Csák II. Máté: Różnice pomiędzy wersjami
(→1) |
|||
| Linia 98: | Linia 98: | ||
== 1 == | == 1 == | ||
| − | + | Máté przez cały czas pozostawał stronnikiem króla, zgodnie z tradycją klanu [[Csák]]. Natomiast rodzina [[Kőszegi]] stopniowo przejawiała swoją nielojalność wobec dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], przede wszystkim, gdy Henryk Wielki wrócił na Węgry z wygnania w Czechach w 1272 r., mordując [[Béla z Macsó|Belę z Maczwy]], wnuka Beli IV i dzieląc terytorium Maczwy między baronów. W 1272 r. razem z [[Gutkeled Joakim|Joachimem Gutkeledem]] schwytał i uwięził małoletniego [[IV. László|Władysława IV]], a po zwolnieniu króla dwa lata później wtrącił do więzienia młodszego brata króla księcia [[András szlavóniai herceg|Andrzeja]]. W sierpniu 1274 r. wybuchł konflikt zbrojny między obiema grupami oligarchów. Tymczasem na początku 1273 r. Máté II walczył z czeskim [[Ottokar II|Ottokarem II]] w [[Styria|Styrii]] i [[Karyntia|Karyntii]], który również twierdził, że jest tytularnym królem Niemiec.<ref name="Kristó" /> Máté był jednym z dwóch dowódców (drugim był jego rywal [[Gutkeled II. István]]) armii węgierskiej w [[Bitwa pod Marchfeld|bitwie pod Suchymi Krutami]] 26 sierpnia 1278 r., podczas której król Ottokar II zginął.<ref name="Markó" /> Odwaga i bohaterstwo Máté podczas bitwy zostały udokumentowane przez niemieckie kroniki.<ref name="Kristó" /> | |
| − | + | Po swoim ostatnim sprawowaniu funkcji [[Wojewoda Siedmiogrodu|wojewody]] (1276 r.) przez następne dwa lata pełnił jedynie funkcje administracyjne; był [[ispán]]em komitatów: [[Moson]] (1277–1278), [[Sopron]] (1277–1279) i [[Vas]] (1277).<ref name="Zsoldos" /> Wkrótce jednak jego kariera polityczna osiągnęła szczyt, gdy w grudniu 1278 r. został mianowany [[palatyn]]em, zastępując na tym stanowisku swojego brata [[Csák I. Péter|Piotra I]]. Poza tym został również sędzią plemienia Kumanów<ref name="Kristó" />, [[ispán]]em [[Bánya]] i komitatu [[Somogy]].<ref name="Zsoldos" /> Jako palatyn odegrał aktywną rolę w zawarciu pokoju między [[Gutkeled]]ami a slawońską rodziną [[Babonić]] po serii wojen granicznych. Zgodnie z przywilejem królewskim w imieniu króla przekazał „prawdę” w imieniu króla w Sopron w lutym 1279 r., kiedy rozkazał egzekucję obywatela miasta, Piotra. Później [[IV. László|Władysław IV]] podarował ziemię Piotra [[Osl Dénes|Denisowi Osl]], który wcześniej uratował życie Máté w bitwie pod Suchymi Krutami. Fakt ten wyraźnie pokazuje, że Máté II, podobnie jak inni współcześni panowie, postawił swojego protegowanego na silniejszej pozycji, nadużywając swojego urzędu. Zaczął także zakładać tak zwaną „prywatną armię” z udziałem swoich królewskich sług. Zachowało się kilka dokumentów, niektórzy właściciele ziemscy skarżyli się królowi, że palatyn nękał i rabował ich dobytek.<ref name="Kristó" /> | |
| − | + | Latem 1280 r. zastąpił go [[Aba Finta|Fina Aba]], brat [[Aba Amadé|Amadeusza Aby]].<ref name="Kristó" /> Jednak na drugą kadencję został powołany dwa lata później, zastępując [[Kőszegi Iván|Iwana Kőszegiego]], syna zmarłego ''Henryka Wielkiego''.<ref name="Kristó" /> Poza tym był także [[ispán]]em [[Sopron]]u (1282), komitatów: [[Pozsony]] i [[Somogy]] (1282-1283).<ref name="Zsoldos" /> Pełnił te urzędy do śmierci. Swoją ostatnią wolę i testament przygotował 15 kwietnia 1283 r. Chronologicznie kolejny dokument królewski określa go jako zmarłego 9 sierpnia 1284 r.<ref name="Fügedi" /> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | Latem 1280 r. zastąpił go [[Aba Finta]], brat [[Aba Amadé]].<ref name="Kristó" /> Jednak na drugą kadencję został powołany dwa lata później, zastępując [[Kőszegi Iván| | ||
| − | |||
| − | |||
==Posiadłości== | ==Posiadłości== | ||
Wersja z 14:03, 23 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Csák II. Máté (pol. Mateusz II Csák, słow. Matúš Čák II, rum. Matei Csáki al II-lea) (* ok.1235, † 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów Béli IV, Istvána V i IV. László. Bratanek pierwszego członka rodu Trencsén klanu Csák. Stryj oligarchy Csák III. Máté. Spis treściRodzinaUrodził się około 1235 r. jako jeden z czterech synów Mateusza I, założyciela i pierwszego członka rodu Trencsén, skarbnika królewskiego (1242-1245) i Margit z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.[1] Braćmi Máté byli: Márk, ispán komitatu Hont w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); István, stolnik królewski od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279; oraz I. Péter, który zajmował potężne pozycje, w tym był palatynem (1275-1276; 1277; 1278; 1281) i który ponadto był ojcem Mateusza III.[2] Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego stronnika klanu Csák[2]. Ich syn Stefan Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję rodu z powodu braku bezpośredniego męskiego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r.[2] Mateusz II poślubił nieznaną szlachciankę z niezidentyfikowanego rodu.[1] Małżeństwo było bezdzietne, a jego bracia już umarli w tym czasie, w wyniku czego w 1283 r. wyznaczył swojego siostrzeńca, Mateusza III, aby odziedziczył jego własność i majątek na dużą skalę[3], co położyło podwaliny pod faktyczną niezależność domeny obejmującej północno-zachodnią część królestwa (dziś w przybliżeniu zachodnia połowa dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier).[4] KarieraJego imię po raz pierwszy wspomniano w autentycznej karcie królewskiej z 13 czerwca 1270 r., gdy służył jako wojewoda Siedmiogrodu (1270–1272), co wskazywało, że Máté uzyskał wpływy dopiero po śmierci króla Beli IV, dlatego był lojalnym zwolennikiem książę Stefan, który zbuntował się przeciwko rządom swojego ojca i objął rządy nad Siedmiogrodem w latach 60. Według karty wydanej w 1273 r. Máté II uczestniczył w bitwie pod Isaszegiem w 1265 r., W której Stefan odniósł strategiczne zwycięstwo nad armią ojca.[2] Następnie Béla IV został zmuszona do zaakceptowania władzy Stefana we wschodniej części królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie Królików.[3] Województwo Siedmiogrodu i dochód z komitatu Szolnok stanowiły nagrodę dla Máté, gdy Stefan V wstąpił na tron w 1270 r. Brał udział w kampanii wojskowej przeciwko królowi Czech Ottokarowi II w 1271 r.[2] Pełnił funkcję wojewody Siedmiogrodu aż do nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., po tym jak zastąpił go Geregye Miklós, były zwolennik Beli IV.[5] Jedynie prawomocnie przyjęta nieautentyczna karta określa Máté II jako wojewodę w kwietniu 1273 r.[6] Plik:Topoľčiansky hrad (2007).jpg Zamek Tapolcsány (Podhradie, Słowacja) W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, rozwinęły się dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów; pierwsza z nich prowadzona przez Henryka I Kőszegiego („Henryk Wielki”), obejmująca także klany Gutkeled i Geregye, podczas gdy gałąź Trencsén klanu Csák zdominował drugą grupę. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy partii Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego Władysława IV w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej Elżbiety Kumanki obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.[5] Według historyka Bálinta Hómana w ciągu pierwszych pięciu lat Władysława IV miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.[3] Ten rodzaj „politycznego wahadła” dobrze ilustruje fakt, że Máté II działał jako Ban Slawonii od 27 listopada 1272 r. do kwietnia 1273 r., zastępując rywala Joachima Gutkeleda. Został jednak zastąpiony przez rywala, [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego.[2] Następnie Máté II pełnił funkcję sędziego królewskiego i ispána Bánya w komitacie Nyitra latem 1273 r.[6] Wkrótce jednak został ponownie ignorowany, ponieważ Gutkeled II. Miklós przeciwna grupa zastąpiła go jako sędziego królewskiego sędziego królewskiego.[2] W następnym roku Máté odzyskał wpływy polityczne w sądzie, gdy został mianowany wojewodą Siedmiogrodu w 1274 roku i sprawował ten urząd do następnego roku z niewielką przerwą, gdy Mikołaj Geregye objął stanowisko na kilka miesięcy.[5] W latach 1275–1276 był skarbnikiem królewskim.Poza tym pełnił również funkcję ispána w Pozsony oraz w komitatach: Baranya i Bánya.[6] W 1276 r. po raz czwarty pełnił funkcję wojewody, zastępując swojego dalekiego krewnego, Ugrina III Csáka.[5] 1Máté przez cały czas pozostawał stronnikiem króla, zgodnie z tradycją klanu Csák. Natomiast rodzina Kőszegi stopniowo przejawiała swoją nielojalność wobec dynastii Arpadów, przede wszystkim, gdy Henryk Wielki wrócił na Węgry z wygnania w Czechach w 1272 r., mordując Belę z Maczwy, wnuka Beli IV i dzieląc terytorium Maczwy między baronów. W 1272 r. razem z Joachimem Gutkeledem schwytał i uwięził małoletniego Władysława IV, a po zwolnieniu króla dwa lata później wtrącił do więzienia młodszego brata króla księcia Andrzeja. W sierpniu 1274 r. wybuchł konflikt zbrojny między obiema grupami oligarchów. Tymczasem na początku 1273 r. Máté II walczył z czeskim Ottokarem II w Styrii i Karyntii, który również twierdził, że jest tytularnym królem Niemiec.[2] Máté był jednym z dwóch dowódców (drugim był jego rywal Gutkeled II. István) armii węgierskiej w bitwie pod Suchymi Krutami 26 sierpnia 1278 r., podczas której król Ottokar II zginął.[1] Odwaga i bohaterstwo Máté podczas bitwy zostały udokumentowane przez niemieckie kroniki.[2] Po swoim ostatnim sprawowaniu funkcji wojewody (1276 r.) przez następne dwa lata pełnił jedynie funkcje administracyjne; był ispánem komitatów: Moson (1277–1278), Sopron (1277–1279) i Vas (1277).[6] Wkrótce jednak jego kariera polityczna osiągnęła szczyt, gdy w grudniu 1278 r. został mianowany palatynem, zastępując na tym stanowisku swojego brata Piotra I. Poza tym został również sędzią plemienia Kumanów[2], ispánem Bánya i komitatu Somogy.[6] Jako palatyn odegrał aktywną rolę w zawarciu pokoju między Gutkeledami a slawońską rodziną Babonić po serii wojen granicznych. Zgodnie z przywilejem królewskim w imieniu króla przekazał „prawdę” w imieniu króla w Sopron w lutym 1279 r., kiedy rozkazał egzekucję obywatela miasta, Piotra. Później Władysław IV podarował ziemię Piotra Denisowi Osl, który wcześniej uratował życie Máté w bitwie pod Suchymi Krutami. Fakt ten wyraźnie pokazuje, że Máté II, podobnie jak inni współcześni panowie, postawił swojego protegowanego na silniejszej pozycji, nadużywając swojego urzędu. Zaczął także zakładać tak zwaną „prywatną armię” z udziałem swoich królewskich sług. Zachowało się kilka dokumentów, niektórzy właściciele ziemscy skarżyli się królowi, że palatyn nękał i rabował ich dobytek.[2] Latem 1280 r. zastąpił go Fina Aba, brat Amadeusza Aby.[2] Jednak na drugą kadencję został powołany dwa lata później, zastępując Iwana Kőszegiego, syna zmarłego Henryka Wielkiego.[2] Poza tym był także ispánem Sopronu (1282), komitatów: Pozsony i Somogy (1282-1283).[6] Pełnił te urzędy do śmierci. Swoją ostatnią wolę i testament przygotował 15 kwietnia 1283 r. Chronologicznie kolejny dokument królewski określa go jako zmarłego 9 sierpnia 1284 r.[3] PosiadłościPomimo udanej kariery politycznej i wojskowej Mateusz II nie należał do największych właścicieli ziemskich na Węgrzech. Miał majątki w komitacie Komárom, na północ od Dunaju w Hetény (dziś: Chotín, Słowacja) i na południu w pobliżu wsi Bille (dziś część Esztergom). Według jego testamentu z 1283 r. Prasic (dziś: Prašice, Słowacja), Nemcsic i Jác (dziś: Jacovce, Słowacja), w północnej części komitatu Nyitra, również należały do jego domeny, którą odziedziczył prawdopodobnie po swoim bracie Istvánie, ponieważ ziemie te znajdowały się w pobliżu zamku Hrussó, centrum byłej posiadłości jego brata. Początkowo jego żona odziedziczyła tę własność, jednak zmarła ona także wkrótce po tym, jak Mateusz III, syn najmłodszego brata Piotra I, nabył ziemię. Klasztor dominikanów na wyspie „Królików”, gdzie długo mieszkała wdowa matka braci Csák, odziedziczyli Gyirok i Nándor (komitat Komárom). Despite of his successful political and military career, Matthew II was not among the largest landowners in Hungary. He had estates in Komárom County, north of the Danube in Hetény (today: Chotín, Slovakia) and to the south near the village of Bille (today part of Esztergom). According to his testament in 1283, Prasic (today: Prašice, Slovakia), Nemcsic and Jác (today: Jacovce, Slovakia), in the north part of Nyitra County, also belonged to his domain, which he inherited probably from his brother, Stephen I, because these lands were located close to Hrussó Castle, centre of his brother's former estate. At first his wife inherited this property, however she also died shortly, after that Matthew III, son of the youngest brother Peter I acquired the lands. The Dominican monastery at the 'Rabbits' Island, where the Csák brothers' widow mother lived for a long time, had inherited Gyirok and Nándor (Komárom County). Matthew II założył swoje centrum w Tapolcsány (dziś: Podhradie, Słowacja), gdzie zbudowano i wzmocniono kamienny zamek. Nie przekazał swojego majątku w komitacie Nyitra Kościołowi, te pozostały w klanie. Być może miał też majątki lub wasali w komitacie Pozsony, może jednym z nich był Hont-Pázmány Tamás, dla którego Mateusz II jako palatyn działał w archidiecezji Esztergom w związku z wypłatą straty. Rozbudowa komitatu Pozsony powodowała konflikty między klanem Csák a rodziną Kőszegi, która od dawna była właścicielem ziemskim w komitacie.[2] Matthew II established his centre at Tapolcsány (today: Podhradie, Slovakia), where a stone castle was built and strengthened. He did not donate his estates in Nyitra County to the Church, those remained in the clan. Perhaps he had also estates or vassals in Pozsony County, maybe one of them was Thomas Hont-Pázmány, for whom Matthew II, as palatine, acted to the Archdiocese of Esztergom, in connection with a payment of a loss. The expansion in Pozsony County caused conflicts between the Csák clan and the Kőszegi family, which had long been a landowner in the county.[7] Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- 1b
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Banowie całej Slawonii
- Klan Csák
- Klany
- Nieznana data urodzenia
- Nieznana data śmierci
- Palatyni Królestwa Węgier
- Rodzina Trencséni
- Rodziny
- Skarbnicy królewscy
- Sędziowie królewscy
- Urodzeni w XIII wieku
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Wojewodowie Siedmiogrodu
- Zmarli w XIII wieku