Donji Kraji

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Donji Kraji autonomiczny kraina Królestwa Bośni XII wiek-1463 ? Ubicación de Powiat Donji Kraji średniowiecznego państwa bośniackiego według doniosłego dzieła Mrgić-Radojčić (2002) Stolica Ključ Jajce Religia kościoły: bośniacki ortodoksyjny greckokatolicki rzymskokatolicki Rząd Monarchia feudalna Wielki Książę Pierwszy Hrana Vuković Historia  • część Bośni XII wiek  • Imperium Osmańskie 1463 ? Dzisiaj część 23px Bośnia i Hercegowina

Donji Kraji lub Donji Krajevi (pol. Dolne regiony lub Dolne krańce, łac. Partes inferiores, węg. Alföld) – małe średniowieczne hrabstwo w dzisiejszej północno-zachodniej Bośni i Hercegowinie, w dużej mierze rozszerzające się na terytorium dzisiejszej Bośniackiej Krajiny

Nazwa i geografia

Plik:Medieval Bosnian State Expansion-en.svg

Średniowieczna ekspansja państwa bośniackiego

Początkowo Donji Kraji odnosił się do regionu wokół Kljuc nad Saną. Marko Vego wywodzi nazwę Dolnych Krańców od nazwy rzymskiej prowincji Dolnej Panonii, lub później Dolnej Slawonii,, podczas gdy Pavao Anđelić wywnioskował, że nazwa Donji Kraji (Dolnych Krańców) również ma pewne odniesienie do pozostałej części (górskiej) Bośni, gdzie terminy „niższy” i „koniec” odnoszą się do obszaru przygranicznego, który znajduje się poniżej geograficznego punktu widzenia oraz pod względem wysokości i konfiguracji terenu w stosunku do reszty zjednoczonych ziem., Jelena Mrgic całkowicie odrzucając istnienie „Dolnej Krainy Słowian” i odrzucając wcześniejsze dyskusje etymologiczne między historykami, takimi jak Klajic, Jiriček, a nawet Vego, wywodzi nazwę żupanii, podobnie jak Pavao Anđelić, od geografii (wysokość i topografia) oraz demarkacji politycznej jako produkt wyłącznie lokalnego pochodzenia Od XIII wieku teksty określające ja jako „Donji kraji Bosne/Dolne regiony Bośni” lub „Donji kraji Bosanski”, lub „Donji kraji bosanske zemlje”. Za panowania rodziny Hrvatinićiów od początku XIII wieku, terytorium Donji Kraji obejmowało obszary i żupanie nad rzeką Sana, Glaž, do góry Grmeč na zachodzie i środkowego biegu rzeki Vrbas na wschodzie, obejmując w ten sposób cały region Sanica, a później Uskoplje , Pliva, Luka, Vrbas, Zemanik (Resnik), Vrbanja, Tribava (Trijebovo), Mel, Lusci i Banjica, a czasami Dubica, a czasem nawet Usorę. Vjekoslav Klaic, powołując się na pierwotne źródła i dokument z 1244 r. oraz Mrgićia umieścił terytorium Donji Kraji w północnej Bośni, na zachód od banatu Usora. Potwierdza to Konstantin Josef Jireček, który powiedział: „Dolne krańce (das Unterland) leżą w północno-zachodniej (Bośnia) w kierunku Chorwacji, obejmujący Kotor na Vrbanja, Jajce i Ključ na Sanie (Kotor ander Vrbanja , Egg, Key an der Sana in. S. W.)". Z bośniackich skryptów cyrylicy pisanych zabytków wiemy, że wioska Lusci znajdowała się w Dolnych Krańcach, ale to miejsce nie jest dziś znane.

Historia

Wczesna historia

W drugiej połowie XII wieku banat Bośni, rządzony przez węgierskiego wasala bana Borića, był ograniczony do regionów środkowej Bośni. Do 1167 r. banat Bośni i części Królestwa Chorwacji został zdobyty przez Cesarstwo Bizantyjskie, w tym chorwackie żupanie: Pliva, Luka i Vrbanja, gdzie później rozwijał się żupanat Donji Kraji. Wraz ze śmiercią cesarza Manuela I Komnenos w 1180 r. Bizantyjczycy utracili nabyte ziemie. Obszar Donji Kraji został przyznany bośniackiemu banowi Kulinowi przez króla Belę III za pomoc w wojnach z Bizantyjczykami. Wpływ Kulina ograniczał się do centrum banatu, gdyż regiony, na których się rozciagał, zachowały de facto niezależność.

Pierwsza pośrednia wzmianka o Donji Kraji pochodzi z 1230 r., gdy Matej Ninoslav otrzymał właściwy zbiór tytułów dla biskupa Bośni. Wspomniał o tym w bulli (dekrecie) król Węgier Bela IV 20 lipca 1244 r., w którym podkreślił, że wcześniej przyznał go Matejowi Ninoslavowi. Później inni władcy, tacy jak ban Prijezda I, posiadali majątki ziemskie na tych ziemiach, o czym świadczy przekazanie córce żupanii Zemunik w 1287 r.

Po śmierci króla Władysława IV w 1290 r. wybuchła wojna o sukcesję między dynastią Arpadów, wspieraną przez większość szlachty węgierskiej, a Domem Andegawenów, przy wsparciu większości chorwackiej szlachty. Podczas kryzysu spadkowego chorwacki ban Paweł I Šubić znacznie powiększył swoje posiadłości, w tym w 1299 r. o banat Bośni, gdzie zastąpił Stefana I jako władcę Bośni. Rodzina Hrvatinićów z Donji Kraji również poddała się Pawłowi i od 1301 r. stał się wasalem Pawła I Subica z Bribiru. Założyciel rodziny Hrvatinić, Hrvatin Stjepanić (łac. Hrovatinus) został wymieniony jako książę („hrabia”) w „niższych granicach Bośni” (de inferioribus Bosni confinibus) O tytule wspomniano w karcie z 14 lipca 1299 r., wydanej przez króla Neapolu Karola II z rodziny Andegawenów dla rodzin Hrvatinić i Šubić, w której nazwał Hrvatina Stjepanićia i jego braci właścicielami Donji Kraji.

Aby zabezpieczyć lojalność Hrvatina, ban Paweł wydał w 1301 r. statut, w którym zobowiązał się chronić Hrvatina i jego majątek. Hrvatin był określany w dokumencie jako „hrabia niższych krańców Bośni” (de inferioribus Bosne confinibus). Paweł mianował swojego brata, Mladena I Šubicia, banem Bośni w 1302 roku. Hrvatin Stjepanić i Mladen I Šubić mieli spory o posiadłości Hrvatina w Donji Kraji i inne sprawy. W 1304 r. Paweł I Šubić interweniował i opowiedział się po stronie Hrvatina, a rodzina Šubićów zapewniła go o jego majątku w Donji Kraji W tym czasie Hrvatin zorganizował parafie Lušci i Banjica w Donji Kraji.

XIV wiek

Plik:Realm of Hrvoje Vukčić Hrvatinić.png

Królestwo Hrvoje Vukčićia na początku XV wieku

Gdy w 1315 roku hrabia Hrvatin zmarł, spadek po nim przejął Vukoslav Hrvatinić wraz z braćmi Pavao i Vukacem. Po węgierskich operacjach wojskowych wspieranych przez Ivana Babonića i Stefana II Kotromanić, bośniacki ban Mladen II. Šubić został obalony w 1322 roku. Stefan II był teraz u władzy i nazywał siebie banem całej Bośni.

Hrabia Vukoslav Hrvatinić porzucił swojego byłego zwierzchnika i stał stanowczo przy nowym bośniackim banie Stefanie II, za co ten potwierdził mu wszystkie majętności na ziemiach Donji Kraji, jak zapisano w dokumencie wydanym w Mile przez Stefana, który potwierdził Vukoslavowi jego rodowe parafie Banica i Vrbanja, z miejscowościami Ključ i Kotor. Po 1322 r. Stefan zaczął się nazywać Panem wszystkich ziem bośniackich, w tym Soli, Usory, Donji Kraji i Hum.

Od drugiej połowy 1322 r. ban Stefan II nazywał siebie „panem wszystkich ziem bośniackich: Soli, Usory, Donji Kraji i Hum” [26]. Po 1322 r. i przed 1325 r. Hrvatinići uznał autorytet Stefana II. W wyniku tego około 1326 r. Stefan II przekazał Vukoslavowi Hrvatinićowi żupanię Vrbanja z miastem Ključ, które do 1322 r. należało do Babonićiów oraz Banjica z miastem Kotor. Lokalna szlachta z żupanii Banjica i Vrbanja poprzednio opowiedziała się po stronie Mladena II i nie chciała zaakceptować Stefana II jako bana. W ten sposób dokument potwierdził Vukoslava w jego rodzinnych żupaniach, a w następnych latach Hrvatinići przejęli kontrolę nad prawie całym terytorium Donji Kraji. Pod ich rządami okręg, będący nominalnie częścią Banatu Bośni, był w dużej mierze autonomiczny.

W kolejnych latach ban Stefan przyznał braciom Hrvatnić kilka żupanii w Donji Kraji, ale nigdy nie byli panami całego Dolnego Kraju, zamiast tego, na przykład Vukoslav, nazwał siebie „hrabią Ključs”. Trzeci syn Hrvatina, Vukac, rządził żupanią Vrbanje. Ten trend przyznawania braciom żup i miast utrzymał się w ostatnim dokumencie bana Stefana w 1351 r., który potwierdza Pavaowi i Vukacowi (spadkobiercom hrabiego Vukoslava) odziedziczone majątki. Miasto Kljuc zostało przypisane jego trzeciemu synowi, Vlatko Vukoslavicowi. Oprócz Vukoslavica, Pavlovic (syn hrabiego Pawła) i Vlatko Vukoslavic również później dochodzili swoich praw do Banjicy. Vukac Hrvatinić otrzymał żupanię Luka od nowego bośniackiego bana Tvrtki I w dokumencie wydanym 11 sierpnia 1366 r. za jego lojalność podczas bitew toczonych przeciwko królowi Węgier Ludwikowi I.

Donji Kraji pod rzadami Hrvoje Vukčićia

Plik:Hrvoje vukcic misal CoA.png

Herb Hrvatinić

Po tym, jak Vukac poparł Tvrtko I przeciwko Węgrom, Hrvatinićiowie szybko awansowali w granicach Bośni, a ich najwybitniejszy członek, Hrvoje Vukčić, wraz z ważnymi nowymi posiadłościami w Donji Kraji i Tropolje otrzymał tytuł [[Wielki Książę Bośni|Wielkiego Księcia Bośni]. Hrvoje był najstarszym synem księcia Vukaca Hrvatinića. Był żonaty z Jeleną Nelipic, wnuczką potężnego chorwackiego szlachcica Iwana I Nelipaca (księcia Nelipic) i siostrą Iwana III Nelipaca (Ivaniša Nelipica). Po raz pierwszy wspomniano go w 1376 r. jako księcia i rycerza za panowania króla Ludwika I. Nazywał siebie panem Donji Kraji.

Z pomocą Hrvoje król Stjepan Ostoja wstąpił na tron Bośni w 1398 r. Król Węgier Zygmunt wtargnął do Donji Kraji, ale został pokonany przez armię Hrvoje. Władysław Neapolitański przyznał mu tytuł księcia Splitu, nadając mu wyspy Brac, Hvar i Korcula. Został wyznaczony do administrowania dużych terytoriów z tytułem wicekróla Księstwa Splitu, Dalmacji i Chorwacji, Wielkiego Księcia Bośni i Księcia Donji Kraji. W ten sposób stał się największym przeciwnikiem Zygmunta w Bośni.

W 1407 r. Zygmunt dowodził armią węgierską i zaatakował Donji Kraji, ale został powstrzymany. Punkt zwrotny nastąpił po zwycięstwie Zygmunta w bitwie o Dobor w roku 1408. Hrvoje nie uczestniczył osobiście w bitwie, ale katastrofa sił bośniackich skłoniła go do pogodzenia się z królem węgierskim. Czyniąc to, stracił wszystkie przywileje, które otrzymał od Władysława, a jego wpływy zakończyły się. Hrvoje zwrócił się do Osmanów i sprowadził ich do Bośni, co doprowadziło do [Doboj|bitwy pod Doboj]] w roku 1415, w której Węgrzy zostali pokonani. Hrvoje zmarł na początku 1416 r., po czym jego majątek rozpadł się gwałtownie. Wdowa po nim, Jelena wyszła później za bośniackiego króla Ostoję.

Jajce, główna forteca obronna, została zbudowana w XIV wieku i początkowo była siedzibą Hrvojea Vukčicia. Stałaby się jedną ze stolic Królestwa Bośni. Po śmierci Hrvoje Jajce wróciła do królewskiej domeny. Była to jedyna domena królewska znajdująca się w Donji Kraji, Stefan Tomasz Kotromanić nazywał ją „siedzibą królewską”, a jej cytadela ma portal ozdobiony jego herbem królewskim Kotromanić.

Plik:2010 08 Kljuc Stari Grad Tower1a (cropped).jpg

Twierdza Ključ, ostatnia warownia ostatniego bośniackiego króla Stefana Tomaševicia.

Walki wewnętrzne i najazdy osmańskie

Hrvoje pozostawił po sobie syna Balsę, który walczył o tytuł księcia Donji Kraji, ale zmarł w 1416 r., więc większość Donji Kraji trafiła w rece jego kuzyna Juraja Vojsalicia. Jeszcze przed 1386 r. można było zobaczyć po licznych najazdach działania Turków w średniowiecznej Bośni, lecz dopiero wydarzenia 1410 roku były początkiem ich aktywnego zaangażowania. Imperium Osmańskie wspierało lokalną szlachtę, kierowaną przez Tvrtko II. Po bitwie pod Lašvanem nad rzeką Lašvą (w 1415 r.) Osmanie i Węgry stały się najsilniejszym czynnikiem w sprawach Bośni. Lawirowanie między tymi dwiema potęgami, banów i królów w Bośni i Hercegowinie, pod presją z obu stron. I tak Juraj poparł w 1434 r. bośniackiego król Tvrtko II przeciwko Sandaljowi Hranićiowi w wojnie domowej.

Następcą Juraja został jego syn Peter. Panowanie Piotra naznaczone było lepszymi kontaktami z papieżem, który wielokrotnie brał księcia Donji Kraji w obronę, wskazując, że jest on jedynym spośród schizmatyckich władców bośniackich, który zachował prawdziwą wiarę. Aktywnie wspierał Vladislava Hercegovića w walce ze [Stjepan Vukčić Kosača Stjepanem Vukčić Kosačą]. Po raz ostatni Piotr był wymieniony jako żyjący w weneckim dokumencie z 1456 r.

Turcy rozpoczęli niespodziewany atak na Bośnię, gdy przekierowali swoje wojska z rzekomego ataku na Węgry. Twierdze zostały szybko opanowane, a Stefan Tomaszević zbiegł z Jajce w kierunku Donji Kraji, zaś królowa Katarzyna uciekła na wybrzeże. Osmanie dogonili siły króla w fortecy Ključ na Sanie, gdzie uwięzili go i przywieźli z powrotem do Jajce, gdzie został ścięty przed Mehmedem Zdobywcą.

Plik:Jajce – Castle gate (cropped).jpg

Jajce - Brama zamkowa przedstawiająca królewski herb Kotromanićiów Stefana Tomasza.

Następstwa

Po upadku Królestwa Bośni pod panowaniem Turków, węgierski król Maciej Korwin zdobył północną Bośnię pod koniec 1464 r., w tym Dolny Kraś, gdzie utworzył hrabstwo Jajce, które trwało do 1528 r. W tym okresie hrabstwo Jajce obejmowało cały obszar Donji Kraji, z wyjątkiem parafii Uskoplje, która była wówczas pod panowaniem osmańskim. Po upadku żupanatu jajckiego region stał się częścią [Sanjak Bośni].

After the fall of the Kingdom of Bosnia under the rule of the Ottomans, Hungarian King Matthias Corvinus captured northern Bosnia in late 1464, including Donji Kraji, where he formed the Jajce county which was held until  1528. In this period the Jajce county covered the entire area of Donji Kraji, except the parish (župa) of Uskoplje, which then was under Ottoman rule.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} After the fall of the Jajce county, the region became part of the Sanjak of Bosnia.  

„Bośniacka krajina” została po raz pierwszy wspomniana w 1594 r.

Lista żupanii

• Uskoplje
• Pliva
• Luka
• Vrbas
• Zemljanik
• Vrbanja
• Tribava (Trijebovo)
• Mel
• Lušci
• Banjica
• Sana
• Glaž
• Dubica

Zobacz także

• Bosanska Krajina
• Banate of Bosnia
• Kingdom of Bosnia
• History of Bosnia
• Walled city of Jajce
• Ključ

Źródła

• Anđelić, Pavao (1982). Studije o teritorijalnopolitičkoj organizaciji srednjovjekovne Bosne. Sarajevo: Svjetlost.
• Benac A., Ed. (1986): Bosna i Hercegovina / Bosnia and Herzegovia / Bosnien und Herzegowina. Svjetlost, Sarajevo.
• Brković, Milko (2002). Srednjovjekovna Bosna i Hum: identitet i kontinuitet. Mostar: Crkva na kamenu. ISBN 953-154-329-1.
• Brković, Milko (2005). "Bosansko-humski kršćani u križištu papinske i ugarske politike prema Bosni i Humu". W Šanjek, Franjo (ed.). Fenomen "krstjani" u srednjovjekovnoj Bosni i Humu. Sarajevo: Institut za istoriju. ISBN 9789958964251.
• Ćirković, Sima (1964). Istorija srednjovekovne bosanske države. Beograd: Srpska književna zadruga.
• Enciklopedija Jugoslavije, Ed. (1983): Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina – Separat iz II izdanja Enciklopedije Jugoslavije. Jugoslavenski leksikografski zavod, Zagreb.
• Fine, John Van Antwerp Jr. (1994) [1987]. The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press.
• Hadžijahić, Muhamed (2004). Povijest Bosne u IX i X stoljeću. Sarajevo: Preporod.
• Macan, Trpimir (1992). Povijest hrvatskoga naroda. Zagreb: Nakladni zavod Matice hrvatske. ISBN 9788640100588.
• Malcolm N. (1996): Bosnia: A Short History. New, Updating Edition, New York University Press, .
• Mrgić, Jelena (2002). Kraji: Krajina srednjovekovne Bosne. Belgrade: Filozofski fakultet. ISBN 978-86-80269-59-7.
• Mrgić, Jelena (2008). North Bosnia fro 13th-16th century. Belgrade: Filozofski fakultet.
• Klaić, Nada (1994). Srednjevjekovna Bosna - Politički položaj bosanskih vladara do Tvrtkove krunidbe. Zagreb: Eminex. ISBN 953-6112-05-1.
• Šišić, Ferdo (1902). Vojvoda Hrvoje Vukčić Hrvatinić i njegovo doba. (1350-1416). Zagreb: Izdanje "Matice hrvatske".
• Vego, Marko (1982). Postanak srednjovjekovne bosanske države. Sarajevo: Svjetlost.
• Vukičić, Gošić, Dragomir, Nevenka (1985). Collection of papers and materials of the fifth Yugoslav onomastic conference. Sarajevo: Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine.