Székelyföld
| Strona | Autorzy | Nota |
| [2] | [3] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Flag of Szekely Land.svg The flag of Székely Land voted by the Szekler National Council. Plik:Coat of arms of Szekely Land.svg Coat of arms Plik:Tört Székelyföld.png The historical Székely seats on the map of present-day Romania Plik:Napeshold.jpg Historical flag of Székely Land Székelyföld[1][2][3] (pol. Seklerszczyzna, rum. Ținutul Secuiesc (także Secuimea); niem. Szeklerland, łac. Terra Siculorum)[4] to historyczno-etnograficzny obszar w Rumunii, zamieszkany głównie przez Seklerów. Jego centrum kulturalnym jest miasto Târgu Mureș (Marosvásárhely), największa miejscowośc w regionie.[4] Seklerzy (lub Szeklerzy), podgrupa Węgrów[5], mieszkająca w dolinach i wzgórzach Karpat Wschodnich, odpowiadających dzisiejszym okręgom Harghita, Covasna i części okręgu Mureș w Rumunii. Pierwotnie nazwa Székelyföld oznaczała terytoria wielu autonomicznych siedzib Seklerów w Siedmiogrodzie. Samorządne siedziby Seklerów miały własny system administracyjny[6] i istniały jako osoby prawne od średniowiecza aż do lat 70. XIX wieku. Przywileje siedzib Seklerów i Saksonów zostały zniesione, a siedziby zastąpiono komitatami w 1876 r. Wraz z Siedmiogrodem i właściwymi wschodnimi częściami Węgier ziemia Seklerów stała się częścią Rumunii w 1920 r., zgodnie z traktatem z Trianon. W sierpniu 1940 r., w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego, ziemie północne Siedmiogrodu, w tym Székelyföld, zostały przekazane Węgrom pod auspicjami III Rzeszy. Północny Siedmiogród znalazła się pod kontrolą sił radzieckich i rumuńskich w 1944 r.[7][8] [9] i został potwierdzony jako część Rumunii przez [[Pokój paryski (1947)|paryskie traktaty pokojowe[[ podpisane po II wojnie światowej w 1947 r. Pod nazwą Magyar Autonomous Region, z Târgu-Mureș jako stolicą,[10] części Székelyföld cieszyły się pewnym poziomem autonomii między 8 września 1952 r. a 16 lutego 1968 r. Istnieją inicjatywy autonomii terytorialnej mające na celu uzyskanie samorządu dla tego regionu w Rumunii. Spis treściGeografiaDokładne terytorium dzisiejszego Székelyföld jest kwestionowane. Granice historycznych siedzib Seklerów i współczesne podziały administracyjne Rumunii są odmienne. Według Minahan jego powierzchnia wynosi szacunkowo 16 943 km 2,/sup>).[4] Autonomiczna propozycja Rady Narodowej Seklerów obejmuje około 13 000 km2. Wielkość ta jest zbliżona do historycznej krainy Seklerów. Jednak nie zawiera regionu Aranyos. Projekt autonomii UDMR obejmuje nieco większy obszar. Obejmuje całe terytoria okregów Mureș, Harghita i Covasna. HistoryPlik:Székely flag - Bugac, Kurultáj 2014 (2).JPG Székely flag - Kurultáj, 2014 Okres starożytnySiedmiogród zaludniły ludy trackie w pierwszej epoce żelaza. Obszar ten otrzymał duży napływ Scytów ze Wschodu w pierwszej połowie pierwszego tysiąclecia p.Ch. Celtowie pojawili się w Siedmiogrodzie w okresie La Tène (ok. IV wieku p.Ch.). Obecność kultury Daków w południowo-wschodnim Siedmiogrodzie jest udokumentowany odkryciami, takimi jak flagowy skarb Sâncrăieni (okręg Harghita) lub fortece Dacian w okręgu Covasna (Cetatea Zânelor) lub Jigodin (okręg Harghita). Królestwo Daków pod dowództwem Decebala zostało podbite po dwóch wojnach, w 106 r. przez Cesarstwo Rzymskie pod panowaniem Trajana, który zaczął organizować nową rzymską prowincję Dacia. Południowo-wschodni Siedmiogród został włączona do prowincji Dacia Porolissensis, Dacia Apulensis i Meuse i ufortyfikowana licznymi obozami, takimi jak te w Inlăceni (Praetoria Augusta) i Sânpaul (okręg Harghita) Breţcu (Angustia) i Oltenia (okręg Covasna) lub Brâncovenşti i Călugăreni okręg Mureș). Po upadku rzymskiej Dacji dzisiejsze terytorium Székelyföld stało się częścią królestwa Thervingi „Gutthiuda”. Migracja Hunów ze wschodu zmusiła większość plemion germańskich do opuszczenia. W nad rzeką Nedao wschodniogermańscy Gepidzi pokonali Hunów i założyli Gepidię na terytorium dzisiejszego Siedmiogrodu. Oznaczało to koniec imperium hunnickiego. Okres średniowieczaTerytorium Székelyföld było częścią chanatu Awarówpotrzebne źródło. W tym okresie grupy Awarów i Słowian migrowały do Siedmiogrodu potrzebne źródło. Od około 900 do 1526 r. obszar znajdował się pod bezpośrednią kontrolą państwa węgierskiego potrzebne źródło. Seklerowie prawdopodobnie osiedlili się w Siedmiogrodzie w XII wieku w dzisiejszych komitatach: Bihar i Bihor potrzebne źródło. Starożytne węgierskie legendy sugerują związek między Seklerami i Hunami Attyli potrzebne źródło. Pochodzenie ludu seklerskiego jest nadal przedmiotem dyskusji. Siedziby Seklerów były tradycyjnymi samorządowymi jednostkami terytorialnymi Siedmiogrodu Seklerów w czasach średniowiecznych potrzebne źródło. (Sasowie byli również zorganizowani w siedzibach.) Ich siedziby nie były częścią tradycyjnego węgierskiego systemu komitatów, a ich mieszkańcy cieszyli się większym zakresem wolności (szczególnie do XVIII wieku) niż mieszkańcy komitatów potrzebne źródło. Od XII i XIII wieku Székelyföld cieszyła się znaczną, ale zróżnicowaną autonomią, najpierw jako część Królestwa Węgier, a następnie w obrębie Księstwa Siedmiogrodu potrzebne źródło. Autonomia była w dużej mierze zasługą służby wojskowej, którą Seklerzy pełnili do początku XVIII wieku potrzebne źródło. Średniowieczna Kraina Seklerów była sojuszem siedmiu autonomicznych siedzib: w Udvarhely, Csík, Maros, Sepsi, Kézdi, Orbai i Aranyos. Liczba miejsc później spadła do pięciu, gdy miejsca Sepsi, Kézdi i Orbai zostały zjednoczone w jednej jednostce terytorialnej zwanej Háromszék (dosłownie Trzy miejsca) potrzebne źródło. Główną siedzibą była siedziba Udvarhely, która była również nazywana siedzibą główną (łac. Capitalis Sedes)[11] W Székelyudvarhely (Odorheiu Secuiesc) odbyło się wiele krajowych zgromadzeń Székelys[12] Znanym wyjątkiem jest zgromadzenie 1554, które odbyło się miejsce w Marosvásárhely (Târgu Mureș).[13] Modern eraDue to the Ottoman conquest Transylvania became a semi-independent polity. From the end of the 17th century, Transylvania became part of the Habsburg Monarchy (later Austrian Empire), and governed by imperial governors.[14] In 1867, as a result of the Austro-Hungarian Compromise, Transylvania become an integral part of the Kingdom of Hungary, within Austria-Hungary. In 1876, a general administrative reform abolished all the autonomous areas in the Kingdom of Hungary and created a unified system of counties. As a result, the autonomy of the Székely Land came to an end as well. Four counties were created in its place: Udvarhely, Háromszék, Csík, and Maros-Torda. (Only half of the territory of Maros-Torda originally belonged to Székely Land.) The isolated Aranyosszék became a district of Torda-Aranyos county. In December 1918, in the wake of the First World War, Romanian delegates from throughout Transylvania voted to join the Kingdom of Romania. There was an attempt in Székelyudvarhely to found a "Székely Republic" on 9 January 1919; however, its creation was unsuccessful.[15] In 1920, by the Treaty of Trianon, Transylvania along with further territories was officially ceded to the Kingdom of Romania. The Romanian language officially replaced Hungarian in the Székely Land, but Székely county boundaries were preserved, and Székely districts were able to elect their own officials at local level and to preserve Hungarian-language education. After 1930, the Romanian authorities began to Romanianize the Hungarian population of Székely Land.;[16] the presence of minorities in political life was repressed.[17] The election of Hungarians was consistently nullified.[17] The place-names were subjected to Romanianization.[17] The minority languages were excised from official life and the local authorities were mostly led by appointed ethnic Romanians.[17] In 1940, as a result of the Second Vienna Award, Northern Transylvania became part of Hungary again; this territory included most of the historical Székely areas. Hungarian authorities subsequently restored the pre-Trianon structure with slight modifications.Szablon:Citation needed Ion Gigurtu's antisemitic laws, the Romanian version of Nuremberg Laws, were replaced by Hungarian ones. The Jews of the Székely Land were subjected to particularly harsh treatment. These individuals had their citizenship status reviewed, many of them being detained. In Csíkszereda (Miercurea Ciuc), dozens of families were rounded up and expelled. The men in the area were drafted into forced labor battalions.[18] For example, 1,200 Jewish males of Marosvásárhely (Târgu Mureș) were conscripted between 1941 and 1944; over half died in Ukraine, Poland and Hungary.[19] However, despite discrimination and many casualties, most of the community lived in relative safety until the March 1944 occupation of Hungary by Nazi Germany. A conference devoted to the concentration of Jews in the Székely Land was held on 28 April 1944; it covered the counties of Csík, Háromszék, Maros-Torda and Udvarhely. The area's Jews were ghettoized in Szászrégen (Reghin), Sepsiszentgyörgy (Sfântu Gheorghe) and Marosvásárhely. Roundups began on 3 May 1944 and were completed within a week. The Hungarian authorities actively participated in the crimes of the Nazis. The Jews ghettoized at Sepsiszentgyörgy were later sent to Szászrégen, whence on 4 June 1944, 3,149 were boarded on a train bound for the Auschwitz concentration camp. Three transports left Marosvásáhely for Auschwitz: on 27 May, 30 May and 8 June 1944; altogether, they carried 7,549 Jews.[18] Plik:Szekely Land issues.svg Székely Land as envisaged by the autonomy supporters based on the historical Székely seats. On 12 September 1944, the Second Vienna Award was voided by the Allied Commission through the Armistice Agreement with Romania, and the Romanian-Soviet forces seized the area in Autumn 1944; however, the Romanian administration was expelled from these territories in October due to the activities of the Romanian paramilitary groups created in the area to avenge the atrocities committed by the Hungarians against the Romanians during the Hungarian rule in Northern Transylvania.[20][21] For instance, the so-called Iuliu Maniu Guards terrorized the Szekler villages, butchered the local Hungarians by axe and hatchetSzablon:Ref and operated a death camp in Feldioara.[22][23][24] This paramilitary group was described as "a band of terrorist-chauvinistic criminals"[25] by the Soviets. The USSR let the Romanian authorities back to the area in March 1945,[20] and the Paris Peace Treaties officially returned Northern Transylvania to Romania. Following the Northern Transylvania's return to Romania after World War II, a Magyar Autonomous Region was created in 1952 under the Soviets' pressure,[26][27] which encompassed most of the land inhabited by the Székelys. In 1960, the region was renamed to Mureș-Magyar Autonomous Region. It was abolished in 1968, when Romania, following an administrative reform, returned to its traditional local administrative system based on counties. Roughly speaking, present-day Harghita County encompasses the former Udvarhely and Csík, the latter including Gyergyószék; Covasna County covers more or less the territory of the former Háromszék; and what was once Maros-Torda is mostly part of present-day Mureş County. The former Aranyosszék is today divided between Cluj and Alba counties. Nicolae Ceaușescu got to power in 1965. For the next couple of decades, due to the Romanianization efforts, a large numberSzablon:How many of ethnic Romanians settled in Székely Land.[28] Those Székely Hungarians who possessed degrees were subjected to resettlement.[28] In March 1990, the city of Târgu Mureș witnessed violent clashes between ethnic Romanian and Hungarian groups. After the fall of communism, manySzablon:Who hoped that the former Magyar Autonomous Region, abolished by Nicolae Ceauşescu's regime, would soon be restored. This did not happen; however, there are Székely autonomy initiatives[29] [30] and further efforts from Székely organisations to reach a higher level of self-governance for the Székely Land within Romania. On 2 February 2009, Romanian President Traian Băsescu met the Hungarian President László Sólyom in Budapest and discussed the issues of minority rights and regional autonomy. Băsescu stated "The Hungarian minority will never be given territorial autonomy."[31] In 2014, the UDMR and the Hungarian Civic Party had a joint autonomy proposal for Szeklerland but the Szekler National Council also possessed its own suggestion. In 2016, Hans G. Klemm, the United States Ambassador to Romania, together with other local officials, were pictured with a Szekler flag during his visit to Szeklerland. The photo was posted by the mayor of Sfântu Gheorghe on Facebook. The reactions of the politicians in Bucharest were turbulent. In a response Klemm affirmed that the only two flags that are important to him, as a diplomat, are the U.S. and the Romanian ones.[32][33][34]
Constitutional issuesArticle 1 of the Romanian Constitution defines the country as a "sovereign, independent, unitary and indivisible national state." It has often been arguedSzablon:By whom that, as a result of this provision, any ethnic-based territorial autonomy, including that of the Székely Land, would be unconstitutional. The Supreme Council of National Defence of Romania declared that an autonomy of the so-called Székely Land would be unconstitutional.[35] PopulationIn 2002 the estimated ethnic composition of Székely Land (Mureș, Covasna and Harghita counties) consisted of Hungarians (61%), Romanians (33%), Germans (3%) and Roma (3%).[4] The area forms a Hungarian ethnic enclave within present-day Romania.[1][36] The population of historical Székely Land (according to the 2002 census) is 809,000, 612,043 of them Hungarians, accounting for 75.65% of the total.[37] The Hungarians represent 59% of the populations of Harghita, Covasna and Mureș counties. The percentage of Hungarians is higher in Harghita and Covasna (84.8% and 73.58% respectively), and lower in Mureș County, not all of which falls inside the traditional region (37.82%). According to the 2011 official census, 609,033 Hungarians (56.8%) live in the counties of Covasna, Harghita and Mureș (out of a total population of 1,071,890 inhabitants). In Mureș county the Romanians are the most numerous (52.6%), while in the counties of Covasna and Harghita, the Hungarians make up the majority (71.6% and 82.9%).[38] The 2011 census compared to the data of the previous census (2002) also shows that the Romanian ethnic ratio in Szeklerland has been decreasing (due to emigration).[39] Târgu Mureș is the home for the largest community of Hungarians in Romania (57,532 in 2011), but the town itself has a Romanian majority (66,943 out of 127,849 inhabitants).[40] Important centers of the Székely Land are Târgu-Mureş (Marosvásárhely), Miercurea Ciuc (Csíkszereda), Sfântu Gheorghe (Sepsiszentgyörgy), and Odorheiu Secuiesc (Székelyudvarhely).
EducationPlik:Biblioteca Teleky-Bolyai Targu Mures.JPG Teleki-Bolyai Library
SportThe Székely ice hockey team Sport Club of Csíkszereda, with mainly home trained, local players (Székelys), plays simultaneously in the MOL League (Hungarian League) and in the Romanian Ice Hockey Championship. Starting with the 2010/2011 season, the Sport Club ice hockey team participated at the championships under the name HSC Csíkszereda and that year it won its first MOL League title as well. The team's main achievements so far: The Romanian Championship (fifteen times winner): 1949, 1952, 1957, 1960, 1963, 1997, 2000, 2004, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013. The Romanian Cup (ten times winner): 1950, 1952, 1995, 2001, 2003, 2006, 2007, 2010, 2011, 2014. Pannonian League (one-time winner): 2004. MOL League (one-time winner): 2011.[41] The majority of the Romanian men's national ice hockey team consist of Székely players. The national team are ranked 28th in the 2010 IIHF World Rankings and currently compete in Division IIA. Tourist attractionsPlik:Nagyajtai unitarius templom.JPG Fortified church of Aita Mare
Image gallery
See also
Notes
References
External links |
.JPG){kind=link}
