Kán I. László

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Sędzia królewski (1224-1230) Następca: Negol Batiz Benedek, syn Samuda Poprzednik: Sędzia królewski (1234-1235) Następca: Csák I. Demeter Rátót I. Gyula Poprzednik: Sędzia królewski (1242) Następca: Geregye Pál Csák I. Demeter Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1242-1245) Następca: Buzád-Hahót II. Arnold Türje II. Dénes Poprzednik: Ban całej Slawonii (1245) Następca: Türje II. Dénes Mstislavić Rastislav Poprzednik: Sędzia królewski (1247) Następca: Csák I. Demeter Rátót I. Loránd Kán I. László (* nieznana, † po 1247), węgierski szlachcic, dostojnik, zajmował kilka świeckich urzędów za panowania królów Andrzeja II i Beli IV. Rodzina Syn Juliusza I Kána, jednego z najbardziej zaufanych szlachciców króla Andrzeja II i Heleny z nieznanej z nazwiska rodziny. Miał brata Juliusza II, który służył jako stolnik królewski od 1222 do 1228. László miał trzech synów z nieznaną z imieni i nazwiska żoną: Władysława II, który dwukrotnie pełnił funkcję sędziego królewskiego w 1273 r., Juliusza III, który był silnym sojusznikiem jego starszego brata i prałat Mikołaj, arcybiskup elekt Esztergom w różnych okresach w latach 70. XIII wieku. László był także dziadkiem niesławnego oligarchy Władysława III, który faktycznie rządził niezależnie Siedmiogrodem na przełomie XIII i XIV wieku. Kariera Jego ojciec zajmował najważniejsze świeckie pozycje, gdy rozpoczęła się kariera Władysława. Po raz pierwszy wymieniono go jako koniuszego królewskiego w 1217 r., gdy Juliusz I służył jako palatyn na dworze królewskim Andrzeja II). László jest pierwszym znanym urzędnikiem, który został powołany na to stanowisko , ponieważ nie ma żadnych możliwych do udowodnienia poprzednich stanowisk z XII w. Pełnił on godność aż do 1221 r. Od 1220 do 1221 r. pełnił również funkcję head komitatu Pozsega. Tymczasem László brał udział w V Krucjacie między 1217 i 1218, kiedy podążył za swoim królem do Ziemi Świętej wraz z kilkoma innymi baronami. W tym czasie jego ojciec palatyn Juliusz I i Jan, arcybiskup Esztergom rządzili królestwem. Po powrocie do domu László został mianowany ispán komitatu [[Vas] w 1223. W 1224 r. został wybrany po raz pierwszy sędzią królewskim, w tym samym czasie, gdy jego ojciec pełnił drugą kadencję jako palatyn, dzięki czemu wspólnie zajmowali dwa najwyższe świeckie urzędy na dworze królewskim. László był sędzią królewskim do 1230 r., poza tym był ispánem komitatów: Békés (1224), Nyitra (1224–1225) i Bács (1226–1230). W latach 1232–1234 pełnił funkcję head komitatu Moson. Wcześniej Andrzej II mianował go po raz drugi sędzią królewskim w 1234 r., którą zachował do następnego roku. Znowu rządził również komitatem Bács. Andrzej II zmarł we wrześniu 1235 r., co miało poważne konsekwencje zarówno dla życia prywatnego, jak i kariery politycznej László. [[IV. Béla|Bela IV, który zastąpił ojca bez problemu, od dawna sprzeciwiał się „bezużytecznym i zbędnym dożywotnim darowiznom” ojca, a także chciał zbudować nową bazę władzy. Po koronacji zwolnił i ukarał wielu najbliższych doradców ojca. Ekspert finansowy Denis, syn Ampuda, został oślepiony, a ojciec László Juliusz I został uwięziony i zmarł w niewoli w 1237 r. Sam László uniknął egzekucji lub więzienia, ale stracił wpływy polityczne na lata. Niemniej jednak funkcjonował jako ispán komitatu Somogy między 1236 a ok.1239. László walczył w katastrofalnej bitwie pod Mohi 11 kwietnia 1241 r. Gdy Mongołowie ścigali wojska biskupa Bartłomieja Le Grosa, biskupa Pécsu, László i jego rycerze uratowali życie biskupowi. Jak pisze Roger z Torre Maggiore w Liście do Bolesnego Lamentu: „[...] Kiedy niektórzy Tatarzy posłali za sobą swoje konie w pełnym galopie [wojska Bartłomieja], ispán Ladislas, który spieszył do króla ze swoim wojskiem pod rozwiniętymi flagami, nagle natknęli się na nich, nie wiedząc o tym, co się wydarzyło. Biskup, rozpoznawszy węgierskie flagi, zwrócił się do ispána, a Tatarzy, zauważając wielką liczbę, wycofali się i ścigali innych. W ten sposób biskup, odchodząc wraz z ispánem, uciekł z ich rąk." Następnie László odzyskał swój dawny wpływ na sąd. Został mianowany sędzią królewskim przez Belę IV w 1242 r. W tym samym roku został podniesiony do urzędu palatyna, a także otrzymał ispánate komitatu Somogy [14]. Pełnił te urzędy do 1244 lub 1245 roku i zgodnie z nieautentycznymi królewskimi przywilejami był jeszcze palatynem w 1246 roku [14]. Następnie służył jako ban Slawonii w latach 1245–1247 z tytułem „banus et dux” („ban i książę”), zgodnie z denominacją Denisa Türje [15]. W 1247 r. László po raz czwarty i ostatni został wybrany sędzią królewskim. Żródła Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. List Mistrza Rogera do Bolesnego Lamentu po Zniszczeniu Królestwa Węgier przez Tatarów (Tłum. i adnotacje János M. Bak i Martyn Rady) (2010). W: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); Anonymus and Master Roger; CEU Press; ISBN 978-9639776951. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. Przypisy

Kán I. László (węg.) Ladislaus I Kán (chor.) — Sędzia królewski Palatyn Królestwa Węgier Ban całej Slawonii — Pieczęć László I Kána (1236) Pieczęć László I Kána (1236) Sędzia królewski Okres od : (1) 1224, (2) 1234 (3) 1242, (4) 1247 do : (1) 1230, (2) 1235 (3) 1242, (4) 1247 Poprzednik 1. Negol Batiz 2. Csák I. Demeter 3. Geregye Pál 4. Csák I. Demeter Następca 1. Benedek, syn Samuda 2. Rátót I. Gyula 3. Csák I. Demeter 4. Rátót I. Loránd Palatyn Królestwa Węgier Okres od 1242 do 1245 Poprzednik Buzád-Hahót II. Arnold Następca Türje II. Dénes Ban całej Slawonii Okres 1245 Poprzednik Türje II. Dénes Następca Mstislavić Rastislav Dane biograficzne Klan Kán Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć 1288 Ojciec Kán I. Gyula Matka Helena Nn Żona nieznana Dzieci II. László III. Gyula Miklós córka Nn