Szabolcs: Różnice pomiędzy wersjami
(Utworzono nową stronę "{{Uwaga| |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Szabolcs_v%C3%A1rmegye |autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Szabolcs_v%C3%A1rmegye&action=history |not...") |
|||
| (Nie pokazano 21 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| + | [[Kategoria:0]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Szabolcs_v%C3%A1rmegye | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Szabolcs_v%C3%A1rmegye | ||
| Linia 4: | Linia 6: | ||
|nota = węgierski | |nota = węgierski | ||
}} | }} | ||
| − | |||
{| | {| | ||
| | | | ||
|} | |} | ||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | {{Komitaty króla Stefana I}} | ||
| + | [[Plik:Szabolcs_county_map.jpg|thumb|left|Mapa terenu powiatu Szabolcs]] | ||
| + | |||
| + | '''Szabolcs vármegye''' (niem. ''Saboltsch'', słow. ''Sabolčská župa'') był jednostką administracyjną na [[Alföld|Równinie Węgierskiej]]. Prawie całe jego terytorium, z wyjątkiem niektórych osad należących do Ukrainy, jest nadal własnością Węgier. | ||
| + | |||
| + | == Geografia == | ||
| + | |||
| + | Szabolcs, jeden z komitatów lewego brzegu rzeki Cisy na Węgrzech, graniczy z komitatami: na północy z [[Zemplén]] i [[Ung]], na wschodzie z [[Bereg]] i [[Szatmár]], na południu z [[Bihar]] i [[Hajdú]], na zachodzie z [[Borsod]] i [[Zemplén]]. | ||
| + | |||
| + | == Historia | ||
| − | + | Szabolcs był jednym z najstarszych powiatów. Do 1876 r. Jego terytorium obejmowało zachodnie części dzisiejszego powiatu Szabolcs-Szatmár-Bereg oraz północną i zachodnią część powiatu Hajdú-Bihar, chociaż Kisvárda i okolice trafiły do powiatu dopiero po najeździe Tatarów, ponieważ miasto było dawniej siedziba powiatu Borsova. Od XVII wieku miasta Hajdú oddzieliły się od powiatu, tworząc dzielnicę Hajdú. Po klęsce wojny o niepodległość w 1848 r., Po zmianie wodza i innych stanowisk administracyjnych, na czele powiatu Szabolcs stanął mianowany wojewoda: Pál Gömöry, radny powiatowy, właściciel ziemski, objął ten urząd. | |
| − | |||
| − | + | Szabolcs a legrégibb vármegyék közé tartozott. Területe 1876-ig a mai Szabolcs-Szatmár-Bereg megye nyugati, valamint Hajdú-Bihar megye északi és nyugati részeit foglalta magába, habár [[Kisvárda]] és környéke csak a [[tatárjárás]] után került a vármegyéhez, hiszen a város korábban [[Borsova vármegye]] székhelye volt. A 17. századtól a hajdú városok kiváltak a megyéből, létrehozva a [[Hajdú kerület]]et. Az [[1848-as szabadságharc]] leverése után a főispáni és más egyéb közigazgatási tisztség módositása után Szabolcs vármegye élén a kinevezett megyefőnök állt: [[Gömöry Pál]], helytartósági tanácsos, földbirtokos töltötte be ezt a hivatalt. | |
| − | + | Podczas osadnictwa powiatowego w 1876 roku południowo-zachodnie obszary powiatu zostały przeniesione do powiatu Hajdú, który powstał z okręgu Hajdú. W tym czasie siedzibą powiatu stała się Nyíregyháza zamiast Nagykálló. | |
| + | |||
| + | Az [[1876-os megyerendezés]] során a megye délnyugati területei a Hajdú kerületből alakult [[Hajdú vármegye|Hajdú vármegyéhez]] kerültek. Ugyancsak ekkor lett a vármegye székhelye [[Nagykálló]] helyett [[Nyíregyháza]]. | ||
| + | |||
| + | Traktat z Trianon dotknął hrabstwo, ponieważ trzy wsie na prawym brzegu Cisy (Eszeny, Szalóka i Tiszaágtelek) zostały przyłączone do Czechosłowacji. Ponieważ na Węgrzech pozostały tylko dwie wsie (Záhony i Győröcske) z hrabstwa Ung, oba powiaty zostały połączone przez Szabolcs i Ung w systemie powiatów z 1923 roku. Przyłączono tu także wsie Nagylónya, Kislónya, Mátyus i Tiszakerecseny, które do tej pory należały do powiatu Bereg. | ||
| + | |||
| + | A [[trianoni békeszerződés]] a vármegyét annyiban érintette, hogy a [[Tisza]] jobb partján fekvő három községét ([[Eszeny]], [[Szalóka]] és [[Tiszaágtelek]]) [[Csehszlovákia|Csehszlovákiához]] csatolták. Mivel [[Ung vármegye|Ung vármegyéből]] Magyarországon csupán két község maradt ([[Záhony]] és [[Győröcske]]), ezért az [[1923-as megyerendezés]] során a két vármegyét összevonták [[Szabolcs és Ung k.e.e. vármegye]] néven, és egyidejűleg az addig [[Bereg vármegye|Bereg vármegyéhez]] tartozott [[Nagylónya]], [[Kislónya]], [[Mátyus]] és [[Tiszakerecseny]] községeket is ide csatolták. | ||
| + | |||
| + | W 1938 r., Po pierwszej decyzji wiedeńskiej, powiat Ung został ponownie ustanowiony na obszarze odzyskanym od Czechosłowacji, dzięki czemu powiat Szabolcs odzyskał niepodległość. Jednak linią graniczną między dwoma hrabstwami stała się Cisa, czyli poprzednia granica państwa, więc cztery wsie zaanektowane w 1920 r. Przeszły do Ung, podczas gdy Záhony i Győröcske nadal należały do Szabolcs. Jednak cztery wioski hrabstwa Bereg zostały ponownie zaanektowane, więc zostały przeniesione do hrabstw Bereg i Ugocsa. Najważniejszym właścicielem ziemskim powiatu był hrabia Andrássy z Csíkszentkirály, którego najsłynniejszy zamek znajdował się w Tiszadob. Ogromna posiadłość o powierzchni 12 000 akrów katastralnych w Tiszadob została odziedziczona po rodzinie hrabiego Károlyi poprzez małżeństwa. Podczas drugiej wojny światowej József Lenz został radnym handlowym, właścicielem ziemskim, hurtownikiem i rodziną w Nyékládháza z Sándora Andrássy. József Lenz kupił sobie 935 księżyców katastralnych od hrabiego Sándora Andrássy'ego w Kesznyéten. Ponadto Endre Boldogfai Farkas i jego żona, przybysze z 459 księżyców katastralnych i wieże celne 35 księżyców katastralnych posiadali ziemię w okręgu Szabolcs. | ||
| + | |||
| + | [[1938]]-ban az [[első bécsi döntés]]t követően Ung megye újraalakult a Csehszlovákiától visszakapott területen, így Szabolcs vármegye ismét önállóvá vált. A két megye közötti határvonal azonban a Tisza, vagyis az addigi országhatár lett, így az 1920-ban elcsatolt négy község Unghoz került, Záhony és Győröcske viszont Szabolcshoz tartozott továbbra is. A négy egykor Bereg megyei községet azonban ismét elcsatolták, így azok [[Bereg és Ugocsa k.e.e. vármegye|Bereg és Ugocsa megyéhez]] kerültek. A vármegye legjelentősebb földbirtokosa a gróf [[Andrássy család (csíkszentkirályi)|csíkszentkirályi Andrássy család]] volt, melynek a legjelesebb kastélya [[Tiszadob]]on helyezkedett el. A 12 000 kataszteri holdas tiszadobi hatalmas uradalmat házasságok révén a gróf Károlyi családtól örökölték. A másopdik világháború alatt [[Lenz József (nagykereskedő)|Lenz József]] kereskedelmi tanácsos, [[nyékládháza|nyékládház]]i földbirtokos, nagykereskedő és családja lett a vármegye második legtehetősebbh földbirtokosa: [[Farkas Endre|boldogfai Farkas Endre vezérkari őrnagyné]] [[Lenz Klára]] számára 1 576 kataszteri holdas [[Boldogfai Farkas–Lenz-kúria|kocsordosi]] földbirtokot (1154 kataszteri hold Tiszadobhoz, 422 kataszteri hold [[Kesznyéten]]hez tartozott) vásárolt gróf [[Andrássy Sándor]]tól. Lenz József saját magának pedig 935 kataszteri holdat vásárolt Andrássy Sándor gróftól Kesznyétenen. Boldogfai Farkas Endre és neje emellett, egy 459 kataszteri holdai [[újléta]]i, valamint egy 35 kataszteri holdas [[vámospércse]]i földbirtokkal rendelkeztek Szabolcs vármegyében. | ||
| + | |||
| + | Obszar powiatu zmienił się ponownie w wyniku planu powiatu z 1945 r., Kiedy jego granice zostały dostosowane w kierunku powiatów Szatmár-Bereg i Hajdú poprzez ponowne połączenie niektórych wsi. Wraz z nadejściem komunizmu zarówno rodzina hrabiego Andrássy, jak i rodzina Farkas w Boldogfai i rodzina Lenz utraciły wszystkie swoje majątki bez odszkodowania. | ||
| + | |||
| + | A vármegye területe az [[1945-ös megyerendezés]] következtében módosult ismét, amikor néhány község átcsatolásával kiigazították határait [[Szatmár-Bereg vármegye|Szatmár-Bereg]] és [[Hajdú vármegye]] irányában. A kommunizmus bejövetelekor mind a gróf Andrássy család, mind a [[boldogfai Farkas család]] és a [[Lenz család]] elveszítette összes uradalmát kárpótlás nélkül. | ||
| + | |||
| + | Likwidacja powiatu Szabolcs nastąpiła w 1950 r. W czasie osady powiatowej, kiedy została ona połączona z okręgiem Szatmár-Bereg jako Szabolcs-Szatmár, który od 1990 r. Nosi nazwę powiatu Szabolcs-Szatmár-Bereg. | ||
| + | |||
| + | Szabolcs vármegye megszűnésére az [[1950-es megyerendezés]]kor került sor, amikor összevonták Szatmár-Bereg megyével Szabolcs-Szatmár néven, amelyet [[1990]]-től [[Szabolcs-Szatmár-Bereg megye|Szabolcs-Szatmár-Bereg megyének]] neveznek. | ||
| − | |||
| − | Szabolcs, | + | | |
| + | {{Historia komitatu | ||
| + | |tytuł = Komitat Szabolcs | ||
| + | |grafika = | ||
| + | |opis grafiki = | ||
| + | |okres 0 = Okres | ||
| + | |forma 0 = Podmiot polityczny | ||
| + | |okres 1 = ok.1000-1526 | ||
| + | |forma 1 = [[Królestwo|Królestwo Węgier]] | ||
| + | |okres 2 = | ||
| + | |forma 2 = | ||
| + | |okres 3 = | ||
| + | |forma 3 = | ||
| + | |okres 4 = | ||
| + | |forma 4 = | ||
| + | |okres 5 = | ||
| + | |forma 5 = | ||
| + | |okres 6 = | ||
| + | |forma 6 = | ||
| + | |okres 7 = | ||
| + | |forma 7 = | ||
| + | |okres 8 = | ||
| + | |forma 8 = | ||
| + | |okres 9 = | ||
| + | |forma 9 = | ||
| + | |okres 10 = | ||
| + | |forma 10 = | ||
| + | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | {{Infobox Komitat | ||
| + | |Nazwa = Szabolcs | ||
| + | |Rok = 1910 | ||
| + | |Herb = Coa_Hungary_County_Szabolcs_(History)_v1.svg | ||
| + | |Siedziba = Nyíregyháza | ||
| + | |Powierzchnia = 4 637 | ||
| + | |Ludność = 319 818 | ||
| + | |Narodowości = 99 % Węgrzy<br> 1 % inni (Słowacy, Niemcy) | ||
| + | |Utworzony = XI wiek | ||
| + | |Zlikwidowany = 1920 | ||
| + | |Mapa = Szabolcs.png | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
| − | + | == Przypisy == | |
| + | {{izvori}} | ||
| − | + | {{SORTUJ:Komitaty, Szabolcs}} | |
[[Kategoria:Komitaty]] | [[Kategoria:Komitaty]] | ||
| + | [[Kategoria:Komitaty XI wiek]] | ||
| + | [[Kategoria:Komitaty Świętego Stefana]] | ||
| + | [[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1920]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Ukrainy]] | ||
Aktualna wersja na dzień 08:04, 13 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Plik:Szabolcs county map.jpg Mapa terenu powiatu Szabolcs Szabolcs vármegye (niem. Saboltsch, słow. Sabolčská župa) był jednostką administracyjną na Równinie Węgierskiej. Prawie całe jego terytorium, z wyjątkiem niektórych osad należących do Ukrainy, jest nadal własnością Węgier. GeografiaSzabolcs, jeden z komitatów lewego brzegu rzeki Cisy na Węgrzech, graniczy z komitatami: na północy z Zemplén i Ung, na wschodzie z Bereg i Szatmár, na południu z Bihar i Hajdú, na zachodzie z Borsod i Zemplén. == Historia Szabolcs był jednym z najstarszych powiatów. Do 1876 r. Jego terytorium obejmowało zachodnie części dzisiejszego powiatu Szabolcs-Szatmár-Bereg oraz północną i zachodnią część powiatu Hajdú-Bihar, chociaż Kisvárda i okolice trafiły do powiatu dopiero po najeździe Tatarów, ponieważ miasto było dawniej siedziba powiatu Borsova. Od XVII wieku miasta Hajdú oddzieliły się od powiatu, tworząc dzielnicę Hajdú. Po klęsce wojny o niepodległość w 1848 r., Po zmianie wodza i innych stanowisk administracyjnych, na czele powiatu Szabolcs stanął mianowany wojewoda: Pál Gömöry, radny powiatowy, właściciel ziemski, objął ten urząd. Szabolcs a legrégibb vármegyék közé tartozott. Területe 1876-ig a mai Szabolcs-Szatmár-Bereg megye nyugati, valamint Hajdú-Bihar megye északi és nyugati részeit foglalta magába, habár Kisvárda és környéke csak a tatárjárás után került a vármegyéhez, hiszen a város korábban Borsova vármegye székhelye volt. A 17. századtól a hajdú városok kiváltak a megyéből, létrehozva a Hajdú kerületet. Az 1848-as szabadságharc leverése után a főispáni és más egyéb közigazgatási tisztség módositása után Szabolcs vármegye élén a kinevezett megyefőnök állt: Gömöry Pál, helytartósági tanácsos, földbirtokos töltötte be ezt a hivatalt. Podczas osadnictwa powiatowego w 1876 roku południowo-zachodnie obszary powiatu zostały przeniesione do powiatu Hajdú, który powstał z okręgu Hajdú. W tym czasie siedzibą powiatu stała się Nyíregyháza zamiast Nagykálló. Az 1876-os megyerendezés során a megye délnyugati területei a Hajdú kerületből alakult Hajdú vármegyéhez kerültek. Ugyancsak ekkor lett a vármegye székhelye Nagykálló helyett Nyíregyháza. Traktat z Trianon dotknął hrabstwo, ponieważ trzy wsie na prawym brzegu Cisy (Eszeny, Szalóka i Tiszaágtelek) zostały przyłączone do Czechosłowacji. Ponieważ na Węgrzech pozostały tylko dwie wsie (Záhony i Győröcske) z hrabstwa Ung, oba powiaty zostały połączone przez Szabolcs i Ung w systemie powiatów z 1923 roku. Przyłączono tu także wsie Nagylónya, Kislónya, Mátyus i Tiszakerecseny, które do tej pory należały do powiatu Bereg. A trianoni békeszerződés a vármegyét annyiban érintette, hogy a Tisza jobb partján fekvő három községét (Eszeny, Szalóka és Tiszaágtelek) Csehszlovákiához csatolták. Mivel Ung vármegyéből Magyarországon csupán két község maradt (Záhony és Győröcske), ezért az 1923-as megyerendezés során a két vármegyét összevonták Szabolcs és Ung k.e.e. vármegye néven, és egyidejűleg az addig Bereg vármegyéhez tartozott Nagylónya, Kislónya, Mátyus és Tiszakerecseny községeket is ide csatolták. W 1938 r., Po pierwszej decyzji wiedeńskiej, powiat Ung został ponownie ustanowiony na obszarze odzyskanym od Czechosłowacji, dzięki czemu powiat Szabolcs odzyskał niepodległość. Jednak linią graniczną między dwoma hrabstwami stała się Cisa, czyli poprzednia granica państwa, więc cztery wsie zaanektowane w 1920 r. Przeszły do Ung, podczas gdy Záhony i Győröcske nadal należały do Szabolcs. Jednak cztery wioski hrabstwa Bereg zostały ponownie zaanektowane, więc zostały przeniesione do hrabstw Bereg i Ugocsa. Najważniejszym właścicielem ziemskim powiatu był hrabia Andrássy z Csíkszentkirály, którego najsłynniejszy zamek znajdował się w Tiszadob. Ogromna posiadłość o powierzchni 12 000 akrów katastralnych w Tiszadob została odziedziczona po rodzinie hrabiego Károlyi poprzez małżeństwa. Podczas drugiej wojny światowej József Lenz został radnym handlowym, właścicielem ziemskim, hurtownikiem i rodziną w Nyékládháza z Sándora Andrássy. József Lenz kupił sobie 935 księżyców katastralnych od hrabiego Sándora Andrássy'ego w Kesznyéten. Ponadto Endre Boldogfai Farkas i jego żona, przybysze z 459 księżyców katastralnych i wieże celne 35 księżyców katastralnych posiadali ziemię w okręgu Szabolcs. 1938-ban az első bécsi döntést követően Ung megye újraalakult a Csehszlovákiától visszakapott területen, így Szabolcs vármegye ismét önállóvá vált. A két megye közötti határvonal azonban a Tisza, vagyis az addigi országhatár lett, így az 1920-ban elcsatolt négy község Unghoz került, Záhony és Győröcske viszont Szabolcshoz tartozott továbbra is. A négy egykor Bereg megyei községet azonban ismét elcsatolták, így azok Bereg és Ugocsa megyéhez kerültek. A vármegye legjelentősebb földbirtokosa a gróf csíkszentkirályi Andrássy család volt, melynek a legjelesebb kastélya Tiszadobon helyezkedett el. A 12 000 kataszteri holdas tiszadobi hatalmas uradalmat házasságok révén a gróf Károlyi családtól örökölték. A másopdik világháború alatt Lenz József kereskedelmi tanácsos, nyékládházi földbirtokos, nagykereskedő és családja lett a vármegye második legtehetősebbh földbirtokosa: boldogfai Farkas Endre vezérkari őrnagyné Lenz Klára számára 1 576 kataszteri holdas kocsordosi földbirtokot (1154 kataszteri hold Tiszadobhoz, 422 kataszteri hold Kesznyétenhez tartozott) vásárolt gróf Andrássy Sándortól. Lenz József saját magának pedig 935 kataszteri holdat vásárolt Andrássy Sándor gróftól Kesznyétenen. Boldogfai Farkas Endre és neje emellett, egy 459 kataszteri holdai újlétai, valamint egy 35 kataszteri holdas vámospércsei földbirtokkal rendelkeztek Szabolcs vármegyében. Obszar powiatu zmienił się ponownie w wyniku planu powiatu z 1945 r., Kiedy jego granice zostały dostosowane w kierunku powiatów Szatmár-Bereg i Hajdú poprzez ponowne połączenie niektórych wsi. Wraz z nadejściem komunizmu zarówno rodzina hrabiego Andrássy, jak i rodzina Farkas w Boldogfai i rodzina Lenz utraciły wszystkie swoje majątki bez odszkodowania. A vármegye területe az 1945-ös megyerendezés következtében módosult ismét, amikor néhány község átcsatolásával kiigazították határait Szatmár-Bereg és Hajdú vármegye irányában. A kommunizmus bejövetelekor mind a gróf Andrássy család, mind a boldogfai Farkas család és a Lenz család elveszítette összes uradalmát kárpótlás nélkül. Likwidacja powiatu Szabolcs nastąpiła w 1950 r. W czasie osady powiatowej, kiedy została ona połączona z okręgiem Szatmár-Bereg jako Szabolcs-Szatmár, który od 1990 r. Nosi nazwę powiatu Szabolcs-Szatmár-Bereg. Szabolcs vármegye megszűnésére az 1950-es megyerendezéskor került sor, amikor összevonták Szatmár-Bereg megyével Szabolcs-Szatmár néven, amelyet 1990-től Szabolcs-Szatmár-Bereg megyének neveznek.
|
| |||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
.svg){kind=link}
_v1.svg){kind=link}
