Csák II. Máté: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 90: | Linia 90: | ||
==Kariera== | ==Kariera== | ||
| − | Jego imię po raz pierwszy wspomniano w autentycznej karcie królewskiej z 13 czerwca 1270 r., gdy służył jako [[wojewoda Siedmiogrodu]] (1270–1272), co wskazywało, że [[Csák II. Máté|Mateusz II]] uzyskał wpływy dopiero po śmierci króla [[IV. Béla|Béli IV]], dlatego był lojalnym zwolennikiem książę [[V. István|Stefan]], który zbuntował się przeciwko rządom swojego ojca i objął rządy nad Siedmiogrodem w latach 60. Według karty wydanej w 1273 r. | + | Jego imię po raz pierwszy wspomniano w autentycznej karcie królewskiej z 13 czerwca 1270 r., gdy służył jako [[wojewoda Siedmiogrodu]] (1270–1272), co wskazywało, że [[Csák II. Máté|Mateusz II]] uzyskał wpływy dopiero po śmierci króla [[IV. Béla|Béli IV]], dlatego był lojalnym zwolennikiem książę [[V. István|Stefan]], który zbuntował się przeciwko rządom swojego ojca i objął rządy nad Siedmiogrodem w latach 60. Według karty wydanej w 1273 r. Máté II uczestniczył w [[Bitwa pod Isaszeg|bitwie pod Isaszegiem]] w 1265 r., W której [[V. István|Stefan]] odniósł strategiczne zwycięstwo nad armią ojca.<ref name="Kristó" /> Następnie [[IV. Béla|Béla IV]] został zmuszona do zaakceptowania władzy [[V. István|Stefana]] we wschodniej części królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie ''Królików'']].<ref name="Fügedi" /> [[Wojewoda|Województwo Siedmiogrodu]] i dochód z komitatu [[Szolnok]] stanowiły nagrodę dla Máté, gdy [[V. István|Stefan V]] wstąpił na tron w 1270 r. Brał udział w kampanii wojskowej przeciwko królowi Czech [[Ottokar II|Ottokarowi II]] w 1271 r.<ref name="Kristó" /> Pełnił funkcję [[Wojewoda|wojewody Siedmiogrodu]] aż do nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., po tym jak zastąpił go [[Geregye Miklós]], były zwolennik Beli IV.<ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 108, 126, 382.</ref> Jedynie prawomocnie przyjęta nieautentyczna karta określa Máté II jako wojewodę w kwietniu 1273 r.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 32, 38, 63, 329.</ref> |
| − | |||
| − | |||
[[File:Topoľčiansky hrad (2007).jpg|thumb|left|Zamek Tapolcsány (Podhradie, Słowacja)]] | [[File:Topoľčiansky hrad (2007).jpg|thumb|left|Zamek Tapolcsány (Podhradie, Słowacja)]] | ||
| − | W czasie, gdy pojawiły się napięcia między | + | W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, rozwinęły się dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów; pierwsza z nich prowadzona przez [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]] („Henryk Wielki”), obejmująca także klany [[Gutkeled]] i [[Geregye]], podczas gdy gałąź [[Trencsén]] klanu [[Csák]] zdominował drugą grupę. Po koronacji [[V. István|Stefana V]] w 1270 r. przywódcy partii Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego [[IV. László|Władysława IV]] w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.<ref name="Engel" /> Według historyka [[Hóman Bálint|Bálinta Hómana]] w ciągu pierwszych pięciu lat [[IV. László|Władysława IV]] miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.<ref name="Fügedi" /> Ten rodzaj „politycznego wahadła” dobrze ilustruje fakt, że Máté II działał jako [[Ban całej Slawonii|Ban Slawonii]] od 27 listopada 1272 r. do kwietnia 1273 r., zastępując rywala [[Gutkeled Joakim|Joachima Gutkeleda]]. Został jednak zastąpiony przez rywala, [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego.<ref name="Kristó" /> Następnie Máté II pełnił funkcję [[sędzia|sędziego królewskiego]] i [[ispán]]a [[Bánya]] w komitacie [[Nyitra]] latem 1273 r.<ref name="Zsoldos" /> Wkrótce jednak został ponownie ignorowany, ponieważ [[Gutkeled II. Miklós]] przeciwna grupa zastąpiła go jako sędziego królewskiego [[sędzia|sędziego królewskiego]].<ref name="Kristó" /> W następnym roku Máté odzyskał wpływy polityczne w sądzie, gdy został mianowany [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]] w 1274 roku i sprawował ten urząd do następnego roku z niewielką przerwą, gdy [[Geregye Miklós|Mikołaj Geregye]] objął stanowisko na kilka miesięcy.<ref name="Engel" /> W latach 1275–1276 był [[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]].Poza tym pełnił również funkcję [[ispán]]a w [[Pozsony]] oraz w komitatach: [[Baranya]] i [[Bánya]].<ref name="Zsoldos" /> W 1276 r. po raz czwarty pełnił funkcję wojewody, zastępując swojego dalekiego krewnego, [[Csák III. Ugrin|Ugrina III Csáka]].<ref name="Engel" /> |
| − | |||
| − | |||
== 1 == | == 1 == | ||
Wersja z 13:48, 23 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Csák II. Máté (pol. Mateusz II Csák, słow. Matúš Čák II, rum. Matei Csáki al II-lea) (* ok.1235, † 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów Béli IV, Istvána V i IV. László. Bratanek pierwszego członka rodu Trencsén klanu Csák. Stryj oligarchy Csák III. Máté. Spis treściRodzinaUrodził się około 1235 r. jako jeden z czterech synów Mateusza I, założyciela i pierwszego członka rodu Trencsén, skarbnika królewskiego (1242-1245) i Margit z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.[1] Braćmi Máté byli: Márk, ispán komitatu Hont w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); István, stolnik królewski od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279; oraz I. Péter, który zajmował potężne pozycje, w tym był palatynem (1275-1276; 1277; 1278; 1281) i który ponadto był ojcem Mateusza III.[2] Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego stronnika klanu Csák[2]. Ich syn Stefan Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję rodu z powodu braku bezpośredniego męskiego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r.[2] Mateusz II poślubił nieznaną szlachciankę z niezidentyfikowanego rodu.[1] Małżeństwo było bezdzietne, a jego bracia już umarli w tym czasie, w wyniku czego w 1283 r. wyznaczył swojego siostrzeńca, Mateusza III, aby odziedziczył jego własność i majątek na dużą skalę[3], co położyło podwaliny pod faktyczną niezależność domeny obejmującej północno-zachodnią część królestwa (dziś w przybliżeniu zachodnia połowa dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier).[4] KarieraJego imię po raz pierwszy wspomniano w autentycznej karcie królewskiej z 13 czerwca 1270 r., gdy służył jako wojewoda Siedmiogrodu (1270–1272), co wskazywało, że Mateusz II uzyskał wpływy dopiero po śmierci króla Béli IV, dlatego był lojalnym zwolennikiem książę Stefan, który zbuntował się przeciwko rządom swojego ojca i objął rządy nad Siedmiogrodem w latach 60. Według karty wydanej w 1273 r. Máté II uczestniczył w bitwie pod Isaszegiem w 1265 r., W której Stefan odniósł strategiczne zwycięstwo nad armią ojca.[2] Następnie Béla IV został zmuszona do zaakceptowania władzy Stefana we wschodniej części królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie Królików.[3] Województwo Siedmiogrodu i dochód z komitatu Szolnok stanowiły nagrodę dla Máté, gdy Stefan V wstąpił na tron w 1270 r. Brał udział w kampanii wojskowej przeciwko królowi Czech Ottokarowi II w 1271 r.[2] Pełnił funkcję wojewody Siedmiogrodu aż do nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., po tym jak zastąpił go Geregye Miklós, były zwolennik Beli IV.[5] Jedynie prawomocnie przyjęta nieautentyczna karta określa Máté II jako wojewodę w kwietniu 1273 r.[6] Plik:Topoľčiansky hrad (2007).jpg Zamek Tapolcsány (Podhradie, Słowacja) W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, rozwinęły się dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów; pierwsza z nich prowadzona przez Henryka I Kőszegiego („Henryk Wielki”), obejmująca także klany Gutkeled i Geregye, podczas gdy gałąź Trencsén klanu Csák zdominował drugą grupę. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy partii Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego Władysława IV w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej Elżbiety Kumanki obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.[5] Według historyka Bálinta Hómana w ciągu pierwszych pięciu lat Władysława IV miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.[3] Ten rodzaj „politycznego wahadła” dobrze ilustruje fakt, że Máté II działał jako Ban Slawonii od 27 listopada 1272 r. do kwietnia 1273 r., zastępując rywala Joachima Gutkeleda. Został jednak zastąpiony przez rywala, [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego.[2] Następnie Máté II pełnił funkcję sędziego królewskiego i ispána Bánya w komitacie Nyitra latem 1273 r.[6] Wkrótce jednak został ponownie ignorowany, ponieważ Gutkeled II. Miklós przeciwna grupa zastąpiła go jako sędziego królewskiego sędziego królewskiego.[2] W następnym roku Máté odzyskał wpływy polityczne w sądzie, gdy został mianowany wojewodą Siedmiogrodu w 1274 roku i sprawował ten urząd do następnego roku z niewielką przerwą, gdy Mikołaj Geregye objął stanowisko na kilka miesięcy.[5] W latach 1275–1276 był skarbnikiem królewskim.Poza tym pełnił również funkcję ispána w Pozsony oraz w komitatach: Baranya i Bánya.[6] W 1276 r. po raz czwarty pełnił funkcję wojewody, zastępując swojego dalekiego krewnego, Ugrina III Csáka.[5] 1Mateusz przez cały czas pozostawał stronnikiem króla, zgodnie z tradycją klanu Csák. Natomiast rodzina Kőszegi stopniowo przejawiała swoją nielojalność wobec dynastii Árpád, przede wszystkim, gdy Henryk Wielki wrócił na Węgry z wygnania w Czechach w 1272 r., Zamordowany przez Bélę z Macsó, wnuka późnej Béli IV, i podzielił terytorium Maczwy wśród baronów. W 1272 r. razem z Gutkeled Joakimem schwytali i uwięzili dziecko Władysława IV, a po zwolnieniu króla dwa lata później wtrącili do więzienia młodszego brata króla, księcia Andrzeja ??. W sierpniu 1274 r. wybuchł konflikt zbrojny między obiema grupami oligarchów. Tymczasem Mateusz II walczył z czeskim Ottokarem II na początku 1273 r. w Styrii i Karyntii, który również twierdził, że jest tytularnym królem Niemiec.[2] Mateusz był jednym z dwóch dowódców (drugim był jego rywal Gutkeled II. István) armii węgierskiej w bitwie pod Suchymi Krutami 26 sierpnia 1278 r., gdzie zginął Ottokar II.[1] Jego odwaga i bohaterstwo podczas bitwy zostały udokumentowane przez niemieckie kroniki.[2] Matthew II remained partisan of the king at all times, in accordance with the Csák tradition. In contrast, the Kőszegi family gradually manifested its disloyalty to the Árpád dynasty, first of all, when Henry the Great returned to Hungary from exile in Bohemia in 1272, assassinated Béla of Macsó, a grandson of the late Béla IV and partitioned the territory of the Duchy of Macsó among the barons. In 1272, he and Joachim Gutkeled captured and imprisoned the child Ladislaus IV himself and after the release of the royal, they also thrown into prison the king's younger brother, prince Andrew two years later. In August 1274, an armed conflict broke out between the two baronial groups. Meanwhile, Matthew II fought against Ottokar II of Bohemia in early 1273 at Styria and Carinthia, who also laid claim to the title king of Germany.[7] Matthew was one of the two commanders (the other one was his rival, Stephen II Gutkeled) of the Hungarian army in the Battle on the Marchfeld on 26 August 1278, where Ottokar II was killed.[8] His bravery and heroism during the battle had been documented by German chronicles.[7] Po swoim ostatnim sprawowaniu funkcji wojewody (1276 r.) przez następne dwa lata pełnił jedynie funkcje naczelne; był ispánem komitatów: Moson (1277–1278), Sopron (1277–1279) i Vas (1277).[6] Wkrótce jednak jego kariera polityczna osiągnęła szczyt, gdy w grudniu 1278 r. został mianowany palatynem, zastępując na tym stanowisku swojego brata [[Csák I. Péter|I. Pétera. Poza tym został również sędzią plemienia Kumanów[2], ispánem Bánya i komitatu Somogy.[6] Jako podopieczni odegrał aktywną rolę w zawarciu pokoju między Gutkeledami a slawońską rodziną Babonić po serii wojen granicznych. Zgodnie z kartą królewską podali oni „prawdę” w imieniu króla w Sopron w lutym 1279 r., gdy nakazali egzekucję obywatela miasta, Piotra. Później Władysław IV podarował ziemię Piotra Osl Dénesowi, który wcześniej uratował życie Mateuszowi w bitwie pod Marchfeld. Fakt ten wyraźnie pokazuje, że Mateusz II, podobnie jak inni współcześni panowie, postawił swojego wyznawcę na silniejszej pozycji, nadużywając swojego urzędu. Zaczął także zakładać tak zwaną „prywatną armię” z udziałem swoich królewskich sług. Zachowało się kilka czarterów, niektórzy właściciele ziemscy skarżyli się na obawy króla, że palatyn nękał i plądrował ich dobytek.[2] After his last voivodeship (1276), he held only local head functions in the next two years; he was ispán of Moson (1277–1278), Sopron (1277–1279) and Vas (1277) Counties.[9] However, soon, his political career reached the top, when he was appointed palatine of Hungary in December 1278, succeeding his brother, Peter I in that position. Besides that he also became judge of the Cuman people,[10] ispán of Bánya ispánate and Somogy County.[9] As palatine, he made a proactive role in the conclusion of peace between the Gutkeleds and the Slavonian Babonić family after a series of border wars. According to a royal charter he provided "truth" in the name of the king at Sopron in February 1279, when he ordered the execution of a town's citizen, Peter. Later Ladislaus IV donated Peter's lands to Denis Osl, who formerly saved the life of Matthew II in the Battle on the Marchfeld. This fact clearly indicates that Matthew II, like the other contemporary lords, put his own follower in a stronger position, abusing his office. He also started to establish a so-called "private army" with the participation of his royal servants. Several charters preserved, some landowners have complained to the king concern that the palatine harassed and plundered their possessions.[11] Latem 1280 r. zastąpił go Aba Finta, brat Aba Amadé.[2] Jednak na drugą kadencję został powołany dwa lata później, zastępując Ivána Kőszegiego, syna zmarłego Henryka Wielkiego.[2] Poza tym był także ispánem Sopronu (1282), komitatów Pozsony i Somogy (1282-1283).[6] Pełnił te urzędy do śmierci. Swoją ostatnią wolę i testament przygotował 15 kwietnia 1283 r. Chronologicznie kolejna karta królewska określa go jako zmarłego 9 sierpnia 1284 r.[3] In the summer of 1280, he was replaced by Finta Aba, brother of Amade Aba.[10] However, he was appointed palatine for a second term two years later, replacing Ivan Kőszegi, the late Henry the Great's son.[7] Besides that he was also ispán of Sopron (1282), Pozsony and Somogy Counties (1282–1283).[9] He held these offices until his death. He prepared his last will and testament on 15 April 1283. Chronologically the next royal charter refers to him as a deceased person on 9 August 1284.[12] PosiadłościPomimo udanej kariery politycznej i wojskowej Mateusz II nie należał do największych właścicieli ziemskich na Węgrzech. Miał majątki w komitacie Komárom, na północ od Dunaju w Hetény (dziś: Chotín, Słowacja) i na południu w pobliżu wsi Bille (dziś część Esztergom). Według jego testamentu z 1283 r. Prasic (dziś: Prašice, Słowacja), Nemcsic i Jác (dziś: Jacovce, Słowacja), w północnej części komitatu Nyitra, również należały do jego domeny, którą odziedziczył prawdopodobnie po swoim bracie Istvánie, ponieważ ziemie te znajdowały się w pobliżu zamku Hrussó, centrum byłej posiadłości jego brata. Początkowo jego żona odziedziczyła tę własność, jednak zmarła ona także wkrótce po tym, jak Mateusz III, syn najmłodszego brata Piotra I, nabył ziemię. Klasztor dominikanów na wyspie „Królików”, gdzie długo mieszkała wdowa matka braci Csák, odziedziczyli Gyirok i Nándor (komitat Komárom). Despite of his successful political and military career, Matthew II was not among the largest landowners in Hungary. He had estates in Komárom County, north of the Danube in Hetény (today: Chotín, Slovakia) and to the south near the village of Bille (today part of Esztergom). According to his testament in 1283, Prasic (today: Prašice, Slovakia), Nemcsic and Jác (today: Jacovce, Slovakia), in the north part of Nyitra County, also belonged to his domain, which he inherited probably from his brother, Stephen I, because these lands were located close to Hrussó Castle, centre of his brother's former estate. At first his wife inherited this property, however she also died shortly, after that Matthew III, son of the youngest brother Peter I acquired the lands. The Dominican monastery at the 'Rabbits' Island, where the Csák brothers' widow mother lived for a long time, had inherited Gyirok and Nándor (Komárom County). Matthew II założył swoje centrum w Tapolcsány (dziś: Podhradie, Słowacja), gdzie zbudowano i wzmocniono kamienny zamek. Nie przekazał swojego majątku w komitacie Nyitra Kościołowi, te pozostały w klanie. Być może miał też majątki lub wasali w komitacie Pozsony, może jednym z nich był Hont-Pázmány Tamás, dla którego Mateusz II jako palatyn działał w archidiecezji Esztergom w związku z wypłatą straty. Rozbudowa komitatu Pozsony powodowała konflikty między klanem Csák a rodziną Kőszegi, która od dawna była właścicielem ziemskim w komitacie.[2] Matthew II established his centre at Tapolcsány (today: Podhradie, Slovakia), where a stone castle was built and strengthened. He did not donate his estates in Nyitra County to the Church, those remained in the clan. Perhaps he had also estates or vassals in Pozsony County, maybe one of them was Thomas Hont-Pázmány, for whom Matthew II, as palatine, acted to the Archdiocese of Esztergom, in connection with a payment of a loss. The expansion in Pozsony County caused conflicts between the Csák clan and the Kőszegi family, which had long been a landowner in the county.[13] Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Strony z zepsutymi przypisami
- 1b
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Banowie całej Slawonii
- Klan Csák
- Klany
- Nieznana data urodzenia
- Nieznana data śmierci
- Palatyni Królestwa Węgier
- Rodzina Trencséni
- Rodziny
- Skarbnicy królewscy
- Sędziowie królewscy
- Urodzeni w XIII wieku
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Wojewodowie Siedmiogrodu
- Zmarli w XIII wieku
.jpg){kind=link}
