Csák I. Péter: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "|gl_članak_funkcija = Podczaszy królewski" na "|gl_članak_funkcija = Stolnik królewski")
 
(Nie pokazano 7 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1cyt]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 25: Linia 25:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Básztély II. Rénold]]
 
|poprzednik        = [[Básztély II. Rénold]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Podczaszy królewski]]<br>(1276-1279 )
+
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1276-1279 )
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Csák I. Péter]]
 
|następca          = [[Csák I. Péter]]
Linia 31: Linia 31:
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[[[Lawrence I Aba|Lawrence Aba]]]]
+
|poprzednik        = [[Lawrence I Aba|Lawrence Aba]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1270–1272)
 
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1270–1272)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[[[Reynold Básztély]]]]
+
|następca          = [[Reynold Básztély]]
 
}}
 
}}
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[[[Stephen I Csák|Stephen Csák]]]]
+
|poprzednik        = [[Stephen I Csák|Stephen Csák]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1279–''c''. 1284)
 
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1279–''c''. 1284)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[[[Ladislaus Rátót]]]]
+
|następca          = [[Ladislaus Rátót]]
 
}}
 
}}
  
Linia 77: Linia 77:
 
|}
 
|}
  
−
'''Csák I. Péter''' (pol. ''Piotr I Csák'') (* ok.1240, † 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który sprawował kilka świeckich funkcji za panowania królów [[V. István|Stefana V]] i [[IV. László|Władysława IV]]. Ojciec oligarchy [[Csák III. Máté|Mateusza III]], który dzieki spadkom po ojcu i stryjach stał się ''de facto'' udzielnym władcą niezależnym od króla, przywłaszczając sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach.
+
'''Csák I. Péter''' (pol. ''Piotr I Csák'') (* ok.1240,&nbsp;† 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który sprawował kilka świeckich funkcji za panowania królów [[V. István|Stefana V]] i [[IV. László|Władysława IV]]. Ojciec oligarchy [[Csák III. Máté|Mateusza III]], który dzieki spadkom po ojcu i stryjach stał się ''de facto'' udzielnym władcą niezależnym od króla, przywłaszczając sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach.
  
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
Linia 89: Linia 89:
 
=== Lojalny wobec księcia Stefana ===
 
=== Lojalny wobec księcia Stefana ===
  
−
[[File:Sárospatak - Castle.jpg|thumb|left|Zamek Sárospatak]]
+
[[File:Sárospatak – Castle.jpg|thumb|left|Zamek Sárospatak]]
  
 
Według królewskiego dokumentu wydanegoj przez [[IV. László|Władysława IV]] 23 maja 1273 r. Péter odegrał aktywną rolę w wojnie domowej w latach 60. XIII wieku między królem Węgier [[IV. Béla|Belą IV]] a jego synem [[V. István|Stefanem]], który przejął Siedmiogród , razem z tytułem księcia.<ref name="Markó" /> Klan [[Csák]] wspierał Stefana w tym rodzącym się konflikcie, w wyniku którego Bela IV oskarżył Pétera o nielojalność i zdradę, więc ten musiał uciekać do wschodnich części królestwa, którą ''de facto'' rządził niezależnie. Péter schronił się w [[Feketehalom]], zamku ''Czarnego Wrzosowiska'' (dziś: [[Codlea]], Rumunia). Następnie, w pobliżu twierdzy [[Déva]] (dziś: Deva, Rumunia), walczył z powodzeniem z [[Kumanie|Kumanami]], którzy sprzymierzyli się z Belą. Stracił wielu żołnierzy, ale zapobiegł zniszczeniu regionu. Odważnie walczył także podczas oblężenia zamku [[Baranka]] (dziś: [[Bronjka]] na Ukrainie) i odzyskał fortecę dla swego pana.<ref>Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 55.</ref> Bela IV rozpoczął kampanię przeciwko zamkowi [[Sárospata]], w którym przebywała żona Stefana i jego dzieci, w tym mały [[IV. László|Władysław]]. Péter I i jego brat Mateusz II pojmali i uwięzili szpiegów króla i zmusili Belę do wycofania się. W rezultacie [[Sasi]] siedmiogrodzcy powrócili do swojej lojalności wobec księcia [[V. István|Stefana]].<ref name="Kristó" />
 
Według królewskiego dokumentu wydanegoj przez [[IV. László|Władysława IV]] 23 maja 1273 r. Péter odegrał aktywną rolę w wojnie domowej w latach 60. XIII wieku między królem Węgier [[IV. Béla|Belą IV]] a jego synem [[V. István|Stefanem]], który przejął Siedmiogród , razem z tytułem księcia.<ref name="Markó" /> Klan [[Csák]] wspierał Stefana w tym rodzącym się konflikcie, w wyniku którego Bela IV oskarżył Pétera o nielojalność i zdradę, więc ten musiał uciekać do wschodnich części królestwa, którą ''de facto'' rządził niezależnie. Péter schronił się w [[Feketehalom]], zamku ''Czarnego Wrzosowiska'' (dziś: [[Codlea]], Rumunia). Następnie, w pobliżu twierdzy [[Déva]] (dziś: Deva, Rumunia), walczył z powodzeniem z [[Kumanie|Kumanami]], którzy sprzymierzyli się z Belą. Stracił wielu żołnierzy, ale zapobiegł zniszczeniu regionu. Odważnie walczył także podczas oblężenia zamku [[Baranka]] (dziś: [[Bronjka]] na Ukrainie) i odzyskał fortecę dla swego pana.<ref>Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 55.</ref> Bela IV rozpoczął kampanię przeciwko zamkowi [[Sárospata]], w którym przebywała żona Stefana i jego dzieci, w tym mały [[IV. László|Władysław]]. Péter I i jego brat Mateusz II pojmali i uwięzili szpiegów króla i zmusili Belę do wycofania się. W rezultacie [[Sasi]] siedmiogrodzcy powrócili do swojej lojalności wobec księcia [[V. István|Stefana]].<ref name="Kristó" />
Linia 103: Linia 103:
 
W 1271 r. Péter wziął udział w kampanii wojskowej przeciwko czeskiemu królowi [[Ottokar II|Ottokarowi II]], który naruszył dwuletni rozejm, zawarty w 1270 r. Walczył w oblężeniach [[Posony]] i [[Mosonmagyaróvár]]a. Stefan V odniósł decydujące zwycięstwo w pobliżu rzeki [[Rábca]]. Odwaga i bohaterstwo Pétera podczas bitew zostało udokumentowane w królewskim dokumencie z 1274 roku. Zgodnie z nim Péter uratował życie swojemu byłemu wrogowi, księciu [[Béla z Macsó|Beli z Maczwy]], który stracił konia w bitwie.<ref name="Kristó" />
 
W 1271 r. Péter wziął udział w kampanii wojskowej przeciwko czeskiemu królowi [[Ottokar II|Ottokarowi II]], który naruszył dwuletni rozejm, zawarty w 1270 r. Walczył w oblężeniach [[Posony]] i [[Mosonmagyaróvár]]a. Stefan V odniósł decydujące zwycięstwo w pobliżu rzeki [[Rábca]]. Odwaga i bohaterstwo Pétera podczas bitew zostało udokumentowane w królewskim dokumencie z 1274 roku. Zgodnie z nim Péter uratował życie swojemu byłemu wrogowi, księciu [[Béla z Macsó|Beli z Maczwy]], który stracił konia w bitwie.<ref name="Kristó" />
  
−
<blocknote><cite>
+
<blockquote><cite>
−
<small>'''A w Castle of Moson on / Peter de genere Csák / uratował Bélę Duke'a (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy starali się go okrutnie zabić z całej siły.<small>
+
<small>''A w zamku Moson /Piotr z rodu Csák/uratował księcia Bele (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy starali się go okrutnie zabić z całej siły''.<small>
  
−
– Karta króla Władysława z 1274 r. Dla mistrza Piotra de genere Csáka<ref>Kristó, Gyula. ''Középkori históriák oklevelekben (1002–1410)''.</ref>'''</small></small>
+
– z dokument króla Władysława z 1274 r. dla mistrza Piotra z rodu Csák<ref>Kristó, Gyula. ''Középkori históriák oklevelekben (1002–1410)''.</ref>'''</small></small>
−
</blocknote></cite>
+
</blockquote></cite>
−
 
 
−
<small><small>{{Quote|''And at the Castle of Moson, he'' /Peter ''de genere'' Csák/'' rescued Duke Béla (our dear cousin who had been fighting to the best of his ability) from the hands of our enemies who were endeavoring to kill him cruelly with all their might.''|King Ladislaus’s Charter of 1274 to Master Peter ''de genere'' Csák<ref name='Kristó (1992)'>{{cite book | last = Kristó | first = Gyula | title = Középkori históriák oklevelekben (1002–1410)}}</ref>}} </small></small>
 
  
 
W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, objawiły się również dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów. Pierwsza z nich, prowadzona przez [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]] („''Henrik Nagi''”), obejmująca także klany [[Gutkeled]] i [[Geregye]]. Druga zaś została zdominowana przez gałąź [[Trencsén]] klanu [[Csák]]. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy ''partii'' Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego [[IV. László|Władysława IV]] w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumańskiej]] obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.<ref name="Engel" /> Według historyka [[Hóman Bálint]]a  w ciągu pierwszych pięciu lat [[IV. László|Władysława IV]] miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.<ref name="Fügedi" /> Péter I odzyskał swoje wpływy w czerwcu 1273 r., gdy otrzymał darowizny od króla, na przykład w Senicy w komitacie [[Nyitra]] (dziś: [[Senica]], Słowacja).<ref name="Kristó" /> Jednak Péter stracił tę posiadłość na początku 1274 r., gdy oligarchowie z grupy ''Kőszegi'' ponownie odzyskała zaufanie [[IV. László|Władysława IV]].<ref name="Kristó" />
 
W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, objawiły się również dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów. Pierwsza z nich, prowadzona przez [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]] („''Henrik Nagi''”), obejmująca także klany [[Gutkeled]] i [[Geregye]]. Druga zaś została zdominowana przez gałąź [[Trencsén]] klanu [[Csák]]. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy ''partii'' Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego [[IV. László|Władysława IV]] w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumańskiej]] obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.<ref name="Engel" /> Według historyka [[Hóman Bálint]]a  w ciągu pierwszych pięciu lat [[IV. László|Władysława IV]] miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.<ref name="Fügedi" /> Péter I odzyskał swoje wpływy w czerwcu 1273 r., gdy otrzymał darowizny od króla, na przykład w Senicy w komitacie [[Nyitra]] (dziś: [[Senica]], Słowacja).<ref name="Kristó" /> Jednak Péter stracił tę posiadłość na początku 1274 r., gdy oligarchowie z grupy ''Kőszegi'' ponownie odzyskała zaufanie [[IV. László|Władysława IV]].<ref name="Kristó" />
Linia 117: Linia 115:
 
Bracia Csák ([[Csák II. Máté|Mateusz II]] i Péter) oraz ich sojusznicy z powodzeniem usunęli [[Gutkeled Joakim|Joachima Gutkeleda]] i [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]] od władzy do lata 1274 r. W odwecie Gutkeledowie i Kőszegi pojmali króla, jego matkę i młodszego brata Władysława, księcia [[András szlavóniai herceg|Andrzeja]] i zabrali go do [[Slawonia|Slawonii]].<ref name="Engel" /> Zażądali Slawonii w imieniu księcia Andrzeja, ale Péter pokonał ich zjednoczone siły w [[Bitwa pod Föveny|bitwie pod Föveny]] pod koniec września i uwolnił Andrzeja. Henryk Kőszegi został zabity na polu bitwy, podczas gdy Péter został z pociętą twarzą. Następnie [[IV. László|Władysław IV]] i Péter rozpoczęli kampanię przeciwko [[Kőszegi Iván|Iwanowi Kőszegiemu]], synowi Henryka i splądrowali jego prowincję.<ref name="Markó" /> Po tym klan [[Csák]] odzyskał utracone pozycje; Mateusz II został [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], a Péter został [[ispán]]em komitatów: [[Somogy]] i [[Sopron]], których godności utrzymał do 1275 r.<ref name="Zsoldos" />
 
Bracia Csák ([[Csák II. Máté|Mateusz II]] i Péter) oraz ich sojusznicy z powodzeniem usunęli [[Gutkeled Joakim|Joachima Gutkeleda]] i [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegiego]] od władzy do lata 1274 r. W odwecie Gutkeledowie i Kőszegi pojmali króla, jego matkę i młodszego brata Władysława, księcia [[András szlavóniai herceg|Andrzeja]] i zabrali go do [[Slawonia|Slawonii]].<ref name="Engel" /> Zażądali Slawonii w imieniu księcia Andrzeja, ale Péter pokonał ich zjednoczone siły w [[Bitwa pod Föveny|bitwie pod Föveny]] pod koniec września i uwolnił Andrzeja. Henryk Kőszegi został zabity na polu bitwy, podczas gdy Péter został z pociętą twarzą. Następnie [[IV. László|Władysław IV]] i Péter rozpoczęli kampanię przeciwko [[Kőszegi Iván|Iwanowi Kőszegiemu]], synowi Henryka i splądrowali jego prowincję.<ref name="Markó" /> Po tym klan [[Csák]] odzyskał utracone pozycje; Mateusz II został [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], a Péter został [[ispán]]em komitatów: [[Somogy]] i [[Sopron]], których godności utrzymał do 1275 r.<ref name="Zsoldos" />
  
−
Pomimo zdrady zmarłego Henrika Kőszegiego jego rodzina była w stanie zachować swoje wpływy, pozostając w głównej grupie rywalizującej z klanem [[Csák]]ów. W połowie 1275 r. dwór królewski wykazał zaufanie do rodziny [[Kőszegi]], gdy [[Kőszegi II. Miklós|Mikoła II]] został [[palatyn]]em, zastępując [[Rátót Loránd|Rolanda Rátóta]], sojusznika Pétera. Jednak kolejna „zmiana rządu” nastąpiła przed końcem roku, gdy to Péter został palatynem. [[Csák II. Máté|Mateusz II Csák]] został jednocześnie [[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]]. Péter, oprócz godności palatyna sprawował także fukcję [[ispán]]a w komitatach: [[Sopron]], [[Nyitra]] i [[Somogy]].<ref name="Zsoldos" />
+
Pomimo zdrady zmarłego Henrika Kőszegiego jego rodzina była w stanie zachować swoje wpływy, pozostając w głównej grupie rywalizującej z klanem [[Csák]]ów. W połowie 1275 r. dwór królewski wykazał zaufanie do rodziny [[Kőszegi]], gdy [[Kőszegi II. Miklós|Mikoła II]] został [[palatyn]]em, zastępując [[Rátót Loránd|Rolanda Rátóta]], sojusznika Pétera. Jednak kolejna „zmiana rządu” nastąpiła przed końcem roku, gdy to Péter został palatynem. [[Csák II. Máté|Mateusz II Csák]] został jednocześnie [[Skarbnik|mistrzem skarbu]]. Péter, oprócz godności palatyna sprawował także fukcję [[ispán]]a w komitatach: [[Sopron]], [[Nyitra]] i [[Somogy]].<ref name="Zsoldos" />
  
 
Jednak przed czerwcem 1276 r. Péter stracił wszystkie te funkcje: został ponownie zastąpiony przez Mikołaja II Kőszegiego i bez powodu został oskarżony o zamordowanie miejscowego szlachcica w Somogy.<ref name="Kristó" /> Kontynuował walkę z Kőszegim, kiedy wojska Pétera splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji [[Veszprém]], której przewodził biskup [[Kőszegi  I. Péter|Piotr I Kőszegi]], kolejny syn Henryka. Podczas tego ataku wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka jej szkoły, zostały spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Pétera.<ref name="Engel" /> Jednak Péter odzyskał pozycję palatyna po roku przymusowej emigracji politycznej, poza tym działał również jako [[ispán]] komitatu [[Somogy]].<ref name="Zsoldos" /> W 1278 r. po raz trzeci służył jako palatyn, a jego następcą został jego brat [[Csák II. Máté|Mateusz II]].<ref name="Zsoldos" /> W tym czasie klan [[Csák]] miał czterech członków rodziny, pełniąc ważną rolę w tworzeniu sojuszu między [[IV. László|Władysławem IV]] a [[Rudolf IV|Rudolfem Habsburgiem]] przeciwko [[Ottokar II|Ottokarowi II]]. W 1279 r. Péter został [[Stolnik|stolnikiem królewskim]] i prawdopodobnie zachował tę godność aż do śmierci w 1283 r. lub 1284 r.<ref name="Zsoldos" /> Tymczasem służył jako [[palatyn]] po raz czwarty i ostatni w 1281 roku.<ref name="Zsoldos" />
 
Jednak przed czerwcem 1276 r. Péter stracił wszystkie te funkcje: został ponownie zastąpiony przez Mikołaja II Kőszegiego i bez powodu został oskarżony o zamordowanie miejscowego szlachcica w Somogy.<ref name="Kristó" /> Kontynuował walkę z Kőszegim, kiedy wojska Pétera splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji [[Veszprém]], której przewodził biskup [[Kőszegi  I. Péter|Piotr I Kőszegi]], kolejny syn Henryka. Podczas tego ataku wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka jej szkoły, zostały spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Pétera.<ref name="Engel" /> Jednak Péter odzyskał pozycję palatyna po roku przymusowej emigracji politycznej, poza tym działał również jako [[ispán]] komitatu [[Somogy]].<ref name="Zsoldos" /> W 1278 r. po raz trzeci służył jako palatyn, a jego następcą został jego brat [[Csák II. Máté|Mateusz II]].<ref name="Zsoldos" /> W tym czasie klan [[Csák]] miał czterech członków rodziny, pełniąc ważną rolę w tworzeniu sojuszu między [[IV. László|Władysławem IV]] a [[Rudolf IV|Rudolfem Habsburgiem]] przeciwko [[Ottokar II|Ottokarowi II]]. W 1279 r. Péter został [[Stolnik|stolnikiem królewskim]] i prawdopodobnie zachował tę godność aż do śmierci w 1283 r. lub 1284 r.<ref name="Zsoldos" /> Tymczasem służył jako [[palatyn]] po raz czwarty i ostatni w 1281 roku.<ref name="Zsoldos" />

Aktualna wersja na dzień 09:51, 28 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Stolnik królewski
(1276-1279 ) 		Następca:
Básztély II. Rénold Csák I. Péter
Poprzednik: Stolnik królewski
(1270–1272) 		Następca:
Lawrence Aba Reynold Básztély
Poprzednik: Stolnik królewski
(1279–c. 1284) 		Następca:
Stephen Csák Ladislaus Rátót


Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1275-1276) 		Następca:
Kőszegi I. Miklós Kőszegi I. Miklós
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1277) 		Następca:
Kőszegi I. Miklós Péc Dénes
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1278) 		Następca:
Péc Dénes Csák II. Máté
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1281) 		Następca:
Aba Finta Kőszegi Iván

Csák I. Péter (pol. Piotr I Csák) (* ok.1240, † 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który sprawował kilka świeckich funkcji za panowania królów Stefana V i Władysława IV. Ojciec oligarchy Mateusza III, który dzieki spadkom po ojcu i stryjach stał się de facto udzielnym władcą niezależnym od króla, przywłaszczając sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach.

Rodzina

Najmłodszy syn Mateusza I, założyciela i pierwszego członka rodziny Trencsén, pełniącego funkcję skarbnika królewskiego (1242-1245) i Małgorzaty (Margit) z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.[1] Starszymi braćmi Pétera byli: Márk – ispán komitatu Hont w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); István I – stolnik królewski od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279 oraz Mateusz II – znany dowódca i palatyn (1278-1280; 1282-1283).[2] Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego chorążego klanu Csák.[2] Ich syn Stefan Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję klanu Csák z powodu braku bezpośredniego dorosłego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r.[2]

Péter I ożenił się z nieznaną szlachcianką z niezidentyfikowanego rodu.[1] Małżeństwo miało dwoje dzieci: starszym był Mateusz III, który odziedziczył olbrzymi majątek ojca i stryjów[3], które położyły podwaliny pod de facto niezależną domenę obejmującą północno-zachodnie komitaty królestwa (dziś w przybliżeniu część zachodnia dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier).[4] Drugim synem był Csák, który był ostatnim męskim przedstawicielem rodu i zmarł około 1300 r., nie pozostawiając spadkobiercy.[2]

Biografia

Lojalny wobec księcia Stefana

Plik:Sárospatak – Castle.jpg
Zamek Sárospatak

Według królewskiego dokumentu wydanegoj przez Władysława IV 23 maja 1273 r. Péter odegrał aktywną rolę w wojnie domowej w latach 60. XIII wieku między królem Węgier Belą IV a jego synem Stefanem, który przejął Siedmiogród , razem z tytułem księcia.[1] Klan Csák wspierał Stefana w tym rodzącym się konflikcie, w wyniku którego Bela IV oskarżył Pétera o nielojalność i zdradę, więc ten musiał uciekać do wschodnich części królestwa, którą de facto rządził niezależnie. Péter schronił się w Feketehalom, zamku Czarnego Wrzosowiska (dziś: Codlea, Rumunia). Następnie, w pobliżu twierdzy Déva (dziś: Deva, Rumunia), walczył z powodzeniem z Kumanami, którzy sprzymierzyli się z Belą. Stracił wielu żołnierzy, ale zapobiegł zniszczeniu regionu. Odważnie walczył także podczas oblężenia zamku Baranka (dziś: Bronjka na Ukrainie) i odzyskał fortecę dla swego pana.[5] Bela IV rozpoczął kampanię przeciwko zamkowi Sárospata, w którym przebywała żona Stefana i jego dzieci, w tym mały Władysław. Péter I i jego brat Mateusz II pojmali i uwięzili szpiegów króla i zmusili Belę do wycofania się. W rezultacie Sasi siedmiogrodzcy powrócili do swojej lojalności wobec księcia Stefana.[2]

W 1264 r. Ákos Ernye poprowadził kampanię królewską przeciwko księciu Stefanowi. Poniósł jednak poważną porażkę i został pojmany przez wroga, armię Csáka. Péter został ciężko ranny w bitwie, niemniej jednak wziął również udział w bitwie o Isaszeg w marcu 1265 r., w której Stefan odniósł strategiczne zwycięstwo nad wojskami Beli. Bela z Maczwy uciekł z pola bitwy, a Henryk I Kőszegi i jego synowie zostali pojmani. Po klęsce pod Isaszegiem król był zmuszony uznać władzę Stefana we wschodnich prowincjach królestwa.[3] 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie „Królików”, a stronnicy Beli zostali uwolnieni z niewoli.[1] Latem 1266 roku Stefan najechał Bułgarię, przejął Widyn, Plewen i inne forty i rozgromił Bułgarów w pięciu bitwach. Péter również wziął udział w tej kampanii i walczył jak „dzielny lew”, zgodnie z dyplomem z 1273 r.[2]

Péter I i jego ród pozostali lojalni wobec Stefana niezachwianie, co potwierdza fakt, że nazwisko Pétera nie zostało wymienione w królewskich dokumentach przed 1270 rokiem, a nie będący członkiem klanu Csák pojawił się w księgach rachunkowych Stefana, gdy książę przekupił swoja świtę oraz zwolenników ojca. Péter i rodzina Trencsén poparli Stefana bezinteresownie. Czekali jedynie na polityczną sytuacje, gdy książę zostanie królem.[2]

Kariera polityczna

Gdy Stefan wstąpił na tron w 1270 roku jako V. István, Péter I został mianowany stolnikiem królewskim i żupanem Gaci w Królestwie Chorwacji[6], podczas gdy jego starszy brat, Mateusz II, został wojewodą Siedmiogrodu.[2] Péter zajmował te stanowiska do czasu nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., gdyż zastąpił go Básztély II. Rénold.[6]

W 1271 r. Péter wziął udział w kampanii wojskowej przeciwko czeskiemu królowi Ottokarowi II, który naruszył dwuletni rozejm, zawarty w 1270 r. Walczył w oblężeniach Posony i Mosonmagyaróvára. Stefan V odniósł decydujące zwycięstwo w pobliżu rzeki Rábca. Odwaga i bohaterstwo Pétera podczas bitew zostało udokumentowane w królewskim dokumencie z 1274 roku. Zgodnie z nim Péter uratował życie swojemu byłemu wrogowi, księciu Beli z Maczwy, który stracił konia w bitwie.[2]

A w zamku Moson /Piotr z rodu Csák/uratował księcia Bele (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy starali się go okrutnie zabić z całej siły.

– z dokument króla Władysława z 1274 r. dla mistrza Piotra z rodu Csák[7]

W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, objawiły się również dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów. Pierwsza z nich, prowadzona przez Henryka I Kőszegiego („Henrik Nagi”), obejmująca także klany Gutkeled i Geregye. Druga zaś została zdominowana przez gałąź Trencsén klanu Csák. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy partii Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego Władysława IV w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej Elżbiety Kumańskiej obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.[4] Według historyka Hóman Bálinta w ciągu pierwszych pięciu lat Władysława IV miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.[3] Péter I odzyskał swoje wpływy w czerwcu 1273 r., gdy otrzymał darowizny od króla, na przykład w Senicy w komitacie Nyitra (dziś: Senica, Słowacja).[2] Jednak Péter stracił tę posiadłość na początku 1274 r., gdy oligarchowie z grupy Kőszegi ponownie odzyskała zaufanie Władysława IV.[2]

Plik:Coa Hungary Clan Csák.svg
Herb klanu Csák

Bracia Csák (Mateusz II i Péter) oraz ich sojusznicy z powodzeniem usunęli Joachima Gutkeleda i Henryka I Kőszegiego od władzy do lata 1274 r. W odwecie Gutkeledowie i Kőszegi pojmali króla, jego matkę i młodszego brata Władysława, księcia Andrzeja i zabrali go do Slawonii.[4] Zażądali Slawonii w imieniu księcia Andrzeja, ale Péter pokonał ich zjednoczone siły w bitwie pod Föveny pod koniec września i uwolnił Andrzeja. Henryk Kőszegi został zabity na polu bitwy, podczas gdy Péter został z pociętą twarzą. Następnie Władysław IV i Péter rozpoczęli kampanię przeciwko Iwanowi Kőszegiemu, synowi Henryka i splądrowali jego prowincję.[1] Po tym klan Csák odzyskał utracone pozycje; Mateusz II został wojewodą Siedmiogrodu, a Péter został ispánem komitatów: Somogy i Sopron, których godności utrzymał do 1275 r.[6]

Pomimo zdrady zmarłego Henrika Kőszegiego jego rodzina była w stanie zachować swoje wpływy, pozostając w głównej grupie rywalizującej z klanem Csáków. W połowie 1275 r. dwór królewski wykazał zaufanie do rodziny Kőszegi, gdy Mikoła II został palatynem, zastępując Rolanda Rátóta, sojusznika Pétera. Jednak kolejna „zmiana rządu” nastąpiła przed końcem roku, gdy to Péter został palatynem. Mateusz II Csák został jednocześnie mistrzem skarbu. Péter, oprócz godności palatyna sprawował także fukcję ispána w komitatach: Sopron, Nyitra i Somogy.[6]

Jednak przed czerwcem 1276 r. Péter stracił wszystkie te funkcje: został ponownie zastąpiony przez Mikołaja II Kőszegiego i bez powodu został oskarżony o zamordowanie miejscowego szlachcica w Somogy.[2] Kontynuował walkę z Kőszegim, kiedy wojska Pétera splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji Veszprém, której przewodził biskup Piotr I Kőszegi, kolejny syn Henryka. Podczas tego ataku wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka jej szkoły, zostały spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Pétera.[4] Jednak Péter odzyskał pozycję palatyna po roku przymusowej emigracji politycznej, poza tym działał również jako ispán komitatu Somogy.[6] W 1278 r. po raz trzeci służył jako palatyn, a jego następcą został jego brat Mateusz II.[6] W tym czasie klan Csák miał czterech członków rodziny, pełniąc ważną rolę w tworzeniu sojuszu między Władysławem IV a Rudolfem Habsburgiem przeciwko Ottokarowi II. W 1279 r. Péter został stolnikiem królewskim i prawdopodobnie zachował tę godność aż do śmierci w 1283 r. lub 1284 r.[6] Tymczasem służył jako palatyn po raz czwarty i ostatni w 1281 roku.[6]

Posiadłości

Ze względu na swoją własność w Senic utrzymywał bliski kontakt z czeską szlachtą z rodu Sternbergów po drugiej stronie rzeki Morawy. Péter założył swoją domenę na lewym brzegu Dunaju. Zagwarantował swobody mieszczanom w Komarnie (dziś: Komárno, Słowacja). Możliwe, że Péter otrzymał miasto około 1277 lub 1278 roku. Zarządzał swoimi posiadłościami z twierdzy Komárom. Za 60 srebrnych marek kupił także ziemię Bosmana w południowej części komitatu Niytra od krewnych Berenca w 1281 r. Ponadto Péter zamierzał uzyskać ziemię i cła w komitacie Pozsony zgodnie z ustawą wydaną po jego śmierci, odebrał szlachcie przywileje w Padány (dziś: Padáň, Słowacja) siłą.[2]


Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 220, 268.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Kristó, Gyula (1986). Csák Máté [Mateusz Csák]. Magyar História, Gondolat. Budapest. str. 31, 34, 42-43, 45-46, 48, 50-51, 199.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok [Ispáni, Baronowi, Oligarchowie]. Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. str. 150, 153, 159.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. str. 108, 126.
  5. ↑ Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 55.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 21-22, 55, 194, 199, 274.
  7. ↑ Kristó, Gyula. Középkori históriák oklevelekben (1002–1410).

Źródła

  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok [Ispáni, Baronowi, Oligarchowie]. Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. ISBN 963-140-582-6.
  • Kristó, Gyula (1986). Csák Máté [Mateusz Csák]. Magyar História, Gondolat. Budapest. ISBN 963-281-736-2.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Csák I. Péter (węg.)
Piotr I Csák (pol.)

— Palatyn Królestwa Węgier —
Pieczęć palatyna Pétera Csáka
Pieczęć palatyna Pétera Csáka
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od : (1) 1275, (2) 1277
(3) 1278, (4) 1281
do : (1) 1276, (2) 1277
(3) 1278, (4) 1281
Poprzednik 1. Kőszegi I. Miklós
2. Kőszegi I. Miklós
3. Péc Dénes
4. Aba Finta
Następca 1. Kőszegi I. Miklós
2. Péc Dénes
3. Csák II. Máté
4. Kőszegi Iván
Dane biograficzne
Klan Csák
Rodzina Trencséni
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny ok.1240
Śmierć 1283 lub 1284
Ojciec I. Máté
Matka Nn Margaret
Rodzeństwo I. Márk
I. István
II. Máté
córka
Żona nieznana
Dzieci III. Máté, Csák
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Csák_I._Péter&oldid=50938”