Kunság

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Kunság jest historycznym, etnograficznym i geograficznym regionem na Węgrzech, odpowiadającym dawnej jednostce politycznej utworzonej przez i dla Kumanów lub Kunów. Obecnie jest podzielony między komitaty: Bács-Kiskun i Jász-Nagykun-Szolnok; odpowiadają one z grubsza dwóm odrębnym tradycyjnym bytom, Małej Kumanii i Wielkiej Kumanii, które są oddzielone rzeką Cisą. Kunság i jego części zostały po raz pierwszy stworzone przez Królestwo Węgier w celu przyjęcia pół-nomadycznych Kumanów, uciekających z imperium mongolskiego. Enklawy Kumanów były czasami włączane do Jazygii, która została podobnie utworzona i nazwana od nomadów osetyjskich. Kunság był rezultatem drugiej i ostatniej kolonizacji Kumanów na Węgrzech; chociaż nie był jedynym obszarem zamieszkałym przez Kumanów, pozostał jedynym ośrodkiem samorządności Kumanów po zakończeniu panowania Arpadów na Węgrzech. Tradycja datuje się od 1279 r., gdy Władysław IV, pół-kumański król Węgier, przyznał swój pierwszy zestaw przywilejów podatkowych i sądowych. Zostały one potwierdzone w XV wieku, gdy Kumanie zaczęli organizować się w „siedziby” nadzorowane przez palatyna Królestwa. Jednak konsolidacja feudalizmu wywołała niezadowolenie w całym regionie, co doprowadziło do jego udziału w powstaniu Györgyego Dózsy w 1514 r. Obszar ten został zdewastowany podczas wojen osmańsko-węgierskich, a następnie wyludniony przez osmańską okupację Węgier. Został ponownie skolonizowany przez Kumanów, Węgrów i Słowaków po przywróceniu władzy Habsburgów na Węgrzech. Nowe władze przekazały Kunság Zakonowi Krzyżackiemu, który stłumił separatyzm Kumanów, zwłaszcza po dobrowolnym udziale mieszkańców w wojnie o niepodległość Rakoczy Franciszka II Rakoczego. Tendencje centralizacyjne zostały jednak złagodzone za czasów Marii Teresy, a w 1745 r. Kunság i Jazygia zostały połączone w jedną autonomiczną dzielnicę, której mieszkańcom pozwolono wykupić się z pańszczyzny. Dobrze prosperujący region przeżywał boom populacyjny, dzięki czemu mieszana wówczas populacja kolonizowała inne części królestwa. Intelektualna debata na temat cech i roli tożsamości Kumanów po raz pierwszy odbyła się w okresie józefinizmu i była przedłużana przez kolejne stulecia – nawet po wymarciu języka kumańskiego. Początkowo intelektualiści Kunság określali swoją tożsamość jako ugrofińską i uzupełniającą węgierski nacjonalizm. Wraz z tą zmianą dyskursu Kunság i Jazygia przestały istnieć politycznie w 1876 r., gdy zostały połączone w większe i mniej autonomiczne komitaty. Popularne zainteresowanie spuścizną Kumanów trwa w XXI wieku, z większym naciskiem na tureckie korzenie regionu, a także na różnice między Kumanami i nie-kumańskimi Węgrami. Historia Poprzednicy Podczas gdy plemiona węgierskie przeniosły się na Węgry, Kumanie nadal zamieszkiwali rozległe obszary stepu pontyjsko-kaspijskiego, gdzie utworzyli potężną konfederację koczowniczą (patrz Cumania]). XIII-wieczna Gesta Hungarorum twierdzi, że Kumanie byli obecni w Księstwie Węgier ok. roku 900, opisująca plemiona Aba jako Kumanów. To pogląd jest jednak anachroniczne, gdyż oznacza, że ​​Kuman z Gesty jest być może synonimem „Turka”, „Chazara” lub „Bulgara”. Pierwszymi możliwymi do zweryfikowania poświadczeniami obecności Kumanów na Węgrzech Arpadów byli jeźdźcy w XI wieku; później powrócili oni jako najemnicy wspierający węgierskich królów. Orszak Stefana II obejmował kontyngent Kumanów dowodzony przez kapitana Tatara, który stał się uciążliwy dla mieszkańców po grabieży lokalnych zasobów. Prawdopodobnie wojska Kumana „Saracena” pomagały Gejzie II w jego wojnie w latach pięćdziesiątymi przeciwko [Lombardzkiej]. Na początku XIII wieku stosunki węgiersko-kumańskie znów były napięte, co skłoniło Andrzeja II do stworzenia systemu obrony granicznej, obejmującego przyznanie Zakonowi Krzyżackiemu pogranicznego regionu Burzenland. Zakon usprawnił pierwsze starania na rzecz chrystianizacji wspólnot Kumanów żyjących poza Basenem Karpackim. Sami Kumanie zostali zaatakowani i pokonani przez imperium mongolskie; teraz Kumanie uciekli na Węgry, do Bułgarii i Bizancjum. Do lat dwudziestych XIII wieku wielu skoncentrowało się na wschodzie Węgier, a także na obszarach później znanych jako Mołdawia i Besarabia. Ich nawrócenie na chrześcijaństwo rozpoczęło się tutaj, pod auspicjami Węgier, co doprowadziło do ustanowienia bisforicum katolickiego; niektórzy członkowie plemion nawrócili się na konkurencyjne wschodnie prawosławie lub na bogomilizm lecz musieli wrócić do katolicyzmu. Na tym etapie nieokreślona liczba Kumanów na Węgrzech została nawrócona na islam. W 1238 r. król Węgier Bela IV specjalnie zaprosił Kumanów pod wodzą Kötöny (pol. Kocjan, rus. Котян, arab. Kutan) do kolonizacji centralnej części jego królestwa (ad mediculum terre sue), prawdopodobnie położonej nad Cisą. Ci Kumanie przybyli w 1239 roku, ale pomiędzy koczowniczymi Kumanami a osiadłymi Węgrami powstała wrogość. Węgrzy zamordowali Kocjana, a Kumanie wrócili na Bałkany w 1241 r., rabując Syrmię jako zemstę. Pochodzenie Po inwazji Mongołów na Węgry w 1241 r. król Bela ponownie zaprosił Kumanów i mniejszą grupę Jasów (plemię osetyjskia) z powrotem na Węgry, aby osiedlili się na zdewastowanych obszarach Wielkiej Niziny Węgierskiej. W migracji podobno uczestniczyło około 40.000–70.000 Kumanów, podzielonych na 7 plemion: Olás, Csertán, Kór, Borkör, Kondám, Honcsuk i Jupogó. Różni kulturowo Jasowie byli ściśle związani z różnymi grupami Kumanów, a ich los „splótł się w wyniku ekspansji mongolskiej”. Plik:Miniatures of Louis I (Chronicon Pictum).png Pierwsza strona Chronicon Pictum, przedstawiająca dwór Ludwika I. Po prawej stronie są wojownicy w orientalnych ubraniach, w tym ubrany na żółto Kuman XIV-wieczny Chronicon Pictum pokazuje Kumana jako żółtą armię króla, w bliskiej odległości od królów, pomiędzy strażnikiem Pieczyngiem, a pogranicznikiem Seklerem. Kumani są również wymienienie jako obecni w bitwie pod Kressenbrunn, prawdopodobnie w większej liczbie niż ich węgierscy sojusznicy. Ich znaczenie dla Węgier zostało podkreślone, gdy Bela zaręczył swojego syna Stefana z córką Kocjana, Elżbietą. Jej syn, król Władysław IV, był znany ze swoich niezwykle silnych związków z osadnikami Kunság. W 1279 r. Władysław IV prawdopodobnie sformalizował autonomię terytorialną Kumanów w głównym regionie osadnictwa. W zamian za feudalne obowiązki wobec węgierskiego króla w jego wojnie z Mongołami, Kumanom pozwolono zachować własne obyczaje etniczne. Pomimo regionalnej koncentracji na Wielkiej Nizinie, w XIII wieku wciąż można było znaleźć „małe grupy Kumanów i Jazygów” w całym Królestwie. Plemiona: Kór i Borcsol pozostały w południowo-wschodnich komitatach Csanád i Temes; Zeihan Dux Cumanorum („Książę Kumanów”) jest tu wspomniany w 1255 r. Jasowie skolonizowali centralne obszary na ziemiach przylegających do głównych osad Kumanów; jednak niektórzy osiedlili się w pobliżu Borcsol, w pobliżu wydm Maxond. Dokumenty i dowody archeologiczne sugerują, że przynajmniej niektórzy Kumanie z plemienia Olás zostali wysłani do komitatu Bihar (obecnie Bihor, Rumunia). W 1323 r. przywódca plemienia Demetriusz posiadał fortecę Körösszeg. „Ulica Kumanów” została również potwierdzona w średniowiecznym Segedzie. Grupy nomadyczne nadal miały sporadyczne konflikty z miejscowymi: w 1280 r. armia rebeliantów z Borcsol została pokonana przez króla Władysława pod Hódmezővásárhely, a następnie wypędzona na Wołoszczyznę. Grupy z tej diaspory prawdopodobnie wróciły do ​​Temes, a Kumani Vchugan i Iuanchuch nadal byli właścicielami i sprzedawali ziemię w Bobdzie w 1288 r. Podobne ataki i protesty ze strony kościoła katolickiego ostatecznie zwiększyły presję na asymilację i pełne nawrócenie: już w 1279 r. dieta Węgier uchwaliła masowy chrzest wciąż pogańskich Kumanów i obiecała rozproszyć ich po całym królestwie. Oba wnioski zostały w dużej mierze zignorowane przez króla, chociaż nawrócenie z politeizmu można prześledzić do XIII wieku, w którym pojawiają się pierwsze wzmianki o Kumanach o chrześcijańskich imionach. Nic nie wskazuje na to, aby osadnicy kumańscy byli zobowiązani do osiadłego trybu życia: pierwsze zapisy o miastach Kumanów pojawiają się za czasów Andegawenów na Węgrzech, około dwa wieki po kolonizacji, a toponimia pokazuje, że wszystkie zostały założone przez wodzów i nazwane ich imionami. Zjednoczenie Plik:Cuman and Jazygian (Jász) seats in 15th-century Hungary.svg Siedziby Kumanów i Jasów (oznaczone półksiężycami) na terytoriach autonomicznych, ok. 1500; Kumanowi są na zielono, Jasowie na pomarańczowo, a cieniowanie oznacza niezorganizowane lub zasymilowane obszary osadnicze Plik:Jászkunság ca. 1800.svg Mapa granic Jászkunsága ok.1800: Mała Kumania w kolorze ciemnozielonym, Wielka Kumania w kolorze limonki i Jazygia w kolorze pomarańczowym. Migracja Kumanów mołdawskich lub ich asymilacja przez Wołochów prawdopodobnie zakończyła się do 1332 r.; w tym roku biskupstwo kumańskie otrzymało neutralną etnicznie nazwę, zaczerpniętą z rzeki Milcov. Do tego czasu wyłoniły się główne obszary ich osadnictwa jako bliźniacze byty Kunság i Jászság. Separacja nastąpiła w 1323 r., gdy 18 „głów rodziny” Jasów ogłosiło secesję od Kunság. Pod koniec XIV wieku, pod koniec powolnego procesu, ziemia Kumanów została podzielona na odrębne podregiony, obie enklawy na ziemi węgierskiej. Obszar między Szolnok i Debreczyn zmienił się w Wielką Kumanię (Nagykunság), natomiast obszar między Kalocsa i Szeged zmienił się w Mała Kumania (Kiskunság). Pochodzenie tych dwóch nazw jest zagadkowe, szczególnie biorąc pod uwagę, że Mała Kumania, choć mniej zaludniona, jest ponad dwa razy większa niż Wielka Kumania. Separacja może mieć swoje źródło w wojskowym rozróżnieniu między „Kumanami króla” i „Kumanami królowej”, choć nie wiadomo dokładnie, z którymi wojskami była związana enklawa. Nazwy „Wielka” i „Mała” mogą oznaczać położenie geograficzne, przy czym dawny region znajdował się „po drugiej stronie Cisy”. Plemiona zmieniły styl życia po znalezieniu niszy gospodarczej jako pasterze, ale przyjęły również wzorce zamieszkania z wyludnionych wiosek węgierskich, w których pierwotnie się osiedlili. Chociaż za panowania króla Zygmunta cieszyli się pewnymi przywilejami podatkowymi, to król kazał im płacić roczny podatek od spisów powszechnych – środek, który może wskazywać, że nie byli już istotni jako żołnierze. W XV wieku obie grupy zostały na tyle zurbanizowane, że zorganizowano je w „siedziby”, „universities” i „captaincies”, z których wszystkie były pod rządami palatyna Królestwa. Pierwszą siedzibą było Szentelt-szék, wymienione w 1424 r., znajdujące się poza Kunságiem, wśród plemenia Kór. Kolejną zorganizowano w 1440 r. dla plemienia Olás z Wielkiej Kumanii w Kolbaz. Podczas gdy ten przekaz władzy przypominał autonomiczną organizację Seklerszczyzny, Kumanie i Jasowie mieli mniej przywilejów zbiorowych; podobnie tytuł Iudex Cumanorum („Sędzia Kumanów”) zrezygnował z bycia główną funkcją palatyna, na rzecz administrowania. W tym otoczeniu kapitani Kumanów pojawili się jako panowie, coraz częściej traktując ziemię komunalną jako lenno swoich rodzin. Zignorowanie naruszenia prawa przez państwo węgierskie doprowadził mieszkańców Kunsága do przyłączenia się do buntu z 1514 r. pod przewodnictwem György Dózsa. Kronikarz Stefan Stieröchsel sugeruje, że przybycie Dózsy do Kunság wystarczyło, aby podżegać do rozlewu krwi. Odwet w stosunku do przestępców został skodyfikowany przez represyjny kodeks Istvána Werbőczyego, który przewidywał, że Kumani mogą wyjechać z Kunság tylko wtedy, gdy są wypłacalni pod względem podatkowym. Przed 1600 rokiem „ostatnia wielka fala ewangelizacji” została zapoczątkowana przez franciszkanów, co również zmniejszyło różnice kulturowe między plemionami Kunság a otaczającą ludnością. Po tym zjawisku ściśle wprowadzono idee reformacji: podczas gdy Kunság stał się w większości protestantami, Jasowie nadal wyznawał katolicyzm. [...] Przypisy Referencje Gábor Bagi, "Társadalmi és politikai küzdelmeka reformkori Jászkunságban", w: Honismeret, Vol. 26, Issue 3, 1998, str. 59–61. Gábor Bagi, "Muszáj vármegye. A Jászkun kerület felszámolása", w: Rubicon, Vol. 28, Issue 6, czerwiec 2017, str. 76–80. Réka Balázs, Rozália Kustár, Mounds, Hills, Fortresses in the Danube-Tisza Interfluve. Kecskemét: Kiskunság National Park Directorate, 2015. ISBN 978-615-5598-02-9. Erzsébet Bánki Molnár, "Soziale Lage und Tracht in Kleinkumanien im 18.–19. Jahrhundert", w: Acta Ethnographica Hungarica, Vol. 45, Issues 1–2, 2000, str. 37–46. Maria Berényi, "Colonii macedoromâne în Ungaria (secolul XVIII–XX)", w: Maria Berényi (ed.), Simpozion. Comunicările celui de-al XI-lea simpozion al cercetătorilor români din Ungaria. Giula, 24–25 noiembrie 2001, str. 66–87. Gyula: Research Institute of the Romanians in Hungary, 2001. ISBN 963-00-9597-1. Judit Bukovszki, Csaba Tóth, "Changes in the State of Cumanian Mounds Lying in the Vicinity of Karcag from the End of the 18th Century till Today", w: Acta Geographica Ac Geologica et Meteorologica Debrecina, Vol. 3, 2008, str. 145–153. Erdal Çoban, "Eastern Muslim Groups among Hungarians in the Middle Ages", w: Bilig. Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, Issue 63, jesień 2012, str. 55–76. Ioan Crișan, "Considerații cu privire la colonizarea cumanilor în Bihorul medieval. Arheologie, onomastică, toponimie", w: Revista Crisia, Vol. XLVI, 2016, str. 13–24. György Elek, "Város a hátországban. Karcag 1848-49-ben", w: Honismeret, Vol. 26, Issue 3, 1998, str. 61–69. Veronika Gervers, The Influence of Ottoman Turkish Textiles and Costume in Eastern Europe, with Particular Reference to Hungary. History, Technology and Art, Monograph 4. Toronto: Royal Ontario Museum, 1982. ISBN 0-88854-258-5. Gyula Gyenis, "Dermatoglyphics of Three Hungarian Populations", w: [American Journal of Physical Anthropology], Vol. 42, Issue 2, 1975, str. 229–232. György Györffy, "István Györffy, a Pioneer of Hungarian Ethnography", w: Hungarian Heritage, Vol. 1, Issues 1–2, Spring/Autumn 2000, str. 19–28. Đura Hardi, "Cumans and Mongols in the Region of Srem in 1241–1242: a Discussion on the Extent of Devastation", w: Истраживања, Vol. 27, 2016, str. 84–105. Gábor Hatházi, Katalin Szende, "Ethnic Groups and Cultures in Medieval Hungary", w: Zsolt Visy, László Bartosiewicz (red.), Hungarian Archaeology at the Turn of the Millennium, Budapest: Ministry of National Cultural Heritage & Teleki László Foundation, 2003. str. 388–397. ISBN 963-86291-8-5. Krisztián Hegedűs, "Kunszentmárton egyesületi életének sajátosságai a dualizmus korában", w: Történeti Muzeológiai Szemle: A Magyar Múzeumi Történész Társulat Évkönyve, Vol. 14, 2015, str. 7–24. Józsa Hévizi, Autonomies in Hungary and Europe: A Comparative Study. Buffalo: Corvinus Society, 2005. OCLC 645821696. Éva Kincses-Nagy, "A Disappeared People and a Disappeared Language: The Cumans and the Cuman Language in Hungary", w: Tehlikedeki Diller Dergisi, lato 2013, str. 171–186. Johann Georg Kohl, "The Clangour of Musicians", w: Hungarian Heritage, Vol. 9, Issues 1–2, 2008, str. 48–53. Kyra Lyublyanovics, "The Cumans in Medieval Hungary and the Question of Ethnicity", w: Annual of Medieval Studies at CEU, Vol. 17, 2011, str. 153–169. Conrad Malte-Brun, Universal Geography, Or, a Description of All Parts of the World. Volume VI. Boston & New York City: Wells and Lilly & White, Gallaher and White, 1828. Henry Marczali, Hungary in the Eighteenth Century. Cambridge: Cambridge University Press, 1910. Andrea Emese Matkó, Csaba Berde, "Relationships between Competitiveness in the Northern Great Plain and the Organisational Culture of Local Authorities", w: APSTRACT: Applied Studies in Agribusiness and Commerce, Vol. 06, Issue 5, 2013, str. 13–21. Silviu Oța, The Mortuary Archaeology of the Medieval Banat (10th–14th Centuries). Leiden & Boston: Brill Publishers, 2015. ISBN 978-90-04-21438-5. Victor Spinei, "Episcopia cumanilor. Coordonate evolutive", w: Arheologia Moldovei, Vol. XXX, 2007, str. 137–181.

Kunság (Cumania) Jászkunság (Jazygia-Cumania) Kraina Kumanów autonomiczny podmiot Królestwa Węgier ← 30px 1279-1876 30px → Bandera Ubicación de Kumania Stolica Kiskunfélegyháza (Mała Kumania) Karcag (Wielka Kumania) Religia protestanci, katolicy Rząd plemienna wódz  • przed 1238, † 17 marca 1241 Kötöny Historia średniowiecze  • Utworzenie 1279  •  Fotele utworzone w XV wiek  •  początek okupacji Imperium Osmańskiego lata 40. XV wieku  •  Zniesione na mocy Treaty of Szatmár 1711  •  Sold to the Teutonic Order 1702  •  Przywrócono jako Jászkunság 1745  • Rozwiązanie 1876 Dzisiaj część 23px Węgry