Székelyföld történelmi székei
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Historyczne lokacje Seklerów − było ich 7 głównych i 5 podrzędnych. W dokumentach pisanych jest wzmianka pisemna tylko o siedmiu krzesłach. W swoich dyplomach są one łącznie określane jako „három nembeli székelyek” (trium generum Siculi) („Seklerzy Siedmiu Lokacji”) lub „Seklery Trzech Płci” (trium generum Siculi') lub, w skrócie, jako „Domy Trzech Rodzajów Trzech Krzeseł” (Universitas trium generum Siculorum septem sedium).[1] W Székelyföld dokonano rozróżnienia między oryginalnymi lub pierwotnie utworzonymi lokacjami matczynymi a utworzonymi później w nich lokacjami synowskimi (sedes filialis). Pierwsze rozdziały zwykle odnoszą się do późniejszych lokacji tylko jako ziemi (terra) lub terytorium (districtus) lub, zgodnie z podziałem kościelnym, jako diecezje (dioecesis).[1][2] Proces powstawania siedmiu lokacji Seklerów, wraz z krystalizacją instytucji Seklera, zakończył się w ostatnich latach XIV wieku, a jej siedzibą macierzystą stała się Udvarhelyszék, którą w niektórych późniejszych źródłach nazywają główną siedzibą − „Capitalis Sedes ”.[3] Spis treściPrzegląd HistorycznyTereny administracyjne Seklerów nazywane były sedes przez pół tysiąca lat (1400–1876) i pełniły tę samą rolę co komitaty. Dokonano rozróżnienia między pierwotnie utworzonymi [lokac]]jami głównymi lub matczynymi, a utworzonymi później w nich lokacjami synowskimi (sedes filialis). Pierwsze dyplomy odnoszą się zwykle tylko do późniejszego obszaru (terra) lub terytorium (districtus) lub, zgodnie z podziałem kościelnym, diecezji (dioecesis).[1][4] Organizacja terytorialna sięga czasów przejścia od życia pasterskiego do rolnictwa, czyli początku XIII wieku. Definicja nazw terytorialnych jest zmienna i ewoluowała przez ponad sto lat. Podobnie jak w sąsiednich Sasów siedmogrodzkivh zmienia się definicja, używa się słów terra, districtus, comitatus, ale w XIV wieku nazwa lokacja (sedes) stała się wśród nich powszechna, służąc jako wzór dla Seklerów, którzy przejęli również system lokacji. Zaczęło się pod koniec XIV wieku i powoli stało się powszechne.[5] Lokacje główne i podrzędne
UdvarhelyszékGłówną, centralną, tzw. Lokacją-Matką było Udvarhely, które pierwotnie nosiło nazwę Telegd w 1235 roku jako diecezja, a później jako obszar. Jest wzmiankowany jako Telegdszék w statucie króla Stefana V.[6] Po raz pierwszy pojawia się pod nazwą Udvarhelyszék w 1448 roku.[1] Lokacja miało dwie lokacje synowskie: Bardócszék na południowym zachodzie i Keresztúrszék na zachodzie. [7] Terytorialny środek ciężkości lokacji znajdował się w górnym biegu rzeki Nagy-Küküllő, rozciągając się na dorzecze rzeki Homoród oraz potoków Vargyas i Kormos, należących do zlewni Oltu (rum. Aluty). Cechą charakterystyczną samorządu Seklerów jest to, że choć miał znaczenie militarne, nie tolerował on centrum terytorialnego. W targowym mieście Udvarhely odbywały się zgromadzenia narodowe Seklerów, a następnie Sąd Apelacyjny, a w czasach książęcych rząd centralny próbował ustanowić wsparcie wykonawcze dla polityki Seklera w zaatakowanym zamku Szekler, ale to znowu w przypadku Court of Appeal, był tylko krótkotrwały. a központi hatalom megpróbálta a Székelytámadt várban kialakítani székely politikája végrehajtó támaszát, ám ez – akár a fellebbviteli törvényszék esetében – ismét csak rövid távon működött.[3] Tutaj, w czasach księstwa, zachowały się próbki jednostek oficjalnie używanych obowiązujących w całym regionie Székelyföld, a pieczęć „Narodu Seklerów” trzymał i strzegł kapitan Udvarhely − prawdopodobnie od 1659 r. do końca lokacji Seklerów. Opierając się na tych niezaprzeczalnych faktach i poprzednikach, Udvarhely, zwłaszcza lokacja, a czasem także miasto, starały się wyposażyć siebie w swego rodzaju hegemoniczną rolę w swojej późnośredniowiecznej i nowożytnej historii, co jednak było konsekwentnie odrzucane przez społeczność Seklerów. Dzięki nastrojowi antyhegemonii nie mogło powstać żadne inne centrum „ogólnoseklerskie”.[3] MarosszékDrugą główną lokacją jest Marosszék (sedes Maros), która została utworzona w XV. Pierwsza wzmianka o jej lokowaniu pochodzi z początku XIX wieku (1408–10). Jednak jego siedziba, Székelyvásárhely (később Marosvásárhely) − później Odorheiu Secuiesc, obecnie Târgu Mureş, występuje już w 1344 roku.[8] Wbrew powszechnym przekonaniom Marosszék powstał wzdłuż rzek Maros i Nyárád, a jego centrum, Marosvásárhely, nie mogło stać się administracyjnie − wbrew przekonaniom − centrum życia publicznego Seklerów, a od 1616 roku, po tym jak stało się prawnie wolnym miastem królewskim. wyłączyło się z więzów Székelyföld, ale jednocześnie stało się kulturalnym, edukacyjnym, gospodarczym i przemysłowym centrum Székelyföld.[3] Marosszék miał również lokacje synowską Szeredaszék − z jego centrum w Nyárádszereda − ale wspomina się o nim dopiero w XVI wieku.[1] HáromszékW 1562 roku został połączony trzech lokacji. Spośród nich Sepsiszék (Sebus) pojawił się już w 1224 r. jako obszar (terra Sicolorum terre Sebus) w dokumencie króla Andrzeja II, który w swoim liście uprzywilejowanym, nadaje samorząd Sasom.[9] Zachodnia część lokacji została przekształcona w lokację synowską o nazwie Miklósvárszék.[7] O współprzewodniczącym Kézdim wspomniano również w epoce Arpadów, a fakt, że król Stefan V osiedlił stamtąd nowo utworzony AranyosszékSzabó Károly (szerk.). Székely Oklevéltár. Magyar Történelmi Társulat, Kolozsvár, s. 18. (1872), który liczył już 29 osad w latach 1291–93, świadczy o tym, że mógł on być zaludniony. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1427 roku jako Kézdiszék. Pomiędzy dwoma lokacjami znajdował się Orbaiszék, o którym pierwsza wzmianka w statucie pochodzi z 1419 r.[1] Sepsiszék powstał na obszarze między Olt i Feketeügy, Orbaiszék na lewo od Feketeügy, Kézdiszék został utworzony w górnym odcinku tego samego cieku, w ochronie Zakola Karpackiego.[3] W południowo-zachodniej części graniczy z górami Baróti, w środkowej części z górami [[Bodoki-hegység|Bodoki], od północy z górami Nemere, we wschodniej części z górami Háromszék, a od południa z górami Bodzai. CsíkszékCsíkszék rozciągał się na północ nad Háromszék przez długi czas na granicy, między Karpatami a pasmem górskim [[Hargita (hegység)|Harghita, w dolinie rzeki Olt.[3] Pierwsza udokumentowana wzmianka pochodzi z 1324 roku, a pierwsze wzmianki o lokacji pochodzą z 1419 roku. Później dołączyły do niego dwie lokacje synowskie: Gyergyószék na północy i Kászonszék na południowym wschodzie, ale jednocześnie lokacja została podzielona na [[[3]\Al-]] i Felcsík.[1][7] Centrum Csíkszék była Csíkszereda (rum. Miercurea Ciuc), które rozrosło się z kilku wiosek do małego miasteczka. Jej wioski, które znajdują się w Felcsíku w pobliżu ich dużej olbrzymiej wioski Olt, a wzdłuż wpływających do niej strumieni wioski jednej z dolin Alcsíka − doliny potoku Lok − do dziś tworzą nieco niezależną grupę wiosek. Należał do górnej doliny rzeki Tatros (Gyimesek). W XIX wieku charakteryzowało się przeludnieniem, dlatego część Seklerów wyemigrowała do Mołdawii.[10] AranyosszékAranyosszék była ostatnią lokacją założoną przez Seklerów. Terytorialnie nie była połączona z innymi lokacjami, leżał na zachód od nich, czyli była eksklawą. Swoją nazwę zawdzięcza przepływającej przez nią rzece Aranyos[3], a jej siedzibą był Felvinc. Król Stefan V osiedlił Seklerów pochodzących z Kézdiszéka na nowo utworzonej lokacji, która w latach 1291–93 liczyła już 29 miejscowości.[1] Przywilej lokacyjny dwukrotnie nadał król Zygmunt (23 grudnia 1394[11] i 6 czerwca 1436[12]), a król Macieja dwukrotnie (25 stycznia 1484[13] i 9 listopada 1469[14]). Później jeszcze potwierdził[15]. Na prośbę Felvinc królowa Izabela 27 października 1558 r. przepisała i potwierdziła powyższe przywileje króla Macieja[16] W tym samym czasie przywileje Aranyosszéka zostały potwierdzone, a nawet wzbogacone przez większość książąt siedmiogrodzkich.[15] PopulacjaLudność Székelyföld w podziale na lokacje: [17]
ReligiaPodział wyznaniowa Székelyföld w 1867 (uzupełnienie przez Balázs Orbán):[19]
Jegyzetek
Powiązane artykuły |
Plik:Szeklerland-Josephinische Landesaufnahme 1769-1773.jpg Historyczne lokacje Seklerów
|
