Csák II. Máté: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 31 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:50procent]]
+
[[Kategoria:0]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Matthew_II_Cs%C3%A1k
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Matthew_II_Cs%C3%A1k
Linia 42: Linia 42:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1275-1276)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1275-1276)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Kőszegi Iván]]
 
|następca          = [[Kőszegi Iván]]
Linia 58: Linia 58:
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1276-1277)
 
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1276-1277)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[Pók Miklós]]
+
|następca          = [[Pok Miklós]]
 
}}
 
}}
  
Linia 80: Linia 80:
 
|}
 
|}
  
−
'''Csák II. Máté''' (słow. ''Matúš Čák II'', rum. ''Matei Csáki al II-lea'') (*ok.1235, †1283/4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów [[IV. Béla|Béli IV]], [[V. István|Istvána V]] i [[IV. László|Władysława IV]]. '''Pierwszy''' członek rodu [[Trencsén]] klanu [[Csák]]. Jego '''bratankiem''' i spadkobiercą był oligarcha [[Csák III. Máté]], który na podstawie przejęć majątków stryjów stał się de facto władcą swego królestwa niezależnego od króla i przywłaszczył sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach.
+
'''Csák II. Máté''' (pol. ''Mateusz II Csák'', słow. ''Matúš Čák II'', rum. ''Matei Csáki al II-lea'') (* ok.1235,&nbsp;† 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów [[IV. Béla|Béli IV]], [[V. István|Istvána V]] i [[IV. László]]. Bratanek pierwszego członka rodu [[Trencsén]] klanu [[Csák]]. Stryj oligarchy [[Csák III. Máté]].
−
 
 
−
<small><small>'''Matthew (II) from the kindred Csák''' ({{lang-hu|Csák nembeli (II.) Máté}}; {{lang-sk|Matúš Čák II}}; {{lang-ro|Matei Csáki al II-lea}}; ''c''. 1235 – 1283 or 1284) was a powerful Hungarian baron, landowner and military leader, who held several secular positions during the reign of kings [[Béla IV of Hungary|Béla IV]], [[Stephen V of Hungary|Stephen V]] and [[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus IV]]. He was the first notable member of the [[Trenčín|Trencsén]] branch of the ''gens'' ("clan") [[Csák (genus)|Csák]]. His nephew and heir was the oligarch [[Matthew III Csák]], who, based on his uncles' acquisitions, became the ''de facto'' ruler of his domain independently of the king and usurped [[royal prerogative]]s on his territories. </small></small>
 
  
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
−
Urodził się około 1235 r. jako jeden z czterech synów [[Csák I. Máté|Mateusza I]], '''założyciela i pierwszego''' członka rodu [[Trencsén]], [[Skarbnik|skarbnika królewskiego]] (1242-1245) i Margit z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej [1]. Braćmi Máté byli: Márk, [[ispán]] komitatu [[Hont]] w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); [[Csák I. István|István]], [[Stolnik|stolnik królewski]] od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279; oraz [[Csák I. Péter|I. Péter]], który zajmował potężne pozycje, w tym był [[palatyn]]em (1275-1276; 1277; 1278; 1281) i który ponadto był ojcem [[Csák III. Máté|Mateusza III]]. [2] Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica [[Zdzisława Sternberga]], lojalnego '''stronnika''' klanu [[Csák]] [3]. Ich syn [[Stephen Sternberg (lub „Czech”)]] odziedziczył później pozycję rodu z powodu braku bezpośredniego męskiego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r. [4]
+
Urodził się około 1235 r. jako jeden z czterech synów [[Csák I. Máté|Mateusza I]], założyciela i pierwszego członka rodu [[Trencsén]], [[Mistrz skarbu|mistrza skarbu]] (1242-1245) i Margit z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesności&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 219.</ref> Braćmi Máté byli: Márk, [[ispán]] komitatu [[Hont]] w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); [[Csák I. István|István]], [[Stolnik|stolnik królewski]] od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279; oraz [[Csák I. Péter|I. Péter]], który zajmował potężne pozycje, w tym był [[palatyn]]em (1275-1276; 1277; 1278; 1281) i który ponadto był ojcem [[Csák III. Máté|Mateusza III]].<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1986). ''Csák Máté'' [''Mateusz Csák'']. Magyar História, Gondolat. Budapest. str. 31, 34, 36-38, 40-41, 45, 50, 199.</ref> Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica [[Zdzisława Sternberga]], lojalnego stronnika klanu [[Csák]]<ref name="Kristó" />. Ich syn [[Stefan Sternberg]] (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję rodu z powodu braku bezpośredniego męskiego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r.<ref name="Kristó" />
−
 
 
−
<small><small>He was born around 1235 as one of the four sons of [[Matthew I Csák|Matthew I]], founder and first member of the Trencsén branch, who served as [[master of the treasury]] (1242–1245), and Margaret from an unidentified noble family.<ref name='Markó_219'>Markó 2006, p. 219.</ref> Matthew II's brothers were [[Mark I Csák|Mark I]], [[ispán]] (''comes'') of [[Hont County]] in 1247, but there is no further information about him; [[Stephen I Csák|Stephen I]], [[master of the stewards]] from 1275 to 1276 and from 1276 to 1279; and [[Peter I Csák|Peter I]], who held powerful positions, including [[Palatine of Hungary|palatine]] (1275–1276; 1277; 1278; 1281) and who, furthermore, was the father of the notorious Matthew III.<ref name='Kristó_31'>Kristó 1986, p. 31.</ref> He had also a younger sister, who married to the [[Moravia]]n noble Zdislav Sternberg, a loyal bannerman of the Csák clan.<ref name='Kristó_50'>Kristó 1986, p. 50.</ref> Their son, Stephen Sternberg (or "''the Bohemian''") later inherited the Csák dominion because of the absence of a direct adult male descendant after the death of Matthew III in 1321.<ref name='Kristó_199'>Kristó 1986, p. 199.</ref> </small></small>
 
−
 
 
−
Mateusz II poślubił nieznaną szlachciankę z niezidentyfikowanego rodu. [1] Małżeństwo było bezdzietne, a jego bracia już umarli w tym czasie, w wyniku czego w 1283 r. wyznaczył swojego siostrzeńca, Mateusza III, aby odziedziczył jego własność i majątek na dużą skalę [5], co położyło podwaliny pod faktyczną niezależność domeny obejmującej północno-zachodnią część królestwa (dziś w przybliżeniu zachodnia połowa dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier). [6]
 
  
−
<small><small>Matthew II married to an unknown noblewoman from an unidentified genus.<ref name='Markó_219'/> This marriage remained childless and his brothers had already died for that time, as a result, in 1283, he nominated his nephew, Matthew III to inherit his property and large-scale possessions,<ref name='Fügedi_159'>Fügedi 1986, p. 159.</ref> which laid the foundation of a ''de facto'' independent domain, encompassing the north-western [[Comitatus (Kingdom of Hungary)|counties]] of the kingdom (today roughly the western half of present-day [[Slovakia]] and parts of [[Northern Hungary]]).<ref name='Engel_126'>Engel 2001, p. 126.</ref> </small></small>
+
Mateusz II poślubił nieznaną szlachciankę z niezidentyfikowanego rodu.<ref name="Markó" /> Małżeństwo było bezdzietne, a jego bracia już umarli w tym czasie, w wyniku czego w 1283 r. wyznaczył swojego siostrzeńca, Mateusza III, aby odziedziczył jego własność i majątek na dużą skalę<ref name="Fügedi">Fügedi, Erik (1986). ''Ispánok, bárók, kiskirályok '' [''Ispáni, Baronowie, Oligarchowie''). Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. str. 150, 153, 159.</ref>, co położyło podwaliny pod faktyczną niezależność domeny obejmującej północno-zachodnią część królestwa (dziś w przybliżeniu zachodnia połowa dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier).<ref>Tauris Publishers. str. 108, 126, 382.</ref>
  
 
==Kariera==
 
==Kariera==
  
−
Jego imię po raz pierwszy wspomniano w autentycznej karcie królewskiej z 13 czerwca 1270 r., gdy służył jako [[wojewoda Siedmiogrodu]] (1270–1272), co wskazywało, że [[Csák II. Máté|Mateusz II]] uzyskał wpływy dopiero po śmierci króla [[IV. Béla|Béli IV]], dlatego był lojalnym zwolennikiem książę [[V. István|Stefan]], który zbuntował się przeciwko rządom swojego ojca i objął rządy nad Siedmiogrodem w latach 60. Według karty wydanej w 1273 r. Mateusz II uczestniczył w [[Bitwa pod Isaszeg|bitwie pod Isaszegiem]] w 1265 r., W której [[V. István|Stefan]] odniósł strategiczne zwycięstwo nad armią ojca. [7] Następnie [[IV. Béla|Béla IV]] został zmuszona do zaakceptowania władzy [[V. István|Stefana]] we wschodniej części królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie ''Królików'']] [8]. [[Wojewoda|Województwo Siedmiogrodu]] i dochód z komitatu [[Szolnok]] stanowiły nagrodę dla Mateusza, gdy [[V. István|Stefan V]] wstąpił na tron ​​w 1270 r. Brał udział w kampanii wojskowej przeciwko królowi Czech [[Ottokar II|Ottokarowi II]] w 1271 r. [9] Pełnił funkcję [[Wojewoda|wojewody Siedmiogrodu]] aż do nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., po tym jak zastąpił go [[Geregye Miklós]], były zwolennik Béli IV [10]. Jedynie prawomocnie przyjęta nieautentyczna karta określa Mateusza II jako wojewodę w kwietniu 1273 r. [11]
+
Jego imię po raz pierwszy wspomniano w autentycznej karcie królewskiej z 13 czerwca 1270 r., gdy służył jako [[wojewoda Siedmiogrodu]] (1270–1272), co wskazywało, że Máté uzyskał wpływy dopiero po śmierci króla [[IV. Béla|Beli IV]], dlatego był lojalnym zwolennikiem książę [[V. István|Stefan]], który zbuntował się przeciwko rządom swojego ojca i objął rządy nad Siedmiogrodem w latach 60. Według karty wydanej w 1273 r. Máté II uczestniczył w [[Bitwa pod Isaszeg|bitwie pod Isaszegiem]] w 1265 r., W której [[V. István|Stefan]] odniósł strategiczne zwycięstwo nad armią ojca.<ref name="Kristó" /> Następnie [[IV. Béla|Béla IV]] został zmuszona do zaakceptowania władzy [[V. István|Stefana]] we wschodniej części królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie ''Królików'']].<ref name="Fügedi" /> [[Wojewoda|Województwo Siedmiogrodu]] i dochód z komitatu [[Szolnok]] stanowiły nagrodę dla Máté, gdy [[V. István|Stefan V]] wstąpił na tron ​​w 1270 r. Brał udział w kampanii wojskowej przeciwko królowi Czech [[Ottokar II|Ottokarowi II]] w 1271 r.<ref name="Kristó" /> Pełnił funkcję [[Wojewoda|wojewody Siedmiogrodu]] aż do nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., po tym jak zastąpił go [[Geregye Miklós]], były zwolennik Beli IV.<ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 108, 126, 382.</ref> Jedynie prawomocnie przyjęta nieautentyczna karta określa Máté II jako wojewodę w kwietniu 1273 r.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 32, 38, 63, 329.</ref>
−
 
 
−
<small><small>His name was first mentioned by an authentic royal charter on 13 June 1270, when he served as [[voivode of Transylvania]] (1270–1272), which indicates Matthew II reached influence only after the death of king Béla IV, thus he was a loyal supporter of duke Stephen, who rebelled against his father's rule and took over the government of [[Transylvania]] in the 1260s. According to a charter issued in 1273, Matthew II participated in the [[Battle of Isaszeg (1265)|Battle of Isaszeg in 1265]], where Stephen gained a strategic victory over his father's army.<ref name='Kristó_45'>Kristó 1986, p. 45.</ref> After that Béla IV was forced to accept the authority of Stephen in the eastern parts of the kingdom. On 23 March 1266, father and son confirmed the peace in the Convent of the Blessed Virgin on [[Margaret Island|'Rabbits' Island]].<ref name='Fügedi_150'>Fügedi 1986, p. 150.</ref> The Transylvanian voivodeship and the income of [[Szolnok County]] were Matthew's reward when Stephen V ascended the throne in 1270. He took part in a military campaign against [[Ottokar II of Bohemia]] in 1271.<ref name='Kristó_34'>Kristó 1986, p. 34.</ref> He held the voivodeship until the sudden death of Stephen V in August 1272, after that he was replaced by [[Nicholas Geregye]], a former supporter of Béla IV.<ref name='Engel_382'>Engel 2001, p. 382.</ref> Only a validly assumed non-authentic charter refers to Matthew II as voivode in April 1273.<ref name='Zsoldos_38'>Zsoldos 2011, p. 38.</ref> </small></small>
 
  
 
[[File:Topoľčiansky hrad (2007).jpg|thumb|left|Zamek Tapolcsány (Podhradie, Słowacja)]]
 
[[File:Topoľčiansky hrad (2007).jpg|thumb|left|Zamek Tapolcsány (Podhradie, Słowacja)]]
  
−
W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Bélą IV a jego synem Stefanem, rozwinęły się dwie rywalizujące ze sobą grupy '''oligarchów''', jedna z nich prowadzona przez [[Kőszegi I. Henrik|I. Henrika]] („Henry Wielki”), obejmująca także klany [[Gutkeled]] i [[Geregye]], podczas gdy gałąź [[Trencsén]] klanu [[Csák]] zdominował drugą grupę. Po koronacji [[V. István|Stefana V]] w 1270 r. Przywódcy partii Béli IV uciekli za granicę przed potencjalnymi odwetami, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego [[IV. László|Władysława IV]] w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat [12]. Według historyka [[Hóman Bálint]]a w ciągu pierwszych pięciu lat [[IV. László|Władysława IV]] miało miejsce dwanaście „zmian rządu” [13]. Ten rodzaj „politycznego wahadła” dobrze ilustruje fakt, że Mateusz II działał jako [[Ban całej Slawonii|Ban Slawonii]] od 27 listopada 1272 r. do kwietnia 1273 r., zastępując rywala [[Gutkeled Joakim|Joachima Gutkeleda]]. Został jednak zastąpiony przez rywala, [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego. [14] Następnie Mateusz II pełnił funkcję [[sędzia|sędziego królewskiego]] i '''[[ispán]]a [[Bánya]]''' w komitacie [[Nyitra]] latem 1273 r. [15] Wkrótce jednak został ponownie '''zignorowany''', ponieważ [[Gutkeled II. Miklós]] patrzył z przeciwnej grupy na '''zastępcę''' jako [[sędzia|sędziego królewskiego]] [14]. W następnym roku Mateusz odzyskał wpływy polityczne w sądzie, gdy został mianowany [[wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]] w 1274 roku i sprawował ten urząd do następnego roku z niewielką przerwą, gdy [[Geregye Miklós]] objął stanowisko na kilka miesięcy [10]. W latach 1275–1276 był [[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] poza tym pełnił również funkcję [[ispán]]a w [[Pozsony]], komitatach [[Baranya]] i [[Bánya]] [16]. W 1276 r. po raz czwarty pełnił funkcję wojewody, zastępując swojego dalekiego krewnego, [[Csák III. Ugrin|Ugrina III Csáka]][10].
+
W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, rozwinęły się dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów; pierwsza z nich prowadzona przez [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]] („Henryk Wielki”), obejmująca także klany [[Gutkeled]] i [[Geregye]], podczas gdy gałąź [[Trencsén]] klanu [[Csák]] zdominował drugą grupę. Po koronacji [[V. István|Stefana V]] w 1270 r. przywódcy partii Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego [[IV. László|Władysława IV]] w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.<ref name="Engel" /> Według historyka [[Hóman Bálint|Bálinta Hómana]] w ciągu pierwszych pięciu lat [[IV. László|Władysława IV]] miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.<ref name="Fügedi" /> Ten rodzaj „politycznego wahadła” dobrze ilustruje fakt, że Máté II działał jako [[Ban całej Slawonii|Ban Slawonii]] od 27 listopada 1272 r. do kwietnia 1273 r., zastępując rywala [[Gutkeled Joakim|Joachima Gutkeleda]]. Został jednak zastąpiony przez rywala, [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego.<ref name="Kristó" /> Następnie Máté II pełnił funkcję [[sędzia|sędziego królewskiego]] i [[ispán]]a [[Bánya]] w komitacie [[Nyitra]] latem 1273 r.<ref name="Zsoldos" /> Wkrótce jednak został ponownie ignorowany, ponieważ [[Gutkeled II. Miklós]] przeciwna grupa zastąpiła go jako sędziego królewskiego [[sędzia|sędziego królewskiego]].<ref name="Kristó" /> W następnym roku Máté odzyskał wpływy polityczne w sądzie, gdy został mianowany [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]] w 1274 roku i sprawował ten urząd do następnego roku z niewielką przerwą, gdy [[Geregye Miklós|Mikołaj Geregye]] objął stanowisko na kilka miesięcy.<ref name="Engel" /> W latach 1275–1276 był [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]].Poza tym pełnił również funkcję [[ispán]]a w [[Pozsony]] oraz w komitatach: [[Baranya]] i [[Bánya]].<ref name="Zsoldos" /> W 1276 r. po raz czwarty pełnił funkcję wojewody, zastępując swojego dalekiego krewnego, [[Csák III. Ugrin|Ugrina III Csáka]].<ref name="Engel" />
−
 
 
−
<small><small>During the time when tensions emerged between Béla IV and his son, Stephen, two rival baronial groups developed, one of them was led by [[Henry I Kőszegi]] ("Henry the Great"), also involving the [[Gutkeled]] and [[Geregye (genus)|Geregye]] clans, while the Trencsén branch of the Csák clan dominated the second group. Following the coronation of Stephen V in 1270, leaders of Béla IV's party fled to abroad from the potential retaliations, however they returned to Hungary, when the crown passed to the minor Ladislaus IV in August 1272. During the nominal regency of queen [[Elizabeth the Cuman]] both sides wished to take part in the exercise of power. The rivalry between the two parties characterized the following years.<ref name='Engel_108'>Engel 2001, p. 108.</ref> According to historian [[Bálint Hóman]], twelve "changes of government" took place in the first five regnal years of Ladislaus IV.<ref name='Fügedi_153'>Fügedi 1986, p. 153.</ref> This kind of "political pendulum" is well illustrated by the fact that Matthew II functioned as [[ban of Slavonia]] from 27 November 1272 to April 1273, replacing the rival [[Joachim Gutkeled]]. However, he too has been replaced by a rival, Henry I Kőszegi.<ref name='Kristó_36'>Kristó 1986, p. 36.</ref> After that Matthew II served as [[judge royal]] and ispán of Bánya (Árkibánya) ispánate within [[Nyitra County]] in the summer of 1273.<ref name='Zsoldos_32'>Zsoldos 2011, p. 32.</ref> Soon, however, he was ignored again, because [[Nicholas II Gutkeled]] from the opposite group replaced him as judge royal.<ref name='Kristó_36'/> In the next year, Matthew II regained his political influence in the court, when he was appointed [[voivode of Transylvania]] in 1274 and held that office until the following year with a small interruption, when Nicholas Geregye retook the position for several months.<ref name='Engel_382'/> Between 1275 and 1276, he became [[master of the treasury]], besides that he also functioned as ispán of [[Pozsony County|Pozsony]], [[Baranya County (former)|Baranya]] Counties and Bánya ispánate.<ref name='Zsoldos_63'>Zsoldos 2011, p. 63.</ref> In 1276, he served as voivode for the fourth time, replacing his distant relative, [[Ugrin Csák]].<ref name='Engel_382'/> </small></small>
 
  
 
== 1 ==
 
== 1 ==
  
−
Mateusz przez cały czas pozostawał stronnikiem króla, zgodnie z tradycją klanu [[Csák]]. Natomiast rodzina [[Kőszegi]] stopniowo przejawiała swoją nielojalność wobec dynastii [[Arpadowie|Árpád]], przede wszystkim, gdy Henryk Wielki wrócił na Węgry z wygnania w Czechach w 1272 r., '''Zamordowany przez''' [[Béla z Macsó|Bélę z Macsó]], wnuka późnej Béli IV, i podzielił terytorium Maczwy wśród baronów. W 1272 r. razem z [[Gutkeled Joakim]]em schwytali i uwięzili '''dziecko''' [[IV. László|Władysława IV]], a po zwolnieniu króla dwa lata później wtrącili do więzienia '''młodszego brata króla''', księcia [[Andrzej III|Andrzeja]] '''??'''. W sierpniu 1274 r. wybuchł konflikt zbrojny między obiema grupami oligarchów. Tymczasem Mateusz II walczył z czeskim [[Ottokar II|Ottokarem II]] na początku 1273 r. w [[Styria|Styrii]] i [[Karyntia|Karyntii]], który również twierdził, że jest tytularnym królem Niemiec [17]. Mateusz był jednym z dwóch dowódców (drugim był jego rywal [[Gutkeled II. István]]) armii węgierskiej w [[Bitwa pod Marchfeld|bitwie pod Suchymi Krutami]] 26 sierpnia 1278 r., gdzie zginął Ottokar II. [1] Jego odwaga i bohaterstwo podczas bitwy zostały udokumentowane przez niemieckie kroniki [17].
+
Máté przez cały czas pozostawał stronnikiem króla, zgodnie z tradycją klanu [[Csák]]. Natomiast rodzina [[Kőszegi]] stopniowo przejawiała swoją nielojalność wobec dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], przede wszystkim, gdy Henryk Wielki wrócił na Węgry z wygnania w Czechach w 1272 r., mordując [[Béla z Macsó|Belę z Maczwy]], wnuka Beli IV i dzieląc terytorium Maczwy między baronów. W 1272 r. razem z [[Gutkeled Joakim|Joachimem Gutkeledem]] schwytał i uwięził małoletniego [[IV. László|Władysława IV]], a po zwolnieniu króla dwa lata później wtrącił do więzienia młodszego brata króla księcia [[András szlavóniai herceg|Andrzeja]]. W sierpniu 1274 r. wybuchł konflikt zbrojny między obiema grupami oligarchów. Tymczasem na początku 1273 r. Máté II walczył z czeskim [[Ottokar II|Ottokarem II]] w [[Styria|Styrii]] i [[Karyntia|Karyntii]], który również twierdził, że jest tytularnym królem Niemiec.<ref name="Kristó" /> Máté był jednym z dwóch dowódców (drugim był jego rywal [[Gutkeled II. István]]) armii węgierskiej w [[Bitwa pod Marchfeld|bitwie pod Suchymi Krutami]] 26 sierpnia 1278 r., podczas której król Ottokar II zginął.<ref name="Markó" /> Odwaga i bohaterstwo Máté podczas bitwy zostały udokumentowane przez niemieckie kroniki.<ref name="Kristó" />
−
 
 
−
<small><small>Matthew II remained partisan of the king at all times, in accordance with the Csák tradition. In contrast, the [[Kőszegi family]] gradually manifested its disloyalty to the [[Árpád dynasty]], first of all, when Henry the Great returned to Hungary from exile in [[Bohemia]] in 1272, assassinated [[Béla of Macsó]], a grandson of the late Béla IV and partitioned the territory of the [[Banate of Macsó|Duchy of Macsó]] among the barons. In 1272, he and Joachim Gutkeled captured and imprisoned the child Ladislaus IV himself and after the release of the royal, they also thrown into prison the king's younger brother, prince Andrew two years later. In August 1274, an armed conflict broke out between the two baronial groups. Meanwhile, Matthew II fought against Ottokar II of Bohemia in early 1273 at [[Styria (duchy)|Styria]] and [[Carinthia (duchy)|Carinthia]], who also laid claim to the title [[king of Germany]].<ref name='Kristó_37'>Kristó 1986, p. 37.</ref> Matthew was one of the two commanders (the other one was his rival, [[Stephen II Gutkeled]]) of the Hungarian army in the [[Battle on the Marchfeld]] on 26 August 1278, where Ottokar II was killed.<ref name='Markó_219'/> His bravery and heroism during the battle had been documented by German chronicles.<ref name='Kristó_37'/> </small></small>
 
−
 
 
−
Po swoim ostatnim sprawowaniu funkcji [[Wojewoda Siedmiogrodu|wojewody]] (1276 r.) przez następne dwa lata pełnił jedynie funkcje '''naczelne'''; był [[ispán]]em komitatów: [[Moson]] (1277–1278), [[Sopron]] (1277–1279) i [[Vas]] (1277) [18]. Wkrótce jednak jego kariera polityczna osiągnęła szczyt, gdy w grudniu 1278 r. został mianowany [[palatyn]]em, zastępując na tym stanowisku swojego brata [[Csák I. Péter|I. Pétera. Poza tym został również sędzią plemienia Kumanów [14], [[ispán]]em [[Bánya]] i komitatu [[Somogy]] [18]. Jako '''podopieczni''' odegrał aktywną rolę w zawarciu pokoju między [[Gutkeled]]ami a '''slawońską''' rodziną [[Babonić]] po serii wojen granicznych. Zgodnie z kartą królewską '''podali oni „prawdę” w imieniu króla''' w [[Sopron]] w lutym 1279 r., gdy nakazali egzekucję obywatela miasta, Piotra. Później [[IV László|Władysław IV]] podarował ziemię Piotra [[Osl Dénes]]owie, który wcześniej uratował życie Mateuszowi w bitwie pod Marchfeld. Fakt ten wyraźnie pokazuje, że Mateusz II, podobnie jak inni współcześni panowie, postawił swojego '''wyznawcę''' na silniejszej pozycji, nadużywając swojego urzędu. Zaczął także zakładać tak zwaną „prywatną armię” z udziałem swoich królewskich sług. Zachowało się kilka '''czarterów''', niektórzy właściciele ziemscy skarżyli się '''na obawy króla''', że ​​palatyn nękał i plądrował ich dobytek [19].
 
  
−
<small><small>After his last voivodeship (1276), he held only local head functions in the next two years; he was ispán of [[Moson County|Moson]] (1277–1278), [[Sopron County|Sopron]] (1277–1279) and [[Vas County (former)|Vas]] (1277) Counties.<ref name='Zsoldos_329'>Zsoldos 2011, p. 329.</ref> However, soon, his political career reached the top, when he was appointed palatine of Hungary in December 1278, succeeding his brother, Peter I in that position. Besides that he also became judge of the [[Cuman people]],<ref name='Kristó_36'/> ispán of Bánya ispánate and [[Somogy County (former)|Somogy County]].<ref name='Zsoldos_329'/> As palatine, he made a proactive role in the conclusion of peace between the Gutkeleds and the Slavonian [[Babonić]] family after a series of border wars. According to a royal charter he provided "truth" in the name of the king at [[Sopron]] in February 1279, when he ordered the execution of a town's citizen, Peter. Later Ladislaus IV donated Peter's lands to Denis Osl, who formerly saved the life of Matthew II in the Battle on the Marchfeld. This fact clearly indicates that Matthew II, like the other contemporary lords, put his own follower in a stronger position, abusing his office. He also started to establish a so-called "private army" with the participation of his [[Royal servant (Kingdom of Hungary)|royal servant]]s. Several charters preserved, some landowners have complained to the king concern that the palatine harassed and plundered their possessions.<ref name='Kristó_38'>Kristó 1986, p. 38.</ref> </small></small>
+
Po swoim ostatnim sprawowaniu funkcji [[Wojewoda Siedmiogrodu|wojewody]] (1276 r.) przez następne dwa lata pełnił jedynie funkcje administracyjne; był [[ispán]]em komitatów: [[Moson]] (1277–1278), [[Sopron]] (1277–1279) i [[Vas]] (1277).<ref name="Zsoldos" /> Wkrótce jednak jego kariera polityczna osiągnęła szczyt, gdy w grudniu 1278 r. został mianowany [[palatyn]]em, zastępując na tym stanowisku swojego brata [[Csák I. Péter|Piotra I]]. Poza tym został również sędzią plemienia Kumanów<ref name="Kristó" />, [[ispán]]em [[Bánya]] i komitatu [[Somogy]].<ref name="Zsoldos" /> Jako palatyn odegrał aktywną rolę w zawarciu pokoju między [[Gutkeled]]ami a slawońską rodziną [[Babonić]] po serii wojen granicznych. Zgodnie z przywilejem królewskim w imieniu króla przekazał „prawdę” w imieniu króla w Sopron w lutym 1279 r., kiedy rozkazał egzekucję obywatela miasta, Piotra. Później [[IV. László|Władysław IV]] podarował ziemię Piotra [[Osl Dénes|Denisowi Osl]], który wcześniej uratował życie Máté w bitwie pod Suchymi Krutami. Fakt ten wyraźnie pokazuje, że Máté II, podobnie jak inni współcześni panowie, postawił swojego protegowanego na silniejszej pozycji, nadużywając swojego urzędu. Zaczął także zakładać tak zwaną „prywatną armię” z udziałem swoich królewskich sług. Zachowało się kilka dokumentów, niektórzy właściciele ziemscy skarżyli się królowi, że palatyn nękał i rabował ich dobytek.<ref name="Kristó" />
  
−
Latem 1280 r. zastąpił go [[Aba Finta]], brat [[Aba Amadé]]. [14] Jednak na drugą kadencję został powołany dwa lata później, zastępując [[Kőszegi Iván|Ivána Kőszegiego]], syna zmarłego Henryka Wielkiego [17]. Poza tym był także [[ispán]]em [[Sopronu]] (1282), komitatów [[Pozsony]] i [[Somogy]] (1282-1283). [18] Pełnił te urzędy do śmierci. Swoją ostatnią wolę i testament przygotował 15 kwietnia 1283 r. Chronologicznie kolejna karta królewska określa go jako zmarłego 9 sierpnia 1284 r. [5]
+
Latem 1280 r. zastąpił go [[Aba Finta|Fina Aba]], brat [[Aba Amadé|Amadeusza Aby]].<ref name="Kristó" /> Jednak na drugą kadencję został powołany dwa lata później, zastępując [[Kőszegi Iván|Iwana Kőszegiego]], syna zmarłego ''Henryka Wielkiego''.<ref name="Kristó" /> Poza tym był także [[ispán]]em [[Sopron]]u (1282), komitatów: [[Pozsony]] i [[Somogy]] (1282-1283).<ref name="Zsoldos" /> Pełnił te urzędy do śmierci. Swoją ostatnią wolę i testament przygotował 15 kwietnia 1283 r. Chronologicznie kolejny dokument królewski określa go jako zmarłego 9 sierpnia 1284 r.<ref name="Fügedi" />
−
 
 
−
<small><small>In the summer of 1280, he was replaced by [[Finta Aba]], brother of [[Amade Aba]].<ref name='Kristó_36'/> However, he was appointed palatine for a second term two years later, replacing [[Ivan Kőszegi]], the late Henry the Great's son.<ref name='Kristó_37'/> Besides that he was also ispán of Sopron (1282), Pozsony and Somogy Counties (1282–1283).<ref name='Zsoldos_329'/> He held these offices until his death. He prepared his last will and testament on 15 April 1283. Chronologically the next royal charter refers to him as a deceased person on 9 August 1284.<ref name='Fügedi_159'/> </small></small>
 
  
 
==Posiadłości==
 
==Posiadłości==
  
−
Pomimo udanej kariery politycznej i wojskowej Mateusz II nie należał do największych właścicieli ziemskich na Węgrzech. Miał majątki w komitacie [[Komárom]], na północ od Dunaju w Hetény (dziś: Chotín, Słowacja) i na południu w pobliżu wsi Bille (dziś część Esztergom). Według jego testamentu z 1283 r. Prasic (dziś: [[Prašice]], Słowacja), Nemcsic i Jác (dziś: [[Jacovce]], Słowacja), w północnej części komitatu [[Nitra]], również należały do jego domeny, którą odziedziczył prawdopodobnie po swoim bracie Istvánie, ponieważ ziemie te znajdowały się w pobliżu zamku [[Hrussó]], centrum byłej posiadłości jego brata. Początkowo jego żona odziedziczyła tę własność, jednak zmarła ona także wkrótce po tym, jak Mateusz III, syn najmłodszego brata Piotra I, nabył ziemię. Klasztor dominikanów na wyspie „Królików”, gdzie długo mieszkała wdowa matka braci Csák, odziedziczyli [[Gyirok]] i [[Nándor]] (komitat Komárom).
+
Pomimo udanej kariery politycznej i wojskowej Máté II nie należał do największych właścicieli ziemskich na Węgrzech. Miał majątki w komitacie [[Komárom]], na północ od Dunaju w Hetény (dziś: Chotín, Słowacja) i na południu w pobliżu wsi Bille (dziś część Ostrzyhomia). Według jego testamentu z 1283 r. Prasic (dziś: [[Prašice]], Słowacja), Nemcsic i Jác (dziś: [[Jacovce]], Słowacja), w północnej części komitatu [[Nyitra]], również należały do jego domeny, którą odziedziczył prawdopodobnie po swoim bracie Stefanie, ponieważ ziemie te znajdowały się w pobliżu zamku [[Hrussó]], centrum byłej posiadłości jego brata. Początkowo jego żona odziedziczyła tę własność, jednak zmarła ona także wkrótce po tym, jak Máté III, syn najmłodszego brata Piotra I, nabył ziemię. Klasztor dominikanów na [[Wyspa Królików|wyspie „Królików”]], gdzie długo mieszkała matka braci Csák, odziedziczył [[Gyirok]] i [[Nándor]] (komitat Komárom).
−
 
 
−
<small><small>Despite of his successful political and military career, Matthew II was not among the largest landowners in Hungary. He had estates in [[Komárom County]], north of the [[Danube]] in [[Chotín|Hetény]] (today: ''Chotín, Slovakia'') and to the south near the village of Bille (today part of [[Esztergom]]). According to his testament in 1283, [[Prašice|Prasic]] (today: ''Prašice, Slovakia''), Nemcsic and [[Jacovce|Jác]] (today: ''Jacovce, Slovakia''), in the north part of Nyitra County, also belonged to his domain, which he inherited probably from his brother, Stephen I, because these lands were located close to Hrussó Castle, centre of his brother's former estate. At first his wife inherited this property, however she also died shortly, after that Matthew III, son of the youngest brother Peter I acquired the lands. The Dominican monastery at the 'Rabbits' Island, where the Csák brothers' widow mother lived for a long time, had inherited Gyirok and Nándor (Komárom County). </small></small>
 
−
 
 
−
Matthew II założył swoje centrum w Tapolcsány (dziś: Podhradie, Słowacja), gdzie zbudowano i wzmocniono kamienny zamek. Nie przekazał swojego majątku w komitacie Nyitra Kościołowi, te pozostały w klanie. Być może miał też majątki lub wasali w komitacie [[Pozsony]], może jednym z nich był [[Thomas Hont-Pázmány]], dla którego Mateusz II jako [[palatyn]] działał w archidiecezji Esztergom w związku z wypłatą straty. '''Rozbudowa''' komitatu Pozsony powodowała konflikty między klanem [[Csák]] a rodziną [[Kőszeg]], która od dawna była właścicielem ziemskim w komitacie [20].
 
  
−
<small><small>Matthew II established his centre at [[Podhradie, Topoľčany District|Tapolcsány]] (today: ''Podhradie, Slovakia''), where a stone castle was built and strengthened. He did not donate his estates in Nyitra County to the Church, those remained in the clan. Perhaps he had also estates or vassals in Pozsony County, maybe one of them was Thomas [[Hont-Pázmány]], for whom Matthew II, as palatine, acted to the [[Archdiocese of Esztergom]], in connection with a payment of a loss. The expansion in Pozsony County caused conflicts between the Csák clan and the Kőszegi family, which had long been a landowner in the county.<ref name='Kristó_40–41'>Kristó 1986, pp. 40–41.</ref> </small></small>
+
Máté II założył swoje centrum w Tapolcsány (dziś: Podhradie, Słowacja), gdzie zbudowano i wzmocniono kamienny zamek. Nie przekazał swojego majątku w komitacie Nyitra Kościołowi, te pozostały w klanie. Być może miał też majątki lub wasali w komitacie [[Pozsony]], może jednym z nich był [[Hont-Pázmány Tamás|Tomasz Hont-Pázmány]], dla którego Máté II jako [[palatyn]] działał w archidiecezji Esztergom w związku z wypłatą za straty. Ekspansja w komitacie Pozsony spowodowała konflikty między klanem [[Csák]] a rodziną [[Kőszegi]], która przez długi czas była właścicielem ziemskim w komitacie.<ref name="Kristó" />
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 134: Linia 114:
  
 
==Źródła==
 
==Źródła==
−
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. {{ISBN|1-86064-061-3}}.
+
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
−
* {{hu icon}} Fügedi, Erik (1986). ''Ispánok, bárók, kiskirályok '' ("Ispáns, Barons, Oligarchs"). Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. {{ISBN|963-14-0582-6}}
+
* Fügedi, Erik (1986). ''Ispánok, bárók, kiskirályok '' [''Ispáni, Baronowie, Oligarchowie''). Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. ISBN 963-14-0582-6.
−
* {{hu icon}} Kristó, Gyula (1986). ''Csák Máté'' ("Matthew Csák"). Magyar História, Gondolat. Budapest. {{ISBN|963-281-736-2}}
+
* Kristó, Gyula (1986). ''Csák Máté'' [''Mateusz Csák'']. Magyar História, Gondolat. Budapest. ISBN 963-281-736-2.
−
* {{hu icon}} Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' ("The High Officers of the Hungarian State from Saint Stephen to the Present Days&nbsp;– A Biographical Encyclopedia") (2nd edition); Helikon Kiadó Kft., Budapest; {{ISBN|963-547-085-1}}.
+
 
−
* {{hu icon}} Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' ("Secular Archontology of Hungary, 1000–1301"). História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. {{ISBN|978-963-9627-38-3}}
+
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesności&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Csák II. Máté<BR>Matija II. Čak
+
  |urzędnik          = Csák II. Máté (węg.)<br>Mateusz II Csák (pol.)<br>Matija II. Čak (słow.)<br>Matei Csáki al II-lea (rum.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Wojewoda Siedmiogrodu<br>Ban całej Slawonii<br>Sędzia królewski<br>Skarbnik królewski<br>Palatyn Królestwa Węgier
+
  |tytulatura        = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>[[Ban całej Slawonii]]<br>[[Sędzia królewski]]<br>[[Mistrz skarbu]]<br>[[Palatyn Królestwa Węgier]]
 
  |grafika          = Matthew II Csák.jpg
 
  |grafika          = Matthew II Csák.jpg
 
  |opis grafiki      =     
 
  |opis grafiki      =     
Linia 154: Linia 136:
  
 
  |1. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
 
  |1. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
−
  |1. od            = :<br><small>(1)</small> 1270, <small>(2)</small> 1274<br><small>(3)</small> 1274, <small>(4)</small> 1276
+
  |1. od            = :<small>(1)</small> 1270, <small>(2)</small> 1274<br><small>(3)</small> 1274, <small>(4)</small> 1276
−
  |1. do            = :<br><small>(1)</small> 1273, <small>(2)</small> 1274<br><small>(3)</small> 1275, <small>(4)</small> 1277
+
  |1. do            = :<small>(1)</small> 1273, <small>(2)</small> 1274<br><small>(3)</small> 1275, <small>(4)</small> 1277
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. poprzednik    = <small>(1)</small> [[Gutkeled II. Miklós]]<br><small>(2)</small> [[Geregye Miklós]]<br><small>(3)</small> [[Csák II. Máté]]<br><small>(4)</small> [[Csák III. Ugrin]]
 
  |1. poprzednik    = <small>(1)</small> [[Gutkeled II. Miklós]]<br><small>(2)</small> [[Geregye Miklós]]<br><small>(3)</small> [[Csák II. Máté]]<br><small>(4)</small> [[Csák III. Ugrin]]
Linia 174: Linia 156:
 
  |3. następca      = [[Kán II. László]]
 
  |3. następca      = [[Kán II. László]]
  
−
  |4. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
+
  |4. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 
  |4. od            = 1275
 
  |4. od            = 1275
 
  |4. do            = 1276
 
  |4. do            = 1276
Linia 225: Linia 207:
 
[[Kategoria:Rodzina Trencséni]]
 
[[Kategoria:Rodzina Trencséni]]
 
[[Kategoria:Rodziny]]
 
[[Kategoria:Rodziny]]
−
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
 
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
 
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]

Aktualna wersja na dzień 06:09, 13 wrz 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1270-1272) 		Następca:
Gutkeled II. Miklós Geregye Miklós
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1272-1273) 		Następca:
Mojs Kőszegi I. Henrik
Poprzednik: Sędzia królewski
(1273) 		Następca:
Kán II. László Kán II. László
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1274) 		Następca:
Geregye Miklós Geregye Miklós
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1275-1276) 		Następca:
Gutkeled Joakim Kőszegi Iván
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1274-1275) 		Następca:
Csák II. Máté Csák III. Ugrin
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1276-1277) 		Następca:
Csák III. Ugrin Pok Miklós
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1278) 		Następca:
Csák I. Péter Aba Finta
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1282-1284) 		Następca:
Kőszegi Iván Péc Dénes


Csák II. Máté (pol. Mateusz II Csák, słow. Matúš Čák II, rum. Matei Csáki al II-lea) (* ok.1235, † 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów Béli IV, Istvána V i IV. László. Bratanek pierwszego członka rodu Trencsén klanu Csák. Stryj oligarchy Csák III. Máté.

Rodzina

Urodził się około 1235 r. jako jeden z czterech synów Mateusza I, założyciela i pierwszego członka rodu Trencsén, mistrza skarbu (1242-1245) i Margit z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.[1] Braćmi Máté byli: Márk, ispán komitatu Hont w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); István, stolnik królewski od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279; oraz I. Péter, który zajmował potężne pozycje, w tym był palatynem (1275-1276; 1277; 1278; 1281) i który ponadto był ojcem Mateusza III.[2] Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego stronnika klanu Csák[2]. Ich syn Stefan Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję rodu z powodu braku bezpośredniego męskiego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r.[2]

Mateusz II poślubił nieznaną szlachciankę z niezidentyfikowanego rodu.[1] Małżeństwo było bezdzietne, a jego bracia już umarli w tym czasie, w wyniku czego w 1283 r. wyznaczył swojego siostrzeńca, Mateusza III, aby odziedziczył jego własność i majątek na dużą skalę[3], co położyło podwaliny pod faktyczną niezależność domeny obejmującej północno-zachodnią część królestwa (dziś w przybliżeniu zachodnia połowa dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier).[4]

Kariera

Jego imię po raz pierwszy wspomniano w autentycznej karcie królewskiej z 13 czerwca 1270 r., gdy służył jako wojewoda Siedmiogrodu (1270–1272), co wskazywało, że Máté uzyskał wpływy dopiero po śmierci króla Beli IV, dlatego był lojalnym zwolennikiem książę Stefan, który zbuntował się przeciwko rządom swojego ojca i objął rządy nad Siedmiogrodem w latach 60. Według karty wydanej w 1273 r. Máté II uczestniczył w bitwie pod Isaszegiem w 1265 r., W której Stefan odniósł strategiczne zwycięstwo nad armią ojca.[2] Następnie Béla IV został zmuszona do zaakceptowania władzy Stefana we wschodniej części królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie Królików.[3] Województwo Siedmiogrodu i dochód z komitatu Szolnok stanowiły nagrodę dla Máté, gdy Stefan V wstąpił na tron ​​w 1270 r. Brał udział w kampanii wojskowej przeciwko królowi Czech Ottokarowi II w 1271 r.[2] Pełnił funkcję wojewody Siedmiogrodu aż do nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., po tym jak zastąpił go Geregye Miklós, były zwolennik Beli IV.[5] Jedynie prawomocnie przyjęta nieautentyczna karta określa Máté II jako wojewodę w kwietniu 1273 r.[6]

Plik:Topoľčiansky hrad (2007).jpg
Zamek Tapolcsány (Podhradie, Słowacja)

W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, rozwinęły się dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów; pierwsza z nich prowadzona przez Henryka I Kőszegiego („Henryk Wielki”), obejmująca także klany Gutkeled i Geregye, podczas gdy gałąź Trencsén klanu Csák zdominował drugą grupę. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy partii Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego Władysława IV w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej Elżbiety Kumanki obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.[5] Według historyka Bálinta Hómana w ciągu pierwszych pięciu lat Władysława IV miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.[3] Ten rodzaj „politycznego wahadła” dobrze ilustruje fakt, że Máté II działał jako Ban Slawonii od 27 listopada 1272 r. do kwietnia 1273 r., zastępując rywala Joachima Gutkeleda. Został jednak zastąpiony przez rywala, [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego.[2] Następnie Máté II pełnił funkcję sędziego królewskiego i ispána Bánya w komitacie Nyitra latem 1273 r.[6] Wkrótce jednak został ponownie ignorowany, ponieważ Gutkeled II. Miklós przeciwna grupa zastąpiła go jako sędziego królewskiego sędziego królewskiego.[2] W następnym roku Máté odzyskał wpływy polityczne w sądzie, gdy został mianowany wojewodą Siedmiogrodu w 1274 roku i sprawował ten urząd do następnego roku z niewielką przerwą, gdy Mikołaj Geregye objął stanowisko na kilka miesięcy.[5] W latach 1275–1276 był mistrzem skarbu.Poza tym pełnił również funkcję ispána w Pozsony oraz w komitatach: Baranya i Bánya.[6] W 1276 r. po raz czwarty pełnił funkcję wojewody, zastępując swojego dalekiego krewnego, Ugrina III Csáka.[5]

1

Máté przez cały czas pozostawał stronnikiem króla, zgodnie z tradycją klanu Csák. Natomiast rodzina Kőszegi stopniowo przejawiała swoją nielojalność wobec dynastii Arpadów, przede wszystkim, gdy Henryk Wielki wrócił na Węgry z wygnania w Czechach w 1272 r., mordując Belę z Maczwy, wnuka Beli IV i dzieląc terytorium Maczwy między baronów. W 1272 r. razem z Joachimem Gutkeledem schwytał i uwięził małoletniego Władysława IV, a po zwolnieniu króla dwa lata później wtrącił do więzienia młodszego brata króla księcia Andrzeja. W sierpniu 1274 r. wybuchł konflikt zbrojny między obiema grupami oligarchów. Tymczasem na początku 1273 r. Máté II walczył z czeskim Ottokarem II w Styrii i Karyntii, który również twierdził, że jest tytularnym królem Niemiec.[2] Máté był jednym z dwóch dowódców (drugim był jego rywal Gutkeled II. István) armii węgierskiej w bitwie pod Suchymi Krutami 26 sierpnia 1278 r., podczas której król Ottokar II zginął.[1] Odwaga i bohaterstwo Máté podczas bitwy zostały udokumentowane przez niemieckie kroniki.[2]

Po swoim ostatnim sprawowaniu funkcji wojewody (1276 r.) przez następne dwa lata pełnił jedynie funkcje administracyjne; był ispánem komitatów: Moson (1277–1278), Sopron (1277–1279) i Vas (1277).[6] Wkrótce jednak jego kariera polityczna osiągnęła szczyt, gdy w grudniu 1278 r. został mianowany palatynem, zastępując na tym stanowisku swojego brata Piotra I. Poza tym został również sędzią plemienia Kumanów[2], ispánem Bánya i komitatu Somogy.[6] Jako palatyn odegrał aktywną rolę w zawarciu pokoju między Gutkeledami a slawońską rodziną Babonić po serii wojen granicznych. Zgodnie z przywilejem królewskim w imieniu króla przekazał „prawdę” w imieniu króla w Sopron w lutym 1279 r., kiedy rozkazał egzekucję obywatela miasta, Piotra. Później Władysław IV podarował ziemię Piotra Denisowi Osl, który wcześniej uratował życie Máté w bitwie pod Suchymi Krutami. Fakt ten wyraźnie pokazuje, że Máté II, podobnie jak inni współcześni panowie, postawił swojego protegowanego na silniejszej pozycji, nadużywając swojego urzędu. Zaczął także zakładać tak zwaną „prywatną armię” z udziałem swoich królewskich sług. Zachowało się kilka dokumentów, niektórzy właściciele ziemscy skarżyli się królowi, że palatyn nękał i rabował ich dobytek.[2]

Latem 1280 r. zastąpił go Fina Aba, brat Amadeusza Aby.[2] Jednak na drugą kadencję został powołany dwa lata później, zastępując Iwana Kőszegiego, syna zmarłego Henryka Wielkiego.[2] Poza tym był także ispánem Sopronu (1282), komitatów: Pozsony i Somogy (1282-1283).[6] Pełnił te urzędy do śmierci. Swoją ostatnią wolę i testament przygotował 15 kwietnia 1283 r. Chronologicznie kolejny dokument królewski określa go jako zmarłego 9 sierpnia 1284 r.[3]

Posiadłości

Pomimo udanej kariery politycznej i wojskowej Máté II nie należał do największych właścicieli ziemskich na Węgrzech. Miał majątki w komitacie Komárom, na północ od Dunaju w Hetény (dziś: Chotín, Słowacja) i na południu w pobliżu wsi Bille (dziś część Ostrzyhomia). Według jego testamentu z 1283 r. Prasic (dziś: Prašice, Słowacja), Nemcsic i Jác (dziś: Jacovce, Słowacja), w północnej części komitatu Nyitra, również należały do jego domeny, którą odziedziczył prawdopodobnie po swoim bracie Stefanie, ponieważ ziemie te znajdowały się w pobliżu zamku Hrussó, centrum byłej posiadłości jego brata. Początkowo jego żona odziedziczyła tę własność, jednak zmarła ona także wkrótce po tym, jak Máté III, syn najmłodszego brata Piotra I, nabył ziemię. Klasztor dominikanów na wyspie „Królików”, gdzie długo mieszkała matka braci Csák, odziedziczył Gyirok i Nándor (komitat Komárom).

Máté II założył swoje centrum w Tapolcsány (dziś: Podhradie, Słowacja), gdzie zbudowano i wzmocniono kamienny zamek. Nie przekazał swojego majątku w komitacie Nyitra Kościołowi, te pozostały w klanie. Być może miał też majątki lub wasali w komitacie Pozsony, może jednym z nich był Tomasz Hont-Pázmány, dla którego Máté II jako palatyn działał w archidiecezji Esztergom w związku z wypłatą za straty. Ekspansja w komitacie Pozsony spowodowała konflikty między klanem Csák a rodziną Kőszegi, która przez długi czas była właścicielem ziemskim w komitacie.[2]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesności – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 219.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Kristó, Gyula (1986). Csák Máté [Mateusz Csák]. Magyar História, Gondolat. Budapest. str. 31, 34, 36-38, 40-41, 45, 50, 199.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok [Ispáni, Baronowie, Oligarchowie). Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. str. 150, 153, 159.
  4. ↑ Tauris Publishers. str. 108, 126, 382.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. str. 108, 126, 382.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 32, 38, 63, 329.

Źródła

  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok [Ispáni, Baronowie, Oligarchowie). Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. ISBN 963-14-0582-6.
  • Kristó, Gyula (1986). Csák Máté [Mateusz Csák]. Magyar História, Gondolat. Budapest. ISBN 963-281-736-2.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesności – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Csák II. Máté (węg.)
Mateusz II Csák (pol.)
Matija II. Čak (słow.)
Matei Csáki al II-lea (rum.)

— Wojewoda Siedmiogrodu
Ban całej Slawonii
Sędzia królewski
Mistrz skarbu
Palatyn Królestwa Węgier		 —
Plik:Matthew II Csák.jpg
Herb rodziny Csák
Herb rodziny Csák
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od :(1) 1270, (2) 1274
(3) 1274, (4) 1276
do :(1) 1273, (2) 1274
(3) 1275, (4) 1277
Poprzednik (1) Gutkeled II. Miklós
(2) Geregye Miklós
(3) Csák II. Máté
(4) Csák III. Ugrin
Następca 1. Geregye Miklós
2. Geregye Miklós
3. Csák III. Ugrin
4. Pok Miklós
Ban całej Slawonii
Okres od 1272
do 1273
Poprzednik Mojs
Następca Kőszegi I. Henrik
Sędzia królewski
Okres 1273
Poprzednik Kán II. László
Następca Kán II. László
Mistrz skarbu
Okres od 1275
do 1276
Poprzednik Gutkeled Joakim
Następca Kőszegi Iván
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od (1) 1278, (2) 1282
do (1) 1282, (2) 1284
Poprzednik 1. Csák I. Péter
2. Kőszegi Iván
Następca 1. Aba Finta
2. Péc Dénes
Dane biograficzne
Klan Csák
Rodzina Trencséni
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny między 1235 a 1240
Śmierć 1283 lub 1284
Ojciec I. Máté
Matka Nn Margit
Rodzeństwo I. Márk
I. István
I. Péter
siostra
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Csák_II._Máté&oldid=43608”