Székelyföld történelmi székei
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Szeklerland-Josephinische Landesaufnahme 1769-1773.jpg A történelmi székely székek Historyczne lokacje Seklerów − było ich 7 głównych i 5 podrzędnych. W dokumentach pisanych jest wzmianka pisemna tylko o siedmiu krzesłach. W swoich dyplomach są one łącznie określane jako „három nembeli székelyek” (trium generum Siculi) („Seklerzy Siedmiu Lokacji”) lub „Seklery Trzech Płci” (trium generum Siculi') lub, w skrócie, jako „Domy Trzech Rodzajów Trzech Krzeseł” (Universitas trium generum Siculorum septem sedium).[1] W Székelyföld dokonano rozróżnienia między oryginalnymi lub pierwotnie utworzonymi lokacjami matczynymi a utworzonymi później w nich lokacjami synowskimi (sedes filialis). Pierwsze rozdziały zwykle odnoszą się do późniejszych lokacji tylko jako ziemi (terra) lub terytorium (districtus) lub, zgodnie z podziałem kościelnym, jako diecezje (dioecesis).[1][2] Proces powstawania siedmiu lokacji Seklerów, wraz z krystalizacją instytucji Seklera, zakończył się w ostatnich latach XIV wieku, a jej siedzibą macierzystą stała się Udvarhelyszék, którą w niektórych późniejszych źródłach nazywają główną siedzibą − „Capitalis Sedes ”.[3] Spis treściPrzegląd HistorycznyTereny administracyjne Seklerów nazywane były sedes przez pół tysiąca lat (1400–1876) i pełniły tę samą rolę co komitaty. Dokonano rozróżnienia między pierwotnie utworzonymi [lokac]]jami głównymi lub matczynymi, a utworzonymi później w nich lokacjami synowskimi (sedes filialis). Pierwsze dyplomy odnoszą się zwykle tylko do późniejszego obszaru (terra) lub terytorium (districtus) lub, zgodnie z podziałem kościelnym, diecezji (dioecesis).[1][4] Organizacja terytorialna sięga czasów przejścia od życia pasterskiego do rolnictwa, czyli początku XIII wieku. Definicja nazw terytorialnych jest zmienna i ewoluowała przez ponad sto lat. Podobnie jak w sąsiednich Sasów siedmogrodzkivh zmienia się definicja, używa się słów terra, districtus, comitatus, ale w XIV wieku nazwa lokacja (sedes) stała się wśród nich powszechna, służąc jako wzór dla Seklerów, którzy przejęli również system lokacji. Zaczęło się pod koniec XIV wieku i powoli stało się powszechne.[5] Lokacje główne i podrzędneUdvarhelyszékGłówną, centralną, tzw. Lokacją-Matką było Udvarhely, które pierwotnie nosiło nazwę Telegd w 1235 roku jako diecezja, a później jako obszar. Jest wzmiankowany jako Telegdszék w statucie króla Stefana V.[6] Po raz pierwszy pojawia się pod nazwą Udvarhelyszék w 1448 roku.[1] Lokacja miało dwie lokacje synowskie: Bardócszék na południowym zachodzie i Keresztúrszék na zachodzie.[7] Terytorialny środek ciężkości lokacji znajdował się w górnym biegu rzeki Nagy-Küküllő, rozciągając się na dorzecze rzeki Homoród oraz potoków Vargyas i Kormos, należących do zlewni Oltu (rum. Aluty). Cechą charakterystyczną samorządu Seklerów jest to, że choć miał znaczenie militarne, nie tolerował on centrum terytorialnego. W targowym mieście Udvarhely odbywały się zgromadzenia narodowe Seklerów, a następnie Sąd Apelacyjny, a w czasach książęcych rząd centralny próbował ustanowić wsparcie wykonawcze dla polityki Seklera w zaatakowanym zamku Szekler, ale to znowu w przypadku Court of Appeal, był tylko krótkotrwały. a központi hatalom megpróbálta a Székelytámadt várban kialakítani székely politikája végrehajtó támaszát, ám ez – akár a fellebbviteli törvényszék esetében – ismét csak rövid távon működött.[3] Tutaj, w czasach księstwa, zachowały się próbki jednostek oficjalnie używanych obowiązujących w całym regionie Székelyföld, a pieczęć „Narodu Seklerów” trzymał i strzegł kapitan Udvarhely − prawdopodobnie od 1659 r. do końca lokacji Seklerów. Opierając się na tych niezaprzeczalnych faktach i poprzednikach, Udvarhely, zwłaszcza lokacja, a czasem także miasto, starały się wyposażyć siebie w swego rodzaju hegemoniczną rolę w swojej późnośredniowiecznej i nowożytnej historii, co jednak było konsekwentnie odrzucane przez społeczność Seklerów. Dzięki nastrojowi antyhegemonii nie mogło powstać żadne inne centrum „ogólnoseklerskie”.[3] MarosszékDrugą główną lokacją jest Marosszék (sedes Maros), która została utworzona w XV. Pierwsza wzmianka o jej lokowaniu pochodzi z początku XIX wieku (1408–10). Jednak jego siedziba, Székelyvásárhely (később Marosvásárhely) − później Odorheiu Secuiesc, obecnie Târgu Mureş, występuje już w 1344 roku.[8] Wbrew powszechnym przekonaniom Marosszék powstał wzdłuż rzek Maros i Nyárád, a jego centrum, Marosvásárhely, nie mogło stać się administracyjnie − wbrew przekonaniom − centrum życia publicznego Seklerów, a od 1616 roku, po tym jak stało się prawnie wolnym miastem królewskim. wyłączyło się z więzów Székelyföld, ale jednocześnie stało się kulturalnym, edukacyjnym, gospodarczym i przemysłowym centrum Székelyföld.[3] Marosszék miał również lokacje synowską Szeredaszék − z jego centrum w Nyárádszereda − ale wspomina się o nim dopiero w XVI wieku.[1] HáromszékW 1562 roku został połączony trzech lokacji. Spośród nich Sepsiszék (Sebus) pojawił się już w 1224 r. jako obszar (terra Sicolorum terre Sebus) w dokumencie króla Andrzeja II, który w swoim liście uprzywilejowanym, nadaje samorząd Sasom.[9] Zachodnia część lokacji została przekształcona w lokację synowską o nazwie Miklósvárszék.[10] O współprzewodniczącym Kézdim wspomniano również w epoce Arpadów, a fakt, że król Stefan V osiedlił stamtąd nowo utworzony AranyosszékSzabó Károly (szerk.). Székely Oklevéltár. Magyar Történelmi Társulat, Kolozsvár, s. 18. (1872), który liczył już 29 osad w latach 1291–93, świadczy o tym, że mógł on być zaludniony. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1427 roku jako Kézdiszék. Pomiędzy dwoma lokacjami znajdował się Orbaiszék, o którym pierwsza wzmianka w statucie pochodzi z 1419 r.[1] Sepsiszék powstał na obszarze między Olt i Feketeügy, Orbaiszék na lewo od Feketeügy, Kézdiszék został utworzony w górnym odcinku tego samego cieku, w ochronie Zakola Karpackiego.[3] W południowo-zachodniej części graniczy z górami Baróti, w środkowej części z górami [[Bodoki-hegység|Bodoki], od północy z górami Nemere, we wschodniej części z górami Háromszék, a od południa z górami Bodzai. CsíkszékCsíkszék rozciągał się na północ nad Háromszék przez długi czas na granicy, między Karpatami a pasmem górskim Harghita, w dolinie rzeki Olt. [4] Pierwsza udokumentowana wzmianka pochodzi z 1324 roku, a pierwsze wzmianki o fotelu pochodzą z 1419 roku. Później dołączyły do niego dwa krzesła dla chłopców: Gyergyószék na północy i Kászonszék na południowym wschodzie, ale jednocześnie krzesło w paski zostało podzielone na Al- i Felcsík. [2] [3] Centrum Miercurea Ciuc było Miercurea Ciuc, które rozrosło się z kilku wiosek do małych miasteczek. Jej wioski, które znajdują się w Felcsíku w pobliżu ich dużej olbrzymiej wioski Olt, a wzdłuż wpływających do niej strumieni wioski jednej z dolin Alcsíka - Doliny Lok - do dziś tworzą nieco niezależną grupę wiosek. Należał do górnej doliny rzeki Tatros (Gyimesek). W XIX wieku charakteryzowało się przeludnieniem, dlatego część Szeklerów wyemigrowała do Mołdawii. [8] Csíkszék, Háromszék felett északra nyúlt el hosszan a határszélen, a Kárpátok és a Hargita hegylánca között, az Olt folyó völgyében.[3] Első okleveles említése 1324, széknek először 1419-ben említik. Később társult hozzá két fiúszék: északon Gyergyószék és délkeleten Kászonszék, de ugyanakkor csíkszék tagolódott Al- és Felcsíkra.[1][10] Csíkszék központja a több faluból kisvárossá növekedett Csíkszereda volt. Falvai, melyek Felcsíkban nagy kiterjedésű óriás faluk, az Olt közelében és az abba ömlő patakok mentén helyezkednek el, Alcsík egyik völgyének – Lok völgyének – falui némileg önálló községcsoportot alkotnak a mai napig. Hozzá tartozott a Moldvába folyó Tatros folyó felső völgye (Gyimesek). A 19. században a túlnépesedés jellemezte, ezért az itteni székelyek egy része kivándorolt Moldvába.[11] AranyosszékZłote Krzesło było ostatnim krzesłem założonym przez Szeklera. Terytorialnie nie był połączony z innymi krzesłami, leżał na zachód od niego, czyli była eksklawą. Swoją nazwę zawdzięcza przepływającej przez nią rzece Aranyos [4], a jej siedzibą był Felvinc. Król Stefan V osiedlił Szeklerów z Szeklerów z Kézdiszéka na nowo utworzonej katedrze, która w latach 1291–93 liczyła już 29 miejscowości. [2] Przywilej katedry dwukrotnie nadał król Zygmunt (23 grudnia 1394 [9] i 6 czerwca 1436 [10]), a król Macieja dwukrotnie (25 stycznia 1484 [11] i 9 listopada 1469). Potwierdziłem [12]). [13] Na prośbę królowej Felwinca królowa Izabela przepisała i potwierdziła powyższe przywileje króla Macieja 27 października 1558 r. [14] W tym samym czasie przywileje Aranyosszéka zostały potwierdzone, a nawet wzbogacone przez większość książąt siedmiogrodzkich [13]. Aranyosszék a legutolsónak alapított székely szék volt. Területileg a többi székkel nem függött össze, attól nyugatabbra feküdt, azaz exklávé volt. Nevét a rajta átfolyó Aranyos folyóról kapta,[3] székhelye Felvinc volt. V. István király Kézdiszék székelyeiből telepített székelyeket az újonnan alakított székre, amely 1291–93-ban már 29 helységet számlált.[1] A szék kiváltságát Zsigmond király két alkalommal (1394. december 23-án[12] és 1436. június 6-án[13]), Mátyás király szintén két alkalommal (1484. január 25-én[14] és 1469. november 9-én[15]) megerősítette.[16] Izabella királyné Felvinc kérésére 1558. október 27-én átírta és megerősítette Mátyás király fentebbi kiváltságleveleit.[17] Ugyanakkor az erdélyi fejedelmek legtöbbje által szintén megerősítést, sőt gyarapítást nyertek Aranyosszék kiváltságai.[16] NépességSzékelyföld népessége székekre bontva:[18]
VallásSzékelyföld 1867-es felekezeti megoszlása (Orbán Balázs összeszámolása):[20]
Jegyzetek
Kapcsolódó szócikkek
|
