Kán I. László: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 47 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Za: [https://en.wikipedia.org/wiki/Ladislaus_I_K%C3%A1n]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Ladislaus_I_K%C3%A1n
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ladislaus_I_K%C3%A1n&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
Linia 23: Linia 37:
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Buzád-Hahót Arnold]]
+
|poprzednik        = [[Buzád-Hahót II. Arnold]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1242-1245)
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1242-1245)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
Linia 31: Linia 45:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Türje II. Dénes]]
 
|poprzednik        = [[Türje II. Dénes]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Ban Slawonii]]<br />(1245)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br />(1245)
−
|następca          = [[Rastislav Mstislavić]]
+
|następca          = [[Mstislavić Rastislav]]
 
}}
 
}}
  
Linia 42: Linia 56:
 
}}
 
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
'''Kán I. László''' (*&nbsp;nieznana,&nbsp;† po 1247), węgierski szlachcic, dostojnik, zajmował kilka świeckich urzędów za panowania królów [[II. András|Andrzeja II]] i [[IV. Béla|Beli IV]].
 +
 +
==Rodzina==
 +
 +
Syn [[Kán I. Gyula|Juliusza I Kána]], jednego z najbardziej zaufanych szlachciców króla [[II. András|Andrzeja II]] i Heleny z nieznanej z nazwiska rodziny. Miał brata [[Kán II. Gyula|Juliusza II]], który służył jako [[stolnik królewski]] od 1222 do 1228. László miał trzech synów z nieznaną z imieni i nazwiska żoną: [[Kán II. László|Władysława II]], który dwukrotnie pełnił funkcję [[sędzia|sędziego królewskiego]] w 1273 r., [[Kán III. Gyula|Juliusza III]], który był silnym sojusznikiem jego starszego brata i prałat [[Kán Miklós|Mikołaj]], arcybiskup elekt [[arcybiskup Esztergom|Esztergom]] w różnych okresach w latach 70. XIII wieku.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 19, 29-30, 45, 56, 127, 136, 169, 174, 181, 192, 223, 335.</ref> László był także dziadkiem niesławnego oligarchy [[Kán III. László|Władysława III]], który faktycznie rządził niezależnie Siedmiogrodem na przełomie XIII i XIV wieku.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 235, 411.</ref>
 +
 +
==Kariera==
 +
 +
Jego ojciec zajmował najważniejsze świeckie pozycje, gdy rozpoczęła się kariera Władysława. Po raz pierwszy wymieniono go jako [[Koniuszy|koniuszego królewskiego]] w 1217 r., gdy Juliusz I służył jako [[palatyn]] na dworze królewskim [[II. András|Andrzeja II]]. László jest pierwszym znanym urzędnikiem, który został powołany na to stanowisko , ponieważ nie ma żadnych możliwych do udowodnienia poprzednich stanowisk z XII w. Pełnił on godność aż do 1221 r.<ref name="Zsoldos" /> Od 1220 do 1221 r. pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatu [[Pozsega]].<ref name="Zsoldos" /> Tymczasem László brał udział w [[V krucjata|piątej krucjacie]] między 1217 i 1218, kiedy podążył za swoim królem do Ziemi Świętej wraz z kilkoma innymi baronami W tym czasie jego ojciec palatyn Juliusz I i [[Merániai János|Jan]], [[arcybiskup Esztergom]] rządzili królestwem.<ref name="Markó" /> Po powrocie do domu László został mianowany [[ispán]] komitatu [[Vas] w 1223.<ref name="Zsoldos" />
 +
 +
W 1224 r. został wybrany po raz pierwszy [[sędzia|sędzią królewskim]], w tym samym czasie, gdy jego ojciec pełnił drugą kadencję jako palatyn, dzięki czemu wspólnie zajmowali dwa najwyższe świeckie urzędy na dworze królewskim. László był sędzią królewskim do 1230 r.<ref name="Zsoldos" />, poza tym był [[ispán]]em komitatów: [[Békés]] (1224), [[Nyitra]] (1224–1225) i [[Bács]] (1226–1230).<ref name="Zsoldos" /> W latach 1232–1234 pełnił funkcję [[ispán]]a komitatu [[Moson]]. Wcześniej Andrzej II mianował go po raz drugi sędzią królewskim w 1234 r., którą zachował do następnego roku<ref name="Zsoldos" />. Znowu rządził również komitatem [[Bács]].<ref name="Zsoldos" />
 +
 +
[[II. András|Andrzej II]] zmarł we wrześniu 1235 r., co miało poważne konsekwencje zarówno dla życia prywatnego, jak i kariery politycznej László. [[IV. Béla|Bela IV]], który zastąpił ojca bez problemu, od dawna sprzeciwiał się „bezużytecznym i zbędnym dożywotnim darowiznom” ojca, a także chciał zbudować nową bazę władzy. Po koronacji zwolnił i ukarał wielu najbliższych doradców ojca. Ekspert finansowy [[Dénes, syn Ampuda|Denis, syn Ampuda]], został oślepiony, a ojciec László [[Kán I. Gyula|Juliusz I]] został uwięziony i zmarł w niewoli w 1237 r. Sam László uniknął egzekucji lub więzienia, ale stracił wpływy polityczne na lata.<ref name="Markó" /> Niemniej jednak funkcjonował jako [[ispán]] komitatu [[Somogy]] między 1236 a ok.1239.<ref name="Zsoldos" />
 +
 +
László walczył w katastrofalnej [[Mohi|bitwie pod Mohi]] 11 kwietnia 1241 r. Gdy Mongołowie ścigali wojska biskupa [[Gros Bertalan|Bartłomieja Le Grosa]], biskupa Pécsu, László i jego rycerze uratowali życie biskupowi<ref name="Markó" />. Jak pisze [[Rogerius mester|Roger z Torre Maggiore]] w Liście do Bolesnego Lamentu: „[...] Kiedy niektórzy Tatarzy posłali za sobą swoje konie w pełnym galopie [wojska Bartłomieja], [[ispán]] László, który spieszył do króla ze swoim wojskiem pod rozwiniętymi flagami, nagle natknęli się na nich, nie wiedząc o tym, co się wydarzyło. Biskup, rozpoznawszy węgierskie flagi, zwrócił się do [[ispán]]a, a Tatarzy, zauważając wielką liczbę, wycofali się i ścigali innych. W ten sposób biskup, odchodząc wraz z [[ispán]]em, uciekł z ich rąk.''"<ref>''Master Roger's Epistle'' (ch. 29), str. 185.</ref> Następnie László odzyskał swój dawny wpływ na sąd. Został mianowany [[sędzia|sędzią królewskim]] przez Belę IV w 1242 r.<ref name="Zsoldos" />
 +
 +
W tym samym roku został podniesiony do urzędu [[palatyn]]a, a także otrzymał [[ispán]]at komitatu [[Somogy]]<ref name="Zsoldos" />. Pełnił te urzędy do 1244 lub 1245 roku i zgodnie z nieautentycznymi królewskimi przywilejami był jeszcze [[palatyn]]em w 1246 roku<ref name="Zsoldos" />. Następnie służył jako [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]] w latach 1245–1247 z tytułem „''banus et dux''” („ban i książę”), zgodnie z denominacją [[Türje Dénes|Denisa Türje]]<ref name="Zsoldos" />. W 1247 r. László po raz czwarty i ostatni został wybrany [[sędzia|sędzią królewskim]]<ref name="Zsoldos" />.
 +
 +
==Przypisy==
 +
{{izvori}}
 +
 +
==Żródła==
 +
 +
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
 +
 +
* ''List Mistrza Rogera ze smutnym lamentem po zniszczeniu Królestwa Węgier przez Tatarów'' (Tłum. i uwagi: János M. Bak i Martyn Rady) (2010). W: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); ''Anonymus and Master Roger''; CEU Press; ISBN 978-9639776951.
 +
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
−
{{izvor}}
 
−
{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: auto;" class=box
 
−
|-
 
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Kán I. László<br>Ladislaus I Kán  
+
  |urzędnik          = Kán I. László (węg.)<br>Władysław I Kán (pol.)<br>Ladislaus I Kán (chor.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Sędzia królewski<br>Palatyn Królestwa Węgier<br>Ban Slawonii
+
  |tytulatura        = [[Sędzia królewski]]<br>[[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>[[Ban całej Slawonii]]
 
  |grafika          = Ladislaus I Kán seal 1236.jpg
 
  |grafika          = Ladislaus I Kán seal 1236.jpg
 
  |opis grafiki      = Pieczęć László I Kána (1236)
 
  |opis grafiki      = Pieczęć László I Kána (1236)
Linia 60: Linia 103:
  
 
  |1. tytuł          = [[Sędzia królewski]]
 
  |1. tytuł          = [[Sędzia królewski]]
−
  |1. od            = :<br><small>(1) </small>1224, <small>(2) </small>1234<br><small>(3) </small>1242, <small>(4) </small>1247
+
  |1. od            = ''':''' <small>(1) </small>1224, <small>(2) </small>1234<br><small>(3) </small>1242, <small>(4) </small>1247
−
  |1. do            = :<br><small>(1) </small>1230, <small>(2) </small>1235<br><small>(3) </small>1242, <small>(4) </small>1247
+
  |1. do            = ''':''' <small>(1) </small>1230, <small>(2) </small>1235<br><small>(3) </small>1242, <small>(4) </small>1247
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. poprzednik    = <small>1. </small>[[Negol Batiz]]<br><small>2. </small>[[Csák I. Demeter]]<br><small>3. </small>[[Geregye Pál]]<br><small>4. </small>[[Csák I. Demeter]]
 
  |1. poprzednik    = <small>1. </small>[[Negol Batiz]]<br><small>2. </small>[[Csák I. Demeter]]<br><small>3. </small>[[Geregye Pál]]<br><small>4. </small>[[Csák I. Demeter]]
 
  |1. następca      = <small>1. </small>[[Benedek, syn Samuda]]<br><small>2. </small>[[Rátót I. Gyula]]<br><small>3. </small>[[Csák I. Demeter]]<br><small>4. </small>[[Rátót I. Loránd]]
 
  |1. następca      = <small>1. </small>[[Benedek, syn Samuda]]<br><small>2. </small>[[Rátót I. Gyula]]<br><small>3. </small>[[Csák I. Demeter]]<br><small>4. </small>[[Rátót I. Loránd]]
  
−
  |2. tytuł          = Palatyn Królestwa Węgier
+
  |2. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
 
  |2. od            = 1242
 
  |2. od            = 1242
 
  |2. do            = 1245
 
  |2. do            = 1245
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. powołanie      =  
−
  |2. poprzednik    = [[Buzád-Hahót Arnold]]
+
  |2. poprzednik    = [[Buzád-Hahót II. Arnold]]
 
  |2. następca      = [[Türje II. Dénes]]
 
  |2. następca      = [[Türje II. Dénes]]
  
−
  |3. tytuł          = [[Ban Slawonii]]
+
  |3. tytuł          = [[Ban całej Slawonii]]
 
  |3. od            = 1245
 
  |3. od            = 1245
 
  |3. do            = 1245
 
  |3. do            = 1245
 
  |3. powołanie      =  
 
  |3. powołanie      =  
 
  |3. poprzednik    = [[Türje II. Dénes]]
 
  |3. poprzednik    = [[Türje II. Dénes]]
−
  |3. następca      = [[Rastislav Mstislavić]]
+
  |3. następca      = [[Mstislavić Rastislav]]
  
−
  |ród              = [[Kán]]
+
  |klan              = [[Kán]]
 +
|ród              =
 +
|rodzina          =
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |pochodzenie      = węgierskie
−
  |państwo          = Chorwacja w unii<br>personalnej z Węgrami ???
+
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
−
  |data urodzenia    =  
+
  |data urodzenia    = data nieznana
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |data śmierci      = 1288
 
  |data śmierci      = 1288
Linia 90: Linia 135:
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |miejsce spoczynku =  
 
  |ojciec            = [[Kán I. Gyula]]
 
  |ojciec            = [[Kán I. Gyula]]
−
  |matka            = Helena N
+
  |matka            = Helena Nn
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |rodzeństwo        =  
 
  |1. związek        = żona
 
  |1. związek        = żona
Linia 96: Linia 141:
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
−
  |1. dzieci        = [[Kán II. László|II. László]]<br />[[Kán III. Gyula|III. Gyula]]<br />[[Kán Miklós|Miklós]]<br>córka NN
+
  |1. dzieci        = [[Kán II. László|II. László]]<br />[[Kán III. Gyula|III. Gyula]]<br />[[Kán Miklós|Miklós]]<br>córka Nn
 +
|dokonania        =
 
  |odznaczenia      =  
 
  |odznaczenia      =  
 
  |commons          =  
 
  |commons          =  
Linia 104: Linia 150:
 
|}
 
|}
  
−
Władysław I z krewnego Kána (węgierski: Kán nembeli (I.) László; zmarł po 1247 r.) Był potężnym baronem węgierskim, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów Andrzeja II i Béli IV.
+
{{SORTUJ:Kan, Laszlo 01}}
−
 
 
−
'''Kán I. László''', chor. ''Ladislav I. Kán'', rom. ''Ladislau I Kán'' († po 1247) was a powerful Hungarian baron, who held several secular positions during the reign of kings [[Andrew II of Hungary|Andrew II]] and [[IV. Béla]].
 
  
−
==Rodzina==
+
[[Kategoria:Kán]]
−
 
+
[[Kategoria:Ród]]
−
Władysław urodził się w prestiżowej rodzinie Kán jako syn Juliusza I Kána, jednego z najbardziej zaufanych szlachciców króla Andrzeja II i Heleny z niezidentyfikowanej rodziny. Miał brata Juliusza II, który służył jako mistrz kupców od 1222 do 1228. Władysław Miałem trzech synów z jego niezidentyfikowanej żony: Władysław II, który dwukrotnie pełnił funkcję sędziego królewskiego w 1273 r., Juliusz III, który był silnym sojusznikiem jego starszy brat i prałat Mikołaj Kán, arcybiskup elekt Esztergom w różnych okresach w latach 70. XX wieku. [1] Władysław I był także dziadkiem niesławnego oligarchy Władysława III Kana, który faktycznie rządził Transylwanią niezależnie na przełomie XIII i XIV wieku. [2]
+
[[Kategoria:Banowie całej Slawonii]]
−
 
 
−
Ladislaus was born into the prestigious ''gens'' [[Kán]] as the son of [[Julius I Kán]], one of the most trusted noblemen of King Andrew II, and Helen from an unidentified family. He had a brother [[Julius II Kán|Julius II]], who served as [[Master of the cupbearers]] from 1222 to 1228. Ladislaus I had three sons from his unidentified wife: [[Ladislaus II Kán|Ladislaus II]], who functioned as [[Judge royal]] twice in 1273, Julius III, who was a strong ally to his elder brother, and prelate [[Nicholas Kán]], [[Archbishop of Esztergom|Archbishop-elect of Esztergom]] at various times in the 1270s.{{sfn|Zsoldos|2011|p=335}} Ladislaus I was also a grandfather of the infamous [[Oligarch (Kingdom of Hungary)|oligarch]] [[Ladislaus III Kán]], who ruled [[Transylvania]] ''de facto'' independently at the turn of the 13th and 14th centuries.{{sfn|Markó|2006|p=411}}
 
−
 
 
−
==Kariera==
 
−
 
 
−
Jego ojciec zajmował najważniejsze świeckie pozycje, kiedy rozpoczęła się kariera Władysława. Po raz pierwszy wymieniono go jako Mistrza konia (łac. Maresc [h] alcus w 1217 r., Podczas gdy Juliusz I służył jako Palatyn Węgier na dworze królewskim Andrzeja II). Władysław jest pierwszym znanym urzędnikiem, który został powołany na to stanowisko , ponieważ nie ma żadnych możliwych do udowodnienia wstępnych stanowisk z XII w. Pełnił on godność aż do 1221 r. [3] Od 1220 do 1221 r. pełnił również funkcję szefa powiatu Požega. [4] Tymczasem Władysław brał udział w V Krucjacie między 1217 i 1218, kiedy podążył za swoim królem do Ziemi Świętej wraz z kilkoma innymi baronami W tym czasie jego ojciec Palatyn Juliusz I i Jan, arcybiskup Esztergom rządzili królestwem. [5] Po powrocie do domu Władysław został mianowany ispán hrabstwa Vas w 1223. [6]
 
−
 
 
−
His father held the most important secular positions, when Ladislaus' career has begun. He was first mentioned as [[Master of the horse (Kingdom of Hungary)|Master of the horse]] ({{lang-la|maresc[h]alcus}} in 1217, while Julius I served as [[Palatine of Hungary]] in the royal court of Andrew II. Ladislaus is the first known office-holder who was appointed to that position, as there is no demonstrable 12th-century preliminaries of the position. He held the dignity until 1221.{{sfn|Zsoldos|2011|p=56}} From 1220 to 1221, he also functioned as head of [[Požega County]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=181}} Meanwhile, Ladislaus participated in the [[Fifth Crusade]] between 1217 and 1218, when followed his King to the [[Holy Land]] alongside several other barons. During this time, his father Palatine Julius I and [[John, Archbishop of Esztergom]] governed the [[Kingdom of Hungary (1301–1526)|kingdom]].{{sfn|Markó|2006|p=235}} Returning home, Ladislaus was appointed ''[[ispán]]'' of [[Vas County (former)|Vas County]] in 1223.{{sfn|Zsoldos|2011|p=223}}
 
−
 
 
−
== 1 ==
 
−
 
 
−
W 1224 r. Został wybrany po raz pierwszy sędzią królewskim, w tym samym czasie, gdy jego ojciec pełnił drugą kadencję jako Palatyn, dzięki czemu wspólnie zajmowali dwie najwyższe świeckie pozycje na dworze królewskim. Władysław był sędzią królewskim do 1230 r. [7], poza tym był ispánem z Békés (1224), Nyitry (1224–1225) i powiatu Bácsa (1226–1230). [8] W latach 1232–1234 pełnił funkcję szefa okręgu Moson [9]. Starszy Andrzej II mianował go po raz drugi sędzią królewskim w 1234 r., Który zachował tę godność do następnego roku [7]. Znowu rządził również okręgiem Bács. [10]
 
−
 
 
−
In 1224, he was elected [[Judge royal]] for the first time, in the same time, when his father served second term as Palatine, thus they together held the two of the highest ranking secular positions in the royal court. Ladislaus was Judge royal until 1230,{{sfn|Zsoldos|2011|p=29}} beside that he was ''ispán'' of [[Békés County (former)|Békés]] (1224), [[Nyitra County|Nyitra]] (1224–1225) and [[Bács County|Bács Counties]] (1226–1230).{{sfn|Zsoldos|2011|pp=127, 136, 174}} From 1232 to 1234, he functioned as head of [[Moson County]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=169}} The elderly Andrew II appointed him Judge royal for the second time in 1234, he held that dignity until the next year.{{sfn|Zsoldos|2011|p=29}} He also governed Bács County again.{{sfn|Zsoldos|2011|p=127}}
 
−
 
 
−
==2 ==
 
−
 
 
−
Andrzej II zmarł we wrześniu 1235 r., Co miało poważne konsekwencje zarówno dla życia prywatnego, jak i kariery politycznej Władysława. Béla IV, który zastąpił ojca bez sprzeciwu, od dawna sprzeciwiał się „bezużytecznym i zbędnym wieczystym darom” ojca, a także chciał zbudować nową bazę władzy. Po koronacji zwolnił i ukarał wielu najbliższych doradców ojca. Ekspert finansowy Denis, syn Ampuda, został oślepiony, a ojciec Władysława Juliusz I został uwięziony i zmarł w niewoli w 1237 r. Sam Władysław unikał egzekucji lub więzienia, ale stracił wpływy polityczne na lata. [5] Niemniej jednak funkcjonował jako ispán hrabstwa Somogy między 1236 a c. 1239. [11]
 
−
 
 
−
Andrew II died in September 1235, which had serious consequences for either the private life and political career of Ladislaus. Béla IV, who succeeded his father without opposition, had long opposed his father's "useless and superfluous perpetual grants" and also wanted to build a new power base. Following his coronation, he dismissed and punished many of his father's closest advisors. The financial expert [[Denis, son of Ampud]] was blinded, while Ladislaus' father Julius I was imprisoned and died in captivity in 1237. Ladislaus himself avoided execution or prison, but lost political influence for years.{{sfn|Markó|2006|p=235}} Nonetheless he functioned as ''ispán'' of [[Somogy County (former)|Somogy County]] between 1236 and ''c''. 1239.{{sfn|Zsoldos|2011|p=192}}
 
−
 
 
−
== 3 ==
 
−
 
 
−
Władysław walczył w katastrofalnej bitwie pod Mohi 11 kwietnia 1241 r. Gdy Mongołowie ścigali wojska biskupie Bartłomieja Le Grosa, biskup Peczu, Władysław i jego żołnierze uratowali życie prałatowi [5]. Jak pisze Roger z Torre Maggiore w Liście do Bolesnego Lamentu: „[...] Kiedy niektórzy Tatarzy posłali za sobą swoje konie w pełnym galopie [wojska Bartłomieja], ispán Ladislas, który spieszył do króla ze swoim wojskiem pod rozwiniętymi flagami, nagle natknęli się na nich, nie wiedząc o tym, co się wydarzyło. Biskup, rozpoznawszy węgierskie flagi, zwrócił się do ispán, a Tatarzy, zauważając wielką liczbę, wycofali się i ścigali innych. W ten sposób biskup, odchodząc wraz z ispán, uciekł z ich rąk. ”[12] Następnie Władysław odzyskał swój dawny wpływ na sąd. Został już mianowany sędzią królewskim przez Bélę IV w 1242 r. [13]
 
−
 
 
−
Ladislaus fought in the disastrous [[Battle of Mohi]] on 11 April 1241. When the [[Mongols]] were chasing after the episcopal troops of [[Bartholomew le Gros]], the [[Bishop of Pécs]], Ladislaus and his soldiers saved the life of the prelate.{{sfn|Markó|2006|p=235}} As [[Roger of Torre Maggiore]]'s ''Epistle to the Sorrowful Lament'' writes, "[...] ''When some Tatars sent their horses at full gallop after them'' [Bartholomew's troops], ''ispán Ladislas, who was hastening to the king with his troop under unfurled flags, suddenly came upon them, knowing nothing of what had happened. The bishop, recognizing the Hungarian flags, turned to the ispán, and the Tatars, noticing the great numbers, retreated and pursued others. Thus the bishop, departing together with the ispán, escaped from their hands.''"<ref>''Master Roger's Epistle'' (ch. 29), p. 185.</ref> Following this, Ladislaus regained his former influence at the court. He was already appointed Judge royal by Béla IV in 1242.{{sfn|Zsoldos|2011|p=30}}
 
−
 
 
−
== 4 ==
 
−
 
 
−
W tym samym roku został awansowany do urzędu Palatynatu Węgier, a także otrzymał ispánate hrabstwa Somogy [14]. Pełnił te urzędy do 1244 lub 1245 roku i zgodnie z nieautentycznymi królewskimi przywilejami był jeszcze Palatynem w 1246 roku [14]. Następnie służył jako Zakon Slawonii w latach 1245–1247 pod tytułem „banus et dux” („Zakaz i książę”), zgodnie z denominacją Denisa Türje [15]. W 1247 r. Władysław po raz czwarty i ostatni został wybrany sędzią królewskim [13].
 
−
 
 
−
In the same year, he was promoted to the office of Palatine of Hungary and also received the ispánate of Somogy County.{{sfn|Zsoldos|2011|p=19}} He held these offices until 1244 or 1245, and according to non-authentic royal charters, he was Palatine in 1246 yet.{{sfn|Zsoldos|2011|p=19}} After that he served as [[Ban of Slavonia]] from 1245 to 1247 under the title "''banus et dux''" ("Ban and Duke"), following [[Denis Türje]]'s denomination.{{sfn|Zsoldos|2011|p=45}} In 1247, Ladislaus was elected Judge royal for the fourth and final time.{{sfn|Zsoldos|2011|p=30}}
 
−
 
 
−
==Sources==
 
−
{{Refbegin}}
 
−
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Great Officers of State in Hungary from King Saint Stephen to Our Days: A Biographical Encyclopedia] (in Hungarian). Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7.
 
−
* ''Master Roger's Epistle to the Sorrowful Lament upon the Destruction of the Kingdom of Hungary by the Tatars'' (Translated and Annotated by János M. Bak and Martyn Rady) (2010). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); ''Anonymus and Master Roger''; CEU Press; {{ISBN|978-9639776951}}.
 
−
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája'', 1000–1301 [Secular Archontology of Hungary, 1000–1301] (in Hungarian). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.
 
−
 
 
−
==Przypisy==
 
−
{{reflist|2}}
 
−
 
 
−
{{SORTUJ:Kán, László}}
 
−
[[Kategoria:Rody]]
 
−
[[Kategoria:Ród Kán]]
 
 
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
−
 
+
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
−
[[Kategoria:Banowie Slawonii]]
+
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1288]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
−
 
−
[[Kategoria:Sędziowie króla Węgier]]
 
−
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
 
−
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
−
[[Kategoria:Szybkie]]
 

Aktualna wersja na dzień 14:05, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Sędzia królewski
(1224-1230) 		Następca:
Negol Batiz Benedek, syn Samuda
Poprzednik: Sędzia królewski
(1234-1235) 		Następca:
Csák I. Demeter Rátót I. Gyula
Poprzednik: Sędzia królewski
(1242) 		Następca:
Geregye Pál Csák I. Demeter
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1242-1245) 		Następca:
Buzád-Hahót II. Arnold Türje II. Dénes
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1245) 		Następca:
Türje II. Dénes Mstislavić Rastislav
Poprzednik: Sędzia królewski
(1247) 		Następca:
Csák I. Demeter Rátót I. Loránd

Kán I. László (* nieznana, † po 1247), węgierski szlachcic, dostojnik, zajmował kilka świeckich urzędów za panowania królów Andrzeja II i Beli IV.

Rodzina

Syn Juliusza I Kána, jednego z najbardziej zaufanych szlachciców króla Andrzeja II i Heleny z nieznanej z nazwiska rodziny. Miał brata Juliusza II, który służył jako stolnik królewski od 1222 do 1228. László miał trzech synów z nieznaną z imieni i nazwiska żoną: Władysława II, który dwukrotnie pełnił funkcję sędziego królewskiego w 1273 r., Juliusza III, który był silnym sojusznikiem jego starszego brata i prałat Mikołaj, arcybiskup elekt Esztergom w różnych okresach w latach 70. XIII wieku.[1] László był także dziadkiem niesławnego oligarchy Władysława III, który faktycznie rządził niezależnie Siedmiogrodem na przełomie XIII i XIV wieku.[2]

Kariera

Jego ojciec zajmował najważniejsze świeckie pozycje, gdy rozpoczęła się kariera Władysława. Po raz pierwszy wymieniono go jako koniuszego królewskiego w 1217 r., gdy Juliusz I służył jako palatyn na dworze królewskim Andrzeja II. László jest pierwszym znanym urzędnikiem, który został powołany na to stanowisko , ponieważ nie ma żadnych możliwych do udowodnienia poprzednich stanowisk z XII w. Pełnił on godność aż do 1221 r.[1] Od 1220 do 1221 r. pełnił również funkcję ispána komitatu Pozsega.[1] Tymczasem László brał udział w piątej krucjacie między 1217 i 1218, kiedy podążył za swoim królem do Ziemi Świętej wraz z kilkoma innymi baronami W tym czasie jego ojciec palatyn Juliusz I i Jan, arcybiskup Esztergom rządzili królestwem.[2] Po powrocie do domu László został mianowany ispán komitatu [[Vas] w 1223.[1]

W 1224 r. został wybrany po raz pierwszy sędzią królewskim, w tym samym czasie, gdy jego ojciec pełnił drugą kadencję jako palatyn, dzięki czemu wspólnie zajmowali dwa najwyższe świeckie urzędy na dworze królewskim. László był sędzią królewskim do 1230 r.[1], poza tym był ispánem komitatów: Békés (1224), Nyitra (1224–1225) i Bács (1226–1230).[1] W latach 1232–1234 pełnił funkcję ispána komitatu Moson. Wcześniej Andrzej II mianował go po raz drugi sędzią królewskim w 1234 r., którą zachował do następnego roku[1]. Znowu rządził również komitatem Bács.[1]

Andrzej II zmarł we wrześniu 1235 r., co miało poważne konsekwencje zarówno dla życia prywatnego, jak i kariery politycznej László. Bela IV, który zastąpił ojca bez problemu, od dawna sprzeciwiał się „bezużytecznym i zbędnym dożywotnim darowiznom” ojca, a także chciał zbudować nową bazę władzy. Po koronacji zwolnił i ukarał wielu najbliższych doradców ojca. Ekspert finansowy Denis, syn Ampuda, został oślepiony, a ojciec László Juliusz I został uwięziony i zmarł w niewoli w 1237 r. Sam László uniknął egzekucji lub więzienia, ale stracił wpływy polityczne na lata.[2] Niemniej jednak funkcjonował jako ispán komitatu Somogy między 1236 a ok.1239.[1]

László walczył w katastrofalnej bitwie pod Mohi 11 kwietnia 1241 r. Gdy Mongołowie ścigali wojska biskupa Bartłomieja Le Grosa, biskupa Pécsu, László i jego rycerze uratowali życie biskupowi[2]. Jak pisze Roger z Torre Maggiore w Liście do Bolesnego Lamentu: „[...] Kiedy niektórzy Tatarzy posłali za sobą swoje konie w pełnym galopie [wojska Bartłomieja], ispán László, który spieszył do króla ze swoim wojskiem pod rozwiniętymi flagami, nagle natknęli się na nich, nie wiedząc o tym, co się wydarzyło. Biskup, rozpoznawszy węgierskie flagi, zwrócił się do ispána, a Tatarzy, zauważając wielką liczbę, wycofali się i ścigali innych. W ten sposób biskup, odchodząc wraz z ispánem, uciekł z ich rąk."[3] Następnie László odzyskał swój dawny wpływ na sąd. Został mianowany sędzią królewskim przez Belę IV w 1242 r.[1]

W tym samym roku został podniesiony do urzędu palatyna, a także otrzymał ispánat komitatu Somogy[1]. Pełnił te urzędy do 1244 lub 1245 roku i zgodnie z nieautentycznymi królewskimi przywilejami był jeszcze palatynem w 1246 roku[1]. Następnie służył jako ban Slawonii w latach 1245–1247 z tytułem „banus et dux” („ban i książę”), zgodnie z denominacją Denisa Türje[1]. W 1247 r. László po raz czwarty i ostatni został wybrany sędzią królewskim[1].

Przypisy

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 19, 29-30, 45, 56, 127, 136, 169, 174, 181, 192, 223, 335.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 235, 411.
  3. ↑ Master Roger's Epistle (ch. 29), str. 185.

Żródła

  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • List Mistrza Rogera ze smutnym lamentem po zniszczeniu Królestwa Węgier przez Tatarów (Tłum. i uwagi: János M. Bak i Martyn Rady) (2010). W: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); Anonymus and Master Roger; CEU Press; ISBN 978-9639776951.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Kán I. László (węg.)
Władysław I Kán (pol.)
Ladislaus I Kán (chor.)

— Sędzia królewski
Palatyn Królestwa Węgier
Ban całej Slawonii		 —
Pieczęć László I Kána (1236)
Pieczęć László I Kána (1236)
Sędzia królewski
Okres od : (1) 1224, (2) 1234
(3) 1242, (4) 1247
do : (1) 1230, (2) 1235
(3) 1242, (4) 1247
Poprzednik 1. Negol Batiz
2. Csák I. Demeter
3. Geregye Pál
4. Csák I. Demeter
Następca 1. Benedek, syn Samuda
2. Rátót I. Gyula
3. Csák I. Demeter
4. Rátót I. Loránd
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od 1242
do 1245
Poprzednik Buzád-Hahót II. Arnold
Następca Türje II. Dénes
Ban całej Slawonii
Okres 1245
Poprzednik Türje II. Dénes
Następca Mstislavić Rastislav
Dane biograficzne
Klan Kán
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1288
Ojciec Kán I. Gyula
Matka Helena Nn
Żona nieznana
Dzieci II. László
III. Gyula
Miklós
córka Nn
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Kán_I._László&oldid=51746”