Rátót II. Loránd

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Koniuszy królewski (1283) Następca: Péc Apor Borsa Kopasz Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1298-1299) Współrządzący: Péc Apor Następca: Aba Amadé & Kőszegi I. Miklós Aba Amadé Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1303-1307) Współrządzący: Ákos I. István Kőszegi Iván Aba Amadé Péc Apor Następca: Aba Amadé Borsa Kopasz Rátót II. Loránd (pol. Roland II Rátót) (* nieznana, † 1307), węgierski szlachcic, jeden z siedmiu baronów na początku XIV wieku, którzy tytułowali nie niefomalnie palatynami na Węgrzech. Przodek rodziny Jolsvai. Rodzina Loránd II urodził się we wpływowym i ważnym rodzie Rátót, jako syn Eustachego II. Jego dziadkiem był Dominik I, który zginął w bitwie pod Mohi w 1241 r. Loránd miał brata Desideriusza I (zwanego również „Ślepym”),ref>Engel: Genealógia (Genus Rátót 1. główna gałąź)</ref> który służył jako ispán komitatu Borsod i komitatu Gömör i poślubił córkę oligarchy [Ákos István|Stefana Ákosa, doprowadzając do zawarcia sojuszu między dwoma potężnymi klanami. Z nieznaną z imienia żoną Loránd miał czterech synów. Za pośrednictwem swojego najstarszego syna, Desideriusza II, był przodkiem szlacheckiej rodziny Jolsvaiów (dawniej Gedei), która wyginęła w 1427 r. Jego dwaj młodsi synowie, Eustachy IV i Roland III, w latach trzydziestych XX wieku posiadali różne ispánaty. Jego czwarty syn, Stefan III, został wspomniany tylko raz w 1321 roku. Kariera Loránd po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu aktach w 1275 r. podczas kryzysu politycznego w 1280 r. gdy Władysław IV wprowadził nowe prawa kumańskie pod naciskiem kościoła katolickiego. Jednak wielu Kumanów zdecydowało się opuścić Węgry zamiast słuchać żądań legata papieskiego Filipa. W drodze na granicę spustoszyli i splądrowali wiele osad i posiadłości. Loránd, jego brat Dezydery i dwaj jego kuzyni, Ratolt II i Mikołaj I „Vecse” skutecznie bronili klasztoru cystersów w Egres (dzisiejsze Igriș w Rumunii). Następnie Loránd i kilku innych członków rodu Rátót uczestniczyli w królewskich kampaniach wojskowych przeciwko Kumanom. Loránd był obecny przy oblężeniu zamku Gede (dzisiejszy Hodejov, Słowacja), gdzie w połowie 1281 r. zabarykadował się zbuntowany Finta Aba.Później Loránd został właścicielem tego zamku, ale data nabycia nie jest znana. Walczył również z Kumanami w bitwie nad jeziorem Hód (w pobliżu dzisiejszego Hódmezővásárhely) w 1282 r. Plik:Hodejov - hradný múr (1).jpg Pozostałości kamiennej ściany zamku Gede (dzisiaj Hodejov na Słowacji, własność by Loránda II Rátóta Za swoją służbę wojskową Loránd został koniuszym królewskim króla Władysława IV w 1283 r. Możliwe, że należał do tej grupy baronialnej, która była w tym czasie zdominowana przez klan Csáków. Sojusz rozpadł się w następnym roku wraz ze śmiercią braci: Mateusza II i Piotra I Csáków. W ten sposób Loránd stracił także swój urząd. Zastąpił go Jakub Borsa, o którym po raz pierwszy wspomniano w tym charakterze w sierpniu 1284 r. Utrzymanie krótkotrwałego podwójnego systemu tytułów, aby uniknąć walki o władzę, charakteryzowała późne panowanie Andrzeja III, Loránd został palatynem dla Regionu Zadunajskiego (łac. palatinus ultradanubialis), podczas gdy Apor Péc był odpowiedzialny za Przeddunaje, pełnił tę funkcję w 1298 r. do przyszłego roku. W kontekście współczesnym oznaczało to, że Loránd miał jurysdykcję nad Wschodnimi Węgrami w tym charakterze (ponieważ „Transdanubia” miała inne znaczenie niż obecnie), podczas gdy Apor Péc nadzorował komitaty na Węgrzech Zachodnich. Ponadto Loránd nosił także tytuł Sędziego Kumanów. Loránd zwołał zgromadzenie w Gava (obecnie część Gávavencsellő) w październiku 1298 r., a w komitacie Borsod w następnym roku. Po śmierci Andrzeja III i wyginięciu dynastii Arpadów w 1301 r. Loránd przypuszczalnie poparł roszczenia czeskiego Wacława do tronu węgierskiego, podobnie jak jego kuzyni (w tym Dominik II, faktyczny przywódca rodziny) i brat Dezydery. Wziął udział w weselu Stefana I Ákosa z zagraniczną (bawarską lub czeską) księżniczką na początku 1303 r., ale fakt ten nie potwierdza jego przynależności, jako że obecny był także stronnik Karola I, oligarcha Amadeusz Aba. Po raz pierwszy został nazwany „baronem” w 1303 r. W następnym roku złożył przysięgę wierności Karolowi I. W krótkim czasie zyskał na znaczeniu na dworze królewskim Karola, stając się jednym z najwybitniejszych stronników krajowych księcia Anjou, obok Ugrina Csáka i Amadeusza Aby. Loránd został powołany na palatyna od lutego 1303 r., brał udział w tym weselu już w tym charakterze. W pierwszej dekadzie XIV wieku siedmiu baronów używało ten tytuł jednocześnie. Większość historyków, w tym Gyula Kristó i Jenő Szűcs, uważa, że baronowie: Mateusz III Csák, Amadeusz Aba, Iwan Kőszegi, Stefan Ákos, Jakub Borsa, Apor Péc i Loránd bezprawnie wzięli i używali tytuł, co doprowadziło do spadku jego autorytetu. Jednak historyk Attila Zsoldos opracował specjalną teorię. Gdy Andrzej III utworzył ligę ze swoimi wrogami grupa potężnych władców – w tym ród Kőszegich, Mateusz III Csák i Roland Borsa – wezwała Karola II z Neapolu do przysłania 12-letniego Karola z Anjou na Węgry, by stał się królem, zgodnie z Chronicon Pictum. Młody książę wysiadł w Splicie w sierpniu 1300 r., wspierany przez większość chorwackich i slawońskich moznowładców. Jednak Kőszegi i Mateusz III Csák wkrótce połączyli się z Andrzejem, co uniemożliwiło Karolowi odniesienie sukcesu. Zsoldos argumentował, że Andrzej III zawarł nowy feudalny kontrakt z baronami latem 1300 roku: Mateusz Csák i Iwan Kőszegi stali się „wiecznymi” palatynami, a Andrzej zaakceptował zwierzchnictwo nad prowincjami. Amadeusz Aba i Stefan I Ákos również otrzymali ten przywilej. Oprócz nich dwa współ-palatyni z poprzedniego roku, Loránd Rátót i Apor Péc również otrzymali tytuł jako przeciwwaga, zgodnie z teorią Zsoldosa. Dlatego Loránd nosił godność palatyna od ostatniego roku panowania Andrzeja. W związku z tym osoby ubiegające się o tron ​​węgierski odziedziczyły ostatnią decyzję Andrzeja i zostali zmuszeni do zaakceptowania status quo. Jak podkreślił Zsoldos, oligarchowie uznawali się nawzajem, oprócz władców, kapituł katedralnych i innych instytucji. Jedną z podstaw teorii Zsoldosa jest fakt, że Loránd II Rátót i Apor Péc byli uważani za o wiele mniej ważnych niż Mateusz Csák lub Amadeusz Aba. Jednak inni umiarkowanie wpływowi panowie nie poszli za przykładem Apora i Loránda, a nikt inny nie był nazywany palatynami poza nimi dwoma. W dokumencie królewskim z 1307 r. Karol nazwał także Loránda palatynem, uznając jego tytuł. Loránd był obecny na diecie w Rákos 10 października 1307 r., gdzie potwierdzono pretensje Karola do tronu. Tam też użył tytułu palatyna. Po trzeciej koronacji Karola, która została przeprowadzona w pełni zgodnie z prawem zwyczajowym, jest 27 sierpnia 1310 r., król uznał jako palatyna tylko Jakuba Borsę i to on został powołany na to stanowisko w 1306 r. przez Karola. Loránd zmarł do tego czasu, ponieważ nie wspominają o nim współczesne dokumenty po diecie z października 1307 r. Przypisy Źródła Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Kristó, Gyula (1999). I. Károly király főúri elitje (1301–1309) [Arystokratyczna elita króla Karola I, 1301–1309]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): 41–62. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9. Zsoldos, Attila (2011a). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3. Zsoldos, Attila (2011b). III. András hat nádora [Sześciu palatynów Andrzeja III]. W: Cabello, Juan; C. Tóth, Norbert (wyd.). Erősségénél fogva várépítésre való: Tanulmányok a 70 éves Németh Péter tiszteletére [Jest to bardzo dobre miejsce na zamek: studia dla 70-latka Pétera Németha]. Szabolcs-Szatmár-Bereg Megyei Önkormányzat Múzeumok Igazgatósága. str. 289–299. ISBN 978-963-7220-75-3.

Rátót II. Loránd (węg.) Roland II Rátót (pol.) — Koniuszy królewski Palatyn Królestwa Węgier — Koniuszy królewski Okres od 1283 Poprzednik brak informacji Następca Borsa Kopasz Palatyn Królestwa Węgier Okres od (1) 1298, (2) 1303 do (1) 1299, (2) 1307 Poprzednik 1. Kőszegi I. Miklós 2. Aba Amadé Następca 1. Aba Amadé 2. Borsa Kopasz Dane biograficzne Klan Rátót Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć 1307 Ojciec II. Leusták Matka nieznana Rodzeństwo I. Dezső Żona nieznana Dzieci II. Dezső IV. Leusták III. Loránd III. István