrarily took and used the title, which marked its devaluation.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However, historian Attila Zsoldos developed a special theory. When Andrew III formed a league against his enemies, a group of powerful lords — including the Kőszegis, Matthew Csák and Roland Borsa — urged Charles II of Naples to send his grandson, the 12-year-old Charles of Anjou, to Hungary in order to become king, according to the Illuminated Chronicle. The young prince disembarked in Split in August 1300, supported by most Croatian and Slavonian lords. However, the Kőszegis and Matthew Csák were shortly reconciled with Andrew, preventing Charles' success. Zsoldos argued Andrew III entered into a new feudal contract with the barons in the summer of 1300: Matthew Csák and Ivan Kőszegi became "perpetual" Palatines and Andrew accepted their suzerainty over their provinces, while the king's two most powerful partisans, Amadeus Aba and Stephen Ákos were also granted this privilege. In addition to them, two co-palatines of the previous year, Roland Rátót and Apor Péc also received the title as a counterweight, according to Zsoldos' theory. Therefore the historian considers Apor already bore the dignity of Palatine since the last regnal year of Andrew.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Accordingly, the claimants to the Hungarian throne inherited Andrew's last decision, and they were forced to accept the status quo. As Zsoldos emphasized the oligarchs recognized each other's titles, in addition to the monarchs, cathedral chapters and other institutions. One of the basis of Zsoldos' theory is the fact that Roland Rátót and – even more – Apor Péc were considered as much less important persons than, for instance Matthew Csák or Amadeus Aba. Still, other moderately influential lords did not follow the example of Apor and Roland, and nobody else were styled as palatine beyond two of them. In a royal document from 1307, Charles also referred to Apor as palatine.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} After Charles' third coronation, which was performed in full accordance with customary law, on 27 August 1310, the king recognized only James Borsa as Palatine, who was appointed to the position in 1306 by Charles. Apor Péc was deceased by then.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Pomimo wczesnego poparcia Karola, Apor pozostał drugorzędnym członkiem królewskiego dworu. W 1302 r. nadal zajmował czwarte miejsce na liście stronników Karola. Dwa lata później zajął dopiero ósme miejsce, pomimo swojego prestiżowego tytułu [21]. Apor został po raz ostatni wspomniany jako żyjący osoba w 1307 roku. Jest prawdopodobne, że zmarł w tym roku, ponieważ nie był obecny na zjeździe w Rákos 10 października 1307 roku, który potwierdził prawa Karola do tronu [15]. Despite he was an early supporter of Charles, Apor remained a second-degree member of his royal court. In 1302, he was still ranked to the fourth place in a list of Charles' partisans. Two years later, he was ranked only to the eight place despite his prestigious title.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Apor was last mentioned as a living person in 1307. It is plausible, he died in that year, as he was not present at the Diet of Rákos on 10 October 1307, which confirmed Charles' claim to the throne.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Źródła
Przypisy
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- 50procent
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Nieznana data urodzenia
- Palatyni Królestwa Węgier
- Rody
- Ród Péc
- Sędziowie królewscy
- Urodzeni w XIII wieku
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Wojewodowie Siedmiogrodu
- Zmarli w 1307
- Zmarli w XIV wieku
.jpg){kind=link}