Zemplén: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 31: | Linia 31: | ||
'''Zemplén''' (łac. ''Zemplinum'' lub ''comitatus Zempliniensis'', niem. ''Semplin'', ''Komitat Semplin'' lub ''Sempliner Gespanschaft'', słow. ''Zemplín'') – dawny [[komitat]] w północno-wschodniej części [[Węgry|Królestwa Węgier]] (dzisiejsza wschodnia [[Słowacja]] i północno-wschodnie [[Węgry]]). Stolicą władz komitatu był do roku [[1748]] zamek [[Zemplín (wieś)|Zemplín]]. | '''Zemplén''' (łac. ''Zemplinum'' lub ''comitatus Zempliniensis'', niem. ''Semplin'', ''Komitat Semplin'' lub ''Sempliner Gespanschaft'', słow. ''Zemplín'') – dawny [[komitat]] w północno-wschodniej części [[Węgry|Królestwa Węgier]] (dzisiejsza wschodnia [[Słowacja]] i północno-wschodnie [[Węgry]]). Stolicą władz komitatu był do roku [[1748]] zamek [[Zemplín (wieś)|Zemplín]]. | ||
| + | |||
| + | == Historia == | ||
Węgierska ekspansja na teren dzisiejszego Zempléna następowała od południa, z doliny [[Cisa|Cisy]]. Południowa i środkowa część wyodrębniła się w osobny komitat w [[1018]] roku, za panowania [[Stefan I Święty|Stefana I]]. Północna granica komitatu z początkowej linii [[Latorica|Latoricy]] przesuwała się na północ w miarę węgierskiej kolonizacji tych terenów, aż pod koniec XII wieku ustaliła się na najwyższym grzbiecie [[Karpaty|Karpat]]. Początkowo, w XIII i XIV wieku, komitat nosił nazwę „Potok” – od siedziby władz w [[Sárospatak]] (słow. ''Blatný Potok''). Następną siedzibą żupana stał się zamek zempliński, a w późnym średniowieczu miasteczko [[Zemplénagárd|Ziemno]] nad [[Bodrog]]iem. Pod koniec XIV wieku z komitatem zemplińskim połączył się istniejący do tej pory na południe od niego komitat [[Szerencs]], który jeszcze do XVI wieku zachował pewną odrębność jako Dolny Zemplin. W XIII wieku w komitacie ukształtował się samorząd szlachecki. Władza i godność żupana spoczywała w rękach rodów [[Drugethowie|Drugethów]] (w XVI i XVII wieku – niemal wyłącznie), Palóczych, [[Perényi]]ch i Rozgonyich. | Węgierska ekspansja na teren dzisiejszego Zempléna następowała od południa, z doliny [[Cisa|Cisy]]. Południowa i środkowa część wyodrębniła się w osobny komitat w [[1018]] roku, za panowania [[Stefan I Święty|Stefana I]]. Północna granica komitatu z początkowej linii [[Latorica|Latoricy]] przesuwała się na północ w miarę węgierskiej kolonizacji tych terenów, aż pod koniec XII wieku ustaliła się na najwyższym grzbiecie [[Karpaty|Karpat]]. Początkowo, w XIII i XIV wieku, komitat nosił nazwę „Potok” – od siedziby władz w [[Sárospatak]] (słow. ''Blatný Potok''). Następną siedzibą żupana stał się zamek zempliński, a w późnym średniowieczu miasteczko [[Zemplénagárd|Ziemno]] nad [[Bodrog]]iem. Pod koniec XIV wieku z komitatem zemplińskim połączył się istniejący do tej pory na południe od niego komitat [[Szerencs]], który jeszcze do XVI wieku zachował pewną odrębność jako Dolny Zemplin. W XIII wieku w komitacie ukształtował się samorząd szlachecki. Władza i godność żupana spoczywała w rękach rodów [[Drugethowie|Drugethów]] (w XVI i XVII wieku – niemal wyłącznie), Palóczych, [[Perényi]]ch i Rozgonyich. | ||
Aktualna wersja na dzień 08:38, 13 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Plik:Zemplen.jpg Mapa komitatu Zemplén ok. 1890 r. Plik:Slovakia Zemplin.jpg Dawny komitat Zemplén nałożony na mapę współczesnej Słowacji Zemplén (łac. Zemplinum lub comitatus Zempliniensis, niem. Semplin, Komitat Semplin lub Sempliner Gespanschaft, słow. Zemplín) – dawny komitat w północno-wschodniej części Królestwa Węgier (dzisiejsza wschodnia Słowacja i północno-wschodnie Węgry). Stolicą władz komitatu był do roku 1748 zamek Zemplín. HistoriaWęgierska ekspansja na teren dzisiejszego Zempléna następowała od południa, z doliny Cisy. Południowa i środkowa część wyodrębniła się w osobny komitat w 1018 roku, za panowania Stefana I. Północna granica komitatu z początkowej linii Latoricy przesuwała się na północ w miarę węgierskiej kolonizacji tych terenów, aż pod koniec XII wieku ustaliła się na najwyższym grzbiecie Karpat. Początkowo, w XIII i XIV wieku, komitat nosił nazwę „Potok” – od siedziby władz w Sárospatak (słow. Blatný Potok). Następną siedzibą żupana stał się zamek zempliński, a w późnym średniowieczu miasteczko Ziemno nad Bodrogiem. Pod koniec XIV wieku z komitatem zemplińskim połączył się istniejący do tej pory na południe od niego komitat Szerencs, który jeszcze do XVI wieku zachował pewną odrębność jako Dolny Zemplin. W XIII wieku w komitacie ukształtował się samorząd szlachecki. Władza i godność żupana spoczywała w rękach rodów Drugethów (w XVI i XVII wieku – niemal wyłącznie), Palóczych, Perényich i Rozgonyich. Po upadku Węgier w XVI wieku Zemplin nie został zajęty przez Turków, znalazł się na wschodnich rubieżach ziem podległych Habsburgom. W latach 1538-1541, 1622-1629 i 1645-1648 Zemplén był włączony do Księstwa Siedmiogrodu. W XVI i XVII wieku ziemie Zempléna były polem walk powstań węgierskich przeciwko Habsburgom. W 1748 roku siedzibą władz komitatu stało się miasto Sátoraljaújhely. W 1910 roku komitat dzielił się na dziesięć powiatów i jedno miasto wydzielone Sátoraljaújhely. Po powstaniu Czechosłowacji w 1918 roku północna część komitatu została do niej przyłączona i wkrótce utraciła samodzielność administracyjną, natomiast część południowa, pozostała w granicach Węgier, została połączona z węgierską częścią komitatu Abaúj-Torna i z komitatem Borsod w komitat Borsod-Abaúj-Zemplén. Komitat Zemplén był ponownie wyodrębniony w latach 1938-1945, po aneksji przez Węgry pasa ziem na południu i wschodzie Słowacji. Na Słowacji potocznie używa się nazwy Zemplín na określenie tradycyjnego regionu obejmującego słowackie części dawnych komitatów Zemplén i Ung.
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
.svg){kind=link}
.png){kind=link}
