Geregye Pál

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Sędzia królewski (1241-1242) Następca: András Kán I. László Poprzednik: Sędzia królewski (1248-1254) Następca: Rátót I. Loránd Kőszegi I. Henrik Geregye Pál (pol. Paweł Geregye) (* ok.1206, † 1270÷71), węgierski szlachcic, wpływowy urzędnik, dwukrotny sędzia królewski za panowania króla Węgier Beli IV. Rodzina Syn Etha I, wojewody Siedmiogrodu. Miał młodszego brata, Geregye I, przodka rodziny Egervári z komitatu Vas. Pál ożenił się z nieznana z imienia wnuczką palatyna Pata I Győra około 1228 r. Historyk Attila Zsoldos twierdzi, że Pat znalazł się wśród tych szlachciców, którzy planowali zdetronizować króla Andrzeja II i koronować jego najstarszego syna, Belę, w 1214 roku. Następnie został pohańbiony na dworze królewskim i znalazł się wśród zwolenników młodego Beli. Małżeństwo Pála i wnuczki Pata miało wzmocnić relacje między stronnikami Beli. Mieli czterech synów i córkę. Najstarszy Mikołaj pełnił ważne funkcje świeckie, podczas gdy jego młodsi bracia: (Geregye István|Stefan]], Geregye II i Eth II) wspierali jego ambicje polityczne w Siedmiogrodzie. Jedyna córka Pála, Agnieszka, została zakonnicą na Wyspie Małgorzaty po śmierci męża. W 1276 r. Agnieszka twierdziła, że w tym roku miała około 50 lat; przypuszczalnie była pierworodnym dzieckiem pary. Stronnik Beli Odziedziczył majętność po ojca w pobliżu granicy komitatu Vas i komitatu Zala, gdzie strumień Sárvíz wpływa do rzeki Zala. Po raz pierwszy wspomniany we współczesnych mu dokumentach w 1224 r. jako zwolennik księcia Beli. Pál i młody książę byli rówieśnikami. Gdy król Andrzej II ponownie zainstalował syna Belę jako księcia Slawonii, Bela rozpoczął kampanię przeciwko Domaldowi z Sidragi, zbuntowanemu szlachcicowi z Dalmacji i zdobył fortecę Domalda w Klis. Pál również brał udział w tej kampanii, pokonał i pojmał Boyzena, brata Domalda, a po zajęciu Klis również uwięził Domalda i uratował życie dwunastu szlachciców. W 1229 r. Pál walczył także w nieudanej kampanii przeciwko Księstwu Halickiemu. Gdy książę Austrii Fryderyk II zaatakował zachodnią część Węgier w 1230 r., Bela w odpowiedzi rozpoczął kontratak przeciwko księciu. Pál brał udział w odzyskiwaniu zamków Borostyánkő i Lánzsér (obecnie Bernstein i Burgruine Landsee w Austrii), a także niszczył tamy wzniesione przez Austriaków, którzy zablokowali dopływ rzeki Mur do okolicznych wiosek. W 1231 r. król Andrzej II poprowadził kolejną kampanię przeciwko Haliczowi, Pál również zaangażował się w oblężenie Halicza, gdy król z powodzeniem przywrócił swojego najmłodszego syna, Andrzeja, na tron ​​galicyjski. Po śmierci Andrzeja II książę Bela wstąpił na tron węgierski jesienią 1235 r. Jego byli wierni słudzy zostali wyniesieni na najwyższe stanowiska dworskie, równolegle ze zwolnieniami i degradacją lojalnych baronów Andrzeja. Pál został mianowany przez Bele ispánem komitatu Fejér w 1238 r. (urzędował do 1241 r.). Według Beli Gábora i László Markó pełnił tę funkcję do maja 1242 r. Tymczasem Mongołowie najechali Węgry i unicestwili armię Beli w bitwie pod Mohi 11 kwietnia 1241 r. Nie ma wzmianki o tym, że Pál walczył w katastrofalnej bitwie. Gdy sędzia królewski András, syn Serafina, zginął na polu bitwy, to Bela IV, któremu udało się zbiec do Dalmacji, zainstalował Pála jako jego następca. Po inwazji Mongołów Plik:"Eagle Rock" Citadel – Western Part – Sinteu BH.jpg Zamek Sólyomkő Zimą 1241–1242 król Bela zlecił Pálowi ochronę granicy Dunaju, lecz Mongołowie przekroczyli zamarzniętą rzekę i zaatakowali Zadunaje, dlatego Pál był stopniowo zmuszany do odwrotu. Po wycofaniu się Mongołów w maju 1242 r. Pál był odpowiedzialny za odzyskanie regionu zadunajskiego, pełnił tę funkcję do czerwca 1246 r. W tym czasie Pál przywrócił porządek, unicestwił grupy przestępcze oraz zgromadził i przesiedlił rozproszoną i uciekającą ludność. Nadzorował także ponowne otwarcie siedmiogrodzkich kopalni soli. Za swoją oddaną służbę został mianowany ispánem komitatu Szolnok w 1245 roku i zachował tę godność do 1247 roku. Pál wziął udział w bitwie nad Litawą 15 czerwca 1246 r., gdzie Bela IV pokonał wojska austriackie, a książę Fryderyk Kłótliwy został zabity. Pál został poważnie ranny w bitwie i został pojmany przez wroga wraz ze swoimi siedmioma towarzyszami. Austriacy przetrzymywali ich jako więźniów, dopóki Pál nie zapłacił 1000 marek jako okup za nich wszystkich. Po tym Pál wrócił na Węgry. Około września 1248 r. został po raz drugi sędzią królewskim. Utrzymywał tę godność przez sześć lat, aż do kwietnia 1254 r., gdy zastąpił go Henryk I z klanu Kőszegi. Między 1248 a 1255 rokiem Pál służył również jako ispán w komitacie Zala. Plik:Cetatea Adorjan Salard.jpg Zamek Adorján W 1236 r. Pál posiadał już Jenő (dziś Ineu, Rumunia), ziemię wzdłuż północnego brzegu rzeki Sebes-Körös (Crișul Repede). 21 stycznia 1249 r. Bela IV przekazał Pálowi donacje: Zsadány, Okány, Kér (Cheriu) i Bölcsi nad rzeką Körös. Otrzymał także: Berettyó (dlatego też był również tytułowany „Pan na Berettyó”), Szaránd i Almás. W komitacie Kraszna stał się także właścicielem Zoványfürdő, Valkó i Nagyfalu. W związku z tym przyznano mu odpowiednio dziesięć, cztery i trzy dobra w komitatach: Bihar, Szolnok i Kraszna. Po inwazji mongolskiej Bela IV odrzucił starodawną królewską prerogatywę do budowy i posiadania zamków, promując wzniesienie prawie 100 nowych fortec pod koniec jego panowania. Po wycofaniu się z polityki, Pál zbudował Sólyomkő (obecnie w Aleșd w Rumunii) i zamek Adorján. Pomimo faktu, że od 1240 r. był jednym z największych beneficjentów polityki darowizn Beli, Pál wchodził w posiadanie ziemi i majątków również przemocą. Jego zbrojni zajęli ziemie klanu Csanád wzdłuż Sebes-Körös: Telegd, Szabolcs, Sonkolyos i Bertény wraz z królewskimi prawami (dziś odpowiednio Tileagd, Săcădat, Șuncuiuș i Vadu Crișului w Rumunii). To wydarzenie miało miejsce około 1255 r. W następnym roku Bela zobowiązał go do zwrotu zdobytych ziem ich pierwotnym właścicielom. Mniej więcej w tym samym czasie Pál został pohańbiony na dworze królewskim i nigdy nie otrzymywał już żadnych godności ani funkcji. W 1265 r. zamienił swoje posiadłości w komitacie Zala na ziemie swojego siostrzeńca w Tiszántúl (głównie w powiecie Bihar), dzieląc w ten sposób klan Geregye na dwie gałęzie: rodzina Pála oraz gałąź Egervár, które pozostały właścicielami ziem w zachodnich Węgrzech). Niedługo potem Barnaba Geregye oskarżył swojego stryja, że ten zmusił go do wyrzucenia go z nowo nabytego mienia siłą. Bela IV wszczął dochodzenie i potwierdził oskarżenia przeciwko Pálowi. Jednak ten odmówił oddania majątku krewnemu. Kapituła Vasvára przeprowadziła drugą kontrolę na początku lat 70. XIII wieku, za panowania króla Stefana V i doszła do tego samego wniosku. Według statutu z 1278 r. Pál i jego synowie bezprawnie posiadali ziemię Székelyhíd (dziś Săcueni, Rumunia). Dokument głosił, że własność należała do klanu Gutkeled, zanim Pál nie przejął wioski i okolicznych ziem wkrótce po inwazji Mongołów. W ten sam sposób Pál zajął również Gáborján, własność klanu Gyovad. Gdy jego jedyna córka, Agnieszka, została zakonnicą i podarowała swoje odziedziczone ziemie klasztorowi dominikańskiemu na Wyspie Małgorzaty w 1270 roku, Pál nadal żył. Zmarł w 1270 lub 1271 roku, gdy to w Váradzie (obecna Oradea w Rumunii) potwierdzono jego śmierć. Po jego śmierci czterej synowie roztrwonili bogactwo w efekcie buntu. Dwóch z nich (Geregye II i Eth II) zostało straconych przez Władysława IV, a reszta rodziny Pála stracił wszystkie wpływy polityczne. Po jej upadku ich ziemiami i posiadłościami (w tym dwoma zamkami) rządził klan Borsa. Przypisy Źródła Béli, Gábor (2013). Vagyongyűjtő nagyurak IV. Béla idején [Przejęcie panów podczas panowania Beli IV]. Rubicon Online. 24 (5). Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. Zsoldos, Attila (2016). A Berettyó urai [Panowie z Berettyó]". W: Zsoldos, Attila (wyd.). Nagyvárad és Bihar az Árpád-kor végén (Tanulmányok Biharország történetéből 3.). Varadinum Kulturális Alapítvány. str. 101–154. ISBN 978-973-0-21419-2.

Geregye Pál (węg.) Paweł Geregye (pol.) — Sędzia królewski — Sędzia królewski Okres od (1) 1241, (2) 1248 do (1) 1242, (1) 1254 Poprzednik 1. András 2. Rátót I. Loránd Następca 1. Kán I. László 1. Kőszegi I. Henrik Dane biograficzne Ród Geregye Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny 1206 Śmierć 1270 lub 1271 Ojciec I. Eth Matka nieznana Żona Győr Nn Dzieci Miklós II. Geregye II. Eth Agnes